ამბობენ, ადამიანის ტვინი ძილში უფრო მეტად აქტიურია, ვიდრე ტელევიზორის ყურების დროს

რა არის პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა და რა იწვევს მას

152
(განახლებულია 16:06 15.09.2020)
რუბრიკა „ფასილიტატორის“ სტუმარი, ფსიქიატრი ნინო დარახველიძე საუბრობს პოსტტრავმულ სტრესულ აშლილობაზე და მკითხველს რჩევებს უზიარებს.

სტრესი ადამიანის ყოველდღიური სოციალური ცხოვრების თანმდევი ნაწილია. ნებისმიერი რეაქცია, რომელიც სტრესული მოვლენის დროს იჩენს თავს, ყოველთვის პათოლოგიური არ არის. არსებობს ბუნებრივი საპასუხო რეაქციები საშიშ ან ტრავმულ მოვლენებზე, როგორიცაა, მაგალითად, უბედური შემთხვევა (პიროვნება შეესწრო უბედურ შემთხვევას, მკვლელობას). მსგავსი შემთხვევების დროს რამდენიმე საათის განმავლობაში ადამიანებს უჩნდებათ ძლიერი შიშის განცდა, შემდეგ კი მათი მდგომარეობა თანდათან უმჯობესდება.

ჯანმრთელი ადამიანის ფსიქიკას აქვს უნარი ყოველდღიურ ცხოვრებაში არსებულ სტრესულ ფაქტორებს დამოუკიდებლად გაუმკლავდეს, ასე ვთქვათ, ადაპტირდეს მასთან. ზოგჯერ ადამიანი ყოველდღიურ სტრესორებთან ბრძოლის არაადაპტაციურ მეთოდს მიმართავს. მაგალითად, ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება სტრესის დაძლევის მიზნით, რაც რიგ შემთხვევაში ხელს უწყობს საბოლოო ჯამში რომელიმე ფსიქიკური აშლილობის ჩამოყალიბებას.

ნებისმიერმა სტრესულმა ფაქტორმა შეიძლება გარკვეული როლი ითამაშოს ფართო სპექტრის ფსიქიკური აშლილობების ჩამოყალიბებაში. ძლიერმა ფსიქომატრავმირებელმა ფაქტორმა ნებისმიერ ადამიანში შეიძლება გამოიწვიოს დისტრესი, რაც ხელს უწყობს რომელიმე ფსიქიკური აშლილობის განვითარებას, მათ შორის პოსტტრავმულ სტრესულ აშლილობას (პტსა). პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა, როგორც ტერმინი, პირველად გაჩნდა ამერიკაში ვიეტნამიდან დაბრუნებული სამხედრო მოსამსახურეების შესწავლის შედეგად. მათ აღენიშნებოდათ ის სიმპტომები, რომელიც ვერ აკმაყოფილებდა ვერც ერთ ფსიქიკური აშლილობის კრიტერიუმს. ეს მდგომარეობა ახლა გაერთიანებულია სტრესთან დაკავშირებული აშლილობების ჯგუფში.

მძიმე სტრესზე პიროვნების რეაქცია და ადაპტაციის დარღვევები, პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა სხვა ფსიქიკური აშლილობებისგან განსხვავდება ძირითადად იმით, რომ ამ მდგომარეობის მქონე პიროვნებას აუცილებლად ცხოვრებაში უნდა ჰქონდეს გადატანილი ძლიერი ცხოვრებისეული სტრესი, როგორიცაა ბუნებრივი ან ხელოვნურად გამოწვეული კატასტროფები, საბრძოლო სიტუაცია, უბედური შემთხვევები, მძიმე დასჯის სცენებში მონაწილეობა (წამების, ძალადობის, მათ შორის გაუპატიურების, ტერორიზმის მსხვერპლის და სხვ.).

რამდენად გავრცელებულია პტსა საქართველოში

დღეისათვის საკმაოდ გავრცელებულია მსოფლიოს მასშტაბით, მათ შორის საქართველოშიც, რადგან ადამიანი ყოველდღიურ სოციალურ ცხოვრებაში ხშირად აწყდება ძალადობას. მისი გავრცელება მსოფლიოს მოსახლეობაში 1%-დან 14%-მდე მერყეობს. ტრავმული გამოცდილების შემდეგ ქალებში პტსას განვითარების რისკი ორჯერ უფრო მეტია, ვიდრე მამაკაცებში. რაც შეეხება კონკრეტულად საქართველოს, 1998 წელს სოციალური სტრესების რანდომიზირებული კვლევის ფარგლებში იძულებით გადადგილებულ პირთა შორის 33,3%-ში გამოიკვეთა გახანგრძლივებული პტსას დიაგნოზი.

ვის შეიძლება განუვითარდეს პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა, და რატომ ხდება ისე, რომ ზოგიერთ ადამიანს უვითარდება პტსა, ზოგს კი – არა?

კვლევებმა აჩვენა, რომ ერთსა და იმავე მძიმე სტრესზე ყველა ადამიანს არ უყალიბდება პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა. მის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გენეტიკური წინასწარგანწყობა, პიროვნული ხაზები და ანამნეზში რაიმე სახის ნევროზული რეგისტრის აშლილობა, რაც კიდევ უფრო ართულებს პტსას მიმდინარეობას.

როგორ შეიძლება დავეხმარო საკუთარ თავს, თუ მაქვს პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა

პირველ რიგში, რომ შევძლოთ დახმარება, საჭიროა ამოვიცნოთ ის ძირითადი ნიშნები, რაც ახასიათებს კონკრეტულად ამ მდგომარეობას და შემდგომ მივმართოთ სპეციალისტს (ფსიქიატრი, ფსიქოლოგი). უმჯობესია აშლილობის საწყის ეტაპზე დიაგნოსტირება მოხდეს პირველადი ჯანდაცვის რგოლის დონეზე და შემდგომ მოხდეს სპეციალისტთან გადამისამართება.

პტსას ტიპიურ ნიშნებს მიეკუთნება:

ტრავმის განმეორებადი განცდის ხატოვანი ეპიზოდური მოგონებები, რაც შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე საათამდე; ძილის დარღვევა (უძილობა ან კოშმარული სიზმრები, რომელშიც ძირითადად ასახულია მატრავმირებელი სიტუაცია); გაშეშების და ემოციური დაჩლუნგების მუდმივი სუბიექტური განცდა; ადამიანებისგან განდეგილობა-განმარტოების ძლიერი სურვილი (პაციენტი ხშირ შემთხვევაში დისტანცირდება ირგვლივ მყოფთაგან, მათ შორის უახლოესი ადამიანებისგან, კარგავს ინტერესს საყვარელი საქმიანობისადმი); ანჰედონია (სიამოვნების მიღების გაძნელება); ტრავმის მოგონებასთან დაკავშირებული სიტუაციებისგან თავის არიდება; პერიოდულად შიშის, პანიკის ან აგრესიის ეპიზოდები, რომელიც პროვოცირებულია გარკვეულ სიტუაციებზე მძიმე მოგონებების წამოჭრით; ქცევითი დარღვევები - ხშირად ავლენენ გაღიზიანებას და მიდრეკილნი არიან ფიზიკური ძალადობისადმი სხვის მიმართ. ასეთ პაციენტებს აღენიშნებათ ვეგეტატიური აგზნებადობა სიფხიზლის დონის მომატებით. დამატებით კლინიკურ სურათში შეიძლება იყოს შფოთვითი და დეპრესიული რეაქციები, ასევე სუიციდური აზრები და მცდელობები. ახასიათებს ისეთი არასპეციფიკური ფიზიკური ჩივილები, როგორიცაა, მაგალითად, თავის ტკივილი. ხშირ შემთხვევებში ამ დიაგნოზის მქონე პაციენტები მიდრეკილნი არიან ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარებისკენ მატრავმირებელი ფაქტორებიდან გამოწვეული უსიამობნო შეგრძნებების სიმწვავის მოხსნის მიზნით, რაც დამატებით ხელს უწყობს არსებული მდგომარეობის კიდევ უფრო გამწვავებას.

როდის მივმართოთ სპეციალისტს

თუ ადამიანის ცხოვრებაში მოხდა ძლიერი მატრავმირებელი მოვლენა და ზემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომებიდან აღენიშნება მინიმუმ ორი სიმპტომი ტრავმიდან ერთი თვის განმავლობაში, აუცილებლად უნდა მიმართოს სპეციალისტს. ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია მხარდამჭერი სისტემის არსებობა. ხშირ შემთხვევაში ადამიანებს, რომლებიც არიან ძალადობის მსხვერპლი, აქვთ დამცირების და სირცხვილის განცდა, უქვეითდებათ თვითშეფასება. უჩნდებათ კითხვები – რატომ მაინცდამაინც ის აღმოჩნდა მსხვერპლის როლში. საკუთარ თავს ადანაშაულებენ საფრთხეში თავის ჩაგდების გამო. სოციალური მხადაჭერა კი ამ დროს ძალიან მნიშვნელოვანია პაციენტისთვის, რათა ილაპარაკოს არსებული პრობლემის შესახებ და ამით დაიბრუნოს საკუთარი თავის პატივისცემა.

152
ნანუკა ჟორჟოლიანი

დაიკელით უსაფრთხოდ და სწრაფად: დიეტა, რომლითაც ნანუკა ჟორჟოლიანმა სასურველი წონა დაიბრუნა

108
(განახლებულია 18:20 22.09.2020)
ბევრი ადამიანი საჭიროებს წონის კონტროლს, ამისთვის კი სხვადასხვა დიეტას მიმართავენ. დღეს მეტად აქტუალურია და ადამიანები უპირატესობას ანიჭებენ ბალანსირებულ, რაციონალურ კვებას. ასეთი კვების დროს ორგანიზმი დაცულია შლაკების, ქოლესტერინის თუ სხვა მავნე ნივთიერებებისგან.

ბოლო პერიოდში განსაკუთრებით აქტუალურია ე.წ. 18-საათიანი დიეტა, რომელსაც ქართველი ცნობილი სახეებიც აქტიურად მიმართავენ. სწორედ ამ დიეტით დაიკლეს ჟურნალისტმა, ტელეწამყვანმა ნანუკა ჟორჟოლიანმა და მოდელმა ალექსანდრა პაიჭაძემ.

წლების მერე ნანუკამ სასურველი ფორმა სწორედ აღნიშნული დიეტით დაიბრუნდა და სოციალურ ქსელში თავის ხელმომწერებს გამოცდილება გაუზიარა.

ნანუკა ჟორჟოლიანი
ნანუკა ჟორჟოლიანი

„ამდენწლიანმა წვალებამ და რინგმა საკუთარ წონასთან დამარწმუნა, რომ ჩემ შემთხვევაში (ყველაფერი ინდივიდუალურია) გაამართლა ცომის და ტკბილის ამოღებამ. შიმშილი იწვევს განგაშს და სტრესს და შემდეგ უფრო მატებას. ბევრი წყალი, ბოსტნეული. ცოტა ბურღული. 16 საათიანს ვაკეთებ ბოლო სამი თვეა და ყველაზე ეფექტური აღმოჩნდა. ბოლო კვება 18:00, პირველი 10:00“, – წერს ფეისბუქ-გვერდზე ჟორჟოლიანი.

მოგვიანებით ნანუკამ 16-საათიანი შუალედი გაზარდა და 18-საათიანზე გადავიდა.

„ჭამის დროს სრულად ამოვიღე პური, მხოლოდ კეტო პურს ვჭამ, ამოვიღე ბურღულეული სრულად, ტკბილიც და გაზიანიც. ვარ 18 საათიანზე“, – წერს ნანუკა.

რას ნიშნავს 18-საათიანი დიეტა

18-საათიანი დიეტის დროს 24 საათიდან 18 საათის განმავლობაში არ უნდა მიიღოთ საკვები. მაგალითად, 12 საათიდან 6 საათამდე შეგიძლიათ მიირთვათ ნებისმიერი სახის საკვები, ხოლო დროის დანარჩენ მონაკვეთში – მხოლოდ წყალი. ამ პერიოდის განმავლობაში არ მიირთმევთ არც ჩაის და არც ყავას.

თუ დღის რეჟიმის გამო ვერ ახერხებთ აღნიშნული რეჟიმის ზუსტად დაცვას, შეგიძლიათ შუალედი შეცვალოთ. მაგალითად, არ ჭამოთ 8 საათის მერე, შუადღის 2 საათამდე. ან, უკეთეს შემთხვევაში, 7-ის მერე შუადღის პირველ საათამდე.

დიეტის დროს შეგიძლიათ მიირთვათ რაც გსურთ, მაგრამ თუ მოკლე დროში გსურთ სასურველი შედეგის მიღწევა, რაციონში შეამცირეთ ცხიმიანი საკვების და ცომეულის რაოდენობა, სრულად ამოიღეთ გაზიანი სასმელები.

თუ 18-საათიანი შუალედის დაცვა გაგიჭირდებათ, შეგიძლიათ დაიწყოთ 16-საათიანი დიეტით და შემდეგ გაზარდოთ შუალედი.

აღნიშნული დიეტის დროს მოერიდეთ უმოძრაობას, ყოველდღიურად ირბინეთ, იძუნძულეთ, ან დაკავდით სპორტის რომელიმე სახეობით. დაკლებული კილოგრამების რაოდენობა დამოკიდებულია ადამიანის წონაზე. რაც უფრო მძიმეწონიანია ადამიანი, მით უფრო მეტის დაკლებას შეძლებს.

18-საათიანი დიეტის მთავარი ღირებულება ის არის, რომ დაკლებულ კილოგრამებს არ აღიდგენთ ისე სწრაფად, როგორც ეს სხვა დიეტების შემდეგ ხდება.

როგორც ენდოკრინოლოგი ლაშა უჩავა განმარტავს, შესაძლოა 18-საათიანი შიმშილი ჩაითვალოს ჯანსაღი კვების ერთ-ერთ სახეობად, თუმცა მოუწოდებს ადამიანებს, დიეტის დაწყებამდე მიმართონ ექიმს.

„18-საათიანი შიმშილი შეიძლება ჩაითვალოს ჯანსაღი კვების ერთ-ერთ სახეობად, თუმცა, რა თქმა უნდა, სანამ გადავწყვეტთ კვების ცვლილებებს, აუცილებელია წინასწარი დიაგნოსტიკა ორგანიზმის მდგომარეობის დასადგენად და მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა მოხდეს ნებისმიერი კვების სტილის რეკომენდაციის გაცემა. მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ ჩვენი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და შემდგომ გადავწყვიტოთ ნებისმიერი სამკურნალო კვების დაცვა“, – ამბობს უჩავა.

გაითვალისწინეთ, დიეტოლოგები გვირჩევენ, რომ ე.წ. 18-საათიანი დიეტის ხანგრძლივად დაცვა სასურველი არ არის. როგორც უკვე აღვნიშნეთ, დღეს მთელ მსოფლიოში უპირატესობას ანიჭებენ ბალანსირებულ, რაციონალურ კვებას და არა მკაცრ დიეტებს, მით უმეტეს, შიმშილს.

 

108
თემები:
ჯანმრთელობა და სილამაზე
ფსტა

ვისთვისაა რეკომენდებული: მეცნიერებმა ფსტის უცნობი სიკეთეები დაადგინეს

87
(განახლებულია 17:00 22.09.2020)
კალიფორნიელმა მეცნიერებმა რამდენიმე ათეულ მოხალისეზე ექსპერიმენტი ჩაატარეს და დარწმუნდნენ, რომ ფსტას არაერთი მანამდე უცნობი სასარგებლო თვისება აქვს.

თბილისი, 22 სექტემბერი — Sputnik. ფსტის რეგულარული მიღება ხელს უწყობს წონაში დაკლებასა და სისხლის მაღალი წნევის დარეგულირებას, იუწყება გამოცემა La Vanguardia კალიფორნიის უნივერსიტეტის მეცნიერებზე დაყრდნობით.

გავრცელებული ინფორმაციით, ამგვარ დასკვნამდე მკვლევარები მას შემდეგ მივიდნენ, რაც რამდენიმე ათეული მოხალისის მონაწილეობით ექსპერიმენტი ჩაატარეს.

ირკვევა, რომ საცდელი პირების ნახევარი ოთხი თვის განმავლობაში ყოველდღიურად მიირთმევდა დაახლოებით 40 გრამ ფსტას — სუფთა სახით, დანამატების გარეშე. ამასთან, მათ მიეცათ რეკომენდაცია ფიზიკური დატვირთვების გაზრდისა და კალორიული საკვების შემცირების თაობაზე.  

შედეგად – ყველა მათგანი, პირველად წონასთან შედარებით, 5%-ით გახდა და ამასთან შეუმცირდათ ცხიმის პროცენტულობა წელის ირგვლივ.

გარდა ამისა, იმ საცდელ პირებს, რომლებიც ფსტას მიირთმევდნენ, დამატებითი „სიკეთეებიც“ გამოუვლინდათ. მეცნიერებმა დაადასტურეს, რომ მათ შეუმცირდათ სისტოლური და დიასტოლური არტერიული წნევა, ხოლო ანტიოქსიდანტ ლუთეინის, ალფა–კაროტინისა და ბეტა–კაროტინის კონცენტრაცია სისხლში გაიზარდა. ამასთან მათვე აღენიშნებოდათ უჯერი და გაჯერებული ცხიმმჟავების ბევრად ჯანსაღი შეფარდება.

87
თემები:
მსოფლიო და მეცნიერება
ცისფერი გალერეა

„ზამთრის მხატვარი“: თბილისში გურამ დოლენჯაშვილის გამოფენა გაიხსნა

0
ეს ფერმწერი საოცრად ხატავს ზამთრის პეიზაჟებს - მისი ნახატები ერთი შეხედვით ფოტოებში შეიძლება აგერიოთ

თბილისი, 22 სექტემბერი – Sputnik. ცნობილი ქართველი გრაფიკოსის, „ზამთრის მხატვრის“ - გურამ დოლენჯაშვილის რეტროსპექტული გამოფენა დიმიტრი შევარდნაძის სახელობის ეროვნულ გალერეაში გაიხსნა.

დამთვალიერებლები შუქჩრდილის ვირტუოზული „თამაშით“ განთქმული ოსტატის სხვადასხვა ნამუშევრებს ნახავენ. დოლენჯაშვილის ნახატები, რომლებსაც ის უბრალო ფანქრით ხატავს, იმდენად რეალისტურად არის შესრულებული, რომ ბევრს ფოტოები ჰგონიათ.

„შუქჩრდილი ფანტასტიკურია, არის შეგრძნება, თითქოს მთვარის შუქი თვალს ჭრის. მის ნამუშევრებში სილამაზის სივრცეები ერთდროულად არსებობს - მაყურებელი მაკროსამყაროდან მიკროსამყაროში ხვდება, თანაც ისე, რომ სუნთქვა ჩერდება. კოსმიურად მშვენიერი ზეციდან - იმერელი გლეხის ურმამდე, თიხის ქოთნის უმცირეს ბზარამდე. ტოტებზე დადებული საოცრად რეალური თოვლიდან - კვლავ განუსაზღვრელი სიმაღლის ზეცაში, მთვარისკენ, კოსმოსში“, - წერს დოლენჯაშვილის შესახებ მოსკოველი ხელოვნებათმცოდნე რაისა ნესტერენკო.

გამოფენა 21 ოქტომბრამდე გაგრძელდება.

გურამ დოლენჯაშვილი 1943 წელს დაიბადა ქალაქ ქუთაისში, დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. საქართველოს დამსახურებული მხატვარია, რუსეთის სამხატვრო აკადემიის საპატიო აკადემიკოსი, მრავალი საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატი. 90-იანი წლებიდან ცხოვრობდა რუსეთში, ამჟამად ცხოვრობს საქართველოში.

დოლენჯაშვილის ნამუშევრები იყო გამოფენილი სხვადასხვა ქვეყნებში: ავსტრალიაში, ავსტრიაში, ინგლისში, არგენტინაში, ბელგიაში, ბულგარეთში, უნგრეთში, ვიეტნამში, გერმანიაში, ინდოეთში, ერაყში, კვიპროსში, კუბაში, მექსიკაში, მონღოლეთში, ნიდერლანდებში, ნიკარაგუაში, პოლონეთში, რუმინეთში, აშშ-ში, გერმანიაში, საფრანგეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, შვედეთში, შვეიცარიაში, იუგოსლავიასა და იაპონიაში.

დოლენჯაშვილის ნამუშევრები ასევე ინახება ტრეტიაკოვის გალერეაში, პუშკინის სახელობის მუზეუმში და მსოფლიოს მრავალ მუზეუმში.

0
თემები:
საქართველო და კულტურა