ჯანსაღი საკვები

„ექვსი საათის მერე არ ვჭამ“: ვისთვის არ შეიძლება გახდომა ამ მეთოდით

3327
(განახლებულია 21:36 24.06.2020)
საქართველოში წონაში დაკლების მსურველთათვის ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული მეთოდი ბოლო კვებიდან 16-საათიანი შუალედის დაცვაა. კვების ამგვარ რეჟიმს ბოლო დროს სულ უფრო მეტი ადამიანი მიმართავს.

რამდენად არის უსაფრთხო ჩვენი ჯანმრთელობისთვის „ინტერვალური შიმშილი” და რა პროცესები მიმდინარეობს ამ დროს ორგანიზმში, „Sputnik–საქართველოსთან“ ენდოკრინოლოგიის ეროვნული ინსტიტუტის ექიმი თინათინ კაჭარავა საუბრობს.

- რა არის „ინტერვალური შიმშილი”?

- „ინტერვალური შიმშილი“ ეს არის კვების ტიპი, რომელიც თანამედროვე ეპოქაში დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ინტერვალური კვების სხვადასხვა სახეობები არსებობს, მაგრამ ჩვენ ამჯერად მის ყველაზე გავრცელებულ ვარიანტზე, კერძოდ, 16-საათიან შიმშილზე ვისაუბრებთ. უფრო გასაგებად რომ ვთქვათ, ამ მეთოდის დროს ადამიანი დღისით 8 საათის ინტერვალით იკვებება, ხოლო შემდეგ 16 საათის განმავლობაში არაფერს მიირთმევს.

- რა პროცესები მიმდინარეობს „ინტერვალური შიმშილის” რეჟიმის დაცვის დროს ჩვენს ორგანიზმში?

- ამ დროს ორგანიზმში ჰორმონალური ბალანსის აღდგენა ხდება, რითიც, თავის მხრივ, ჩქარდება მეტაბოლიზმი და შენახული ცხიმი უფრო ხელმისაწვდომი ხდება გასახარჯად. უფრო დეტალურად რომ განვმარტოთ, ამ დროს ორგანიზმში მატულობს ზრდის ჰორმონის დონე, რაც ხელს უწყობს ცხიმის წვას და კუნთური მასის მატებას. ორგანიზმში იკლებს ჰორმონ ინსულინის დონეც და რეგულირდება მის მიმართ მგრძნობელობა, რაც თავის მხრივ ხელს უწყობს მეტაბოლიზმის აჩქარებას. ამ ტიპის კვების რეჟიმის დროს ასევე აქტიურდება აუტოფაგიის (თვითმონელების) პროცესი, რომელიც ორგანიზმს ეხმარება გაჯანსაღებაში. ცვლილებები ხდება იმ გენების და უჯრედების დონეზეც, რომლებიც იცავენ ორგანიზმს სხვადასხვა დაავადებებისგან.

- რა სარგებელი და ზიანი მოაქვს „ინტერვალურ იშიმშილს“ ?

- „ინტერვალური შიმშილის“ დადებითი მხარეებია: წონაში კლება, განსაკუთრებით, მუცლის არეში, ინსულინის მიმართ მგრძნობელობის აღდგენა, იმუნიტეტის ამაღლება, „ცუდი“ ქოლესტერინის დონის შემცირება, ანტიკანცეროგენული (კიბოს საწინააღმდეგო) პროცესების გააქტიურება, ალცჰაიმერის დაავადების პრევენცია. აღსანიშნავია ისიც, რომ კვებისას ასეთი რეჟიმის დროს იზრდება ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობაც. რაც შეეხება უარყოფით მხარეებს, თუ კვებისთვის გამოყოფილ პერიოდში რაციონი მდიდარი არ არის ვიტამინებით და მინერალური ნივთიერებებით, შეიძლება ამან ადამიანის ორგანიზმის გამოფიტვაც კი გამოიწვიოს. ამიტომ ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ იმ 8 საათის განმავლობაში კვება იყოს ჯერადი, დაბალანსებული, მრავალფეროვანი და, სასურველია, წახემსებების გარეშე. 

დაბალანსებული კვება ნიშნავს სწორად შერჩეულ კვების რაციონს, რომელიც მდიდარია მიკრო- და მაკროელემენტებით და ვიტამინებით. დღის მანძილზე რაციონში უნდა იყოს მეტი ხილ-ბოსტნეული, ჯანსაღი ცხიმები, ცილოვანი საკვები, ხოლო ნახშირწყლები საჭიროა შეზღუდული რაოდენობით. დაბალანსებული კვება რეკომენდებულია ასევე დაკლებული კილოგრამების შესანარჩუნებლადაც, თუმცა ამ დროს დასაშვებია მცირედი „დარღვევებიც“. ამავე დროს არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ დაკლებული კილოგრამების ხელახლა დაბრუნების რისკს მინიმუმამდე ჯანსაღი ცხოვრების წესი ამცირებს.

- ყველასთვის სასარგებლოა ამ ტიპის კვების რეჟიმის დაცვა?

- ორგანიზმში მიმდინარე დადებითი ცვლილებების მიუხედავად, „ინტერვალური შიმშილის“ კვების ტიპი არ არის ყველასთვის განკუთვნილი. პირველ რიგში, როგორც კვლევებმა აჩვენა, კვების აღნიშნული ტიპის მიმართ უფრო დადებითი შედეგებით გამოირჩევიან მამაკაცები, ვიდრე ქალები. მისი დაცვა არ არის რეკომენდებული ქალებისთვის, რომლებიც გეგმავენ ორსულობას, ან არიან ორსულად ან იმყოფებიან ლაქტაციის პერიოდში. ასევე არ არის რეკომენდებული იმ პაციენტებისთვის, რომელთაც ანამნეზში აქვთ კვებითი დარღვევების რომელიმე ტიპი (ანორექსია, გადაჭარბებული კვება ან ბულიმია ნერვოზა), ან მათ, ვისაც დიაგნოსტირებული აქვს შაქრიანი დიაბეტი. „ინტერვალური შიმშილის“ რეჟიმს უნდა მოერიდონ ასევე დაბალი წნევის მატარებლები და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის გამოხატული დაავადებების მქონე ადამიანები. მაგალითად, თუ ამ კვების რეჟიმის დაცვის დროს წარმოიქმნა განსაკუთრებული დისკომფორტი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში, როგორიცაა გულისრევა, შებერილობა, კუჭის ტკივილი, ტკივილის შეგრძნება ნაღვლის ბუშტის საპროექციო არეში, რეკომენდებულია „ინტერვალური შიმშილის“ შეწყვეტა. გარდა ამისა, უკუჩვენებად შეიძლება ჩაითვალოს ბავშვთა და მოზარდთა ასაკიც.

და, ბოლოს, რადგან ყველა ორგანიზმი არის ინდივიდუალური, აუცილებელია აღინიშნოს, რომ ნებისმიერი კვების ტიპის არჩევისას რეკომენდებულია ექიმთან ვიზიტი, ორგანიზმის ზოგადი მდგომარეობის შეფასება, რათა წონაში კლების პროცესი სწორად და ზიანის გარეშე წარიმართოს.

 

ნატა პატარაია

3327
თემები:
ჯანმრთელობა და სილამაზე (12)
ბავშვები შადრევანში

როგორ  დავიცვათ თავი გადახურებისგან ზაფხულის ცხელ დღეებში

16
(განახლებულია 16:03 13.07.2020)
საქართველოში უკვე ძალიან ცხელა. განსაკუთრებით ბავშვებს და მოხცებს უჭირთ ამ სიცხის გაძლება. მზე ამ პერიოდში ძალიან აქტიურია და შუადღისას თითქმის შეუძლებელია გარეთ გასვლა. ტემპერატურა, რომელიც აღემატაბა 32 გრადუსს საფრთხის შემცველია ადამიანის ჯანმრთელობისთვის.

როგორ უნდა მოვიქცეთ ზაფხულის ცხელ დღეებში და როგორ უნდა დავიცვათ თავი გადახურებისგან, ამის შესახებ დაავადებათა კონტროლის ცენტრის დირექტორის მრჩეველი ნია გიუაშვილი საუბრობს.

ნია გიუაშვილი
ნია გიუაშვილი

პრევენციის ელემენტარული ზომები, ასე ვთქვათ უნდა იყოს მიღებული  ინდივიდუალურად. მაქსიმალურად უნდა ვეცადოთ, რომ ორგანიზმი დავიცვათ გადახურებისგან. 32 გრადუსი, ეს გახლავთ ერთგვარი ზღვრული მაჩვენებელი და ამ ტემპერატურის პირობებში ხანგრძლივად ყოფნა, ღია სივრცეში არ არის მისაღები.

რაც შეეხება, თუ გვინდა, რომ ბინაში შევინარჩუნოთ სიგრილე, ამისათვის პირველი საშუალებაა კონდიცირება, რაც უნდა ხდებოდეს ღია ფანჯრების პირობებში. ოთახში გამორთეთ ყველა ხელსაწყო, რომელიც შეაძლოა დამატებით სითბოს გამოყოფდეს. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი რამ გახლავთ იმისთვის, რომ წესები იყოს დაცული. თუ ბინაში არ არის კონდიცირება, დახურეთ ფანჯრები, დარაბები, ჩამოაფარეთ ფარდები, ოთახში განათავსეთ სველი პირსახოცები.

დღის განმავლობაში უნდა დაიგეგმოს საქმიანობა და მოხდეს საქმის გადანაწილება. თუ კი 32 გრადუსის პირობებში გიწევთ საქმიანობა, მუშაობის დრო არ უნდა აჭარბებდეს ორ საათს. ამის შემდგომ საჭიროა დასვენება, გაგრილება და მხოლოდ შემდგომ შეიძლება დაბრუნება იმავე საქმიანობაზე.

ზოგადად, დღის პირობებში 32 გრადუსი, ღამის პირობებში 24 გრადუსის შენარჩუნება გახლავთ ის ზღვრული მაჩვენებელი, რომელიც უნდა იყოს დაცული. სითბური ტალღებისათვის დამახასიათებელია ღამის ტემპერატურის მატება და შესაბამისად ღამის პირობებში ვერ ხდება ორგანიზმის სათანადოდ გაგრილება. ამიტომ მაქსიმალურად უნდა ვეცადოთ, რომ გავაგრილოთ ორგანიზმი. უნდა გავაღოთ ყველა ფანჯარა, განსხვავებით დღისაგან, როდესაც პირიქით ჯობია დავხურთ და ამგვარად შევინარჩუნოთ დაბალი ტემპერატურა.

როგორც წესი, დილის ოთხი საათიდან დილის შვიდ საათამდე გახლავთ ყველაზე უფრო გრილი პერიოდი და თუ კი რაიმე ტიპის ფიზიკურ აქტივობას ვგეგმავთ, სწორედ ამ პერიოდში უნდა დაიგეგმოს და არა უფრო გვიან, რომელიც შეიძლება საფრთხის შემცველი იყოს ჯანმრთელობისთვის. მითუმეტეს საქართველოში ადრე თენდება, დილის ხუთ საათზე სრულად არის გათენებული. შესაბამისად სრულიად შესაძლებელი დილის ფიზიკური აქტივობით დაწყება.

ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ სიცხის დროს საკმარისი რაოდენობით მივიღოთ სითხე. მოხუცებისთვის სწორედ ეს არის დამახასიათებელი, მათ წყურვილის გრძნობა დაქვეითებული აქვთ. უბრაოდ არ ახსოვთ, რომ წყალი უნდა დალიონ. ამ დროს მეთვალყურეობა ოჯახის წევრების მხრიდან ბავშვებზე და მოხუცებზე, არის ძალიან მნიშვნელოვანი. მათ უნდა შევახსენოთ, იცოდნენ, რომ სიცხეში ფიზიკური აქტივობა უნდა იყოს შეზღუდული და  სითხე უნდა იქნეს საკმარისი რაოდენობით მიღებული.

სიცხის დროს მნიშვნელობა ენიჭება კვებასაც. კვება უნდა იყოს სათანადო, მცირე პორციებით და ხშირად, ხილის და ბოსტნეულის მაღალი შემცველებით. ამ დროს რაც შეიძლება შეამცირეთ ცხიმები. უარი თქვით კოფეინზე, ტკბილ და გაზიან სასმელებზე. თუმცა მინარული წყლები გაახლავთ საუკეთესო საშუალება იმისთვის, რომ სითხე იყოს შენარჩუნებული ორგანიზმში და იყოს საკმარისი ჰიდრატაცია.

კიდევ ერთი ძლიან მნიშნელოვანი რამ. ვინაიდან სიცხე ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებისათვის გახლავთ ყველაზე მაღალი რისკის შემცველი, მნიშვნელოვანია, რომ ცხელი დღეების დადგომისთანავე მათ შესაბამისი კონსულტაცია გაიარონ მკურნალ ექიმთან და გაარკვიონ საჭიროებს თუ არა ექიმის დანიშნულება ცვლილებას.

ჯანმრთელობას გისურვებთ!

16
თემები:
ჯანმრთელობა და სილამაზე (12)
შავი ქლიავი

შავქლიავის საფრთხეები: ვის ეკრძალება კატეგორიულად

163
(განახლებულია 17:29 13.07.2020)
ირკვევა, რომ მარგებლობით განთქმულ ჩირს გარკვეული საფრთხეები ახლავს, და რომ არსებობს გარკვეული კატეგორია ადამიანებისა, რომლებსაც მისი მიღება ეკრძალებათ.

თბილისი, 13 ივლისი — Sputnik. შავქლიავი, ანუ ქლიავის სხვადასხვა ჯიშებისგან დამზადებული ქლიავის ჩირი შეიცავს А, В, Е და С ვიტამინებს, რის გამოც ის საკმაოდ სასარგებლო პროდუქტად მიიჩნევა, მაგრამ მისი ჭარბი მიღება შეიძლება სახიფათო აღმოჩნდეს, აცხადებენ მედიკოსები. 

მათი თქმით, ქლიავის ჩირი სასარგებლოა კუჭის მოქმედებისთვის, არეგულირებს წნევას და აუმჯობესებს თმების, კანის, ფრჩხილებისა და პირის ღრუს მდგომარეობას — ებრძვის რა მიკრობების გამრავლებას. თუმცა მისი მიღებისას ზოგმა კატეგორიამ აუცილებლად უნდა დაიცვას ზომიერება, რათა გართულებები თავიდან აირიდოს.

მაგალითად, მედიკოსები შავქლიავის ჭამას არ ურჩევენ მათ, ვისაც ზედმეტი კილოგრამების დაკლება სურს ან უბრალოდ ზრუნავს საკუთარ აღნაგობაზე. ასეთებმა ან საერთოდ უარი უნდა თქვან, ან ძალიან შეზღუდული რაოდენობით მიიღონ ეს ჩირი. საქმე ისაა, რომ შავქლიავი ზედმეტად კალორიული პროდუქტია და ხელს უშლის გახდომას.

გარდა ამისა, შავქლიავი რაციონიდან უნდა გამორიცხონ შაქრიანი დიაბეტის, გულის დაავადებების, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანებმა. მას შეუძლია გააუარესოს ასეთების მდგომარეობა ან ახალი სიმპტომებიც კი წარმოშვას.

მედიკოსები კუჭ-ნაწლავის პრობლემების მქონეებს ურჩევენ, მიიღონ დღეში არაუმეტეს ხუთი ცალი ნაყოფისა, ხოლო თუ შეკრულობა აწუხებთ, დასაშვებია მეტი რაოდენობის ჩირის ჭამა.

შავქლიავი ასევე არ არის რეკომენდებული მეძუძური დედებისთვის, ვინაიდან ის ნეგატიურ გავლენას ახდენს პატარის მდგომარეობაზე. ბავშვს შეიძლება გაუჩნდეს ისეთი პრობლემები, როგორებიცაა კუჭის აშლილობა, პირღებინება ან მადის დაქვეითება.

ეს პროდუქტები განწყობა-ხასიათს აფუჭებს: ქვეყნდება ჩამონათვალი>>

სპეციალისტების თქმით, შავქლიავის შეძენისას ყურადღება უნდა მიექცეს მის გარეგნულ სახეს: ხარისხიანი ჩირი უნდა იყოს შავი და ამასთან მსუბუქად, უმნიშვნელოდ უნდა პრიალებდეს. უნდა იყოს „ხორციანი“, ცოტა რბილი და ამასთან მკვრივი. თუ მას ყავისფერი გადაჰკრავს, იცოდეთ, რომ ის არასწორადაა დამუშავებული და სასარგებლო თვისებები უკვე დაკარგული აქვს, ანუ მასში აღარ შედის ჩვეული ვიტამინები და მინერალური ნივთიერებები.

163
თემები:
სასარგებლო რჩევები