დაღლილობა

როგორ აღვიდგინოთ ენერგია სასარგებლო რჩევები

159
(განახლებულია 20:44 26.04.2021)
თუ წყლის ოპტიმალური რაოდენობის სულ მცირედიც კი, მაგალითად, 2% მაინც არ გყოფნით, ეს უკვე სერიოზულად აისახება თქვენს ენერგეტიკულ აქტიურობაზე.

თუ ენერგიის ნაკლებობას განიცდით, თავს მუდმივად დაღლილად გრძნობთ, ეს მხოლოდ გამოუძინებლობის ბრალი არაა. ეს, შესაძლოა, თქვენი ყოველდღიური ჩვევების ბრალიც იყოს, რომლებიც შეუმჩნევლად, თანდათანობით გაცლით ენერგიას, გფიტავთ როგორც ფიზიკურად, ისე სულიერად.

თუ თქვენს ჩვევებშია ქვემოთ ჩამოთვლილი სიიდან ზოგიერთი, ან, მით უმეტეს, ყველა, გირჩევთ, უარი თქვათ მათზე და ეს რჩევები გაითვალისწინოთ:

1. ვარჯიშის გაცდენა, როდესაც დაღლილობის გრძნობა გაქვთ

ვარჯიშის გაცდენა ენერგიის ეკონომიის მიზნით ის ჩვევაა, რომელიც თქვენ წინააღმდეგ მუშაობს. ჯორჯიის უნივერსიტეტის კვლევებმა აჩვენა, რომ ადამიანები, რომლებიც კვირაში სამჯერ მაინც ფიზიკურად იტვირთებიან, თავს უფრო მხნედ გრძნობენ და სწრაფად არ იღლებიან.

რეგულარული ვარჯიში სისხლის მიმოქცევის სისტემას უფრო ეფექტურად მუშაობის საშუალებას აძლევს. ჟანგბადი ორგანოებსა და ქსოვილს უფრო სწრაფად და დიდი რაოდენობით მიეწოდება.

ასე რომ, როდესაც დივანზე წამოწვებით, დაფიქრდით, იქნებ გაგესეირნათ, რათა მომდევნო დღეს უფრო ენერგიული იყოთ.

2. ძალიან ცოტა რაოდენობის წყალს იღებთ

როგორც ტეხასის სპორტული მედიცინის კლინიკის დიეტოლოგი ემი გუდსონი (Amy Goodson) აცხადებს, თუ წყლის ოპტიმალური რაოდენობის სულ მცირედიც კი, მაგალითად, თუნდაც 2% არ გყოფნით, ეს უკვე სერიოზულად აისახება თქვენს ენერგეტიკულ აქტიურობაზე.

ლიმონიანი წყალი
© CC0 / Pixabay
ლიმონიანი წყალი

დეჰიდრატაცია (ანუ გაუწყლოვანება) სისხლის დეფიციტს იწვევს, მას ასქელებს, ეს კი თქვენს გულს ნაკლებად ეფექტურად მუშაობას აიძულებს. ის ანელებს სიჩქარეს. კუნთებს ჟანგბადისა და საკვები ნივთიერებების მიღების პრობლემები უჩნდება.

რა რაოდენობის წყალი უნდა მივიღოთ დღეში? გუდსონის რეკომენდაციით, უნდა ავიწონოთ და ჩვენი კილოგრამების რაოდენობა გავყოთ 30-ზე. მაგალითად, იწონით 60 კილოგრამს, 60-ს თუ გავყოფთ 30-ზე, მივიღებთ 2-ს. ამგვარად, წყლის თქვენი დღიური ნორმაა 2 ლიტრი.

3. თქვენს ორგანიზმს რკინის დეფიციტი აქვს

რკინის დეფიციტმა, შესაძლოა, თქვენი არაქმედუნარიანობა, გაღიზიანება, სისუსტე გამოიწვიოს. გუდსონის თქმით, ეს თქვენს კუნთებსა და უჯრედებში ჟანგბადის ნაკლებობით არის გამოწვეული.

ანემიის რისკის თავიდან ასაცილებლად რკინით მდიდარი პროდუქტების მიღება დაიწყეთ. ესაა საქონლის ხორცი, ლობიო, კვერცხი, მუქი მწვანე ფერის ფოთლოვანი ბოსტნეული, კაკალი. მაქსიმალური ეფექტურობისთვის შეურიეთ ისინი С ვიტამინით მდიდარ პროდუქტებს – ეს რკინის შეთვისებას აუმჯობესებს.

4. პერფექციონისტი

თუ პერფექციონიზმი გაიძულებთ, უკანასკნელი ძალაც არ დაიშუროთ და სამუშაო შეასრულოთ, საბოლოოდ ეს გამოგფიტავთ და დაგაუძლურებთ, მიიჩნევს ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის პროფესორი ირენ ლევინი. ის ამბობს: „საკუთარი თავის წინაშე არარეალურ მიზნებს აყენებთ, და ყოველთვის გაქვთ საბაბი, საკუთარი თავით უკმაყოფილო იყოთ“.

მეცნიერულად დასაბუთებულია: ფეხით სიარული კარგია არა მარტო ფიზიკური ჯანმრთელობისთვის>>

ექსპერტის რეკომენდაციით, უნდა გამოვიყენოთ მხოლოდ ახლო მიზნები, მისთვის მკაფიო დედლაინები დავადგინოთ და ვისწავლოთ მუშაობა ისე, რომ არ მივაქციოთ ყურადღება ფაქტორებს, რომლებიც ყურადღებას სხვა რამეზე გადაგვატანინებს.

5. ბუზს სპილოდ ნუ გადააქცევთ

თუ მუდმივად ფიქრობთ, რომ სამსახურიდან თქვენ გათავისუფლებას აპირებენ, ან გაშინებთ ველოსიპედით სიარული, რადგან ავარიაში მოყოლის გეშინიათ – ეს თქვენი ქრონიკული დაღლილობის ძალიან მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილია.

ლევინი ამბობს, რომ შფოთვა ტვინის რეზერვებს ფიტავს და მის პარალიზებას ახდენს. თუ თავში ცუდი აზრები გიტრიალებთ, ღრმად ჩაისუნთქეთ და ჰკითხეთ საკუთარ თავს: რამდენად დიდია იმის ალბათობა, რომ ეს ცუდი სცენარი განვითარდეს?

შფოთვაზე გასამარჯვებლად ხშირად უნდა ისეირნოთ სუფთა ჰაერზე, დაკავდეთ მედიტაციით, ფიზიკურად დაიტვირთოთ და გქონდეთ ურთიერთობები სხვა ადამიანებთან.

6. არ გამოტოვოთ საუზმე

საკვები სხეულის „საწვავია“. როდესაც გვძინავს, ორგანიზმი აგრძელებს ვახშმის გამოყენებას, რათა უჯრედები ჟანგბადითა და საკვები ნივთიერებებით შეავსოს.

ხოლო როდესაც იღვიძებთ, ვალდებული ხართ ორგანიზმი „საწვავით“ – საუზმით შეავსოთ. თუ არ ისაუზმებთ, დიდი ალბათობით, სადილამდე თავს უუნაროდ იგრძნობთ.

„საუზმე ცეცხლის ფუნქციას ასრულებს თქვენი მეტაბოლიზმისთვის. თუ მას გამოტოვებთ, მეტაბოლიზმი ნელდება“, – აცხადებს გუდსონი.

დიეტოლოგი გვირჩევს, საუზმეზე ისეთი პროდუქტები მივიღოთ, სადაც არის მთლიანი მარცვლები, უცხიმო ცილები და ჯანსაღი ცხიმები. მაგალითად, შვრია, ან ბუტერბროდი არაქისის ზეთით. ასევე – ხილი, რძის პროდუქტები, კვერცხი, იოგურტი.

7. დაუკვირდით, რით იკვებებით

ყველა ნახევარფაბრიკატი, პრაქტიკულად, შაქრით, მარილითა და საკვები დანამატებითაა გაჯერებული. ამიტომ ისინი მაღალი გლიკემიური ინდექსის მქონე პროდუქტების რიგს განეკუთვნება. ეს მაჩვენებელი სისხლში ნახშირწყლების შაქრად გადამუშავების სიჩქარეს ასახავს.

სისხლში შაქრის მუდმივი „რბოლა“ ზევით (მაგალითად, როდესაც სამსახურში ფინჯან ჩაისთან ერთად ტკბილ ფუნთუშას მიირთმევთ) და ქვევით (საათ-ნახევარში, როდესაც ის სრულად გადამუშავებულია) გაიძულებთ, რომ თავი მუდმივად დაღლილად იგრძნოთ.

8. გიჭირთ უარის თქმა

ადამიანებს ხშირად სურთ, ირგვლივ მყოფთ მოეწონოთ, რაც მათ ენერგიასა და ბედნიერებას აზარალებს. რაც კიდევ უფრო ცუდია, ისინი საკუთარ თავში წყენასა და გაბრაზებას „ინახავენ“.

მაგრამ გაგიკვირდებათ, რაოდენ უფრო შემსუბუქდება თქვენი ცხოვრება, თუ ისწავლით უარის თქმას, შეწყვეტთ იმის კეთებას, რაც არ გინდათ და რაც დიდ დისკომფორტს გიქმნით.

მითი "გაცვეთილი" სხეულის შესახებ და რეალობა>>

კლივლენდის კლინიკის ლიცენზირებული კლინიკური ფსიქოლოგი სიუზან ალბერსი გვირჩევს, უარის თქმაზე ვივარჯიშოთ, მაგალითად, როდესაც სამსახურში მივდივართ, ხმამაღლა ვიმეოროთ სიტყვა „არა“. თუ ამას რეგულარულად გავიმეორებთ, მისი თქმა უკვე აღარ გაგვიჭირდება.

9. არეული და დაულაგებელი ოფისი

ძველი ქაღალდები, გასარეცხი ჭიქები მაგიდაზე, ნაგავი ფეხებში და კოლეგების მაგიდებზე – ეს ყოველივე ზღუდავს თქვენს ყურადღების კონცენტრაციისა და თქვენი ტვინის მიერ ინფორმაციის დამუშავების უნარს. ეს პრინსტონის უნივერსიტეტში ჩატარებულმა კვლევებმა დაადასტურა.

კვლევის ავტორები გვირჩევენ, სამსახურიდან წასვლის წინ მოვაწესრიგოთ სამუშაო მაგიდა და ყველაფერს თავისი ადგილი მივუჩინოთ, თანაც უმჯობესია, არა მაგიდაზე, არამედ უჯრებში.

თუ თქვენ სამუშაო ადგილზე დამლაგებელი არ არის, დაადგინეთ მორიგეობის გრაფიკი. ნაგავი პროდუქტიულობას ნამდვილად ანადგურებს.

10. მუშაობთ შვებულების გარეშე

პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი ლომბარდო გვირჩევს, დასვენების პერიოდში არ გამოვიყენოთ სამუშაო გაჯეტები და პროგრამები – მხოლოდ ასე შეიძლება სრულყოფილად დასვენება და სამსახურში ახალი ენერგიით დაბრუნება.

„თუ ხშირად შეისვენებთ, უფრო შემოქმედებითი, პროდუქტიული და ეფექტური პიროვნება გახდებით“, – აცხადებს ლომბარდო.

11. ძილის წინ 1–2 ჭიქა ღვინის მიღება

ალკოჰოლი ძილის წინ მოდუნების კარგი საშუალება ჩანს, მაგრამ სერიოზული თანმდევი ეფექტებიც შეიძლება ჰქონდეს: ის თრგუნავს ცენტრალურ ნერვულ სისტემას და სედატიურ ეფექტს იწვევს, აცხადებს მეცნიერებათა დოქტორი, ნიუ-იორკის ნევროლოგიის აკადემიის დირექტორი ალენ ტოუფაი (Allen Towfigh).

Бокалы с вином
© Sputnik / Alexander Imedashvili
ღვინო ჭიქებში

ალკოჰოლი ძილის საწინააღმდეგო ეფექტს იძლევა, ის ორგანიზმში ადრენალინის გამოყოფას აძლიერებს.

„ძილის წინ ღვინის დალევით მისგან მისაღებ დადებით ეფექტს აფერხებთ. ღამით, მას შემდეგ, რაც დალევთ და დაიძინებთ, შესაძლოა, რამდენჯერმე გაგეღვიძოთ“, – აცხადებს ტოუფაი. ის ალკოჰოლური სასმელის მიღებას დაძინებამდე 3–4 საათით ადრე გვირჩევს.

ნუ დაიბინძურებთ ენერგეტიკას ტელევიზორით, მოიწყვეთ „განტვირთვის" დღეები>>

12. ელექტრონულ ფოსტასა და სოციალურ ქსელებს საწოლში ეცნობით

სმარტფონის ან პლანშეტის მკვეთრი ფერი თქვენს ბუნებრივ სადღეღამისო რიტმს არღვევს და მელატონინის – ძილ-ღვიძილის ციკლის მარეგულირებელი ჰორმონის გამომუშავებას თრგუნავს. ტოუფაი გვირჩევს, გაჯეტებითა და თხევადკრისტალური დისპლეებით დაძინებამდე ორი საათის განმავლობაში არ ვისარგებლოთ.

თუ ამის უფლებას თავს ვერ აძლევთ, მაშინ დარწმუნდით, რომ ეკრანი თვალებიდან არანაკლებ 14 სანტიმეტრითაა დაშორებული. ეს მის ნეგატიურ ეფექტს შეამცირებს.

13. მთელი დღის განმავლობაში კოფეინით იმხნევებთ თავს

კვლევების შედეგებით, ყავის დალევა მხოლოდ დილით არის რეკომენდებული. თუ დღეში სამ ფინჯანზე მეტ ყავას მიირთმევთ, ეს თქვენი ბიორიტმების მუშაობას სერიოზულად არღვევს.

კერძოდ, კოფეინი ბლოკავს ადენოზინს – ნივთიერებას, რომელიც თქვენგან დაძინებას მოითხოვს. უფრო მარტივად რომ ვთქვათ, გეძინებათ მაშინ, როდესაც სხეულის უჯრედებში დაღლილობის ჰორმონის კრიტიკული მასა გროვდება, მაგრამ კოფეინი ქსოვილებისკენ მის გადაადგილებას ბლოკავს. არის მონაცემები, რომ თუ ყავას დაძინებამდე ექვსი საათით ადრეც კი მიირთმევთ, უკვე სერიოზულად ვნებთ ღამის დასვენებას. ამიტომ ეცადეთ, გამორიცხოთ ყავა ან მაგარი ჩაი დღის მეორე ნახევარში.

14. უქმე დღეებში გვიან იძინებთ

შაბათ საღამოს წვეულებას და კვირას შუადღემდე საწოლში კოტრიალს იქამდე მიჰყავხართ, რომ ორშაბათისთვის გამოძინებას ვერაფრით ახერხებთ, აცხადებს ტოუფაი.

უძილობის საფრთხეები>>

რადგან შაბათის საღამოს მეგობრებთან გატარებაზე უარის თქმა ძნელია, შეეცადეთ მეორე დღეს „სამუშაო“ დროს გამოიძინოთ. ბევრად ეფექტურია, ჩათვლიმოთ დღის მეორე ნახევარში, ვიდრე დილით დიდხანს იძინოთ. სხეულის სწრაფი დასვენებისთვის, „გადატვირთვისთვის“ 20 წუთი ძილიც საკმარისია, ამბობს ტოუფაი. თუ ოცი წუთის ნაცვლად 1–2 საათით დაიძინებთ, მაშინ ძილის ღრმა ფაზაში ჩავარდებით და დღის დარჩენილი დრო მოდუნებული იქნებით.

159
თემები:
სასარგებლო რჩევები (516)
საქორწინო ბეჭდები

ძლიერი ქორწინების საფუძველი, ანუ ბუნებისგან ბოძებული ინსტიქტი

88
(განახლებულია 22:05 07.05.2021)
ზოგს ასეთი ახალი განლაგება აშინებს: ნუთუ სიყვარული დასრულდა, ნუთუ ყოფა გრძნობებს კლავს, ნუთუ ქორწინება - შეცდომაა?!

როდესაც ოჯახი იქმნება, ქალი და მამაკაცი იწყებენ ცხოვრებას ერთ ჭერქვეშ, შესაძლებელია ყველაფრის ერთად კეთება — გაღვიძება, სამუშაოზე წასვლა, ვახშმის მომზადება, კითხვა, ერთად სეირნობა და ა.შ. გადის დრო და პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ასე დიდხანს გაგრძელება არ შეიძლება.

დროდადრო სურვილი ჩნდება, მარტომ დალიო ჩაი ან ყავა, დაალაგო სახლი ან, უბრალოდ, უყურო წვიმას ფანჯრიდან საყვარელი მეორე ნახევრის გარეშე.

ზოგს ასეთი ახალი განლაგება აშინებს: ნუთუ სიყვარული დასრულდა, ნუთუ ყოფა გრძნობებს კლავს, ნუთუ ქორწინება — შეცდომაა?!

სინამდვილეში სიყვარული არ მოიაზრებს ადამიანების პიროვნების მთლიანად „გათქვეფას" მეორე ადამიანში და საკუთარი ინდივიდუალობის დაკარგვას. სწორედ ჯანსაღი გრძნობები გულისხმობს თითოეულისთვის საკუთარი დროისა და ადგილის გამოყოფას. ეს ნორმალურია, თუ ადამიანს საკუთარ თავთან მარტო დარჩენა სურს, სახლში რომელიმე ოთახში შეყუჟვა და საყვარელი საქმის კეთება, ანდა, სულაც, უსაქმურობა. ასევე ნორმალურია, გინდოდეს მეგობრებთან ყოფნა მეუღლის გარეშე, მათთან ერთად სადმე წასვლა, თუნდაც დასასვენებლად. ასეთი სურვილი მეტყველებს იმაზე, რომ თქვენ წინაშე სრულფასოვანი პიროვნება დგას და არა რამე დანამატი მეუღლის სახით.

ეს ბუნებისგანაა დაწესებული. ნებისმიერ ცხოველს აქვს თავისი პირადი სივრცე, რაც სხვებისთვის მიუწვდომელია. ამ სივრცის ხელყოფა დასჯადია.

იდეალურობის საფასური: კარგი ცოლი, ცუდი ცოლი, ბედნიერი ქალი>>

ამ აკრძალვის დარღვევას არავინ რისკავს. ადამიანიც, ამ თვალსაზრისით, ჰგავს ცხოველს. მაქსიმალურად ხელშეუხებელი უნდა დარჩეს ინტიმური ზონა (15 სანტიმეტრამდე). მისი დარღვევა ადამიანში გაღიზიანებასა და აგრესიას იწვევს. გარდა ამ ინდივიდუალური ველისა, არის ასევე პირადი ფსიქიკური და ფიზიკური სივრცე. კომფორტის გრძნობა ბევრად არის დამოკიდებული სწორედ იმაზე, რამდენად არის ორივე ზონა დაცული არასანქცირებული ხელყოფისგან. ასე რომ, ხანდახან ჩნდება მარტო ყოფნის სურვილი — ეს სრულებით ბუნებრივია.

ასევე არსებობს ადგილები და ჩვევები, რომლებსაც ადამიანი აფასებს, როგორც პირადი სივრცის ნაწილს. ვიღაცას უყვარს დივანზე მარჯვენა მხარეს, კუთხეში ჯდომა, ჭიქის რომელიმე ადგილზე დადგმა და ა.შ. ასეთი სივრცობრივი „მონიშვნები" სტაბილურობისადმი ქვეცნობიერი სწრაფვაა, ეს კი ნიშნავს დაცულობას, შინაგან წონასწორობას.

ფსიქოლოგებმა დიდი ხანია შენიშნეს, რომ თანამედროვე ადამიანი უფრო მეტად ემორჩილება ამ „მონიშვნებს". ადრე ადამიანები უფრო სტაბილურ ვითარებაში ცხოვრობდნენ, არ იღებდნენ უამრავ ინფორმაციას და არ ჰქონდათ ამდენ ადამიანთან ურთიერთობა. ახლა ყოველდღიურად უწევთ გადაჭედილ ტრანსპორტში მგზავრობა, საინფორმაციო ნაკადთან გამკლავება. ცხოვრებისეული წყობის ცვალებადობა ადამიანს ჩვეულებებსა და „მონიშნულ" ადგილებზე ჩაჭიდებისკენ უბიძგებს, რაც მათ სტაბილურობისა და სიმშვიდის გრძნობებს უღვივებს და ფსიქიკური ბალანსის შენარჩუნებაში ეხმარება.

მსხვერპლს არც სილამაზე მოითხოვს და არც სიყვარული...>>

ამ ბალანსის დარღვევა ფსიქიკისთვის განგაშის სიგნალია. როგორ რეაგირებს ადამიანი განგაშზე? უმეტესად – აგრესიულად, ის თავს იცავს. და არანაირი გრძნობა, ტრადიცია ან ლოგიკა აქ არ მუშაობს. ეს ინსტიქტის პრეროგატივაა, რომელიც, რაც არ უნდა ებრძოლო, მაინც ძალზე ძლიერია. ასე რომ, გასაკვირი არაა, როცა ერთ-ერთი მეუღლე „გააფთრებით" იცავს „თავის ადგილს" სამზარეულოს მაგიდასთან.

ეს მხოლოდ საკუთარი, პირადი სივრცის შენარჩუნებისკენ სწრაფვაა. არ ღირს ამასთან ბრძოლა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მეორე ნახევარი ამას ვერ გაიგებს და თავისი საზღვრების დასაცავად იბრძოლებს.

მიიღეთ და გაიაზრეთ, რომ ყველაფერი საერთო არ გაქვთ, მიუხედავად იმისა, რომ ყველაზე ახლობელი ადამიანები ხართ დედამიწის ზურგზე. თქვენ მეორე ნახევარი ხართ და ეს გულისხმობს, რომ სწორედ თქვენ აფასებთ და პატივს სცემთ ადამიანში მის პიროვნებასა და დამოუკიდებლობის გამოვლენას, რაც ორივეს ერთად ყოფნის ბედნიერების შესაძლებლობას გაძლევთ.

სხვა საქმეა, თუ ხელყოფენ თქვენს ადგილს, ცდილობენ გადაგაჩვიონ, მაგალითად, სავარცხლის წიგნის თაროზე დადებას და ა.შ. მშვიდად აუხსენით, რომ კარგი განწყობა ბევრად არის დამოკიდებული იმაზე, რომ თქვენს ჩვევებს არ აკრიტიკებენ. თუ ადამიანი ამას არგუმენტებს უპირისპირებს, შეეცადეთ კომპრომისული გადაწყვეტილება მიიღოთ.

საკუთარ თავზე ეკონომიის რეჟიმში - დაავადება, როდესაც ქალში ქალი ნადგურდება>>

თითოეულ მეუღლეს აქვს განსაზღვრული ჩვევები, რაც ასევე ამ ადამიანის კომფორტისა და კეთილდღეობის განუყოფელი ნაწილია. რა თქმა უნდა, ქორწინებაში პირადი მისწრაფებების კორექტირება საჭირო ხდება, მაგრამ ყველაფერზე უარის თქმა ან იმის მოთხოვნა, რომ სხვამ მსხვერპლად გაიღოს თავი მეორის კომფორტისთვის — ცუდია.

არის შემთხვევები, როდესაც „პირად სივრცეში" გულისხმობენ მეორე ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების ხელყოფას. მაგალითად, მეუღლე, რომელიც სკანდალს უწყობს მეორე ნახევარს სააბაზანო ოთახში ცუდად დაკიდებული პირსახოცის ან ტანსაცმლის გამო, რომელიც გარდერობში არ დაკიდეს. ასეთი საქციელი მეტყველებს არაადეკვატურობაზე ან კრიზისზე ამ ადამიანების ურთიერთობაში, რაც ასეთ სცენებში ვლინდება.

და, ბოლოს, უნდა აღინიშნოს, რომ როცა მეუღლეებს საკმარისი პირადი სივრცე და დრო აქვთ საკუთარი თავისთვის, ოჯახში ატმოსფერო უფრო მშვიდი და სიხარულით გამსჭვალულია. ყოველი განმარტოების, „თავის თავში ჩაღრმავების" შემდეგ მეუღლეები თავს განახლებულად, „გადატვირთულად" გრძნობენ. მათი ურთიერთობები იძენს სიახლეს, ჩნდება მონატრების გრძნობა. თითოეული პატივს სცემს მეორის სურვილს – მასაც ხომ არ უზღუდავენ თავისუფლებას და იღებენ ისეთს, როგორიც არის.

88
თემები:
სასარგებლო რჩევები (516)
სანელებლები

რა საერთო აქვს სუსამბარს, ნარგიზს, იმერულ ზაფრანასა და ქართულ სამზარეულოს

1972
(განახლებულია 17:43 06.05.2021)
„Sputnik–საქართველოს“ ამ რუბრიკაში ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი ნინო გოცაძე ქართულ სანელებლებზე მოგითხრობთ.

ბავშვობაში არაერთხელ მითამაშია კარტით, რომელსაც ფლირტი ერქვა. მაშინ სულ მაინტერესებდა, როგორი იყო სუსამბარი და ნარგიზი. ყველა ყვავილი არ მქონდა ნანახი (მაშინ ვერც კი წარმოვიდგენდი, რომ ბოტანიკოსი გავხდებოდი), ვეკითხებოდი სხვებს, პასუხს ვერ ვიღებდი. ახლა კი ზუსტად ვიცი, რომ ეს ორივე ერთისა და იმავე მცენარის სახელია. უფრო მეტიც, ეს მცენარე ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთი საუკეთესო სანელებელი — იმერული ზაფრანა, იგივე ხავერდაა.

იმერული ზაფრანა
Flickr
იმერული ზაფრანა

და იგივე იმერული ზაფრანაა (Tagetes petula L.): კაკია, ხაფრანა, ნარგიზი, სუსამბარი, ყვითელი ყვავილი, ყვითელი სურნელი, ხარჩოს ყვავილი, მახმური, მახმურ ჩიჩაგ, ქორთული ზაფანა, ყვინთელი კოჭა, ყვინთელი პირი, ჭითა პირა. სხვა ქვეყნებში ცნობილია როგორც: აქსამიტკა, ბაღის მიხაკი, ანდიკა, მოსკოვური ზაფრანი, შავწარბა, აფრიკული ყვავილი და სხვ.

რთულყვავილოვანთა ოჯახის ერთწლოვანი, მძაფრი არომატის მქონე ბუჩქისებური ფორმის, ბალახოვანი მცენარეა. უხვად შეფოთლილი ღეროებით, ლანცეტა-ხაზური ფოთლებითა და თავაკისებული ყვავილედებით. კაშკაშა შეფერილობის სტაფილოს, ფორთოხლის, ან მურა ფერის ყვავილებით. მცენარის სამშობლოა სამხრეთი და ცენტრალური ამერიკა.

სხვადასხვა შეფერილობის ზაფრანები
© Flickr / Carl Lewis
სხვადასხვა შეფერილობის ზაფრანები

ევროპის ქვეყნებში ხავერდას გვარი გავრცელდა XVI საუკუნის პირველი ნახევრიდან. ლიტერატურული წყაროების მიხედვით, რუსეთსა და კავკასიაში ცნობილია XVIII საუკუნიდან. ხავერდას გვარის 30-ზე მეტი სახეობა და ჯიში, ყვავილების კაშკაშა შეფერილობის გამო, არაერთი საუკუნეა ფართოდ გამოიყენება დეკორატიულ მებაღეობაში. ქართული სამზარეულო კი წარმოუდგენელია იმერული ზაფრანის გარეშე.

ქართული სანელებლები
© Sputnik / Levan Avlabreli
ქართული სანელებლები

მცენარის ლათინური სახელი Tagetes დაკავშირებულია იუპიტერის შვილიშვილისა და გენიის (ნიჭიერების ღმერთი) შვილის ტაგესის სახელთან, რომელიც ცნობილი იყო მომავლის განჭვრეტის უნარით. ეტრუსკების მითოლოგიით,  ხნულში ნაპოვნმა ბავშვმა — ტაგესმა ხალხს განუცხადა სამყაროს მომავალი, ასწავლა მომავლის გამოცნობა და გაქრა ისევე უეცრად, როგორც გამოჩნდა. ღვთაება-ბავშვის ნაამბობი ჩაიწერა ეტრუსკების წინასწარმეტყველურ წიგნებში და გადაეცა თაობიდან თაობას.

ზაფრანის პლანტაცია
© Flickr / M a n u e l
ზაფრანის პლანტაცია

ხავერდას სახელი „შავწარბა“ უკავშირდება უკრაინულ ლეგენდას: ოჯახში დაიბადა სამი ტყუპი ბიჭი, ყავისფერი თვალებითა და მუქი შავი წარბებით, რის გამოც ბიჭებს შავწარბები შეარქვეს. საოცარი ნიჭი აღმოაჩნდათ ბიჭებს, იშვიათ საიუველირო ნაკეთობებს ამზადებდნენ, მთელ უკრაინაში გაითქვეს სახელი. ოჯახს პატარა გოგოც ჰყავდა. ერთ დღეს სოფელს თავს ყაჩაღები დაესხნენ. მიადგნენ შავწარბების ოჯახსაც, ძმების ხელობით აღფრთოვანებულებმა, ბიჭები მძევლად აიყვანეს და უცხო მხარეში გადამალეს. დიდხანს ეძებდა ოჯახი ბიჭებს, მაგრამ კვალს ვერსად მიაგნეს. გავიდა წლები. გაიზარდა გოგო, გადაწყვიტა ძმების მოძებნა. დიდი ხნის შემდეგ მათ კვალს მიაგნო. უამბეს, ბოროტი ხანი როგორ აწამებდა ძმებს. აიძულებდა ემუშავათ, თუმცა სამივე შეუპოვრად ამტკიცებდა, რომ ნიჭის გამოვლენა საკუთარი სახლის გარეთ არ შეეძლოთ. ხანის ბრძანებით, სასიკვდილოდ ნაცემი ძმების სხეულები სტეპებში გადაყარეს. მონახა გოგომ ძმების ძვლები და ტანისამოსი, წამოიღო სახლში და ბაღში დამარხა. საფლავზე ცოტა ხანში მათთვის უცხო, ულამაზესი ყვავილები გაიშალა. ყვავილს შავწარბა დაარქვეს. ხავერდა ძალიან უყვართ უკრაინაში. დღემდე ეს მცენარე საკუთარი კერიის სიმბოლოდ ითვლება.

ზაფრანა ფართოდ გამოიყენება დეკორატიულ მებაღეობაში
© Flickr / Kai Schreiber
ზაფრანა ფართოდ გამოიყენება დეკორატიულ მებაღეობაში

ხავერდას ყვავილებს მაგიურ თვისებებსაც მიაწერენ. ყვავილებისგან წნავენ გვირგვინებს ბედის მოსაზიდად. ითვლება, რომ ყვავილი ამძაფრებს საპირისპირო სქესის მიმართ სასიყვარულო ინტერესს, ვნებას. სახლიდან დევნის ბოროტ ძალებს, იცავს ავი თვალისგან. ერთ-ერთი სახალისო მაგიური თვისება — მოულოდნელი სტუმრისგან დაცვაა. თუ გსურთ თქვენი საიდუმლო პაემნის შესახებ ვერავინ შეიტყოს, საკმარისია ფანჯრის რაფაზე, ან შემოსასვლელ კართან დადგათ თაიგული, უდროოდ მოსული სტუმარი ყვავილის დანახვაზე მნიშვნელოვან საქმეებს გაიხსენებს და უკან გაბრუნდება. ჩინეთში ხავერდა დღეგრძელობის სიმბოლოდ მიიჩნევა, და მას ათი ათასი წლის ყვავილებს უწოდებენ. ინდუიზმის მიმდევრებში ეს ყვავილი გაიგივებულია კრიშნასთან. ხავერდას ყვავილებით ეროვნული დღესასწაულების დროს აკეთებენ გირლანდებს, გვირგვინებს, იყენებენ სალოცავების მოსართავად.

ზაფრანის გირლიანდები ცენტრალური აზიის ქვეყნებში რელიგიური რიტუალების განუყოფელი ნაწილია
© Flickr / Wonderlane
ზაფრანის გირლიანდები ცენტრალური აზიის ქვეყნებში რელიგიური რიტუალების განუყოფელი ნაწილია

ძველი ქრისტიანები ხავერდას ყვავილებს ოქროს მონეტების სიმბოლოდ თვლიდნენ და ტრადიციულად ღვთისმშობლის ხატებს მისი ყვავილებით რთავდნენ. ლეგენდის მიხედვით, წმინდა მარიამსა და მის მეუღლე იოსებს ეგვიპტეში გაქცევის დროს ქურდების ამალა აეკიდა. წაართვეს საფულე, საფულიდან კი ფულის ნაცვლად ხავერდას ყვავილები გადმოიფანტა.

მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური წყაროების მიხედვით, ეს ულამაზესი მცენარე „განათლებულმა მსოფლიომ“ მხოლოდ ამერიკის აღმოჩენის შემდეგ იხილა, ზემოთ მოხსენიებული ლეგენდები მოწმობს, რომ ხავერდას მანამდეც საკმაოდ კარგად იცნობდნენ აზიასა და ახლო აღმოსავლეთში, მათ შორის ჩვენს სამშობლოშიც.

რაც შეეხება სამკურნალო თვისებებს, იმერული ზაფრანას ქიმიური შემადგენლობა ბოლომდე არ არის შესწავლილი. მცენარე მდიდარია ეთერზეთებითა და სხვა ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებებით, რის გამოც იმერული ზაფრანას ყვავილებს ხალხურ მედიცინაში ფართო გამოყენება აქვს. ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებებიდან მასში უხვადაა: ეთერზეთები, ალკალოიდები, გოგირდის შემცველი ნაერთები, ორგანული მჟავები, კეტონები, ტერპენები, მაკრო- და მიკროელემენტები, ვიტამინები და საღებავები.

შარდმდენი, ოფლმდენი, ანთების საწინააღმდეგო, ანტივირუსული, ორგანიზმის გამაჯანსაღებელი, პარაზიტების საწინააღმდეგო, ნაღველმდენი, ანტისეპტიკური და მატონიზირებელი თვისებების წყალობით მცენარე ფართოდ გამოიყენება საჭმლის მომნელებელი ორგანოების დაავადებების სამკურნალოდ. აღადგენს ნაწლავის ფლორას, აიოლებს ცილოვანი საკვების მონელებას, ხელს უშლის მავნე აირების დაგროვებას ნაწლავებში, აუმჯობესებს ღვიძლის უჯრედების სტრუქტურას, ხელს უწყობს ნაღვლის ბუშტიდან კენჭების გამოდევნას, ეფექტურია შეკრულობისას. აწესრიგებს ნივთიერებათა ცვლას. რესპირატორული დაავადებების, მათ შორის ჰაიმორიტის და ბრონქიტის დროს ყვავილების ნახარშის ინჰალაცია ხელს უწყობს სასუნთქი გზებიდან ლორწოს გამოდევნას.

კანის სხვადასხვა გაღიზიანების, დამწვრობის, წყლულოვანი გამონაყარის, ნაწოლების სამკურნალოდ, ასევე ქუსლებსა და მუხლებზე გაუხეშებული კანის დასარბილებლად ეფექტურია ზეთის გამოყენება. მალამო ამსუბუქებს კუნთების დაჭიმულობით გამოწვეულ ტკივილსა და სიმძიმეს ფეხებში. ამსუბუქებს ფუტკრის და კრაზანის ნაკბენით გამოწვეულ ტკივილს.

ხავერდაში შემავალი საღებავი ნივთიერებები გამოიყენება საკონდიტრო, სპირტის, საპნის, პარფიუმერული და კოსმეტიკური საშუალებების წარმოებაში.

ფართო გამოყენება აქვს იმერული ზაფრანას ეთერზეთებს არომათერაპიაში ნერვოზებისა და დეპრესიის სამკურნალოდ, როგორც სედატიური და მასტიმულირებელი საშუალება. ამშვიდებს ნერვული აშლილობით გამოწვეულ გაღიზიანებას და ამაღლებს გუნება-განყობას.

იმერული ზაფრანა მებაღეების საყვარელ ყვავილად იქცა
© Flickr / Enrico Giubertoni
იმერული ზაფრანა მებაღეების საყვარელ ყვავილად იქცა

ჩვენთვის ყველასთვის საყვარელი იმერული ზაფრანა, რომლის გარეშეც წარმოუდგენელია ქართული სამზარეულო, დეკორატიულ მებაღეობაში ხუთ საუკუნეზე მეტია გამოიყენება ხალიჩების, კლუმბების, რაბატების დასამშვენებლად. ყვავილების კაშკაშა პალიტრა შთამბეჭდავ იერს ანიჭებს ყვავილნარებს. გამოირჩევა ხანგრძლივი ყვავილობით, გამძლეა მავნებელ-დაავადებების მიმართ და განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს. ნიადაგის მიმართ ნაკლებ მომთხოვნია. გამოყოფს ფიტონციდებს და იცავს გარშემო არსებულ კულტურებს მთელი რიგი მავნებლებისგან. სასურველია სხვადასხვა კულტურების რიგთაშორის ხავერდას დარგვა. იქ, სადაც ეს მცენარე ხარობს, მნიშვნელოვნად მცირდება მიწის ნემატოდების, ცხვირგრძელების, კომბოსტოს თეთრულას, ხახვის ბუზის, ხოჭოებისა და სხვა მავნებლების რიცხვი. ხავერდას ნაყენი გამოიყენება ტკიპების წინააღმდეგ დეკორატიული და ხეხილოვანი კულტურებისთვის. დარგვის წინ დეკორატიული და ბოსტნეული კულტურების დამუშავება ხავერდას ნაყენით იცავს მათ მიწისქვეშა ნაწილებს ფუზარიოზისა და ლპობის გამომწვევი სოკოებისგან. ამ თვისების წყალობით ეს მცენარე მებაღეების საყვარელ ყვავილად იქცა.

1972
თემები:
ქართული სამზარეულო
არწივი მთებში

დღის ასტროპროგნოზი ზოდიაქოს ნიშნებისთვის: 8 მაისი

0
(განახლებულია 18:38 07.05.2021)
გთავაზობთ ყოველდღიურ ასტროლოგიურ პროგნოზს ზოდიაქოს თითოეული ნიშნისთვის. გაიგეთ ჩვენი ჰოროსკოპიდან, რას გვიმზადებენ ვარსკვლავები და რას გვირჩევენ ასტროლოგები

დღეს 2021 წლის 8 მაისია, შაბათი. კლებადი მთვარე ვერძის ნიშანშია. ამ დღეს პლანეტა სატურნი მფარველობს.

იღბალი იქნება თანმდევი ყველა საქმეში, რაც ოგანიზაციულ მომენტებსა და ურთიერთობებს უკავშირდება. საუკეთესო დღეა კომპრომისების მოსაძებნად, რთული სიტუაციების გასაშიფრად, ნესბიემიერი ღონისძიებისთვის – ოფიციალური მოლაპარაკებებიდან დაწყებული წვეულების მოწყობით დამთავრებული. ძალზე ხელსაყრელი დროა იმისთვის, რომ საქმეები კარგად დაალაგოთ და საჭირო კალაპოტი მისცეთ.

ეგვიპტური ჰოროსკოპი – დაინახეთ თქვენი თავი განსხვავებულად>>

ვერძი: დღეს ვითარება თქვენგან მოითხოვს, რომ ინიციატივა აიღოთ ხელში. თუნდაც ეს თქვენთვის ჩვეული არ იყოს, იგრძნობთ მოთხოვნილებას, რომ მიიღოთ გადაწყვეტილებები და მათზე პასუხისმგებლობა აიღოთ. საინტერესო ისაა, რომ გარშემომყოფები მშვიდად დაგითმობენ პირველობას. შესაძლოა, ყველა გადაწყვეტილება და მოქმედება სწორი არ იყოს, მაგრამ ამით მოგეცემათ შანსი, ყველას და საკუთარ თავსაც აჩვენოთ, რომ ბევრი რამ შეგიძლიათ.

კურო: დღეს გარშემომყოფებმა შეიძლება თქვენით მანიპულირება მოინდომონ. არ არის გამორიცხული, რომ ვიღაც შეეცადოს თავისი მდგომარეობის, კავშირების ან პირადი მომხიბვლელობის გამოყენებას, რათა თავის თამაშში ჩაგითრიოთ. თუ ამ მცდელობას აჰყვებით, დროთა განმავლობაში ინანებთ – ამან შეიძლება თქვენს რეპუტაციას დაარტყას. ასე რომ, დღეს თქვენი თვალსაზრისი უნდა დაიცვათ და მოერიდოთ ადამიანებს, რომლებიც თქვენით მანიპულირებას შეეცდებიან.

ტყუპი: დღეს კარგად ვერ გაართმევთ თავს იმ საქმეებს, სადაც ლოგიკური აზროვნებაა საჭირო – გათვლები, ანალიტიკა, მეცნიერება, დაგეგმვა, სწავლა. სამაგიეროდ, ძალიან იოლი იქნება კონტაქტები ადამიანებთან, მათი თქვენი იდეებითა და ემოციებით დამუხტვა. ამას გარდა, ურთიერთობებში მწვავედ იგრძნობთ სიყალბეს, რისი გამოყენებაც „სიცრუის დეტექტორის“ სახით შეგიძლიათ.

კირჩხიბი: ვარსკვლავები გირჩევენ, დრო გამონახოთ კარიერული, პროფესიული თუ პიროვნული ზრდის მეთოდიკის გასაცნობად. ამ თემებზე წიგნების ნახვა ადვილია – ნებისმიერი წიგნის მაღაზიიდან დაწყებული ინტერნეტით დამთავრებული. თუნდაც სკეპტიკურად უყურებდეთ მსგავს ლიტერატურას, ნამდვილად ღირს მისი შესწავლა, ან შეგიძლიათ შეეგუოთ დღევანდელ მდგომარეობას. მაგრამ გახსოვდეთ, რომ რამდენიმე რჩევის გათვალისწინებაც კი წარმატებებს მოგიტანთ.

ლომი: დღეს ნებისმიერი შეკრების „მიზიდულობის ცენტრი“ შეგიძლიათ გახდეთ. გარეშემომყოფები თქვენკენ მოილტვიან. საჭირო შედეგი რომ მიიღოთ, საკმარისია თქვენი ქარიზმა გამოიყენოთ – უარს ვერავინ გეტყვით. სხვათა შორის, დღევანდელი ვითარება სხვანაირადაც შეიძლება შემობრუნდეს თქვენთვის – ირგვლივ მყოფებმა გასაქანი არ მოგცენ, სულის მოთქმა არ გაცადონ და სულ „ნაწილ–ნაწილ“ დაგიტაცონ.

ქალწული: დღეს შეიძლება დიდ მანიპულატორად იქცეთ და ადამიანები თოჯინებივით ათამაშოთ. თუნდაც ეს მანიპულაცია სუსტი იყოს, მაგრამ არსი მაინც არ იცვლება. მზად ხართ, გარშემომყოფების მოქმედებებს საჭირო კალაპოტი მისცეთ. ამისთვის კი აამუშაოთ კავშირები, მინიშნებები, დაპირებები, ჭორები... ამან რომ არ იმუშაოს კიდეც, თქვენსას მაინც მიაღწევთ, მაგრამ უფრო ადვილი გზებით – ქედუხრელობითა და სხვების დარწმუნების უნარით.

სასწორი: დღეს ის იშვიათი დღეა, როდესაც ირგვლივმყოფებთან კამათში ნამდვილად შეიძლება დაიბადოს ჭეშმარიტება. მაგრამ მაინც სჯობს, არა იკამათოთ, არამედ განიხილოთ, იმსჯელოთ ნებისმიერ თემაზე – იდეებზე, გეგმებზე, პერსპექტივებზე. დღეს არაფერი ისე არ გაგამხნევებთ, არაფერი გაგიჩენთ ცინცხალ იდეებსა და მოქმედების სურვილს, როგორც ტვინის კარგი „შეჯანჯღარება“. თანამოაზრეებთან ერთად ნებისმიერ ამოცანასთან შეჭიდებას შეძლებთ.

მორიელი: მოთმინებითა და გაგებით უნდა მოეკიდოთ ადამიანს, რომელსაც დღეს თქვენი დახმარება, მხარდაჭერა ან რჩევა სჭირდება. თუ კეთილ საქმეს დროს დაუთმობთ, არ ინანებთ. პირიქით, კეთილისმყოფელის როლში თავს არაჩვეულებრივად იგრძნობთ. თქვენც ხომ დაგჭირვებიათ ვინმეს დახმარება ან რჩევა, და რატომ არ უნდა დაეხმაროთ თქვენ? და გახსოვდეთ, რომ სიკეთეცა და ბოროტებაც უკან ბუმერანგივით გვიბრუნდება.

მშვილდოსანი: დღეს ძალიან გაგიჭირდებათ თავის მოთოკვა, რომ ახლობლებს ბრძანებები არ მისცეთ და თქვენი ვალდებულებების ნაწილიც მათ არ გადააბაროთ. ვერაფერს გააწყობთ – ეს გუნდის კანონია, ყოველთვის დამყოლი ვერ იქნებით, ხანდახან კლანჭებიც უნდა გამოაჩინოთ. ამასთან დღეს ეს თავისთავადაც შეიძლება გამოვიდეს – სიტუაცია ისე ჩამოყალიბდეს, რომ არჩევნის წინაშე დადგეთ: ან ვერ გაუმკლავდეთ ყველა საქმეს, ან სხვა დაიხმაროთ.

თხის რქა: დღეს ირგვლივ არსებული ატმოსფერო გაგახარებთ. სითბოსა და ურთიერთდახმარების განცდა თქვენში დაბადებს გრძნობას, რომ ყველა, ვინც გარშემო ტრიალებს, ერთი დიდი ოჯახია. ასეთი სიკეთით სავსე განწყობა აუცილებლად აისახება თქვენ ქცევაზე – ჩვეულებრივზე მეტად გულგახსნილი იქნებით ურთიერთობებში. თქვენი მომხიბვლელობისთვის წინააღმდეგობის გაწევას ირგვლივ მყოფნი ვერ შეძლებენ – თუ მოინდომებთ, დაუძინებელ მტერსაც კი საუკეთესო მეგობრად აქცევთ.

მერწყული: თქვენი კომუნიკაბელურობა დღეს სასიამოვნო დივიდენდებით შეიძლება შემოგიბრუნდეთ. შესაძლოა, გარშემომყოფებთან თქვენი ცოდნით გაიბრწყინოთ, ან პერსპექტიული ნაცნობობა გააბათ. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, დღეს სრულად უნდა წარმოაჩინოთ თქვენი დიდი ორატორული ნიჭი. რა თქმა უნდა, ლაპარაკი ყოველთვის არაა მისასალმებელი, მაგრამ დღეს გამონაკლისი შეგიძლიათ დაუშვათ და „მჭევრმეტყველების მაგიური ძალა“ აჩვენოთ.

თევზები: დღის განმავლობაში საინტერესო შეხვედრები და ნაცნობობა გელოდებათ, რომლებიც ზეგავლენას მოახდენს თქვენ შემდგომ ცხოვრებაზე. რა სახის იქნება ეს გავლენა – დადებითი თუ უარყოფითი, უკვე თვითონ თქვენზეა დამოკიდებული. ამიტომ ვარსკვლავები გირჩევენ, ყოველი შემთხვევისთვის, მთელი თქვენი ბუნებრივი ხიბლი აამოქმედოთ თითოეულ თანამოსაუბრესთან. მომხიბვლელობა კი, რაც მართალი, მართალი – არ გაკლიათ.

0