კრეისერი „ადმირალი ნახიმოვი“

მიმოხილვა: რუსეთის ფლოტი ფლაგმანს შეცვლის

584
(განახლებულია 09:53 16.01.2021)
მძიმე სარაკეტო ატომური კრეისერი „ადმირალი ნახიმოვი“ (პროექტი 1144 „ორლანი“) რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტში ფლაგმან „პეტრე დიდს“ ჩაანაცვლებს.

ანდრეი კოცი

ახალი რაკეტები, თანამედროვე საბორტე აღჭურვილობა, უნიკალური საბრძოლო შესაძლებლობები - სავარაუდოდ ეს 2022 წელს მოხდება. 

პირველი რანგი

პროექტ 1144 „ორლანის“ კრეისერები ავიამზიდების შემდეგ უდიდესი ხომალდებია მსოფლიოში. წყალწყვა — 25,8 ათასი ტონა, სიგრძე — 250 მეტრი, სიგანე — 28,5 მეტრი, ეკიპაჟი — 760 კაცი.

რუსეთს ამ ტიპის ორი ვიმპელი ჰყავს — „პეტრე დიდი“, რომელიც ჩრდილოეთის ფლოტის შემადგენლობაშია, თუმცა მოდერნიზაციაზე წავა, როგორც კი „ნახიმოვი“ მწყობრში შევა. ორივე კბილებამდე შეიარაღებული საზღვაო პლატფორმაა, რომლებსაც ნებისმიერი სამიზნის განადგურება შეუძლიათ. სტანდარტული კომპლექტი: 20 გამშვები დანადგარი გემსაწინააღმდეგო რაკეტა П-700 „გრანიტისთის“, საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსები „ოსა-М“, „კინჟალი“ და С-300Ф „ფორტი“, ნავსაწინააღმდეგო რაკეტო-ტორპედოები „მეტელი“ და „ვოდოპადი“, რეაქტიული ბომბმტყორცნები და ავტომატური ორლულიანი ქვემეხი АК-130.

ატომური ენერგეტიკული დანადგარი, ავტონომიურობა — ორი თვე, სიჩქარე — 31 კვანძი. სვლის სიშორე — პრაქტიკულად შეუზღუდავი. კრეისერებს უკიდურესი ჩრდილოეთის პირობებში შეუძლიათ მუშაობა და აქვთ უნარი, უზრუნველყონ რუსეთის ყოფნა არქტიკის რეგიონში, რომელსაც ბევრი ანალიტიკოსი ახლო მომავალში ბუნებრივი რესურსებისთვის პოტენციურ ბრძოლის ველად მიიჩნევენ.

მაგრამ ყველა ხომალდი თანდათან ბერდება. თუ 80-იანების ბოლოსა და 90-იანების დასაწყისში „ორლანებს“ ნებისმიერი მოწინააღმდეგისთვის შეეძლოთ წინააღმდეგობის გაწევა, ახლა ვითარება შეიცვალა. და რადგან პირველი რანგის დიდი სამხედრო ხომალდების მშენებლობასთან დაკავშირებით რუსეთში ჯერჯერობით პრობლემებია, თავდაცვის სამინისტრომ უკვე არსებულების მოდერნიზაცია გადაწყვიტა.

ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის პლატფორმა

„ადმირალი ნახიმოვი“ რემონტზე ჯერ კიდევ 1999 წელს გაუშვეს, მაგრამ ფაქტობრივი სამუშოები კრეისერზე მხოლოდ 2013 წელს დაიწყო, როდესაც თავდაცვისკენ, როგორც იქნა, სერიოზული ფული წავიდა. 2015 წელს საწარმო „სევმაშში“ ხომალდს ძველი აღჭურვილობა მოხსნეს და კორპუსის დეფექტები გამოავლინეს. მოდერნიზაციის დასრულება 2018 წლისთვის იგეგმებოდა, მაგრამ ვადამ არაერთხელ გადაიწია. რემონტში კორექტივები შეჰქონდათ, საბორტე აღჭურვილობასა და შეიარაღებაში სულ უფრო მეტი სიახლე შედიოდა.

გასული წლის მაისში თავდაცვის მინისტრის მოადგილე ალექსეი კრივორუჩკომ განაცხადა, რომ მძიმე კრეისერი ერთ-ერთი პირველი მიიღებდა ჰიპერბგერით რაკეტა „ცირკონებს“.

„ორლანები“ ყოველთვის გამოირჩეოდნენ ჰაერსაწინაარმდეგო თავდაცვის მძლავრი სახომალდე სისტემით. მოდერნიზაციამდე „ნახიმოვს“ С-300Ф „ფორტი“ ჰქონდა, ახლა კი ის უფრო სრულყოფილი С-400-ის საზღვაო ვარიანტს მიიღებს. „ადმირალ ნახიმოვზე“ С-400-ის გამშვები 96 შახტი განთავსდება, რაც მას საჰაერო შეტევებისთვის ერთ-ერთ ყველაზე დაცულ ხომალდად აქცევს მსოფლიოში.

ოთხმოცი უჯრედი

გარდა ამისა, საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი „კორტიკი“ უფრო თანამედროვე „პანცირ-МЕ-თი“ შეიცვლება, ხოლო საზენიტო რაკეტები „ოსა-М-ი“ — ახალი სისტემის „რედუტით“. თუმცა მოდერნიზაცია ყველაზე მეტად მაინც დამრტყმელ კომპლექსებს შეეხება. გარდა „ცირკონებისა“, „ადმირალი ნახიმოვი“ შეიარაღდება გემსაწინააღმდეგო რაკეტა П-800 „ონიქსითა“ და ფრთოსანი რაკეტა „კალიბრით“. ყველა მათგანი 80 უჯრედიანი ვერტიკალური გამშვები დანადგარებიდან ЗС14 გაიშვება, რომელთა დამონტაჟებისთვის ხომალდიდან П-700 „გრანიტის“ აღება გახდა საჭირო.

„გრანიტები“ თავის დროზე მოწინავე იარაღი იყო — სიჩქარე 3 მახი, სიშორე — 625 კმ. ხუთას კილოტონიან ბირთვულ ქობინს ერთი მოხვედრით შეუძლია ავიამზიდის განადგურება. მაგრამ დიდი გაბარიტები აქვს — 10 მ სიგრძე და წონა დაახლოებით შვიდი ტონა. ახალ გემსაწინააღმდეგო რაკეტებს საბრძოლო ნაწილი ნაკლებად მძლავრი აქვს, თუმცა უფრო სწრაფი და ზუსტი.

განახლდება კრეისერის ნავსაწინააღმდეგო შეიარაღებაც და ელექტრონული „შიგთავსიც“, რომელიც ყველაზე თანამედროვეთი ჩანაცვლდება. ეს სერიოზულად აამაღლებს ეკიპაჟის სიტუაციურ ინფორმირებულობას და მნიშვნელოვნად გააფართოვებს საბორტე შეიარაღების გამოყენების შესაძლებლობებს.

გარდა ამისა, კრეისერი უზრუნველყოფილი იქნება კავშირისა და ნავიგაციის მოწინავე სისტემებით. რადიოელექტრონული ბრძოლის კომპლექსითა და ასევე სამი მოდერნიზებული ვერტმფრენ Ка-27М-ისგან შემდგარი ავიაჯგუფით. ეს მანქანები ეკიპაჟს მნიშვნელოვნად გაუადვილებს სავარაუდო მოწინააღმდეგის წყალქვეშა ნავების აღმოჩენას.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის პოზიციას!

584
ელიოტ ჰიგინსი

მიმოხილვა: ფეიკების ფაბრიკა და მისი ნამდვილი მფლობელები

19
ბოლო დროს საინფორმაციო სააგენტო Bellingcat კვლავ გამოჩნდა საინფორმაციო ლენტებში. პერსონაჟმა „ელიოტ ჰიგინსმა“, რომელიც მედიასაშუალებებში თავს მის შემქმნელად წარმოაჩენს, წიგი გამოსცა.

ვიქტორია ნიკიფოროვა

მისი თანამებრძოლი „ქრისო გროზევი“, იგივე „მორის რაკუშიცკი“, ახალი მხილებების პირობას დებს. ამ მხილებების ფასი დიდი ხანია ცნობილია — დონბასში ბოინგის ჩამოგდების, სირიის გუტაში ქიმიური შეტევის, სკრიპალებისა და  ნავალნის მოწამვლების შესახებ ფეიკების ავტორები არასდროს იწუხებდნენ თავს სიმართლესთან მიახლოებით.

ამ ფაბრიკაციებზე სერიოზული საუბარი შეუძლებელია, ვინაიდან ისინი ჟურნალისტური გამოძიების ჟანრის  კომპრომეტაციას ახდენს. უფრო საინტერესო თავად Bellingcat–ის გაჩენის საკითხია. საერთოდ, როგორ გაჩნდა ფეიკების ეს ფაბრიკა?

2010 წლის დასაწყისში ავღანეთში ამერიკული სამხედრო დაზვერვის შეფმა მაიკ ფლინმა საინტერესო მოხსენება „როგორ შევაკეთოთ დაზვერვა“ (Fixing Intel) გამოაქვეყნაპარტიზანული ომი თავის გამოწვევებს აყენებდა, რომლებსაც მოუქნელი სადაზვერვო სტრუქტურები ვერ უმკალვდებოდნენ. ფლინმა და მისმა თანაავტორებმა კოლეგებს შესთავაზეს, მიეღოთ ინფორმაცია ყველაგან, ვინც მისი გაზიარებისთვის მზად იყო — ადგილობრივი მოსახლეობისგან, ჟურნალისტებისგან, არაკომერციული ორგანიზაციების წარმომადგენლებისგან, გაეროს თანამშრომლებისგან თუ სამოქალაქო აქტივისტებისგან.

უნდა მოგროვებულიყო არა მარტო სამხედრო ინფორმაცია, არამედ ყველაფერი, რაც ქვეყანაში ხდებოდა. და გზადაგზა უნდა განსაიდუმლოებულიყო ყველაფერი, რაც შეიძლებოდა, და ამასთან შეკრებილი ცნობები უხვად უნდა წარდგენოდათ ნატოელ მოკავშირეებს, ჟურნალისტებს, არაკომერციულ ორგანიზაციებს... საერთოდ ყველას.

სწორად დაფორმატირებული და მიწოდებული ინფორმაცია იარაღის სახეს იღებდა. ის ადგილობრივ მოსახლეობას აჩვენებდა, როგორ ზრუნავდნენ მათზე ოკუპანტები და ამსთან ამერიკას ბრწყინვალე დემოკრატიად წარმოაჩენდა, რომელმაც კანონი და წესრიგი მიიტანა ახლო აღმოსავლეთში.

ინფორმაცია სპეციალურად შერჩეულ სპეციალისტებს უნდა დაეხარისხებინათ. ფლინის რჩევით, უნდა აერჩიათ „ყველაზე ნიჭიერები და ყველაზე მშივრები“. მათ უნდა აღენუსხათ ყველა წვრილმანი, სცოდნოდათ გეოლოკაციასთან და ღია წყაროებთან მუშაობა. მოსხსენების ბოლოს ავტორები ციტირებდნენ ამერიკული დაზვერვის ვეტერან სემუელ უილსონს: „ინფორმაციის 90% ღია წყაროებიდან მოდის. <…> დაზვერვის ნამდვილი გმირი — ეს შერლოკ ჰოლმსია და არა ჯეიმს ბონდი“.

დაახლოებით იმავე დროს ავღანეთში სამსახურს გადიოდა ბრიტანეთის არმიის ოფიცერი ბობ სილი. ინგლისური გაზეთები მას მზვერავად მოიხსენიებენ, თუმცა ამის დამადასტურებელი ფაქტები არ მოჰყავთ. შესაძლოა 2008-2017 წლებში ბობ სილი ნამდვილად რაღაც ამგვარით იყო დაკავებული ერაყში, ავღანეთში, ლიბიასა და სირიაში.

თუმცა ახლაც კი, როცა ის საჯარო პოლიტიკოსი გახდა, სილი შტირლიცივთ იქცევა.  მას არ გამოუქვეყნებია არცერთი ფოტო, რომლებზეც მისი ახლობლები, მშობლები თუ იდუმალი მეუღლე იქნებოდნენ აღბეჭდილი. პერების წიგნში ქალი მოხსენიებულია როგორც „ნატა რასიმასი“, თუმცა მის შესახებ არანაირი ინფორმაცია არ მოიპოვება. სილი ყველგან მარტო ჩნდებოდა და სხვათა შორის, ძალიან აქტიურობს ჰომოსექსულების უფლებებისთვის. მისი ბიოგრაფია თავისებურად საინტერესოა. სილი დიდგვაროვანი ოჯახის წარმომადგენელია, რომელიც ასი წლის წინ ერთ–ერთი უმდიდრესი იყო ინგლისში. მისი საგვარეულო ხე პოემასავით იკითხება — იქ სულ ბარონები, ბარონეტები, გუბერნატორები, მინისტრები და პარლამენტარები არიან. სილის საგვარეულოში ყველა ვაჟი ჰეროუში სწავლობდა, მათ ხან უინსტონ ჩერჩილი ნათლავდა და ხანაც პრინცი ფილიპი. ცოტა ხნის წინ სილები მსა ხიობ ბენედიქტ კემბერბეჩს დაუნათესავდნენ, რომელიც ასევე ცნობილი არისტოკრატია. როგორც კუნძულ უიატის უმსხვილესი მიწათმფლობელი, ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა სილი 2017 წელს პარლამენტში აირჩიეს — ეს ასეთი ოჯახური ტრადიციაა. პარლამენტში კონსერვატორების დეპუტატი აგრესიულ ანტირუსულ დღის წესრიგს უწევს პოპულარიზაციას.

ჰეროუს დამთავრების შემდეგ, ბობ სილი 1990–იანების დასაწყისში სტრინგერად მუშაობდა პოსტსაბჭოთა სივრცეში. ის რეპორტაჟებს წერდა კიევიდან, ტარსპოლიდან, ჩეჩ ნეთიდან. მისი მთავარი დამსაქმებელი გაზეთი The Times–ი იყო.

2012 წლის დასაწყისში ინტერნეტში გაჩნდა Brown Mozes–ის ბლოგი („მუქკანიანი მოსე“). ასე ჰქვია ფრენკ ზაპას სიმღერას.  ბობ სილის უყვარს როკ–მუსიკა, რაღაც პერიოდში ბრიტანულ MTV–ზეც კი მუშაობდა და შესანშნავად უკრავს გიტარაზე.

მოგვიანებით Brown Mozes–ს მედიასაშუალებები „ბრწყინვალე ბლოგერს“ უწოდებენ, თუმცა სინამდვილეში მისი წაკითხვა სრულიად შეუძლებელია. ეს უბრალოდ საგაზეთო სტატიების კომპილაციაა — მოსაწყენი, ერთფეროვანი და არამახვილგონივრული.

თავიდან „მოსე“ რუპერტ მერდოკის News Corporation–ში პირადი მონაცემების მოპარვასთან დაკავშირებულ სკანდალს აშუქებდა. მასინ საზოგადოებას სერიოზული ეწვები გაუჩნდა, რომ ავსტრალიელ მედიამაგნატზე სპეცსამსახურების კორუმპირებული თანამშრომლები მუშაობდნენ. „მოსეს“  ბლოგს ბეჯითად გადაჰყავდა მკითხველები ამ თემიდან შორს და ყველა ისარი სკოტლანდ–იარდზე გადაჰქონდა. მაგრამ ამას არავინ კითხულობდა. ერთი–ორი კომენტარი — ეს მაქსიმუმი იყო, რასაც  ბლოგერი იღებდა თავისი აუდიტორიისგან.

რაღაც დროის შემდეგ „მოსე“ სირიის თემაზე გადაერთო. უცნობი ბლოგერი აკეთებს ყველაფერს, რაც ალბათ უნდა გაეკეთებინა ფლინის მოხსენების „ნიჭიერ და მშიერ“ ანალიტიკოსს. ის ნახულობს YouTube–ზე სირიიდან ატვირთულ ვიდეოებს და მერე შესაფერისი დასათაურებებით ავრცელებს. მაგალითად: „შრაპნელით დახოცილი ათამდე ახალშობილი“.

მაგრამ ბლოგერი არ ააანალიზებს ინფორმაციას, ის უბრალოდ სასურველ თარგს არგებს მას. ის ერთმნიშვნელოვნად ადანაშაულებს ხულის ტრაგედიაში სირიის ხელისუფლებას, მიუხედავად შემდგომი გამოძიებით ნაჩვენებისა, რომ მა სობრივი ხოცვა–ჟლეტა ბოევიკებს მოწყობილი იყო. ეს უკვე არანაირი დაზვერვა არ არის, ეს წმიდა წყლის პროპაგანდაა.

და ზუსტად აქ „პოულობს“ და საზოგადოების წინაშე წარადგენს The New York Times–ი სამხედრო კორესპონდენტსა და ყოფილ საზღვაო ქვეით სი ჯეი ჩივერსს, რომელიც ერთი პერიოდი გაზეთის მოსკოვის ბიუროსაც ხელმძღვანელობდა. ის ხორვატიიდან სირიაში იარაღის ექსპორტის შესახებ გამოძიებას აქვეყნებს. სტატიის ანახმად, ავტორს მასალები მიაწოდა ბლოგერმა, რომის ფსევდონიმიცაა Brown Mozes–ი. რეალურად კი მას „ელიოტ ჰიგინსი“ ჰქვია. ბრიტანული და ამერიკული მედიასაშუალებები ჰიგინსის „გაქაჩვას“ იწყებენ: „მოკრძალებული სათვალეებიანი“, „ინტელიგენტი“, „გიკი“ — და ამავე დროს სირიის რეჟიმის „დანასაულებესაც“ ხდის ფარდას. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ჰიგინსი უკვე რვა წელია, რაც მედიასაშუალებებში პოზირებს, მისი მშობლების შესახებ არაფერია ცნობილი. ასე რომ, მისი სახლ–გვარი შესაძლოა გამოგონილიც კი იყოს.

არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება იმისა, რომ ის ნამდვილად ცხოვრობს ლესტერში თურქ მეუღლესთან და ორ შვილთან ერთად. სრულიად გაუგებარია, როგორ შოულობდა ფულს, თუ მთელი დღეები და ღამეები YouTube–ში „იჯდა“. ვინ იხდიდა იპოთეკით ნაყიდი საცხოვრებლის გადასახადებსა და სხვა ხარჯებს. ნუთუ ცოლი, რომელიც ფოსტაში მუშაობს? და საერთოდ, როგორ იქცა პროფესიონალ სამხედრო ანალიტიკოსად კაცი, რომელსაც არ დაუმთავრებია უმაღლესი სასწავლებელი, გამოგდებულია ყველა სამსახურიდან, არ იცის არცერთი უცხო ენა, არ უმსახურია ჯარში, და, როგორც თავად აღიარებს, იარაღში Х-Box–ის მოთამაშეებზე უკეთესად ვერ ერკვევა?

ბევრი რამ თავად ჰიგისმაც ვერ ახსნა. 2013 წელს მისდამი სიმპათიითგანწყობილი „ნიუორკერის“ კორესპონდენტმა მას  ჰკითხა, თუ რატომ დაარქვა თავის ბლოგს ასეთი სახელი. „შემთხვევით — უპასუხა ბლოგერმა.

ჰიგინსის სახელზე გაფორმდა სააგენტო Bellingcat–ი, რომელზეც ანტირუსული მხილებები ქვეყნდება. თუმცა არცერთი მათგანი არ არის გამყარებული მტკიცებულებებით. მიუხედავად ამისა,ყოველი მათგანი ხდება რუსეთზე საინფორმაციო შეტევისა და შემდგომი სანქციების საბაბი.

ამ დროს ბობ სილი საჯარო პოლიტიკოსი და პოპულარული სამხედრო ანალიტიკოსი ხდება. პარლამენტარი სულ უფრო აგრესიულ ტექსტებს ქმნის. Brexit–ის შემდეგ  ბრიტანეთი, მისი ჩანაფიქრით, „გლობალური“ უნდა გახდეს — ანუ ყველა პარტნიორს თავს თავისი მმართველობა უნდა მოახვიოს. მის მთავარ მტრად სილიმ რუსეთი დანშნა — რუსეთი ხან შპიონებს გზავნის, ხან დეზინფორმაციას ეწევა, ხან კი სულაც „მესამე მსოფლიო ომს აწარმოებს და იმარჯვებს“. 

„აგრესიული რუსეთისგან თავდაცვის ათი მეთოდი“, „რუსეთის ორმოცდაათი ინსტრუმენტი დასავლეთის წინააღმდეგ ჰიბრიდულ ომში“ — სილის აშკარად არაჯანსაღი ფიქსაცია აქვს რუსულ თემაზე. ალბათ რაღაც გადახდა თავს 90–იანების პოსტსაბჭოთა სივრცეში.

როგორც სამხედრო ანაიტიკოსი, ის ამუშავებს „არაკონვენციური ომის“ — ანუ სოციალურ ქსელებში დეზინფორმაციის, პროპაგანდის, პროვოკაციის თემას. ეს ზუსტად ისაა, რითაც Bellingcat–ია დაკავებული საინფორმაციო სივრცეში.

2018 წელს ბობ სილიმ პოლიტიკური Coming out-ი მოაწყო. მან  პრესკონფერენცია ჩაატარა Bellingcat–ისთვის პარლამენტში სკრიპალების თემაზე. „აი ისინი, ჩვენი თანამედროვე სერლოკ ჰოლმსები, წარუდგინა მან კოლეგებს ჰიგინსი და გროზევი. — მათი ციფრული დეტექტიური გამოძიებები უნიკალურია“.

მას შემდეგ პარლამენტარი ღიად ასაზრდეობს Bellingcat–ს.მან შეიყვანა ელიოტ ჰიგინსი ატლანტიკურ საბჭოში და კემბრიჯის ჰენრი ჯეკსონის საზოგადოებაში — ყველაზე რუსოფობიულ ანალიტიკურ ცენტრებში. ღმერთმა იცის, რა ურთიერთობები აკავშირებს „ლესტერელ გიკსა“ და კუნძულ უაიტის არისტოკრატს, მაგრამ ყველზე ძლიერ მათ რუსეთისადმი სიძულვილი აერთიანებს.

საინტერესოა, რომ ბობ სილის ერთ–ერთი ყველაზე კაშკაშა წინაპარი, გენერალი ჯონ სილი, მოტისტოუნის პირველი ბარონი, მთელი სიცოცხლე მეგობრობდა ჩერჩილთან, მაღალი პოსტები ეკავა და ამასთან, გერმანიაში მოგზაურობისას საშინლად მოიხიბლა ფიურერით: „ბატონი ჰიტლერი აბსოლუტურად პატიოსანი, გულწრფელი და არაეგოისტი ადამიანია“, — განუცხადა მან ინგლისის პერებს. სავარაუდოდ, ჰიტლერის იდეა Drang nach Osten–ი („ზეწოლა აღმოსავლეთზე“) სილის მემკვიდრეობით გადაეცა.

მისი Bellingcat–ელი თანამბერძოლის, იდუმალი მედიამენეჯერის, ხრისტო გროზევის პატრონი ასევე არ განიცდის კეთილ გრძნობებს რუსეთის მიმართ. კარლ ჰაბსბურგ–ლოტარინგიელი, რომელთანა მთელი ცხოვრება მეგობრობს გროზევი, აქამდე ტრავმირებულია წინაპრების სამფლობელობის დაკარგვით. გახდა რა ჰაბსბურგების სახლის თავი, მას, მამისგან განსხვავებით, უარი არ უთქვამს საიმპერიო მიწებზე უფლებებზე. პოსტსაბჭოთა სივრცე მისთვის დაკარგული სამემკვიდრეო მამულია. სხვა თა შორის, ჰაბსბურგის მეუღლე ფრანჩესკა ტისენი ლეგენდარული გერმანელი მეწარმის შვილიშვილია, რომელიც უხვად აფინანსებდა ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლასა და მის შეიარაღებას.

დასავლეთის კლანების ელიტური ოჯახებისთვის რუსეთის გარშემო ლიმიტროფების ტერიტორიები არავისი მიწები არ არის — ეს უბრალოს სამონადირეო სავარგულებია. ადგილობრივი მოსახლეობა კი — მიუხედავად მათი პროგრესულობისა თუ ჩამორჩენილობსაი — ფლორისა და ფაუნის ნაირსახეობაა და მეტი არაფერი. ისეთი ინსტრუმენტები კი, როგორიცაა Bellingcat–, იდეალური იარაღია ჰიბრიდული ომისთვის.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

19
კორონავირუსის ეპიდემია

COVID-19-ის ერთი წლის ქრონიკა და ინფიცირებული ეკონომიკის ანამნეზი...

1015
(განახლებულია 15:57 01.03.2021)
რატომ და როგორ იზრდებოდა საქართველოში კოვიდ-ინფიცირებულთა რაოდენობა. ერთი წლის ქრონიკა ციფრებში. დაუშვა თუ არა მთავრობამ შეცდომა, როცა შეზღუდვების შემსუბუქების გადაწყვეტილება მიიღო და რა დაღი დაასვა COVID-19-მა ქვეყნის ეკონომიკას?

სამსონ ხონელი

ერთი წელი გავიდა, რაც მთავრობის კანცელარიაში გამართულ ბრიფინგზე ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის მინისტრმა ეკატერინე ტიკარაძემ გვაუწყა, რომ საქართველოში COVID-19-ით ინფიცირების პირველი შემთხვევა ლაბორატორიულად დადასტურდა. ვფიქრობ, ურიგო არ იქნება, განვლილ პერიოდს კიდევ ერთხელ გადავავლოთ თვალი, ვნახოთ, როგორი იყო ვირუსის გავრცელების დინამიკა, რა კონკრეტული ნაბიჯები გადადგა სახელმწიფომ უხილავ მტერთან საბრძოლველად და, რაც მთავარია, როგორ აისახა COVID-19-ის პანდემია ქვეყნის ეკონომიკაზე.

ამთავითვე უნდა ითქვას, მთავრობამ ეპიდემიოლოგების რეკომენდაციები გაითვალისწინა და COVID-19-თან საბრძოლველად მზადება ჯერ კიდევ 2019 წლის დეკემბერში დაიწყო. მომდევნო წლის იანვრის თვის ბოლოს ვირუსის გავრცელების პრევენციის სამოქმედო გეგმა დაამტკიცა, 29 იანვარს ჩინეთთან, ხოლო 23 თებერვალს ირანთან საჰაერო მიმოსვლა შეაჩერა.

მას შემდეგ, რაც COVID-19-მა საქართველომდეც მოაღწია, მარტის დასაწყისში სკოლებსა და უმაღლეს სასწავლებლებში სასწავლო პროცესი შეწყდა, დაიხურა საბავშვო ბაღებიც. მარტის პირველ კვირაში იტალიასთან ავიამიმოსვლა აიკრძალა, ხოლო მაღალი გავრცელების ზონის ქვეყნებიდან ჩამოსულ მოგზაურებს ორკვირიანი კრანტინი და თვითიზოლაცია დაუწესდა.

მარტის თვის მეორე დეკადაში ნებისმიერი უცხო ქვეყნის მოქალაქისთვის საზღვარი ჩაიკეტა. ამავე პერიოდში დაიხურა სამთო კურორტები, აიკრძალა სამარშრუტო მიკროავტობუსების მოძრაობა, დაიხურა ყველა ტიპის ბაზრობები და სავაჭრო ცენტრები. 21 მარტს კი საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა. აიკრძალა ათ ადამიანზე მეტის შეკრება და შესაძლო დარღვევევბზე საკმაოდ მაღალი ჯარიმა დაწესდა – ფიზიკური პირებისთვის 3000 ლარი, იურიდიული პირებისთვის – 15 000 ლარი.

31 მარტს საყოველთაო კარანტინი გამოცხადდა. აიკრძალა საქალაქთაშორისო და ყველა სახის მუნიციპალური ტრანსპორტი. მგზავრობა ნებადართული დარჩა მხოლოდ კერძო ავტომობილებით, ასევე ტაქსით. საღამოს 21:00 საათიდან დილის 06:00 საათამდე კომენდანტის საათი გამოცხადდა, ხოლო დიდ ქალაქებში საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოეწყო. აღდგომის დღესასწაულთან დაკავშირებით სასაფლაოები ჩაიკეტა. ამავე პერიოდიდან დახურულ სივრცეში პირბადის ტარება სავალდებულო გახდა.

აპრილის თვის ბოლოს მკაცრი შეზღუდვების ეტაპობრივი მოხსნა დაიწყო, თუმცა საგანგებო მდგომარეობა მაისის თვის ბოლომდე გახანგრძლივდა. ამავე პერიოდში ხალხის რჩეულებმა „საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შესახებ“ კანონში ცვლილებები შეიტანეს. მთავრობას თითქმის იგივე უფლებები მიენიჭა, რაც საგანგებო მდგომარეობის დროს, იმ განხვავებით, რომ პრეზიდენტისა და პარლამენტის თანხმობა საჭირო უკვე აღარ იყო. კანონის მოქმედების ბოლო ვადა 15 ივლისით განისაზღვრა, თუმცა ის ჯერ მიმდინარე წლის 1 იანვრამდე, ბოლოს კი 1 ივლისამდე გახანგრძლივდა.

ზაფხულის თვეებში, სავარაუდოდ, ტურისტული სეზონის გადასარჩენად შეზღუდვების დიდი ნაწილი უკვე მოხსნილი იყო. 2020 წლის 31 აგვისტოს მდგომარეობით, ინფიცირების სულ 1487 და გარდაცვალების 19 შემთხვევა იყო დაფიქსირებული. ეს, მოსახლეობის რაოდენობის გათვალისწინებით, მსოფლიოში ერთ-ერთი საუკეთესო შედეგი იყო. ეპიდემიოლოგთა დიდი უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ საშემოდგომოდ ინფიცირების რაოდენობის მატება სწორედ საზაფხულოდ კოვიდ-რეგულაციების შემსუბუქების შედეგია.

სექტემბრის ბოლოს COVID-19-ით ინფიცირებულთა საერთო რაოდენობამ 6192-ს მიაღწია. ზუსტად ერთი თვის შემდეგ ეს მაჩვენებელი 40 ათასს მიუახლოვდა. ინფიცირების შემთხვევათა რაოდენობამ პიკს ნოემბერ-დეკემბერში მიაღწია. თუ გიორგობისთვის ბოლოს ქვეყანას 136.000-მდე კოვიდ-ინფიცირებული ჰყავდა, გასული წლის ბოლოს მათი რაოდენობა 227.000-მდე გაიზარდა.

მთავრობა იძულებული გახდა, ოქტომბრიდან შეზღუდვები ისევ გაემკაცრებინა. პირბადე გარე სიცრცეშიც სავალდებულო გახდა. ნოემბრის პირველი დეკადის ბოლოს გადაადგილება 21:00 საათიდან 05:00 საათამდე აიკრძალა. კომენდატის საათის გამოცხადებიდან მალევე, 28 ნოემბრიდან ქვეყანა კიდევ ერთხელ ჩაიკეტა, ანუ „ლოკდაუნი“ მეორედ გამოცხადდა. აქვე მოგახსენებთ, რომ 2020 წლის 21 მარტიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით კოვიდ-რეგულაციების დარღვევის გამო თითქმის 37 მილიონი ლარის ჯარიმა გამოიწერა.

დარწმუნებული ვარ, მკითხველს კარგად მოეხსენება, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე ახლად დამტკიცებულმა ირაკლი ღარიბაშვილმა სულ რამდენიმე დღის წინ საზოგადოებას კოვიდ-რეგულაციების ეტაპობრივად მოხსნის გეგმა გააცნო. გარკვევით ითქვა ისიც, რომ თუ მოსახლეობა პირბადის ტარებისა და დისტანციის დაცვის წესს გაითვალისწინებს, ქვეყანა თანდათან ცხოვრების ჩვეულ რიტმს დაუბრუნდება. როგორ აისახება შეზღუდვების მორიგი მოხსნა ეპიდემიოლოგიურ ვითარებაზე, ამას დრო გვიჩვენებს, მანამდე კი საზოგადოებაში არ წყდება დისკუსია − როდიდან და რა სახის რეგულაციები უნდა დაწესებულიყო, როგორია კოვიდ-შეზღუდვების ეფექტი ეპიდსიტუაციაზე და მისი ნეგატიური ზემოქმედების ხარისხი ეკონომიკაზე?

არახალია, ეკონომიკური მდგომარეობა მძიმეა. თანმიმდევრულად მივყვეთ და რამდენიმე პარამეტრი მიმოვიხილოთ.

მთლიანი შიდა პროდუქტი − გასულ წელს ქვეყანაში ეკონომიკური ვარდნის მაჩვენებეელი 1994 წლიდან მოყოლებული ყველაზე უარესი – 6.1 პროცენტი იყო, რაც მთლიანი შიდა პროდუქტის შემცირების მსოფლიო მაჩვენებელს 2.1 პროცენტით აღემატება. არასახარბიელოა მიმდინარე წლის პროგნოზიც. მართალია, ბიუჯეტი 4.3 პროცენტიან ეკონომიკურ ზრდაზე დაიგეგმა, ხოლო ეროვნული ბანკის შეფასებით, მიმდინარე წელს მთლიანი შიდა პროდუქტი 4 პროცენტით უნდა გაიზარდოს, მაგრამ ფაქტია, რომ ახალი წლის პირველი თვე ეკონომიკის 11.5 პროცენტიანი შემცირებით დასრულდა. 

პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები − სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურს გასული წლის საბოლოო შედეგები ჯერ არ გამოუქვეყნებია და ჩვენც ისღა დაგვრჩენია, პირველი სამი კვარტლის მონაცემებით ვიხელმძღვანელოთ. ამ პერიოდში საქართველოში 719 მილიონი ამერიკული დოლარის პირდაპირი უცხოური ინვესტიცია განხორციელდა, რაც 2019 წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 24 პროცენტით ნაკლებია და ბოლო ათი წლის ყველაზე ცუდი მაჩვენებელია.

საგარეო ვაჭრობა − გასულ წელს საგარეო სავაჭრო ბრუნვა შემცირდა, კერძოდ, ექსპორტი 11.1 პროცენტით, ხოლო იმპორტი − 16.6 პროცენტით შემცირდა. ანალიტიკოსთა შეფასებებით, იმპორტის შედარებით უფრო დიდი მოცულობით შემცირება მისი ადგილობრივი ნაწარმით ჩანაცვლებამ კი არა, ნავთობზე ფასების ვარდნამ და მსყიდველობითუნარიანობის კლებამ განაპირობა.

ფულადი გზავნილები − გასული წლის განმავლობაში საქართველოში საზღვარგარეთიდან რეკორდული ოდენობის − 1.886 მილიარდი დოლარის ფულადი გზავნილი განხორციელდა, რაც 2019 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.8 პროცენტით მეტია, ხოლო მიმდინარე წლის იანვარში ეს მაჩვენებელი, გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, 19 პროცენტით გაიზარდა. ანალიტიკოსთა შეფასებით, COVID-19-ის პანდემიისა და ეკონომიკური კრიზისის ფონზე, როდესაც საგარეო ვაჭრობაც შემცირდა, ინვესტიციების მოცულობაც, ტურიზმიც და პრაქტიკულად ყველა სხვა ეკონომიკური აქტივობა, უცხოეთიდან საქართველოში ფულადი გზავნილების ზრდაში გარკვეული როლი მისმა ბოლომდე გაოფიციალურებამაც შეასრულა. სატრანსპორტო მიმოსვლის აკრძალვის გამო ემიგრანტებმა თანხის ახლობლისთვის ხელზე გატანების საშუალება დაკარგეს. ფულადი გზავნილები კონკრეტულ ადრესატამდე საბანკო სისტემის გავლით მიდიოდა და, შესაბამისად, მარტივად აღირიცხებოდა.

ტურიზმი − არავის გაუკვირდება, სფეროდან შემოსავალი ფაქტობრივად განულდა. სექტორი 2000-იანი წლების მაჩვენებლებს დაუბრუნდა.   

უმუშევრობა − გასული წლის მეოთხე კვარტალში უმუშევრობა 3.8 პროცენტით გაიზარდა და 20.4 პროცენტი შეადგინა, რაც 2018 წლის პირველი კვარტლის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. დასაქმებულთა საერთო რაოდენობა 1,197 მილიონს დაუბრუნდა, რაც შვიდი წლის წინანდელი მაჩვენებელია.  

ეროვნული ვალუტა − თავისი არსებობის მეოთხედსაუკუნოვანი ისტორიის განმავლობაში ლარის კურსი დოლართან მიმართებაში პირველად გასცდა სამიან ნიშნულს. გასულ წელს ლარი საშუალოდ 16 პროცენტით გაუფასურდა.

და, ბოლოს, სიღარიბისა და უკიდურესი სიღარიბის ზუსტი სტასტისტიკა უცნობია, მაგრამ ცნობილია, რომ გასულ წელს სოციალური დახმარების მიმღებ პირთა რაოდენობა თითქმის 100 ათასით გაიზარდა და ნახევარ მილიონს გადააჭარბა.

ასეთია COVID-19-ის ერთი წლის არასრული სტატისტიკა. ვნახოთ, რა იქნება კიდევ ერთი წლის შემდეგ. შეძლებს თუ არა საქართველო დროულად დაიწყოს ვაქცინაციის პროცესი, გაუსწორდეს პანდემიას, დაამარცხოს უხილავი მტერი და დაუბრუნდეს ცხოვრების ჩვეულ რიტმს... მანამდე კი, სხვა რა დაგვრჩენია, გავიკეთოთ პირბადე, დავიცვათ დისტანცია და ხშირად დავიბანოთ ხელები.

 

1015
მაკარონის ნაწარმი

შეცდომები მაკარონის ხარშვისას: როგორ მოვამზადოთ იდეალური სპაგეტი

0
(განახლებულია 16:23 04.03.2021)
ცნობილი იტალიელი მზარეულები განმარტავენ, რა შეცდომებს ვუშვებთ სპაგეტის მომზადებისას და როგორ უნდა მოვხარშოთ მაკარონი

თბილისი, 4 მარტი — Sputnik. სპაგეტის მომზადებისას ადამიანები ბევრ შეცდომას უშვებენ, რის გამოც ის უგემური გამოდის, აცხადებს იტალიელი მზარეული, კულინარიული წიგნების ავტორი და ტელეწამყვანი სილვია კალოკა.

მთავარ შეცდომებს  შორის სპეციალისტმა ერთ–ერთ უპირველესად ის ფაქტი დაასახელა, რომ ზოგი შუაზე ამტვრევს მაკარონებს, ვინაიდან ისინი ქვაბში არ ეტევა. ამ დროს კი, რაც უფრო გრძელია სპაგეტი, მით მარტივად ეხვევა ჩანგალზე და ამასთან არც სოუსი წვეთავს.

მზარეულის თქმით, სპაგეტი მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაიმტვერეს, თუ მას სუპში ამატებთ. ნებისმიერ სხვა შემთხვევაში სჯობს უფრო მოზრდილი ჭურჭელი გამოიყენოთ და სპაგეტი მთელი სიგრძით მოათავსოთ მასში.

სილვია კალოკას თქმით მეორე შეცდომა — ეს სპაგეტის ხარშვისას წყალში ზეთის დამატებაა, რასაც ხშირად მიმართავენ დიასახლისები იმის იმედით, რომ მაკარონები ერთმანეთს არ შეეწებება.

„თუ წყალში ზეთს დაამატებთ, ის უბრალოდ ზემოთ ამოტივტივდება და როდესაც წყალს გადაწურავთ, ფენად გადაეკვრება სპაგეტის. ეს კი ხელს შეუძლის მაკარონებს სოუსით გაჟღენთვაში“, — განმარტა მზარეულმა.

კოლოკას თქმით, იმისათვის, რომ მაკარონების შეწებება თავიდან ავირიდოთ, სჯობს ხარშვის პროცესში რამდენჯერმე ჩავამატოთ წყალში მარილი და კარგად მოვურიოთ.

ამასთან, სპეციალისტი გვირჩევს, რომ მაკარონი ყოველთვის მაღალ ცეცხლზე მოვხარშოთ, რათა წყალი გამუდმებით დუღილის რეჟიმში იყოს და სპაგეტი წებოვან მასად არ გადაიქცეს.

ამასთან მაკარონი მაშინ უნდა გადმოვდგათ ცეცხლიდან და გადავუწუროთ წყალი, როცა გვეჩვენება, რომ სრულ მომზადებას ერთ–ორი წუთი აკლია — შერჩენილი სითბო მზადების პროცესს ბოლომდე მიიყვანს.

კიდევ ერთი ცნობილი იტალიელი სპეციალისტი, მიშლენის ვარსკვლავებით დაჯილდოებული რესტორნების შეფ–მზარეული ანდრეა ტრანჩერო აცხადებს, რომ მოხარშვის შემდეგ მაკარონისთვის ცივი წყლის გადავლება უდიდესი შეცდომაა.

მისი განმარტებით, ეს სახამებელს აშორებს მაკარონს, რაც რეალურად თქვენს კერძს მხოლოდ გემრიელსა და აბრეშუმივით ნაზს ხდის.

0
თემები:
სასარგებლო რჩევები