ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტა FMG-148 Javelin-ი

„ჯაველინებზე“ სერიოზული: აშშ უკრაინას ახალ იარაღს გადასცემს

55
(განახლებულია 22:26 28.04.2021)
ხომალდსაწინააღმდეგო რაკეტები, ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის საშუალებები და Javelin-ების მეტი კომპლექსი — ამერიკელები უკრაინისთვის ლეტალური შეიარაღების ახალ გეგმას ამუშავებენ.

ანდრეი კოცი

როგორც დასავლური მედია აღნიშნავს. ეს კიევისა და მოსკოვის პირდაპირი შეტაკების შემთხვევისთვისაა აუცილებელი. და მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ სწავლებების დასრულებისა და ჯარების გაყვანის თაობაზე განცხადება გაავრცელა, პენტაგონი ალბათ უარს არ იტყვის რეგიონის კიდევ მეტად მილიტარიზებაზე.

სამხედრო „მუქთა“

ნატოში საკმაოდ ნათლად განაცხადეს, რომ რუსეთთან უკრაინის გამო ომს არ აპირებენ და დონბასში ჯარისკაცებს არ გაგზავნიან. მაგრამ მატერიალურ−ტექნიკურ მხარდაჭრაზე დასავლეთი უარს არ ეტყვის კიევს.

ალიანსის მზვერავი თვითმფრინავები და დრონები ყოველდღე მოძრაობენ შავი ზღვისა და შეხების ხაზის თავზე, გადასცემენ რა ინფორმაციას უკრაინის გენერალურ შტაბს. დონეცკისა და ლუგანსკის დაზვერვა გამუდმებით ხედავს უკრაინის სამხედრო ძალების სანგრებში უცხოელ სამხედრო სპეციალისტებს. კიევში რეგულარულად ჩადის ნატოს სამხედრო−სატრანსპორტო თვითმფრინავები საიდუმლო ტვირთებით.

აპრილის ბოლოს კი აშშ-ის სენატის უცხოეთის საქმეთა კომიტეტმა ორპარტიული კანონპროექტი მიიღო „უკრაინასთან უსაფრთხოების სფეროში პარტნიორობის შესახებ“, რომლის შესაბამისადაც კიევისთვის სამხედრო დახმარება 300 მილიონ დოლარამდე იზრდება. როგორც ვაშინგტონში უკრაინის ელჩმა ოქსანა მარქაროვამ დაწერა სოციალურ ქსელებში. ამ ფულით ლეტალური იარაღიც იქნება შეძენილი.

გამოცემა The Wall Street Journal-ი ირწმუნებოდა, რომ პენტაგონი უკრაინისთვის ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემის, ხომალდსაწინააღმდეგო და ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტების, ოპერატიულ−ტაქტიკური მოიერიშე კომპლექსების გადაცემას აპირებს.  

აშკარაა, რომ შედარებით რთულ შეიარაღებას დასავლელი სპეციალისტები განშლიან და დაამონტაჟებენ — უკრაინელ სამხედროებ ამისთვის ჯერჯერობით არ ამზადებენ. ესე იგი, ალიანსის მცირე კონტინგენტი მაინც მიიღებს მონაწილეობას პოტენციურ შეიარაღებულ კონფლიქტში — უკრაინის შეიარაღებული ძალების მხარეს.

კიევის ხელისუფლებამ, დაყნოსა რა სამხედრო „ხალიავა“, დაუყოვნებლივ შეუდგა მეტის მოთხოვნას. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრი დმიტრი კულება სააგენტო „როიტერს“ ინტერვიუში გამოუტყდა, რომ აშშ−ის სახელმწიფო მდივან ენტონი ბლინკენს რადიოელექტრონული ბრძოლის თანამედროვე  საშუალებების მიღებაში დახმარება სთხოვა. მისი თქმით, ეს აუცილებელია უკრაინის შეიარაღებული ძალებისთვის, რათა „წინააღმდეგობა გაუწიოს რუსეთს, რომელსაც უკრაინული კომუნიკაციების დაბლოკვის უნარი აქვს“.

უფრო მეტიც, ბევრი სპეციალისტი დარწმუნებულია, რომ დონბასში უკვე დაიწყო დასავლური რადიოელექტრონული ბრძოლის კომპლექსების განთავსება. კერძოდ, სამხედრო ექსპერტი ალექსეი ლეონკოვი მიიჩნევს, რომ სწორედ ეს საშუალებები გადააქვთ სასწრაფო წესით სატვირთო თვითმფრინავებით კიევში. ეს ირიბად ადასტურებს  არაღიარებული რესპუბლიკების სახალხო მილიციის ამასწინანდელ ინფორმაციას, რომ ეუთოს მისიის დრონები ხშირად ვერ ფრინდება ჰაერში — მართვის სიგნალებს უკრაინის მხარე ახშობსო.

მეტი რაკეტა

კონკრეტული შეიარაღება, რომელსაც ვაშინგტონი უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს გადასცემს დონბასში გამწვავების შემთხვევაში, ჯერჯერობით არ დასახელებულა. დიდი ალბათობით, პენტაგონი უკრაინის ჰაერსაწნააღმდეგო თავდაცვის სისტემებს საზენიტო−სარაკეტო კომპლექს Patriot−ებით გააძლიერებს — კიევი უკვე დიდი ხანია, ითხოვს ამას.

აპრილის შუა რიცხვებში უკრაინის პრეზიდენტის ოფისის ხელმძღვანელმა ანდრეი ერმაკმა აშშ−სგან პირდაპირ მოითხოვა  აშშ−ისგან, „პატრიოტების“ უკრაინაში განთავსება და პათოსით განაცხადა, რომ უკრაინის შეიარაღებული ძალები რუსეთს „მთელი დასავლეთის  გულისთვის“ იგერიებს. გარდა ამისა, კიევის ხელისუფლების აზრით, ამერიკული საზენიტო−სარაკეტო კომპლექსების რამდენიმე დივიზიონი ნატოში შესვლის პროცესს დააჩქარებდა.

რაც შეეხება ხომალდსაწინააღმდეგო რაკეტებს, პეხნტაგონს შეუძლია უკრაინას რაკეტა Harpoon−ი გადასცეს. დიახ, კიევს არ გააჩნია არც საზღვაო და არც საჰაერო პლატფორმები ამ იარაღის გამოსაყენებლად, მაგრამ „ჰარპუნებს“ სანაპირო ვარინტშიც უშვებენ — სპეციალურ გამწევებზე. მათი მოქმედების სიშორე 280 კილომეტრია. შეგახსენებთ, რომ შავი ზღვის  ფლოტის ხომალდებს ფრთოსანი რაკეტა „კალიბრებით“ ორი ათას კილომეტრზე შეუძლიათ ზალპის მიცემა.

მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში სამიზნეების გასანადგურებლად უკრაინის სახმელეთო ჯარებს შესაძლოა ამერიკული ოპერატიულ−ტაქტიკური კომპლექსები HIMARS−ი გამოყოს, რომელიც რაკეტა ATACMS−ს 270 კილომეტრზე მეტზე არ უშვებს და რუსულ „ისკანდერ-М−ს“ ჩამორჩება (ურტყამს 500 კმ−ზე).

გარდა ამისა, უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს კვლავაც მიეწოდება მესამე თაობის ტანკსაწინააღმდეგო Javelin−ები — ამისთვის ფულია გამოყოფილი.

მიწოდებების შვიდი წელი

ამერიკელები უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს დონბასში სამოქალაქო ომის დაწყების დღიდან აქტიურად ამარაგებენ.

მაგალითად, 2014 წელს კიევმა დაახლოებით ორი ათასი ჯავშანჟილეტი, ორი ათეული კონტრბატარეული ბრძოლის სადგური AN/TPQ-48A, 35 ერთეული ჯავშანმანქანა HMMWV და საველე ჰოსპიტალი მიიღო. 2015−ში — 130 „ჰამერი“ და ხუთი ჩქაროსნული კატარღა  გადაეცა; 2016−ში  — 14 რადიოლოკაციური სადგური, ორი ათასზე მეტი ღამის ხედვის ხელსაწყო, ხუთი ჯავშანავტომობილი HMMWV (სამედიცინო−საევაკუაციო ვარიანტი), უპილოტო RQ-11B Raven−ის 24 კომპლექტი; 2017-ში — კიდევ 40 „ჰამერი“ და შვიდასამდე რადიოსადგური.

2018 წელს პენტაგონმა უკრაინაში უკვე ლეტალური შეიარაღება გაგზავნა: 35 ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსები FGM-148 Javelin−ი და 210 რაკეტა. კიევი ვაშინ გტონს „ჯაველინებს“ 2014 წლიდან სთხოვდა, მიიჩნევდა რა, რომ ისინი გადამწყვეტ გამა რჯვებას მოუტანდა. მაგრამ „ჯაველინებმა“ ფრონტამდე ვერ მიაღწია. ამერიკელების პირობით, ეს კომპლექსები მხოლოდ „რუსეთის სრულფასოვან აგრესიის“ შემთხვევაში  შეიძლებოდა გამოყენებული უშუალოდ შეხების ხაზზე.

„ჯაველინების“ გარდა, 2018 წელს პენტაგონმა უკრაინას გადასცა 2500 ღამით ხედვის ხელსაწყო, ნაღმმძებნელების პარტია, საევაკუაციო „ჰამერები“, კონტრსნაიპერული ბრძოლის სამი სისტემა და ასევე 30 ყველგანმავალი, ორი რადიოლოკაციური სადგური და სამედიცინო აღჭურვილობა  — ცხრა მილიონი დოლარის ღირებულებისა.

2019 წელს ამერიკული მხარდაჭერა დაახლოებით იგივენაირი იყო. სულ 361 მლნ დოლარი. 2020 წელს ვაშინგტონმა უკვე 510 მილიონი დოლარი გაიღო. ცნობილია, რომ უკრაინაში ჩავიდა „ჯაველინების“ მორიგი პარტია.

გარდა ამისა, სექტემბერში სახელმწიფო დეპარტამენტმა კიევისთვის 600 მლნ დოლარის ღირებულების 16 საპატრულო კატარღის  — Mark VI−ის მიყიდვა მოიწონა. თუმცა როდის გადასცემენ მას კიევს, უცნობია.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

55
ჰოსპიტალში: ექიმები სოფიო ბუაჩიძე, ეკატერინე ამირბეგოვა, ნელი დადიანი. 1943 წელი

როგორ მუშაობდნენ საევაკუაციო ჰოსპიტლები თბილისში მეორე მსოფლიო ომის დროს

447
(განახლებულია 19:44 07.05.2021)
მეორე მსოფლიო ომის პირველივე დღეებიდან საქართველოში სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ობიექტები გაიხსნა – საევაკუაციო ჰოსპიტლები, სადაც ომში დაჭრილები და დაავადებულები მკურნალობდნენ. მათი მწყობრში დაბრუნება მედიკოსების ძირითადი ამოცანა იყო.

მირანდა ოგანეზოვა

საქართველოში სამხედრო მოსამსახურეებს მკურნალობდნენ 70-ზე მეტ საევაკუაციო ჰოსპიტალში, რომლებიც საავადმყოფოების, სანატორიუმების, სკოლებისა და სხვა დაწესებულებების შენობებში გაიხსნა.

დიდი სამამულო ომის ვეტერანმა, ღირსების ორდენის კავალერმა ეკატერინე ამირბეგოვამ ისაუბრა საევაკუაციო ჰოსპიტალზე №1434, რომელიც თბილისში 26.06.1941 – 01.03.1946 პერიოდში ფუნქციონირებდა.

„ძვირფასო ექიმო კატიუშა! ეს 38 წელი სულ გიხსენებდით თქვენ და იმ ღამეს, როცა ერთი წუთითაც არ მტოვებდით, სანამ სიცოცხლის ნიშანი არ მოგეცით. თქვენმა თბილმა დამოკიდებულებამ გამაძლიერა სულიერად, მომცა სასიცოცხლო ძალა და მე გადავრჩი... სანამ ცოცხალი ვარ, სანამ ჩემი გული ძგერს, არ დავივიწყებ თქვენ ერთგულებას და დაჭრილებისადმი პატიოსან, ნამდვილი ექიმის დამოკიდებულებას... გილოცავთ თქვენ და თქვენს ყველა კოლეგას, ვინც ომის სიმწარე საკუთარ მხრებზე გადაიტანა, გამარჯვების დიდ დღესასწაულს. თქვენი ყოფილი დაჭრილი ავადმყოფი 1942-43 წლებში, ამჟამად კიევის ოლქის ბროვარის საქალაქო საბჭოს დეპუტატი მ. ალექსეენკო“.

Письмо от спасенного солдата
photo: courtesy of Ekaterina Amirbegova
გადარჩენილი ჯარისკაცის წერილი

რამდენი რამ განვლო, უკვე აღარ ახსოვს. რამდენი მებრძოლი გადაარჩინა და რამდენის გადარჩენა ვერ შეძლო – არ დაუთვლია. 20 წლის გოგონას სუსტ მხრებზე უზომო სიმძიმე დააწვა. ახლა, ომის დამთავრებიდან 75 წლის შემდეგ ეკატერინე ამირბეგოვა კვლავ დიდი სიმწარით იხსენებს იმ მეომრებს, რომლებიც ამდენი ხნის წინ დაიღუპნენ.

„გვყავდა ერთი მძიმედ დაჭრილი ჯარისკაცი, მუსიკოსი მელნიკოვი რუსეთიდან, ინტელიგენტების ოჯახიდან. როდესაც ვკითხე, თანახმაა თუ არა ოპერაციაზე, უარი მითხრა. ასე თქვა, თუ ვერ გადავიტან და მოვკვდები, თან შენს სახეს წავიღებო. ვერ გადარჩა“.

ამირბეგოვა მასზე ისე ლაპარაკობს, როგორც თავისიანზე და ფიქრობს, რომ ჯარისკაცის ნათესავებს შეიძლება ვერც გაეგოთ მისი ბედის შესახებ. ეს ღირსებას არ გვმატებს, რომ ამდენი მსგავსი ისტორიაა, ჯარიკაცების ისტორია, რომელთა სიცოცხლეც თბილისის ჰოსპიტლებში შეწყდა და რომელთა შესახებ მათი ოჯახებისთვის არაფერია ცნობილი. ზოგი ჯარისკაცი ვერ იხსენებდა წარსულს, ზოგი ისე იყო დასახიჩრებული, რომ არ სურდა საკუთარი თავის შესახებ რამის თქმა, ან მათი სახლები ფაშისტების მიერ იყო განადგურებული. მათი უკანასკნელი ნავსაყუდელი ქართული მიწა გახდა.

მაგრამ იყო შეხვედრების სასიხარულო მომენტებიც, როდესაც ათწლეულების შემდეგ ყოფილი ჯარისკაცები ბრუნდებოდნენ საქართველოში და თავიანთ მხსნელ ექიმს ეძებდნენ.

თბილისში მხოლოდ ექიმი ქალები დარჩნენ...

1941 წლის 22 ივნისი, ლევიტანის მიმართვა, რომლის ხმა მოგვიანებით გამარჯვების ხმა გახდება... მილიონობით ადამიანი სხვადასხვა რესპუბლიკიდან ჰყვებოდა ისტორიას იმის შესახებ, თუ როგორ გაიგეს კაცობრიობის ისტორიაში ყველაზე სისხლიანი ომის დაწყების შესახებ. გამონაკლისი არც 20 წლის ეკატერინე ამირბეგოვა ყოფილა. თუმცა, ექიმის პროფესია მშვიდობიან დროს შეარჩია, მას არც უფიქრია, რომ მისი 70-წლიანი კარიერა სწორედ მშობლიურ სკოლაში დაიწყებოდა.

„თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის მესამე კურსის სტუდენტი ვიყავი. იქ ასევე გახსნილი იყო პედიატრიული, სანჰიგიენური და სტომატოლოგიური ფაულტეტები. მახსოვს,  მეგობარი მარიკა სვანიძის სახლში ვიყავი და უცბად მის მამას მთელი ხმით ვიღაცამ რუსულ ენაზე დაუძახა: „ამბროსი პავლოვიჩ, ომი დაიწყო!“ ჩავრთეთ რადიო, დიქტორი ლევიტანი აცხადებდა, რომ დილის 4 საათზე, ყოველგვარი ომის გამოცხადების გარეშე გერმანიის შეიარაღებული ძალები საბჭოთა კავშირის საზღვრებს უტევდნენ... ეს საშინელება იყო. მაშინვე სახლში გავიქეცი, მაშინ საბჭოს ქუჩასთან ვცხოვრობდით, მაქსიმ გორკის ძეგლთან ახლოს. ქალაქის ქუჩები უკვე დაცარიელებული იყო, მხოლოდ ახალგაზრდები მიიჩქაროდნენ სამხედრო კომისარიატისკენ. ეს იყო ომის პირველი დღე“.

ომის დროს თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულმა, რომელმაც ფრონტზე სამი ათასზე მეტი მედმუშაკი გაგზავნა, მუშაობა საევაკუაციო ჰოსპიტალში გადაწყვიტა, სადაც მძიმედ დაჭრილები იყვნენ მოთავსებული. მიუხედავად ბიძის, ჰოსპიტლის უფროსის რჩევისა, მან ჯიუტად დაიჟინა, რომ მისი ადგილი დაჭრილი ჯარისკაცების გვერდით იყო.

Военный билет Екатерины Амирбеговой
photo: courtesy of Ekaterina Amirbegova
ეკატერინე ამირბეგოვას სამხედრო ბილეთი

„ჩვენი კურსის სტუდენტები ვადამდე გამოუშვეს, 1942 წლის აგვისტოში, როდესაც უკვე ჩამოყალიბებული იყო ყველა საევაკუაციო ჰოსპიტალი. მრავალპროფილური ჰოსპიტლები იყო. მხოლოდ ძველი კალინინის, ამჟამად ჯავახიშილის ქუჩაზე ოთხი ჰოსპიტალი ფუნქციონირებდა. იმავე ქუჩაზე იყო რკინიგზის სკოლა-ინტერნატი №4/5, რომელიც დავამთავრე და რომელშიც გახსნილი იყო საევაკუაციო ჰოსპიტალი №1434, სადაც მუშაობდა ჩემი ბიძა, დედის ძმა ვასილი მჭედლოვი. ყველა ფრონტზე წავიდა. სწავლის დროს ჩვენი კურსელი ბიჭები სარატოვში წაიყვანეს კვალიფიკაციის ასამაღლებლად, იქიდან კი პირდაპირ ფრონტზე გაგზავნეს.ზოგი მათგანი დაიღუპა. თბილისში მხოლოდ ქალი ექიმები დარჩნენ. ბიძაჩემს ვთხოვე, სამსახურში ავეყვანე. გაუკვირდა: „ახალგაზრდა ქალი ხარ, ჯობს პედიატრად იმუშაო, ამდენი თავისუფალი ადგილია სხვა კლინიკებში“. ამაზე ვუპასუხე: „არავითარ შემთხვევაში“. 12 დღე მის კაბინეტში ვიჯექი და ვუმტკიცებდი, რომ გადაწყვეტილებას არ შევიცვლიდი“, – მოგვითხრობს ეკატერინე ამირბეგოვა.

ფრონტისპირა ჰოსპიტალი თბილისში და ბრძოლა კავკასიისთვის

1941 წლის 23 ნოემბრიდან 1942 წლის 28 იანვრამდე და 1942 წლის 15 მაისიდან 1943 წლის 30 იანვრამდე საევაკუაციო ჰოსპიტალი №1434 მოქმედ არმიაში შედიოდა. თავდაპირველად ეს იყო 300 საწოლზე და მძიმედ დაჭრილ კონტინგენტზე გათვლილი ზურგის ჰოსპიტალი. ძირითადად მწოლიარენი, რომლებსაც ჰქონდათ საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის, დიდი სახრების ტრავმები... მოგვიანებით სამსართულიან შენობაში რამდენიმე ასეული საწოლი დაამატეს. დაჭრილები ტრამვაით მიჰყავდათ. როდესაც ის ძალიან ნელა მოძრაობდა, ექიმები ხვდებოდნენ, რომ ავადმყოფები მოჰყავდათ, ჯარისკაცები კი მთელი საბჭოთა კავშირიდან იყვნენ, ყველაზე მეტი – რუსეთიდან. სანიტრები და მედდები ძალიან დიდი დატვირთვით მუშაობდნენ.

Екатерина Амирбегова с ранеными бойцами во дворе госпиталя
photo: courtesy of Ekaterina Amirbegova
ეკატერინე ამირბეგოვა დაჭრილ ჯარისკაცებთან ერთად ჰოსპიტლის ეზოში

„ქართველი ჩვენს ჰოსპიტალში ძალიან ცოტა იყო. მათ, ალბათ, სხვა ქალაქებში გზავნიდნენ. დაჭრილების რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა 1943 წელს, კავკასიისთვის ბრძოლის პერიოდში. ბრძოლები ახლოს მიმდინარეობდა, და ჩვენი ჰოსპიტლები ფრონტისპირა გახდნენ. ახალი დაჭრილები გადმოჰყავდათ ორჯონიკიძიდან (ამჟამად ვლადიკავკაზი). იმ დროს შედარებით ხშირი იყო სიკვდილის შემთხვევები. იყო ასევე ტეტანუსის დაავადების შემთხვევებიც“, – აღნიშნა ვეტერანმა.

ვაკის რაიონში, სტუდენტური საერთო საცხოვრებლის შენობაში განთავსებული იყო ჰოსპიტალი ამპუტირებულებისთვის, სადაც, ჯარისკაცების უმძიმესი ფსიქოლოგიური მდგომარეობიდან გამომდინარე, ძალზე რთული სიტუაცია შეიქმნა. ამიტომ ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა, დაჭრილები დახურულ შენობაში გადაეყვანა, რომ მათ ქალაქში გასვლა არ ეცადათ.

„ჩვენი ჰოსპიტალი შესაფერისი ადგილი აღმოჩნდა. 1943 წლის აპრილში, მაისის დღესასწაულების წინ დაჭრილები ჩვენთან გადმოიყვანეს. თავიდან, როდესაც დახურული შენობა ნახეს, ძალიან გაუჭირდათ. ჩვენ ძალიან კარგი დამოკიდებულება გვქონდა, ერთმანეთს პატივს ვცემდით. საოცრად მედგარი ბიჭები იყვნენ, რომლებიც სამაგალითო უნდა იყვნენ დღევანდელი ბიჭებისთვის. ისინი სიცოცხლეს სწირავდნენ სამშობლოს, მეგობრებს. და მიუღებელია, რომ დღეს ვინმემ მათზე აგდებით ილაპარაკოს. მარტო ვმორიგეობდი სამივე სართულზე და არ მახსოვს, ოდესმე კარის დაკეტვა დამჭირვებოდა, დაკაკუნების გარეშე არავინ შემოდიოდა. ომის დასაწყისში განყოფილებებს მამაკაცები ხელმძღვანელობდნენ, მაგრამ მას შემდეგ, რაც ისინი ფრონტზე გაიწვიეს, მედპერსონალი ძირითადად ქალებისგან შედგებოდა. მამაკაცი მხოლოდ უფროსი, კომისარი, ღამის მორიგე და საწყობის გამგე იყვნენ. წამყვანი ქირურგი გახლდათ სოფიო ბუაჩიძე. ყველა დაჭრილს ოპერატიული დახმარება ესაჭიროებოდა, პროთეზირებისთვის მომზადება. ტარდებოდა რეამპუტაცია, შემდეგ ავადმყოფებს უკეთდებოდა პროთეზი, ასწავლიდნენ მის გამოყენებას. ვისაც წასასვლელი არ ჰქონდა, საქართველოში რჩებოდა, ქმნიდა ოჯახს. მახსოვს, ჩვენთან ექიმი პეტროვსკაია მუშაობდა რუსეთიდან, რომელმაც ყველა ნათესავი დაკარგა“, – იხსენებს ვეტერანი.

როგორ იყო ორგანიზებული საევაკუაციო ჰოსპიტლები

ეკატერინე ამირბეგოვა აღნიშნავს, რომ ომის დასაწყისში ხშირად კეთდებოდა ამპუტაცია, რის გამოც ბევრი ინვალიდი იყო: „მოგვიანებით შესაბამისი ინსტრუქციები გამოვიდა, შესაძლებელი გახდა კიდურების შენარჩუნება. დაჭრილთა შორის ინვალიდობის დონე შემცირდა. ჩვენ განკარგულებაში მხოლოდ თაბაშირის სახვევები იყო. მაშინ არ იყო პენიცილინი და სხვა ანტიბიოტიკები. არ ვაკეთებდით შიდავენურ გადასხმებს, არ იყო წვეთოვნები. წარმატებით ვიყენებდით სისხლის გადასხმას. ფიზიოლოგიურ ხსნარს პირდაპირ კანქვეშ ვუსხამდით“.

ვეტერანი ასევე იხსენებს, რომ საევაკუაციო ჰოსპიტლები თბილისში ძალიან მაღალ დონეზე იყო ორგანიზებული, რომელთა შექმნაც მთავრობამ ომის პირველივე დღეებიდან დაიწყო:

„1946 წელს საევაკუაციო ჰოსპიტალი №1434 გააუქმეს, მის ადგილზე შეიქმნა ორთოპედიისა და მეორე მსოფლიო ომის ინვალიდებისთვის აღდგენითი ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, რომელიც მოგვიანებით ღუდუშაურის სახელობის ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ინსტიტუტად გარდაიქმნა. ინსტიტუტი 1991 წელს სხვა შენობაში გადავიდა“.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941–1945 წლებში თბილისში დისლოცირებული ჰოსპიტლების ჩამონათვალში იყო ოფიცრებისა და საზღვაო საევაკუაციო ჰოსპიტლები, ყბა-სახის ქირურგიის ჰოსპიტალი და სხვ.

მედიკოსებთან ერთად თავდადებით მუშაობდნენ მოქალაქეები. ექიმების დასახმარებლად პატარა გმირებიც გაეშურნენ – თბილისის სკოლების მოსწავლეები. მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი გილარ ბაქრაძე იხსენებს, რომ სკოლაში სწავლის დროს ბავშვები პედაგოგებთან ერთად ჰოსპიტლებში დაჭრილებს სტუმრობდნენ.

„მახსოვს, ვაგროვებდით პროდუქტებს, ტანსაცმელს და მივდოდით უზნაძის, ადრე კამოს ქუჩაზე განთავსებულ ჰოსპიტალში. ახლა ამ შენობაში განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროა. ეს ერთ-ერთი დიდი ჰოსპიტალი იყო (აქ ომის დაწყების დროს პრაქტიკას გადიოდა მომავალი ექიმი ამირბეგოვა – რედ.). მოსწავლეები ჯარისკაცებისთვის პატარა კონცერტებს აწყობდნენ. მე აკორდეონზე ვუკრავდი. ზოგი დაჭრილებს წიგნებს, გაზეთებს უკითხავდა, ზოგი წერილებს წერდა. დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა დაჭრილების მორალურ მდგომარეობას“, – აღნიშნავს ბაქრაძე და დასძენს, რომ მედიკოსების გმირობის წყალობით მოახლოვდა ნანატრი გამარჯვებაც.

ეკატერინე ამირბეგოვა დაწვრილებით იხსენებს, როგორ იღებდნენ მის ჰოსპიტალში დაჭრილებს:

„დაჭრილები საკაცეებით მოჰყავდათ მიმღებში და ადგენდნენ ავადმყოფობის ისტორიას. თითოეულს ჰქონდა რუკა. შემდეგ ავადმყოფი გადაჰყავდათ მეზობელ ოთახში, სადაც ტანსაცმელს უცვლიდნენ, აბანავებდნენ. წყალი ავზში შეშაზე ცხელდებოდა. შემდეგ ჯარისკაცები გადასახვევ ოთახში შეჰყავდათ. პარიკმახერიც გვყავდა. სპეციალურ კამერაში, ტილიანობის გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, ტანსაცმლის დეზინფიცირება ხდებოდა. ცენტრალური გათბობა არ იყო, პალატები შეშის ღუმელებით თბებოდა. საწოლები დეზინფიცირებული იყო, საბნები სუფთა, გარეცხილი. მაქსიმალურად ვცდილობდით, რომ კვება კარგი ყოფილიყო. ავადმყოფებს დღეში სამჯერ ვაჭმევდით. საერთო მაგიდის გარდა, სუფრას სხვადასხვა კატეგორიის ავადმყოფებისთვისაც ვშლიდით. საუზმეზე იყო ფაფა, ჩაი, პური, კარაქი, ხანდახან – მურაბა, ჯემი და ხილი. აშშ-დან ვიღებდით ამანათებს, რომლებშიც შოკოლადიც იყო. სადილზე ვამზადებდით ცხელ კერძებს ხორცით, კომპოტსა და კისელს. ვახშამზე იყო ფაფა, ჩაი. ექიმები ყოველდღიურად ამოწმებდნენ პროდუქტებს, ჩვენ გარეშე სადილის გაშვების უფლება არ ჰქონდათ. ჟურნალში ვწერდით, რომ ვახშამი ან სადილი დროულად და ხარისხიანად მომზადდა და ნებართვა გაცემულია“.

Екатерина Амирбегова
photo: courtesy of Ekaterina Amirbegova
ეკატერინე ამირბეგოვა

გადარჩენილების ისტორია

როდესაც ახალგაზრდა ექიმი მუშაობას იწყებდა, ჰოსპიტალში 17 წლის უკრაინელი ალექსეენკო მიიყვანეს. მას თეძოს არტერიის ანევრიზმა ჰქონდა. ეკატერინე ოპერაციის შემდეგ მთელი ღამე მის თავთან იჯდა, რადგან ალექსეენკოს ძლიერი სისხლდენა ჰქონდა. ყველაფერმა წარმატებით ჩაიარა. ჯარისკაცი მალე გამოჯანმრთელდა და სახლში დაბრუნდა.

„ომის დროს ჩვენი თანამშრომლის ქალიშვილი დაჭრილებს ეხმარებოდა, მათთან ურთიერთობდა, და ალექსეენკოს მისი მისამართი შემორჩა. და, აი, 70-იან წლებში, როდესაც ის წყალტუბოში ჩამოვიდა სამკურნალოდ, ჩემ სანახავად მოვიდა სამსახურში, ყვავილების თაიგულით. მომიყვა, რომ ცხოვრება კარგად აეწყო. დეპუტატი გახდა“.

ერთხელ, მორიგეობის დროს ეკატერინეს მოესმა, რომ მორიგი ტრამვაი მოდის დაჭრილებით.

„უცბად გაისმა ყვირილი, ვიღაც დახმარებას ითხოვდა, ლაპარაკობდა ქართულად. გავიქეცი შესახვედრად. ვხედავ, კვნესის 17 წლის ბიჭი ამპუტირებული ფეხით, დაჭრილი ხელით. მაშინვე ვითხოვე, რომ ჩემს პალატაში მოეთავსებინათ. ოპერაცია გავუკეთე. კახოვკის ქუჩაზე პროთეზების ქარხანა მუშაობდა და დაჭრილებს პროთეზით ადგილზე უზრუნველვყოფდით. სხვათა შორის, აღმოჩნდა, რომ ის ბიჭი, ბორია, მოხალისედ წავიდა ფრონტზე. თავიდან არ მიჰყავდათ, რადგან იმ დროისთვის ბევრი ქართველი დაიღუპა ფრონტზე. მან დედის უკრაინული გვარი აიღო, რომ ფრონტზე მოხვედრილიყო (ომის პირველ დღეებში ფრონტზე საქართველოდან მობილიზებული იყო დაახლოებით 100 ათასი ადამიანი, 1942 წლის მარტში კი – 350 ათასი – რედ.). წლების შემდეგ ცხოვრებამ კვლავ შეგვახვედრა. ბორია ანესთეზიოლოგი გახდა, მრავალი წელი ერთად ვმუშაობდით. დავმეგობრდით ოჯახებით. ძალიან კარგი ადამიანი იყო ბორის ამირეჯიბი. რამდენიმე წლის წინ გარდაიცვალა“.

1945 წლის 9 მაისს, როდესაც ხელმძღვანელობამ გამოაცხადა, რომ ნანატრი გამარჯვება დადგა, ეკატერინე ამირბეგოვა სამსახურში მორიგეობდა. მთელი კოლექტივი წამში აღმოჩნდა ქუჩაში, მედიკოსებს გზაში მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობები შეუერთდნენ, ასევე კოლეგები „მიხაილოვის“ საავადმყოფოდან. ყველა ელბაქიძის ქუჩით რუსთაველის გამზირისკენ გაეშურა. მაშინდელ ლენინის, ახლა კი თავისუფლების მოედანზე უკვე გამოდიოდნენ ქართველი მუსიკოსები.

მედიკოსების თავდაუზოგავი გმირობის წყალობით ომის დროს მოქმედ არმიას დაუბრუნდა დაჭრილთა 72,3% და დაავადებული ჯარისკაცების 90,6%. ეს, მთლიანობაში, 17 მილიონი ჯარისკაცი და მეთაური იყო. ომის პერიოდში საბჭოთა კავშირში მოქმედებდა 6 ათასზე მეტი ჰოსპიტალი. საქართველოში იმკურნალა 38 ათასზე მეტმა დაჭრილმა და დაავადებულმა.

ეკატერინე ამირბეგოვამ ექიმად 70 წელი იმუშავა. 2012 წელს დამსახურებულ პენსიაზე გავიდა. დაჯილდოებულია მრავალრიცხოვანი ორდენებით, მაგრამ მისთვის ყველაზე დიდი ჯილდო, რა თქმა უნდა, გადარჩენილი სიცოცხლეებია.

447
Ника Мелия

ნიკა მელიას საქმე როგორ არ შევთანხმდეთ

50
(განახლებულია 19:26 07.05.2021)
ნიკა მელიას გათავისუფლება შარლ მიშელის შეთანხმების ხელმოწერისა და ოპოზიციის ნაწილის მიერ პარლამენტში შესვლის შემდეგ თითქოსდა უკვე შეთანხმებული და გარკვეული საკითხი იყო, მაგრამ...

„ნაციონალური მოძრაობის“ ლიდერმა იმდენი აკრიტიკა მხარეების პოზიცია, აშშ-ის ელჩსაც კი ათქმევინა დაახლოებით ასეთი რამ: მელიას შეუძლია სადაც უნდა, იქ იყოს, ჩვენ, უბრალოდ, მისი გათავისუფლების გზებს განვიხილავთო.

ზოგადად, რამდენადაც კარგია პოლიტიკაში პრინციპულობა, იმდენად ცუდია რადიკალიზმი, და ხელისუფლებისა და ოპოზიციის ამ უაზრო ექვსთვიან ჭიდაობაში ქვეყანა ძვირფას დროს კარგავს ეკონომიკის გამოსასწორებლად, მიწის რეფორმის კანონმდებლობის მოსაწესრიგებლად, ბინათმესაკუთრეობის საკითხების გასარკვევად, სოციალური პრობლემების გამოსასწორებლად და, ბოლოს და ბოლოს, კორონავირუსის წინააღმდეგ საბრძოლველად. აღარაფერს ვამბობთ საარჩევნო კოდექსის შეცვლისა და საკონსტიტუციო ცვლილებების საკითხზე. თუმცა ვინაიდან მელიას ციხიდან გამოსვლა–არგამოსვლის თემა მაინც აქტუალურია, მოკლედ ვეცდებით ავხსნათ არსებული რეალობა.

ნიკა მელია და „ნაციონალური მოძრაობა“ ამნისტიის შესახებ კანონპროექტს არ თანხმდებიან, თუმცა უმრავლესობას მშვენივრად შეუძლია მათ გარეშეც ამ კანონის მიღება და ამ გზით შარლ მიშელის დოკუმენტის შესრულება. მასში ერთი პატარა დეტალია ჩადებული: თუ მელია ამნისტიაზე თანხმობას არ განაცხადებს, თანაც წერილობითი სახით, ისევ ციხეში დარჩება.

მეორე მხრივ, 2019 წლის 20-21 ივნისის მოვლენებთან დაკავშირებულ საქმეებზე, ამნისტიის გამოცხადების გარდა, ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლებაც იგეგმება. „ამნისტიის შესახებ“ კანონპროექტთან ერთად ფრაქცია „ქართული ოცნება“ პარლამენტს „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ კანონპროექტს წარუდგენს, რომლის მიხედვით, ჯარიმისგან თავისუფლდება ყველა პირი, რომელსაც სახდელის აღნიშნული სახე 2019 წლის 20-21 ივნისის მოვლენებთან დაკავშირებით ჩადენილი სამართალდარღვევისთვის დაეკისრა. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ხელისუფლება ამით დაჯარიმებული ადამიანების გულსაც მოიგებს. 2 და 3 ათასი ლარის ჯარიმების განულება ხუმრობა საქმე არ არის.

მელიას გათავისუფლების ყველაზე კარგი და მელიასთვის ღირსეული გზა მამუკა ხაზარაძემ მოიფიქრა – „ლელოს“ ლიდერი ცდილობს მელია დაითანხმოს როგორც ევროკავშირის გირაოს მეშვეობით ციხიდან გამოსვლაზე, ასევე პარლამენტში შესვლაზე, რადგან, მისივე თქმით, 20-21 ივნისის მოვლენების შესწავლის მიზნით საგამოძიებო კომისიის შექმნას 50 ხმა სჭირდება, რასაც ოპოზიცია ნიკა მელიასა და „ნაციონალური მოძრაობის“ დეპუტატების საკანონმდებლო ორგანოში შესვლის გარეშე ვერ მოახერხებს.

ნიკა მელიას ადვოკატები, რომლებიც მას ამ დღეებში ციხეში შეხვდნენ, აცხადებენ, რომ ევროკავშირის გირაოს გამოყენება შესაძლებელია, თუმცა ამაზე მელიას თანხმობა აუცილებელი არაა, უბრალოდ, პროკურორი უნდა შევიდეს სასამართლოში პატიმრობის მოხსნის მოთხოვნით. მეორე მხრივ, ხელისუფლება აცხადებს, მელიას შეუძლია საპატიმრო დღესვე დატოვოს, ოღონდ მისივე თანხმობის შემთხვევაშიო. მოკლედ, ხელისუფლება ცდილობს მელია ციხიდან, ასე თუ ისე, აღიარებითი ჩვენებით გამოუშვას, ხოლო თავად მელია ცდილობს გმირად გამოვიდეს. საბოლოო ჯამში, იმედია, შარლ მიშელთან ერთად მიღწეული შეთანხმება ოდესმე შესრულდება. შესაძლოა ისევ საგარეო ფაქტორების გათვალისწინებით, თუმცა რაიმე გადაწყვეტილებას ჯერჯერობით არც ერთი მხარე არ ჩქარობს.

50
არწივი მთებში

დღის ასტროპროგნოზი ზოდიაქოს ნიშნებისთვის: 8 მაისი

0
(განახლებულია 18:38 07.05.2021)
გთავაზობთ ყოველდღიურ ასტროლოგიურ პროგნოზს ზოდიაქოს თითოეული ნიშნისთვის. გაიგეთ ჩვენი ჰოროსკოპიდან, რას გვიმზადებენ ვარსკვლავები და რას გვირჩევენ ასტროლოგები

დღეს 2021 წლის 8 მაისია, შაბათი. კლებადი მთვარე ვერძის ნიშანშია. ამ დღეს პლანეტა სატურნი მფარველობს.

იღბალი იქნება თანმდევი ყველა საქმეში, რაც ოგანიზაციულ მომენტებსა და ურთიერთობებს უკავშირდება. საუკეთესო დღეა კომპრომისების მოსაძებნად, რთული სიტუაციების გასაშიფრად, ნესბიემიერი ღონისძიებისთვის – ოფიციალური მოლაპარაკებებიდან დაწყებული წვეულების მოწყობით დამთავრებული. ძალზე ხელსაყრელი დროა იმისთვის, რომ საქმეები კარგად დაალაგოთ და საჭირო კალაპოტი მისცეთ.

ეგვიპტური ჰოროსკოპი – დაინახეთ თქვენი თავი განსხვავებულად>>

ვერძი: დღეს ვითარება თქვენგან მოითხოვს, რომ ინიციატივა აიღოთ ხელში. თუნდაც ეს თქვენთვის ჩვეული არ იყოს, იგრძნობთ მოთხოვნილებას, რომ მიიღოთ გადაწყვეტილებები და მათზე პასუხისმგებლობა აიღოთ. საინტერესო ისაა, რომ გარშემომყოფები მშვიდად დაგითმობენ პირველობას. შესაძლოა, ყველა გადაწყვეტილება და მოქმედება სწორი არ იყოს, მაგრამ ამით მოგეცემათ შანსი, ყველას და საკუთარ თავსაც აჩვენოთ, რომ ბევრი რამ შეგიძლიათ.

კურო: დღეს გარშემომყოფებმა შეიძლება თქვენით მანიპულირება მოინდომონ. არ არის გამორიცხული, რომ ვიღაც შეეცადოს თავისი მდგომარეობის, კავშირების ან პირადი მომხიბვლელობის გამოყენებას, რათა თავის თამაშში ჩაგითრიოთ. თუ ამ მცდელობას აჰყვებით, დროთა განმავლობაში ინანებთ – ამან შეიძლება თქვენს რეპუტაციას დაარტყას. ასე რომ, დღეს თქვენი თვალსაზრისი უნდა დაიცვათ და მოერიდოთ ადამიანებს, რომლებიც თქვენით მანიპულირებას შეეცდებიან.

ტყუპი: დღეს კარგად ვერ გაართმევთ თავს იმ საქმეებს, სადაც ლოგიკური აზროვნებაა საჭირო – გათვლები, ანალიტიკა, მეცნიერება, დაგეგმვა, სწავლა. სამაგიეროდ, ძალიან იოლი იქნება კონტაქტები ადამიანებთან, მათი თქვენი იდეებითა და ემოციებით დამუხტვა. ამას გარდა, ურთიერთობებში მწვავედ იგრძნობთ სიყალბეს, რისი გამოყენებაც „სიცრუის დეტექტორის“ სახით შეგიძლიათ.

კირჩხიბი: ვარსკვლავები გირჩევენ, დრო გამონახოთ კარიერული, პროფესიული თუ პიროვნული ზრდის მეთოდიკის გასაცნობად. ამ თემებზე წიგნების ნახვა ადვილია – ნებისმიერი წიგნის მაღაზიიდან დაწყებული ინტერნეტით დამთავრებული. თუნდაც სკეპტიკურად უყურებდეთ მსგავს ლიტერატურას, ნამდვილად ღირს მისი შესწავლა, ან შეგიძლიათ შეეგუოთ დღევანდელ მდგომარეობას. მაგრამ გახსოვდეთ, რომ რამდენიმე რჩევის გათვალისწინებაც კი წარმატებებს მოგიტანთ.

ლომი: დღეს ნებისმიერი შეკრების „მიზიდულობის ცენტრი“ შეგიძლიათ გახდეთ. გარეშემომყოფები თქვენკენ მოილტვიან. საჭირო შედეგი რომ მიიღოთ, საკმარისია თქვენი ქარიზმა გამოიყენოთ – უარს ვერავინ გეტყვით. სხვათა შორის, დღევანდელი ვითარება სხვანაირადაც შეიძლება შემობრუნდეს თქვენთვის – ირგვლივ მყოფებმა გასაქანი არ მოგცენ, სულის მოთქმა არ გაცადონ და სულ „ნაწილ–ნაწილ“ დაგიტაცონ.

ქალწული: დღეს შეიძლება დიდ მანიპულატორად იქცეთ და ადამიანები თოჯინებივით ათამაშოთ. თუნდაც ეს მანიპულაცია სუსტი იყოს, მაგრამ არსი მაინც არ იცვლება. მზად ხართ, გარშემომყოფების მოქმედებებს საჭირო კალაპოტი მისცეთ. ამისთვის კი აამუშაოთ კავშირები, მინიშნებები, დაპირებები, ჭორები... ამან რომ არ იმუშაოს კიდეც, თქვენსას მაინც მიაღწევთ, მაგრამ უფრო ადვილი გზებით – ქედუხრელობითა და სხვების დარწმუნების უნარით.

სასწორი: დღეს ის იშვიათი დღეა, როდესაც ირგვლივმყოფებთან კამათში ნამდვილად შეიძლება დაიბადოს ჭეშმარიტება. მაგრამ მაინც სჯობს, არა იკამათოთ, არამედ განიხილოთ, იმსჯელოთ ნებისმიერ თემაზე – იდეებზე, გეგმებზე, პერსპექტივებზე. დღეს არაფერი ისე არ გაგამხნევებთ, არაფერი გაგიჩენთ ცინცხალ იდეებსა და მოქმედების სურვილს, როგორც ტვინის კარგი „შეჯანჯღარება“. თანამოაზრეებთან ერთად ნებისმიერ ამოცანასთან შეჭიდებას შეძლებთ.

მორიელი: მოთმინებითა და გაგებით უნდა მოეკიდოთ ადამიანს, რომელსაც დღეს თქვენი დახმარება, მხარდაჭერა ან რჩევა სჭირდება. თუ კეთილ საქმეს დროს დაუთმობთ, არ ინანებთ. პირიქით, კეთილისმყოფელის როლში თავს არაჩვეულებრივად იგრძნობთ. თქვენც ხომ დაგჭირვებიათ ვინმეს დახმარება ან რჩევა, და რატომ არ უნდა დაეხმაროთ თქვენ? და გახსოვდეთ, რომ სიკეთეცა და ბოროტებაც უკან ბუმერანგივით გვიბრუნდება.

მშვილდოსანი: დღეს ძალიან გაგიჭირდებათ თავის მოთოკვა, რომ ახლობლებს ბრძანებები არ მისცეთ და თქვენი ვალდებულებების ნაწილიც მათ არ გადააბაროთ. ვერაფერს გააწყობთ – ეს გუნდის კანონია, ყოველთვის დამყოლი ვერ იქნებით, ხანდახან კლანჭებიც უნდა გამოაჩინოთ. ამასთან დღეს ეს თავისთავადაც შეიძლება გამოვიდეს – სიტუაცია ისე ჩამოყალიბდეს, რომ არჩევნის წინაშე დადგეთ: ან ვერ გაუმკლავდეთ ყველა საქმეს, ან სხვა დაიხმაროთ.

თხის რქა: დღეს ირგვლივ არსებული ატმოსფერო გაგახარებთ. სითბოსა და ურთიერთდახმარების განცდა თქვენში დაბადებს გრძნობას, რომ ყველა, ვინც გარშემო ტრიალებს, ერთი დიდი ოჯახია. ასეთი სიკეთით სავსე განწყობა აუცილებლად აისახება თქვენ ქცევაზე – ჩვეულებრივზე მეტად გულგახსნილი იქნებით ურთიერთობებში. თქვენი მომხიბვლელობისთვის წინააღმდეგობის გაწევას ირგვლივ მყოფნი ვერ შეძლებენ – თუ მოინდომებთ, დაუძინებელ მტერსაც კი საუკეთესო მეგობრად აქცევთ.

მერწყული: თქვენი კომუნიკაბელურობა დღეს სასიამოვნო დივიდენდებით შეიძლება შემოგიბრუნდეთ. შესაძლოა, გარშემომყოფებთან თქვენი ცოდნით გაიბრწყინოთ, ან პერსპექტიული ნაცნობობა გააბათ. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, დღეს სრულად უნდა წარმოაჩინოთ თქვენი დიდი ორატორული ნიჭი. რა თქმა უნდა, ლაპარაკი ყოველთვის არაა მისასალმებელი, მაგრამ დღეს გამონაკლისი შეგიძლიათ დაუშვათ და „მჭევრმეტყველების მაგიური ძალა“ აჩვენოთ.

თევზები: დღის განმავლობაში საინტერესო შეხვედრები და ნაცნობობა გელოდებათ, რომლებიც ზეგავლენას მოახდენს თქვენ შემდგომ ცხოვრებაზე. რა სახის იქნება ეს გავლენა – დადებითი თუ უარყოფითი, უკვე თვითონ თქვენზეა დამოკიდებული. ამიტომ ვარსკვლავები გირჩევენ, ყოველი შემთხვევისთვის, მთელი თქვენი ბუნებრივი ხიბლი აამოქმედოთ თითოეულ თანამოსაუბრესთან. მომხიბვლელობა კი, რაც მართალი, მართალი – არ გაკლიათ.

0