რუსული ვაქცინა

მიმოხილვა: კორონავირუსის რუსული ვაქცინის კრიტიკოსებმა საკუთარ თვალში უნდა მოძებნონ დირე

56
(განახლებულია 19:06 07.09.2020)
გამალეის ცენტრის მიერ კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინის კლინიკური კვლევების დაწყების დღიდან რუსეთი ხედავდა მრავალი ქვეყნის დაინტერესებასა და იმედს და უკვე მიიღო განაცხადები ვაქცინის ერთი მილიარდი დოზის დამზადებაზე

ამის მიუხედავად, იგი ისმენს გაუთავებელ კრიტიკასა და კითხვებს დასავლეთის არაერთი სახელმწიფოსა თუ კომპანიის მხრიდან, განსაკუთრებით მათგან, ვინც თავად მუშაობს ვაქცინის შექმნაზე, დაფუძნებულზე ისეთ ტექნოლოგიებზე, რომელთა უსაფრთხოება და ეფექტურობა ჯერ კიდევ დასამტკიცებელია. კერძოდ, ასეთ ტექნოლოგიებს განეკუთვნება ი-რნმ-ის და მაიმუნების ადენოვირუსული ვექტორების პლატფორმები. სამედიცინო ჟურნალ The Lancet-ში ვაქცინა „სპუტნიკ V“-ის კლინიკური კვლევების პირველი და მეორე ფაზების შედეგების გამოქვეყნების შემდეგ საჭიროა ამ კითხვებზე პასუხების გაცემა და საკუთარი კითხვების დასმა.

კითხვა 1. საკუთარი ვაქცინა მოიპარეთ?

არა, არ მოგვიპარავს. ვაქცინაში გამოყენებულია ადამიანის ორი ადენოვირუსული ვექტორის უნიკალური ტექნოლოგია, რომელსაც კორონავირუსული ინფექციის პროფილაქტიკისთვის მსოფლიოში სხვა არავინ იყენებს. ვექტორები - არის გენმოდიფიცირებული ვირუსები, რომელთაც არ გააჩნიათ გამრავლების უნარი და შეიცავენ კორონავირუსის გარეთა გარსის გენეტიკურ მასალას. ტექნოლოგიაში გამოყენებულია ადამიანის ორი - მე-5 და 26-ე სეროტიპის - განსხვავებული ადენოვირუსული ვექტორი პირველი და მეორე ინექციისთვის. ეს ტექნოლოგია ადენოვირუსების მიმართ იმუნიტეტის გადალახვის შესაძლებლობას იძლევა. კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინაციისთვის რუსეთმა წარმატებით განახორციელა უკვე არსებული ორვექტორიანი პლატფორმის მოდიფიკაცია, რომელიც 2015 წელს ებოლას სამკურნალოდ შეიმუშავა. ამ პლატფორმამ კლინიკური კვლევების ყველა სტადია გაიარა და 2017 წელს აფრიკაში ებოლას ციების ეპიდემიის დამარცხებას შეუწყო ხელი.

ნათელია, რომ ამ საკითხის ირგვლივ თავდაპირველი აურზაური, უსაფუძვლო კრიტიკის გამო, მალევე ჩაცხრა რუსეთის ყველაზე მკაცრი კრიტიკოსების მხრიდანაც კი. თუმცა, ვფიქრობთ, ამ მომენტზე, როგორც რუსული ვაქცინისთვის ჩირქის მოცხების მცდელობაზე (ჯერ კიდევ მის რეგისტრაციამდე), ყურადღების გამახვილება მნიშვნელოვანია.

კითხვა 2. როდის გამოქვეყნდება კლინიკური კვლევების I-II ფაზების შედეგები?

ეს მონაცემები The Lancet-ში - მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ძველ და საპატივსაცემო სამედიცინო ჟურნალში - საექსპერტო შეფასების პროცესის გავლის შემდეგ, 4 სექტემბერს გამოქვეყნდა. ეს არის დასაწყისი ვაქცინის შესახებ პუბლიკაციების მთელი სერიისა. ქვემოთ მითითებულია ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტები, რომლებზეც სტატიაშია საუბარი.

1.  ვაქცინის კლინიკური კვლევების I-II ფაზების შედეგად არ გამოვლენილა სერიოზული არასასურველი ჩვენებები (СНЯ, Grade 3) არცერთი კრიტერიუმის მიხედვით, მაშინ როცა სხვა კანდიდატი ვაქცინების სერიოზული არასასურველი ჩვენებების დონე ერთიდან 25 პროცენტამდე მერყეობს.

2.  კლინიკური კვლევების მონაწილეთა 100 პროცენტს ვაქცინამ „სპუტნიკ V „-მ ჩამოუყალიბა მტკიცე და ჰუმორალური, ასევე უჯრედული იმუნური პასუხი. ამასთან, ვირუსის გამანეიტრალებელი ანტისხეულების დონემ მოხალისეებში 1,5-ჯერ გადააჭარბა ანტისხეულების დონეს იმ ადამიანების ორგანიზმში, რომლებმაც გადაიტანეს კორონავირუსული ინფექცია. შესადარებლად: ბრიტანეთის ფარმაცევტული კომპანია AstraZeneca-ს მიერ აცრილ მოხალისეებს ანტისხეულების დონე დაახლოებით ისეთივე აღმოაჩნდათ, როგორიც კორონავირუსის ინფექციაგადატანილ პაციენტებს. უნდა აღინიშნოს ასევე, რომ კლინიკური კვლევების ფარგლებში ყველა მოხალისეს ჩამოუყალიბდა Т-უჯრედული იმუნიტეტი, წარმოდგენილი როგორც CD4+, ისე CD8+ უჯრედებით. ეს უჯრედები უზრუნველყოფენ SARS-CoV-2-ით დაავადებული უჯრედების ამოცნობასა და განადგურებას და ქმნიან გრძელვადიანი იმუნიტეტის საფუძველს.

3.  გამალეის სახ. ეპიდემიოლოგიური კვლევითი ცენტრის სპეციალისტებმა შეძლეს ადამიანის ადენოვირუსული ვექტორების პლატფორმის გამოყენების ეფექტურობის დამტკიცება, მიუხედავად ეჭვისა, რომ აცრილებს ადამიანის ადენოვირუსებისადმი იმუნიტეტი აღმოაჩნდებოდათ.  შეირჩა ისეთი უსაფრთხო ოპტიმალური დოზა, რომელიც აცრილთა 100 პროცენტში ეფექტური იმუნური პასუხის მიღწევის შესაძლებლობას იძლევა. ადენოვირუსული ინფექციების მიმართ იმუნიტეტთან დაკავშირებული ეჭვი იყო ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ალტერნატიული მეთოდების გამოჩენისა, როგორიცაა პლატფორმა მაიმუნის ადენოვირუსის ვექტორის ან ი-რნმ-ის საფუძველზე, რომლებიც არ შესწავლილა და არ შემოწმებულა მრავალი წლის განმავლობაში. „სპუტნიკ V“-ის დამტკიცებული ეფექტურობა ამცირებს ამ პლატფორმების საფუძველზე, უსაფრთხოების ხარჯზე, ვაქცინის დაჩქარებული შემუშავების აუცილებლობას.

4. ადამიანის ადენოვირუსის საფუძველზე მე-5 და 26-ე სეროტიპების ორი სხვადასხვა ვექტორის გამოყენების წყალობით ორი აცრის შედეგად შესაძლებელია უფრო ეფექტური იმუნური პასუხის მიღწევა. ორი აცრისთვის ერთი და იმავე ვექტორის გამოყენების შემთხვევაში, იმუნური სისტემა აამუშავებს დაცვის მექანიზმებს და იწყებს პრეპარატის უარყოფას მეორე ჩხვლეტისას. ამგვარად, ორი სხვადასხვა ვექტორის გამოყენება „სპუტნიკ V“ ვაქცინაში ხელს უწყობს შესაძლო გამანეიტრალებელი ეფექტის თავიდან აცილებას და ქმნის უფრო ძლიერ და ხანგრძლივ იმუნიტეტს.

კითხვა 3. მეტისმეტად ცოტა მოხალისე ხომ არ მონაწილეობდა კლინიკური კვლევების პირველ და მეორე ფაზებში?

ზედაპირული შეფასებისას შეიძლება ვინმეს მოეჩვენოს, რომ „სპუტნიკ V“ ვაქცინის გამოცდა 76 მოხალისეზე უფრო მოკრძალებული იყო, ვიდრე, მაგალითად, კომპანია AstraZeneca-ს ვაქცინის გამოცდა 1077 ადამიანზე. ამის მიუხედავად, „სპუტნიკ V“-ის გამოცდა იყო უფრო ეფექტური და ეფუძნებოდა სწორ სამეცნიერო გათვლებს. თავდაპირველად, ცდების ჩატარებისას, AstraZeneca მხოლოდ ერთი ჩხვლეტით შემოიფარგლებოდა, რაც მცდარი გათვლა აღმოჩნდა, ვინაიდან მხოლოდ ორი ჩხვლეტის მოდელი იძლევა გრძელვადიანი იმუნიტეტის ჩამოყალიბების შესაძლებლობას. კომპანიამ თავად აღიარა ეს ცდების შემდეგ. ამ მცდარი გათვლის შედეგად, AstraZeneca-მ ხელახალი ცდები უკვე ორი ნემსით ჩაატარა მხოლოდ 10 კაცზე. ამგვარად, იმ ადამიანების საერთო რაოდენობამ, რომელთაც პირველი და მეორე ფაზების ფარგლებში ვაქცინა „სპუტნიკ V“ ორჯერ შეუყვანეს, გადააჭარბა იმ ადამიანების რაოდენობას, რომელთაც AstraZeneca-ს ვაქცინის ორი ნემსი გაუკეთეს. მასმედიის დიდმა ნაწილმა ამ მომენტს სრული იგნორირება გაუწია.

კითხვა 4. ჩატარდება თუ არა კლინიკური კვლევები მოხალისეთა მეტ რაოდენობაზე?

რეგისტრაციის შემდგომი კლინიკური კვლევები, რომელშიც 40 ათასზე მეტი მოხალისე მონაწილეობს, რუსეთში 26 აგვისტოს დაიწყო, მანამ სანამ AstraZeneca აშშ-ში 30 ათასი მოხალისის მონაწილეობით კლინიკური კვლევების მესამე ფაზას დაიწყებდა. „სპუტნიკ V“-ის კლინიკური კვლევები არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში, საუდის არაბეთში, ფილიპინებში, ინდოეთსა და ბრაზილიაში ამ თვეს დაიწყება. მესამე ფაზის კლინიკური კვლევების შედეგები 2020 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში გამოქვეყნდება.

კითხვა 5. რატომ დარეგისტრირდა ვაქცინა „სპუტნიკ V“ დაჩქარებული წესით?

დაჩქარებული წესით რეგისტრაცია გამოწვეული იყო კლინიკური კვლევების პირველი და მეორე ფაზების დადებითი შედეგებით და იმით, რომ ადამიანის ადენოვირუსული ვექტორების საფუძველზე შემუშავებული პლატფორმა მსოფლიოში ათწლეულების განმავლობაში ჩატარებული კვლევებით დადასტურებული ყველაზე უსაფრთხო პლატფორმაა. ამ თემაზე სამეცნიერო სამედიცინო ჟურნალებში 75 პუბლიკაციაა გამოქვეყნებული და 250-ზე მეტი კლინიკური კვლევაა ჩატარებული.

მეცნიერებმა ადამიანის ადენოვირუსის ბაზაზე 1953 წლიდან მთელ მსოფლიოში მიმდინარე კვლევების საფუძველზე წარმოადგინეს ვაქცინისა და წამლების უსაფრთხოების დამაჯერებელი მონაცემები. მონაცემთა თანახმად, 1971 წლიდან აშშ-ის ჯარის ათ მილიონზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე აიცრა ვაქცინებით, რომლებიც ადამიანის ადენოვირუსის საფუძველზე მზადდება. კიბოს სამკურნალო პრეპარატ Gendicine-ით, რომელიც ეფუძნება ადამიანის ადენოვირუსულ ვექტორებს, ჩინეთში 15 წლის განმავლობაში უმკურნალეს 30 ათასზე მეტ პაციენტს. ადამიანის ადენოვირუსული ვექტორების ტექნოლოგიის საფუძველზე დამზადებული ვაქცინების კლინიკურ კვლევებში (იმავე ვექტორების გამოყენებით, რომლებიც „სპუტნიკ V“-შია გამოყენებული) მთელ მსოფლიოში 25 ათასზე მეტმა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა. 2015 წლიდან სამი ათასამდე ადამიანი აიცრა ებოლას ციებასა და ახლო აღმოსავლურ რესპირატორულ სინდრომზე (MERS) ვაქცინებით, რომლებიც გამალეის სახ. ეპიდემიოლოგიურ კვლევით ცენტრში ადამიანის ადენოვირუსული ვექტორის საფუძველზე შეიქმნა.

ვაქცინა დარეგისტრირდა რუსეთში, რადგან მას საფუძვლად უდევს ადამიანის ადენოვირუსული ვექტორების პლატფორმა, რომელმაც თავისი უსაფრთხოება და  ეფექტურობა დიდი ხნის წინ დაამტკიცა. ვაქცინა „სპუტნიკ V“-ის რეგისტრაციის შემდეგ სხვა ქვეყნებმაც გამოაცხადეს, რომ აპირებდნენ რუსეთის მაგალითისთვის მიებაძათ და თავიანთი ვაქცინები დაჩქარებული წესით დაერეგისტრირებინათ. კომპანია Sinovac Biotech-ის ვაქცინამ მოწონება დაიმსახურა მიდგომით, რომელიც რუსულს ჰგავს. დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ და აშშ-ის საკვები პროდუქტებისა და წამლების ხარისხის კონტროლის სამმართველოს ხელმძღვანელმა სტივენ ჰანმა შეცვალეს თავიანთი პოზიცია და განაცხადეს, რომ მზად არიან განიხილონ ამერიკული და ბრიტანული კომპანიების ვაქცინების დაჩქარებული წესით რეგისტრაციის საკითხი.

კითხვა 6. კიდევ ვინმე თუ იყენებს მსგავს ტექნოლოგიას ვაქცინის დასამზადებლად?

ზოგიერთი სხვა კომპანია იყენებს პლატფორმას ადამიანის ადენოვირუსული ვექტორების საფუძველზე კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინის შესაქმნელად. მაგალითად, კომპანია Johnson & Johnson იყენებს მხოლოდ 26-ე სეროტიპის ვექტორს, ჩინური კომპანია CanSino კი იყენებს მხოლოდ მე-5 სეროტიპის ვექტორს. „სპუტნიკ V“ იყენებს ორივე ვექტორს. Johnson & Johnson-ისა და CanSino-ს მუშაობა ადასტურებს რუსეთის მიდგომის სისწორეს, მაგრამ ამასთანავე აჩვენებს „სპუტნიკ V“-ის უპირატესობას, ვინაიდან კვლევებმა ნათელყო, რომ ორი ვექტორის გამოყენება უკეთეს შედეგს იძლევა, ვიდრე მხოლოდ ერთი ვექტორის გამოყენება.

რუსეთის კითხვები

ზემოთქმულის გათვალისწინებით, რუსეთი, როგორც თვალსაჩინო და აღიარებული ლიდერი ვაქცინის შექმნაში, და ქვეყანა, რომელმაც შექმნა ყველაზე უსაფრთხო და ეფექტური ვაქცინა კორონავირუსის წინააღმდეგ, ასევე ისურვებდა კითხვების დასმას ვაქცინების დასავლელი შემქმნელებისთვის, რომლებიც იყენებენ მაიმუნის ადენოვირუსის ვექტორისა და ი-რნმ-ის საფუძველზე დამზადებულ პლატფორმებს. კრიტიკოსების მისამართით კითხვა ასეთია: „რატომ ეძებთ სხვის თვალში ბეწვს, როდესაც საკუთარ თვალში დირეს ვერ ამჩნევთ?“

კითხვა 1. ჩატარდა თუ არა მაიმუნების ადენოვირუსული ვექტორებისა და ი-რნმ-ის საფუძველზე ტექნოლოგიების ონკოლოგიურ დაავადებათა წარმოქმნისა და ფექრტილობაზე ზეგავლენის რისკების გრძელვადიანი კვლევები“ (მინიშნება - არა)

კითხვა 2. მათი არარსებობა ხომ არ არის მიზეზი იმისა, რომ ზოგიერთი წამყვანი ფარმაცევტული კომპანია, რომელიც ამ ტექნოლოგიების საფუძველზე ვაქცინის შექმნაზე მუშაობს, სახელმწიფოსთან - ამ ვაქცინის შემსყიდველთან - იხილავს შეთანხმების პუნქტებს, რომლებიც სერიოზული არასასურველი ეფექტების წარმოქმნის შემთხვევაში მათ იურიდიული შედეგებისგან დაიცავს?

კითხვა 3. რატომ არ საუბრობენ დასავლური მედიის წარმომადგენლები მაიმუნის ადენოვირუსული ვექტორისა და ი-რნმ-ის ტექნოლოგიის საფუძველზე დამზადებული ვაქცინის გრძელვადიანი კვლევების არარსებობაზე?

ადამიანის ვაქცინა თუ მაიმუნის ვაქცინა

მაიმუნის ადენოვირუსული ვექტორებისა და ი-რნმ-ის ტექნოლოგიის საფუძველზე ვაქცინა ადრე გამოყენებული არ ყოფილა და არასდროს დაუმსახურებია მარეგულირებლების დადებითი შეფასება. მათი ეფექტურობის კვლევები ჩამორჩება ადამიანის ადენოვირუსული ვექტორების პლატფორმების ანალოგიურ კვლევებს, სულ მცირე, 20 წლით. ამის მიუხედავად, მწარმოებლებმა უკვე დაიბევეს მილიარდობით დოლარის ოდენობის კონტრაქტები დასავლეთის მთავრობებისგან და შეუძლიათ მიმართონ დაჩქარებულ რეგისტრაციას ისე, რომ წინასწარ დაიცვან თავი შესაძლო იურიდიული შედეგებისგან. ი-რნმ-ის ტექნოლოგიის საფუძველზე დამზადებულ ვაქცინას მრავალი ღირსება გააჩნია, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეიძლება შეასრულოს მომავალში, მაგრამ გრძელვადიანი უსაფრთხოების მტკიცებულებები ჯერ არ არსებობს.

ფარმაცევტული კომპანიების ზოგიერთი ხელმძღვანელი ამაზე ღიად საუბრობს. კომპანია AstraZeneca-ს მთავარმა მენეჯერმა რუდ დობერმა განაცხადა, რომ „ვითარება არის უნიკალური და ჩვენ, როგორც კომპანიას, უბრალოდ არ შეგვიძლია საკუთარ თავზე რისკების აღება, თუ ვაქცინის გამოყენება ოთხი წლის შემდეგ ნეგატიურ შედეგებს გამოიწვევს. ჩვენს კონტრაქტებში ვითხოვთ პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლებას“.  

მიგვაჩნია, რომ აუცილებელია ადამიანებს გავაცნოთ რისკები, რომლებიც თან სდევს ახალი შეუმოწმებელი გადაწყვეტილებების მიღებას, როგორებიცაა პლატფორმები ი-რნმ-ის და მაიმუნის ადენოვირუსული ვექტორის საფუძველზე. ჩვენ ვაფასებთ დასავლური ფარმაცევტული კომპანიების სწრაფვას, უახლოეს მომავალში გამოაქვეყნონ ე.წ. უსაფრთხოების მანიფესტი. ამასთან, ვიმედოვნებთ, რომ ასეთი მანიფესტი შეეხება არა მხოლოდ კლინიკური კვლევების ხანმოკლე შედეგებს, არამედ დაგვარწმუნებს ვაქცინის გამოყენების შემთხვევაში  გრძელვადიან პერსპექტივაში ონკოლოგიური დაავადებების წარმოქმნის რისკისა და ფერტილობაზე ზეგავლენის არარსებობაშიც. ეს ინფორმაცია დაგვეხმარება ადამიანების ჯანმრთელობის დაცვაში და მსოფლიოს გრძელვადიანი გეგმების დაწყობის შესაძლებლობას მისცემს.  

ყველა ვაქცინა თანასწორი არ არის

დასკვნის სახით უნდა აღინიშნოს, რომ პლატფორმები ვაქცინებისთვის განსხვავებულია. „სპუტნიკ V“ აგებულია ყველაზე უსაფრთხო და დამტკიცებულ პლატფორმაზე და რეგისტრირებულია, როგორც გადაუდებელ შემთხვევებში გამოსაყენებელი საშუალება რუსეთის ყველა კანონისა და პროცედურის შესაბამისად. დასავლეთის ზოგიერთი რეგულატორი ასევე იხილავს პრეპარატების დაჩქარებული წესით რეგისტრაციას გადაუდებელი შემთხვევებისთვის, თუმცა ახალი შეუმოწმებელი ტექნოლოგიების საფუძველზე შექმნილი ვაქცინების მიმართ. 

იმედია, რომ რუსული მხარის კითხვები გრძელვადიანი რისკების შესახებ პასუხგაუცემელი არ დარჩება, ისევე როგორც სხვა კითხვები შეუმოწმებელი პლატფორმების საფუძველზე შექმნილ ვაქცინებზე, რომლებიც მომავალში შეიძლება გამოჩნდეს. ასწლეულის ყველაზე ძლიერმა პანდემიამ ყველას გადაწყვეტილების ძიებისკენ უბიძგა. მაგრამ იმედია, რომ რუსული ვაქცინის კრიტიკოსები უსაფრთხოებისა და გამჭვირვალობის ისეთივე მკაცრ სტანდარტებს დაიცავენ, როგორებსაც ისინი რუსული ვაქცინის შეფასებისას იყენებენ. და მაინც - პანდემიასთან საჭიროა ერთიანი ძალებით ბრძოლა, ყოველგვარი მიკერძოების გარეშე და სრული გამჭვირვალობისა და ნდობის პირობებში.

56
თემები:
რუსეთი დღეს (680)
სისხლის ანალიზის ჩაბარება

აივ-ინფექცია/შიდსი სასიკვდილო განაჩენი არაა ყველაფერი, რაც ამ ვირუსზე უნდა ვიცოდეთ

33
(განახლებულია 20:56 01.12.2020)
დღეს მსოფლიო აივ-ინფექცია/შიდსთან ბრძოლის საერთაშორისო დღეს (World AIDS Day) აღნიშნავს. პირველად ეს დღე 1988 წელს აღინიშნა და მისი მიზანი იყო მსოფლიო საზოგადოების ყურადღების მიქცევა აივ-ინფექციის გავრცელებისადმი.

შიდსის პირველი დიაგნოზი 1981 წელს აშშ-ში დაისვა (ტერმინი „შიდსი” – „შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომის” აბრევიატურაა, იგივე AIDS – Acquired Immune Deficiency syndrome), 1983 წელს კი მეცნიერმა ლუკ მონტანიემ აღმოაჩინა ვირუსი, რომელიც შიდსს იწვევს და მას ძალზე ბანალური სახელი – ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსი (აივ-ინფექცია, Human immune Deficiency Virus, შემოკლებით – HIV) უწოდა.

ვეცდებით დღევანდელ სტატიაში მოგაწოდოთ ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტები ვირუსის შესახებ, რა არის აივ-ინფექცია/შიდსი, როგორია მისი სიმპტომები, როგორ გადაეცემა, რა ღირს მისი დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, როგორია სტატისტიკა და ა.შ.

AIDS/HIV ციფრებში

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ბოლო მონაცემებით, ეპიდემიის დაწყებიდან დღემდე მსოფლიოში დაახლოებით 80 მლნ ადამიანია ინფიცირებული და 40 მილიონზე მეტი გარდაცვლილი. 2019 წლის ბოლოსთვის კი მსოფლიოში 38 მლნ აივ ინფიცირებულია (მათმა 20%-ზე მეტმა არც იცის, რომ ვირუსის მატარებელია), მათ შორისაა 1.8 მლნ 15 წლამდე ასაკის ბავშვი.

საქართველო აივ-ინფექცია/შიდსის დაბალი გავრცელების ქვეყნებს მიეკუთვნება. შიდსით დაავადების პირველი და იმ წელს ერთადერთი შემთხვევა საქართველოში 1989 წელს დაფიქსირდა. 2020 წლის 1 დეკემბრის მონაცემებით,  საქართველოში რეგისტრირებულია აივ-ით ინფიცირების 8598 შემთხვევა (6422 – მამაკაცი, 2176 – ქალი). პაციენტთა უმრავლესობა 29-დან 40 წლამდეა. შიდსი განუვითარდა 4441 პაციენტს, 1781 გარდაიცვალა. 2020 წელს კი გამოვლინდა 496 ახალი შემთხვევა.

რა არის აივ-ინფექცია/შიდსი?

აივ-ინფექცია არის ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსით გამოწვეული ინფექცია, რომლის ბოლო კლინიკურ სტადიასაც წარმოადგენს შიდსი – შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომი. მიუხედავად მეცნიერების მცდელობისა, ჯერჯერობით შიდსის მკურნალობის ეფექტური საშუალება არ არსებობს. სამკურნალო პრეპარატებით შესაძლებელია დაავადების კონტროლი და მართვა, მისი ქრონიკულ დაავადებად გადაქცევა და, შესაბამისად, სიცოცხლის გახანგრძლივება.

საიდან წარმოიშვა აივ-ინფექცია?

დღემდე სადავოა აივ-ინფექციის ზუსტი წარმოშობის ადგილი. ყველაზე სარწმუნო ვერსიაა, რომ მაიმუნის იმუნოდეფიციტის ვირუსმა (მივ) ადამიანის ორგანიზმში მოხვედრის შემდეგ მუტაცია განიცადა. ათწლეულების მანძილზე ვირუსი ნელ-ნელა გავრცელდა მთელ აფრიკაში და შემდეგ მსოფლიოს სხვა კონტინენტებზე.

აივ-ინფექცია/შიდსის სტადიები

აივ-ინფექციის მიმდინარეობის შემდეგ სტადიები გამოიყოფა:

მწვავე ინფექცია – ვირუსით დაინფიცირებიდან 2-4 კვირის განმავლობაში გრიპის მსგავსი სიპტომებით ვითარდება. აღნიშნულ სტადიას მწვავე რეტროვირუსული სინდრომი, ან პირველადი აივ-ინფექცია ეწოდება.

ქრონიკული (ასიმპტომური) აივ-ინფექცია – ამ შემთხვევაში ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსი მრავლდება ნაკლები სიხშირით, არ ხდება კლინიკური სიმპტომების გამოვლენა.

შიდსი – ინფექციის განვითარების ბოლო სტადია, როდესაც იმუნური სისტემა მკვეთრად დასუსტებულია და ადამიანი დაუცველია სხვადასხვა ინფექციებისა და სიმსივნური დაავადებების განვითარებისგან. შესაბამისი მკურნალობის გარეშე პაციენტის სიცოცხლის ხანგრძლივობა დაახლოებით 3 წელი, იმუნური სისტემის დაქვეითების დროს მიმდინარე დაავადებების განვითარების შემთხვევაში კი დაახლოებით ერთი წელია.

აღსანიშნავია, რომ ადამიანი დაავადების განვითარების ყველა ეტაპზე გადამდებია.

როგორ გადაეცემა აივ-ინფექცია/შიდსი

ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსის გადაცემა ხდება სისხლით, სპერმით, ვაგინალური სეკრეტითა და დედის რძით.

აივ-ინფექციის გადაცემა შესაძლებელია მოხდეს:

- დაუცველი სქესობრივი კონტაქტის დროს

- შიდსით დაავადებული დედისგან შვილზე ორსულობის, მშობიარობის ან ძუძუთი კვების დროს

- დაბინძურებული ნემსების ან სხვა ბასრი საგნების ჩხვლეტისას (რისკ-ჯგუფს სამედიცინო პერსონალი წარმოადგენს)

- ინფიცირებული სისხლის ან მისი პროდუქტების გადასხმისას

- ტრანსპლანტაციის დროს (ორგანოების ან ქსოვილების გადანერგვისას)

ვირუსი არ გადაეცემა:

- წყლით, საცურაო აუზით სარგებლობით

- ჰაერით

- კოღოსა და მწერების ნაკბენით

- ნერწყვით, ოფლით ან ცრემლით.

- ხელის ჩამორთმევით, მოხვევით, კოცნით

- საერთო საკვების ან ჭურჭლის გამოყენებით

- დახველებით, ცემინებით

- საერთო ტუალეტის ან აბაზანით სარგებლობისას

- აივ-ინფიცირებულთან ურთიერთობით სამუშაო, საზოგადოებრივ და საყოფაცხოვრებო გარემოში

რამდენად სიცოცხლისუნარიანია ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსი გარემოში?

აღსანიშნავია, რომ ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსი გარემოში (ადამიანის ორგანიზმის გარეთ) დიდხანს ვერ ცოცხლობს.

როგორ უნდა გავიგოთ, რომ ვართ ინფიცირებული

მართალია, აივ-ინფექციას კლინიკური ნიშნები არ გააჩნია, მაგრამ მაინც შეიძლება გამოიყოს სიმპტომებისა და დაავადებების ჯგუფი, რომელთა დროს პირველ რიგში ეჭვი უნდა იქნას მიტანილი აივ-ინფექცია/შიდსზე. ესენია:

არამოტივირებული ცხელება; ძლიერი საერთო სისუსტე; წონაში კლება სხეულის მასის 10%-ით და მეტად; ოფლიანობა; ლიმფური კვანძების გადიდება; ფაღარათი; სხვადასხვა სახის გამონაყარი კანსა და ლორწოვან გარსებზე; თეთრი ფერის ნადები ენაზე; გახანგრძლივებული ფილტვების ანთება, რომელიც ცუდად ექვემდებარება ჩვეულებრივ ანტიბაქტერიულ თერაპიას; ნერვული სისტემის სხვადასხვა სახის დაზიანება (დემენცია, მენინგიტი, ენცეფალიტი, მიელოპათია, პერიფერიული ნეიროპათია) და სხვ.

როგორ უნდა მოვიქცეთ დაავადებაზე ეჭვის შემთხვევაში

დაავადებაზე ეჭვის შემთხვევაში პაციენტმა აუცილებლად უნდა მიმართოს ინფექციური პათოლოგიის, შიდსისა და კლინიკური იმუნოლოგიის ცენტრს, სადაც ჩაუტარდება აივ-ინფექციის გამოვლენის სპეციალური სადიაგნოსტიკო ტესტები.

აივ-ზე ტესტირება უნდა გაიკეთოთ იმ შემთხვევაში, თუ:

1. ერთხელ მაინც გქონიათ დაუცველი სექსი;

2. გაქვთ ტატუირება ან პირსინგი;

3. ეჭვი შეგიტანიათ სამედიცინო ხელსაწყოების სტერილურობაში (მაგალითად, სტომატოლოგთან, ან სილამაზის სალონში ვიზიტისას);

4. დაგჭირვებიათ სისხლის დონაცია;

5. თუ თქვენი პარტნიორი არის აივ–დადებითი;

როგორ ხდება აივ-ინფექცია/შიდსის მკურნალობა?

აივ-ინფექცია/შიდსი არ ნიშნავს სასიკვდილო დიაგნოზს. მართალია, ჯერჯერობით არ არსებობს ამ ვირუსისგან ორგანიზმის საბოლოოდ განდევნის მეთოდი, მაგრამ შესაძლებელია ვირუსის გამრავლებისა და იმუნიტეტის დასუსტების პროცესის შეჩერება.

თუ შიდსის დიაგნოზის დასმისას პაციენტი დროულად დაიწყებს მკურნალობას, მისი იმუნური სისტემა ჯანსაღდება, ე.წ. იმუნური უჯრედების რაოდენობა იზრდება, სისხლში კი ვირუსის ოდენობა მცირდება. გარკვეული პერიოდის მერე სისხლში ვირუსი ნულის ნიშნულზე ჩამოდის, იმუნიტეტი კი ჩვეულებრივ ნორმას უბრუნდება და პაციენტის სიცოცხლის ხანგრძლივობა, ჩვეულებრივ, სხვა, არაინფიცირებული ადამიანების მსგავსია. თუმცა, შიდსის კლინიკური დიაგნოზი, რომელიც თავიდანვე დაესვა ადამიანს, არ იცვლება. ერთადერთი, რაც პაციენტს მოეთხოვება – ცხოვრების ჯანსაღი წესი და აივ-ინფექცია/შიდსის საწინააღმდეგო პრეპარატების სიცოცხლის ბოლომდე მიღებაა. ადამიანები ამ დიაგნოზით სრულფასოვანი ცხოვრებით ცხოვრობენ ათწლეულების განმავლობაში.

რაც უფრო ადრე იქნება დასმული აივ-ინფექცია/შიდსის დიაგნოზი, მით უფრო მარტივად და ეფექტიანად მოხდება მასთან გამკლავება. დიაგნოზის დასმის შემდეგ იწყება მკურნალობა, რაც გულისხმობს ექიმის მიერ განსაზღვრულ დროს, დღეში ერთხელ, დღის ერთსა და იმავე მონაკვეთში 1, 2, ან 3 აბის მიღებას, რომელსაც თითქმის არ გააჩნია გვერდითი ეფექტი.

რა ღირს აივ-ინფექცია/შიდსის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა?

აივ-ინფექცია/შიდსის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა საქართველოში უფასოა. მას საქართველოს მთავრობასთან ერთად გლობალური ფონდი აფინანსებს. საქართველოში მყოფ ნებისმიერ პირს, მისი სოციალური სტატუსისა და მოქალაქეობის მიუხედავად, შეუძლია საქართველოს ინფექციური პათოლოგიის, შიდსისა და კლინიკური იმუნოლოგიის სამეცნიერო–პრაქტიკულ ცენტრში გაიკეთოს ანალიზი უფასოდ.

თუ ადამიანს აღმოაჩნდა აივ-ინფექცია, ასევე უფასოდ ჩაუტარდება დამატებითი გამოკვლევები ჰეპატიტებზე, სხვადასხვა დაავადებასა და ორგანიზმის ზოგად მდგომარეობაზე. მის შემდეგ ექიმი განსაზღვრავს მკურნალობის მეთოდს. აივ-ინფექცია/შიდსის სამკურნალო წამლებს პაციენტები შიდსის ცენტრში თვეში ერთხელ უფასოდ იღებენ. ისინი ასევე უფასოდ იტარებენ საჭირო გამოკვლევებს 4-5 თვეში ერთხელ.

 

33
თბილისი

საქართველოს ეკონომიკა ვარდნას აგრძელებს: „საქსტატის“ ახალი მონაცემები

27
(განახლებულია 19:15 01.12.2020)
ეკონომიკის ზრდის ძირითადი ფაქტორი 2021 წელს ადგილობრივი მოთხოვნა იქნება, აცხადებს საქართველოს ეროვნული ბანკი.

თბილისი, 1 დეკემბერი – Sputnik. ისევ გაიზარდა საქართველოს ეკონომიკის ვარდნის ტემპი, რაც კორონავირუსის პანდემიამ გამოიწვია – ოქტომბერში, გასული წლის ამავე თვესთან შედარებით, მშპ 3,9%-ით შემცირდა, იუწყება საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური „საქსტატი“. 

შედარებისთვის: ვარდნის მაჩვენებელი სექტემბერში იყო 0,7%, აგვისტოში – 5,3%, ივლისში – 5,5%, ივნისში – 7,7%, მაისში – 13,5%, ხოლო აპრილში – 16,6%.

ოქტომბერში შემცირების ტენდენცია ეკონომიკის პრაქტიკულად ყველა სფეროში დაფიქსირდა, გარდა საფინანსო და სადაზღვევო საქმიანობისა.

ეკონომიკის ვარდნამ 10 თვეში, გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, 5,1% შეადგინა.

გასულ წელს საქართველოს ეკონომიკა 5,2%-ით გაიზარდა, რაც პროგნოზირებულ 4,5%-ზე მაღალი იყო.

როგორ აისახება ეკონომიკაზე შეზღუდვები?

სექტემბრიდან ქვეყანაში ეპიდემიოლოგიური მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა და კორონავირუსის გავრცელების პრევენციის მიზნით მთავრობამ ქვეყანაში ახალი შეზღუდვები შემოიღო, მათ შორის ეკონომიკურ საქმიანობასა და საცალო ვაჭრობაზე, რაც 28 ნოემბრიდან 31 იანვრის ჩათვლით პერიოდში იმოქმედებს. 

ფინანსთა სამინისტროს პროგნოზის თანახმად, 2020 წელს ეკონომიკის ვარდნა მინუს 5%, 2021 წელს კი ზრდა პლუს 4,3%-ის დონეზე იქნება. ფინანსთა მინისტრს ივანე მაჭავარიანს მიაჩნია, რომ ახალი შეზღუდვები ქვეყნის ეკონომიკური ზრდის მიმდინარე წლის პროგნოზზე კიდევ აისახება.

„როდესაც ჩვენ ეკონომიკის 5%-მდე ვარდნაზე ვსაუბრობდით, ეს ოპტიმისტური პერიოდიდან გამომდინარე იყო გათვლილი, ამიტომ ნოემბერი და დეკემბერი ამ მაჩვენებელზე გავლენას მოახდენს... უნდა დაითვალოს ახალი პროგნოზი გამომდინარე იქიდან, თუ რა სურათს მოგვცემს შეზღუდვები. მე მაინც ვფიქრობ, რომ ზრდა 2021 წელს 4% იქნება“, – განაცხადა მაჭავარიანმა ჟურნალისტებთან.

ეკონომიკური მაჩვენებლების გაუარესებას პროგნოზირებს ეკონომიკურ საკითხთა ექსპერტი აკაკი ცომაია.

„შეგვიძლია დადასტურებულად ვთქვათ, რომ საქართველოში ეკონომიკური ზრდა უახლოეს თვეებში გაუარესდება. ახალი შეზღუდვები და კერძო სექტორში მცირე და საშუალო ბიზნესის დახურვა ეკონომიკაზე უარყოფითად აისახება“, – განაცხადა ცომაიამ „Sputnik–საქართველოსთან“.

რა გახდება ეკონომიკის ზრდის მიზეზი 2021 წელს

ეკონომიკის ზრდის ძირითადი ფაქტორი 2021 წელს ადგილობრივი მოთხოვნა იქნება, აცხადებს საქართველოს ეროვნული ბანკი. 

„წინასწარი მონაცემებით, ერთობლივი მოთხოვნა კვლავ სუსტია. არსებული შეფასებით, ეკონომიკური აქტივობა აგვისტოში წლიური 5,3%-ით შემცირდა“, – ნათქვამია ეროვნული ბანკის განცხადებაში.

დოკუმენტში აღნიშნულია, რომ ამ მაჩვენებლის გაუმჯობესებას ძირითადად წინა თვეებთან შედარებით ადგილობრივი მოთხოვნის გაჯანსაღება განაპირობებს, რაც ფისკალურ სტიმულს და საკრედიტო აქტივობისა და გზავნილების მოსალოდნელზე კარგ დინამიკას უკავშირდება.

27
თემები:
საქართველოს ეკონომიკა
კარტოფილი

როდის არის კარტოფილი სასარგებლო და როდის - საზიანო? განმარტავს ექიმი-დიეტოლოგი

0
(განახლებულია 16:47 02.12.2020)
ექიმი ამსხვრევს დამკვიდრებულ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ კარტოფილი წონაში მატებას უწყობს ხელს და ამბობს, რომ ამის მტკიცება მთლად მართებული არ არის

თბილისი, 2 დეკემბერი — Sputnik. კარტოფილი არის „მეორე პური“, რომელიც, სწორად მომზადების შემთხვევაში, გავლენას არ ახდენს წონის მატებაზე, აცხადებს ექიმი-დიეტოლოგი ტატიანა რაზუმოვსკაია.  

ექიმის თქმით, გავრცელებული მოსაზრება, რომ კარტოფილი წონის სწრაფ მატებას უწყობს ხელს, მთლად მართებული არ არის: მოხარშული კარტოფილის კალორიულობა 100 გრამზე (ასეთია საშუალო ზომის კარტოფილის წონა) დაახლოებით 80-110 კილოკალორიაა. ამავე დროს კარტოფილში ცოტაა უხეში ბოჭკო, არ იწვევს მუცლის შებერვასა და შეშუპებას.

სხვა შემთხვევაა კარტოფილი ფრი (დაახლოებით 280 კკალ), რომელიც ზიანს აყენებს სხეულის ფორმებს და ზრდის II ტიპის დიაბეტის რისკს. ამასთან, იკარგება სასარგებლო ნივთიერებების 60 პროცენტი. ხოლო როცა კარტოფილს კანიანად ხარშავთ ან აცხობთ, სასარგებლო ნოვთიერებების 10-15 პროცენტი „ორთქლდება“.

„ვინც წონაში იკლებს, არ უნდა მიირთვას კარტოფილი ხორცთან ან სალასთან  ერთად. ასეთი პროდუქტები ერთად ნელა მუშავდება. რა თქმა უნდა, ერთჯერადად ასეთი კერძის ჭამა შეიძლება, მაგრამ ძირითად რაციონს არ უნდა წარმოადგენდეს“, — განმარტა დიეტოლოგმა.

რისთვის რომელი

გარდა ამისა, რაზუმვსკაია გვირჩევს, რომელი კერძისთვის რა სახეობის კარტოფილია გამოსადეგი. მისი თქმით, სუპებისა და სალათების მოსამზადებლად მუქ კანიანი კარტოფილია უმჯობესი — ის არ ჩაიხარშება მდუღარე წყალში, შესაწვავად ყვითელი ან ვარდისფერი ბოლქვები გამოიყენეთ — მომწარო გემო არ ექნება, ხოლო პიურეს მოსამზადებლად საუკეთესოა თეთრი კარტოფილი — ის უფრო რბილია და კარგად იხარშება.

გულისა და წნევისთვის

კარტოფილში ბევრია კალიუმი  — 378 მილიგრამი 100 გრამზე, ის ორგანიზმს ზედმეტი წყლის, ნატრიუმისა და ტოქსინების გამოდევნაში ეხმარება. თუ ორგანიზმს კალიუმი არ ჰყოფნის, შეიძლება კუნთების კრუნჩხვები და გულის რითმის დარღვევები განვითარდეს.

კარტოფილში კალიუმთან ერთად მაგნიუმის მაღალი შემცველობა პოზიტიურად მოქმედებს არტერიულ წნევაზე: ამცირებს მას, რაც სასარგებლოა ჰიპერტონიკებისთვის. თუმცა, თვითონ კარტოფილი წნევას არ შეამცირებს და ვერ შეცვლის ექიმის მიერ დანიშნულ მედიკამენტებს.

ამაგრებს ძვლებს

კარტოფილი არის ფოსფორის წყარო (100 გრამზე 50-60 მილიგრამი), რომელზეც დამოკიდებულია ნახშირწყლების ცვლა. ჩონჩხის ქსოვილები წარმოიქმნება ფოსფორმჟავას მარილებისგან. ფოსფორის ნაკლებობამ ბავშვებში შეიძლება რაქიტი გამოიწვიოს.

ვირუსის საწინააღმდეგოდ და კბილებისთვის

გარდა ამისა, კარტოფილი შეიცავს უამრავ C ვიტამინს: 13 მილიგრამი 100 გრამზე. ის აძლიერებს სისხლძარღვებს — ვენებიდან კაპილარებამდე, კბილებს კალციუმს აწვდის, ეხმარება ორგანიზმს ვირუსებთან ბრძოლაში.

როგორ ავირჩიოთ და შევინახოთ კარტოფილი

  • კარტოფილი უნდა იყოს მთლიანი და მშრალი. ბოლქვს არ უნდა ჰქონდეს ღივები — ისინი ტოქსიკური ნივთიერების — სოლანინის არსებობაზე მიუთითებს, რომელიც ხანგრძლივი და არასწორი შენახვის დროს ჩნდება ბოლქვში.
  • რაც შეხება მწვანე ლაქებს, თუ ის ორ სანტიმეტრზე მეტი არ არის, მაშინ ეს ნორმის ფარგლებს არ ცდება. თუმცა მწვანე ზედაპირი ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა მოიჭრას.
  • თუ კარტოფილს მუქი ყავისფერი ლაქები აქვს ესე იგი ის დაავადებულია და სწრაფად გაფუჭდება.
  • კარტოფილის შენახვის საუკეთესო ტემპერატურაა ორიდან ხუთ გრადუსამდე.
  • თუ გსურთ, რომ კარტოფილი სწრაფად არ გაღივდეს, ჩადეთ მასთან ერთად ორი–სამი ღერი მშრალი პიტნა, ეს ხელს შეუწყობს პროცესის გარკვეული დროით შენელებას.
0
თემები:
სასარგებლო რჩევები