F-35

პარადოქსი $100 მილიონად: რატომ სძვრება კუდი F-35-ს ზებგერით სიჩქარეზე

118
(განახლებულია 18:41 01.05.2020)
ამერიკული მრავალფუნქციური ბომბდამშენ-გამანადგურებელი F-35-ის შექმნის, ექსპლუატაციისა და გასაღების ისტორია ნათელი მაგალითია იმისა, თუ როგორ ჯაბნის მარკეტინგი საბრძოლო თვითმფრინავის წარმოების ტექნოლოგიებს.

ალექსანდრ ხროლენკო

პენტაგონთან დაახლოებულმა გამოცემა Defense News-მა გამოაქვეყნა სპეციალისტების კრიტიკული შეფასებები უახლესი ბომბდამშენ-გამანადგურებლის F-35 Lightning ("ელვა") II-ის მიმართ. ფაქტები მეტყველებენ იმაზე, რომ F-35 არის ქვებგერითი მოიერიშე თვითმფრინავი, რომელსაც ფორსაჟის რეჟიმში ფრენა შეუძლია არაუმეტეს ერთი წუთისა. 60 წამის შემდეგ 1 მახზე მეტი სიჩქარის განვითარებისას გადახურებისგან წარმოიქმნება კორპუსის დაზიანების საფრთხე, ხოლო 1,6 მახზე მეტი სიჩქარის განვითარებისას თვითმფრინავს შეიძლება კუდიც კი მოსძვრეს. აღსანიშნავია, რომ კრეისერის ზებგერით სიჩქარეს ბევრი თანამედროვე გამანადგურებელი ავითარებს, მეხუთე თაობისთვის კი სიჩქარე 1,4 მახზე ნაკლები არ უნდა იყოს.  

ერთი მახის სიჩქარის მიღწევისას მოიერიშე F-35 უკვე აღარ არის უხილავი რადარებისთვის და კარგავს მოულოდნელობის ეფექტს. კორპუსზე მიმაგრებული ნებისმიერი შეიარაღებით ფრენისას კი გამანადგურებელი „უხილავობას“ ქვებგერით სიჩქარეებზეც კარგავს. ჩამოთვლილი პრობლემები ტექნოლოგიურად ვერ გვარდება. თვითმფრინავი სამი მოდიფიკაციით გამოიყენება. აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალებისთვის უხილავი მოიერიშეების სისუსტე უკავშირდება ასევე გეოგრაფიულ მანძილს სარემონტო ბაზასთან. თუ ფრენის დასაწყისში F-35 მწყობრიდან გამოვა, ეს მის საბრძოლო ეფექტს რამდენიმე თვით შეამცირებს.

ფიზიკის კანონებს ვერ შეედავები. პენტაგონმა ოპერატიულად შეასწორა „საექსპლუატაციო მახასიათებლები“ და ახლა F-35 ითვლება ქვებგერით თვითმფრინავად, რომელსაც შეუძლია მაღალი სიჩქარის განვითარება ხანმოკლე დროით. რეგლამენტირებულია წამების რაოდენობა, რომელთა განმავლობაშიც სამხედრო-საზღვაო ძალებისა და საზღვაო ქვეითთა F-35B და F-35C მოდიფიკაციებს შეუძლიათ ფრენა დაახლოებით 1,2 მახის სიჩქარით. უკიდურესი შემთხვევისთვის, ზებგერით სისწრაფეზე მოწინააღმდეგის აღმოსაჩენად არსებობს მოიერიშე F-22 Raptor, რომელიც მაღალ სიჩქარეებზე არ იშლება (ასევე ხილული ხდება რადარებისთვის 1 მახის ზევით). რას ნიშნავს გამანადგურებლისთვის სიჩქარისა და მანევრის შეზღუდვა საბრძოლო ვითარებაში?

ტექნოლოგიურად თანასწორ მოწინააღმდეგესთან დაპირისპირებისას F-35 სამიზნედ გადაიქცევა. შედეგი სავსებით პროგნოზირებადია, მაგალითად, რუსეთში წარმოებულ მაღალსიჩქარიან და ზემანევრულ „სუშკებთან“ და „მიგებთან“ შეტაკებისას.

მეხუთე თაობის „შეცდომები“ 

F-35-ის კონცეფცია: მოწინააღმდეგის განადგურება მანამ, სანამ ის „უხილავ“ გამანადგურებელს აღმოაჩენს. თუმცა ამერიკული მრავალფუნქციური მოიერიშე მეტისმეტად „მოუმზადებელი“ ჩანს მსგავსი მისიების წარმატებით შესასრულებლად. მაღალი სიჩქარე საფრთხეს უქმნის არა მხოლოდ მოიერიშეს და F-35-ის საფარს, არამედ თვითმფრინავის კუდთან დამონტაჟებულ მრავალრიცხოვან ანტენას. გასული წლის ივნისში გამოქვეყნდა ინფორმაცია F-35-ის 13 ძირითადი ტექნიკური პრობლემის შესახებ, რომლებიც მოქმედებენ თვითმფრინავის უნარზე, შეასრულოს საბრძოლო ამოცანები და დაიცვას მფრინავის უსაფრთხოება. მას შემდეგ საკვანძო ხარვეზები ხუთამდე შემცირდა, მაგრამ ესეც მეტისმეტად ბევრია 100 მილიონ დოლარად შეფასებული თვითმფრინავისთვის. ვითარება მით უფრო პარადოქსულია, რომ F-35 Lightning II-ის შექმნის პროგრამის ღირებულება დაახლოებით 1,3 ტრილიონი დოლარია და მრავალფუნქციური ბომბდამშენ-გამანადგურებლის სერიული წარმოება 2011 წლიდან მიმდინარეობს.

ცნობილია, რომ აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალებისა და საზღვაო ქვეითთა კორპუსის F-35 თვითმფრინავები ექსტრემალური მანევრების შესრულებისას არაპროგნოზირებადი და არასაიმედოა. რადარი „ხედავს“ ზღვის ზედაპირის მეტისმეტად ვიწრო სექტორს. ღამით ხელსაწყოების მოციმციმე ეკრანები მფრინავს ხელს უშლის სივრცეში ორიენტაციაში, რთულდება ყველა სახის „ელვის“ მიწაზე დაშვება. ატმოსფერული წნევის ცვლილებამ F-35-ის კაბინაში შეიძლება გამოიწვიოს ბაროტრავმა და მფრინავი მწყობრიდან გამოიყვანოს. F-35-ის პროგრამული უზრუნველყოფის განახლების პრობლემის გადაჭრას მწარმოებელი Lockheed Martin ფიქრობს 2020 წლის ბოლოსთვის. თუმცა ეს ყველაფერი ხელს არ უშლის „ელვის“ სერიულ გამოშვებას და აქტიურ მიყიდვას მოკავშირე ქვეყნებისთვის - ავსტრალიის, დიდი ბრიტანეთის, ნორვეგიის, ისრაელის, იტალიის, იაპონიისა და სხვებისთვის.

პროდუქტის გაპიარების გზაზე Lockheed Martin წინააღმდეგობებსაც აწყდება. მაგალითად, აშშ-ის რამდენიმე პარტნიორმა ქვეყანამ განაცხადა, რომ დატოვებდა F-35-ის წარმოების ერთობლივ პროგრამას „ჯაშუშური“ პროგრამული უზრუნველყოფის გამო. პრობლემას წარმოადგენს საინფორმაციო სისტემა ALIS, რომელიც მფლობელი ქვეყნის სურვილისგან დამოუკიდებლად თვალს ადევნებს F-35-ის ყველა გადაადგილებას, მანევრს, მისიას დედამიწის ნებისმიერ წერტილში. სისტემა თითქოსდა აანალიზებს ტექნიკურ მდგომარეობასა და ლოგისტიკას მომხმარებლის სასარგებლოდ, თუმცა აშშ-ის ზოგიერთ „ზედმეტად“ სუვერენულ პარტნიორს აწუხებს, რომ ALIS-ი ფრენების შესახებ მონაცემებს აწვდის „უფროს ძმას“ პენტაგონში. მოსალოდნელია, რომ ამ პრობლემას მალე გადაწყვეტს ALIS სისტემის უფრო სრულყოფილი 3.6 ვერსია.

გამანადგურებელი სათამაშო არ არის 

შეიმჩნევა სამხედრო ავიამშენებლობის სფეროში საკუთარი ტექნოლოგიური შესაძლებლობების გადაფასების ამერიკული ტენდენცია. მაგალითად, წარუმატებლად ჩაითვალა მეხუთე თაობის გამანადგურებლის F-22 Raptor-ის შექმნის გამოცდილება (არასაიმედო საფარი, რადარების მიერ ადვილად აღმოჩენა, მცირე სამოქმედო რადიუსი - 750 კმ). შეუფერებელი აღმოჩნდა სერიული მანქანის ფასიც - 350 მლნ დოლარი. შედეგად - პენტაგონმა შეიძინა მხოლოდ 187 „უხილავი“ F-22 (იგეგმებოდა 384 ერთეულის შეძენა). F-35 Lightning II-ის გაიაფება ერთი ძრავის ხარჯზე (ორის ნაცვლად) ამცირებს სიჩქარეს, მანევრულობას და საბრძოლო დატვირთვას.

ჰიპოთეტური შეტაკებისას რუსულ მეხუთე თაობის Су-57-ს შეუძლია დაასწროს და პირველმა აღმოაჩინოს F-35 (და F-22) და გაანადგუროს იგი, აწარმოოს ბრძოლა მოწინააღმდეგესთან ზებგერით სიჩქარეზეც. აღსანიშნავია, რომ რუსული გამანადგურებელი ზებგერით სიჩქარეს ავითარებს ფორსაჟის ჩართვის გარეშეც.

Су-57 გამანადგურებელს შესანიშნავი საფრენი და საბრძოლო მახასიათებლები აქვს, რომლებიც გაცილებით აღემატება მეხუთე თაობის ამერიკული ანალოგების - F-22-ისა და F-35-ის შესაძლებლობებს. Су-57-ის მცირე „ეფექტური ამრეკლი ზედაპირი“ მას პრაქტიკულად შეუმჩნეველს ხდის მოწინააღმდეგის რადარებისთვის, ხოლო კონსტრუქციის კომპოზიტური მასალები შეადგენენ ზედაპირის 70%-ს და თვითმფრინავის წონის 25%-ს. აშშ-ის ექსპერტები იძულებული არიან აღიარონ რუსული მოიერიშის უპირატესობა და მიუთითებენ Су-57-ის მაღალ მანევრულობაზე ზებგერით სიჩქარეებზე, ძებნისა და თვალთვალის ინფრაწითელ სისტემაზე, რომელსაც უძვირესი F-22 Raptor-იც კი არ ფლობს.

Су-57-ს შეუძლია ზემანევრული ბრძოლა აწარმოოს ახლო, საშუალო და შორ მანძილზე გათვლილი რაკეტების ფართო სპექტრის გამოყენებით. Су-57-ის უპირატესობას უზრუნველყოფს რადიოლოკაციური სადგური, სამიზნის აღმოჩენის უნიკალური ოპტიკურ-ელექტრონული სისტემა. რუსულ გამანადგურებელს შეუძლია სამიზნე აღმოაჩინოს ჰაერსა და ხმელეთზე 400 კმ-ის მანძილზე, ერთდროულად 62 ობიექტის გაცილება, სხვა თვითმფრინავებისა და უპილოტო მფრინავი ობიექტებისთვის მითითებების გაგზავნა. რუსეთის ფედერაციის საჰაერო-კოსმოსურმა ძალებმა 2028 წლამდე 76 ასეთი მანქანა უნდა მიიღონ. მეხუთე თაობის რუსული მოიერიშე Су-57-ის სერიული წარმოება აუცილებლად დაჩრდილავს კონკურენტებს მსოფლიო ბაზარზე.

 

118
კორონავირუსის ეპიდემია

COVID-19-ის ერთი წლის ქრონიკა და ინფიცირებული ეკონომიკის ანამნეზი...

19
(განახლებულია 10:04 01.03.2021)
რატომ და როგორ იზრდებოდა საქართველოში კოვიდინფიცირებულთა რაოდენობა... ერთი წლის ქრონიკა ციფრებში... დაუშვა თუ არა მთავრობამ შეცდომა, როცა შეზღუდვების შემსუბუქებისა და ეტაპობრივად მოხსნის გადაწყვეტილება მიიღო და ბოლოს, რა დაღი დაასვა COVID-19-მა ქვეყნის ეკონომიკას?

სამსონ ხონელი

ერთი წელი გავიდა, რაც მთავრობის კანცელარიაში გამართულ ბრიფინგზე ოკუპირებული  ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის მინისტრმა ეკატერინე ტიკარაძემ გვაუწყა, რომ საქართველოში COVID-19-ით ინფიცირების პირველი შემთხვევა ლაბორატორიულად დადასტურდა... ვფიქრობ, ურიგო არ იქნება, განვლილ პერიოდს კიდევ ერთხელ გადავავლოთ თვალი, ვნახოთ, როგორი იყო ვირუსის გავრცელების დინამიკა, რა კონკრეტული ნაბიჯები გადადგა სახელმწიფომ უხილავ მტერთან საბრძოლველად და რაც მთავარია, როგორ აისახა COVID-19-ის პანდემია ქვეყნის ეკონომიკაზე.

ამთავითვე უნდა ითქვას, მთავრობამ ეპიდემიოლოგების რეკომენდაციები გაითვალისწინა და COVID-19-თან საბრძოლველად მზადება ჯერ კიდევ 2019 წლის დეკემბერში დაიწყო და მომდევნო წლის იანვრის თვის ბოლოს ვირუსის გავრცელების პრევენციის სამოქმედო გეგმა დაამტკიცა, 29 იანვარს ჩინეთთან, ხოლო 23 თებერვალს ირანთან საჰაერო მიმოსვლა შეაჩერა.

მას შემდეგ, რაც COVID-19-მა საქართველომდეც მოაღწია, მარტის დასაწყისში სკოლებსა და უმაღლეს სასწავლებლებში სასწავლო პროცესი შეწყდა, დაიხურა საბავშვო ბაღებიც. მარტის პირველ კვირაში იტალიასთან ავიამიმოსვლა აიკრძალა, ხოლო მაღალი გავრცელების ზონის ქვეყნებიდან ჩამოსულ მოგზაურებს ორკვირიანი კრანტინი და თვითიზოლაცია დაუწესდა.

მარტის თვის მეორე დეკადაში ნებისმიერი უცხო ქვეყნის მოქალაქისთვის საზღვარი ჩაიკეტა. ამავე პერიოდში დაიხურა სამთო კურორტები, აიკრძალა სამარშუტო ტაქსების მოძრაობა, დაიხურა ყველა ტიპის ბაზრობები და სავაჭრო ცენტრები. 21 მარტს კი საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა. აიკრძალა ათ ადამიანზე მეტის შეკრება და შესაძლო დარღვევევბზე საკმაოდ მაღალი ჯარიმა დაწესდა - ფიზიკური პირებისთვის 3000 ლარი, იურიდიული პირებისთვის 15 000 ლარი.

31 მარტს საყოველთაო კარანტინი გამოცხადდა. აიკრძალა საქალაქთაშორისო და ყველა სახის მუნიციპალური ტრანსპორტი. მგზავრობა ნებადართული დარჩა მხოლოდ კერძო ავტოობილებით, მათ შორის ტაქსით. საღამოს 21:00 საათიდან დილის 06:00 საათამდე კომენდანტის საათი გამოცხადდა, ხოლო დიდ ქალაქებში საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოეწყო. აღდგომის დღესასწაულთან დაკავშირებით სასაფლაოები ჩაიკეტა. ამავე პერიოდიდან დახურულ სივრცეში პირბადის ტარება სავალდებულო გახდა.

აპრილის თვის ბოლოს მკაცრი შეზღუდვების ეტაპობრივი მოხსნა დაიწყო, თუმცა საგანგებო მდგომარეობა მაისის თვის ბოლომდე გახანგრძლივდა. ამავე პერიოდში ხალხის რჩეულებმა „საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შესახებ“ კანონში ცვლილებები შეიტანეს. მთავრობას თითქმის იგივე უფლებები მიენიჭა, რაც საგანგებო მდგომარეობის დროს, იმ განხვავებით, რომ პრეზიდენტისა და პარლამენტის თანხმობა უკვე საჭირო აღარ იყო. კანონის მოქმედების ბოლო ვადა 15 ივლისით განისაზღვრა, თუმცა ის ჯერ მიმდინარე წლის 1 იანვრამდე, ბოლოს კი 1 ივლისამდე გახანგრძლივდა.

ზაფხულის თვეებში, სავარაუდოდ ტურისტული სეზონის გადასარჩენად, შეზღუდვების დიდი ნაწილი უკვე მოხსნილი იყო... 2020 წლის 31 აგვისტოს მდგომარეობით ინფიცირების სულ 1487 და გარდაცვალების 19 შემთხვევა დაფიქსირდა... ეს მოსახლეობის რაოდენობის გათვალისწინებით, მსოფლიოში ერთ-ერთი საუკეთესო შედეგი იყო... ეპიდემიოლოგთა დიდი უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ საშემოდგომოდ ინფიცირების რაოდენობის მატება სწორედ საზაფხულოდ კოვიდრეგულაციების შემსუბუქების შედეგია...

სექტემბრის ბოლოს COVID-19-ით ინფიცირებულთა საერთო რაოდენობამ 6192-ს მიაღწია... ზუსტად ერთი თვის შემდეგ ეს მაჩვენებელი ორმოცი ათასს მიუახლოვდა... ინფიცირების შემთხვევათა რაოდენობამ პიკს ნოემბერ-დეკემბერში მიაღწია. თუ გიორგობისთვის ბოლოს ქვეყანას 136.000-მდე კოვიდინფიცირებული ჰყავდა, გასული წლის ბოლოს მათი რაოდენობა 227.000-მდე გაიზარდა.

მთავრობა იძულებული გახდა, ოქტომბრიდან შეზღუდვები ისევ გაემკაცრებინა... პირბადე გარე სიცრცეშიც სავალდებულო გახდა. ნოემბრის პირველი დეკადის ბოლოს გადაადგილება 21:00 საათიდან 05:00 საათამდემდე აიკრძალა. კომენდატის საათის გამოცხადებიდან მალევე, 28 ნოემბრიდან ქვეყანა კიდევ ერთხელ ჩაიკეტა ანუ ლოქდაუნი მეორედ გამოცხადდა... აქვე, მოგახსენებთ, რომ 2020 წლის 21 მარტიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით კოვიდრეგულეციების დარღვევის გამო თითქმის 37 მილიონი ლარის ჯარიმა გამოიწერა...

დარწმუნებული ვარ, მკითხველს კარგად მოეხსენება, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე ახლადდამტკიცებულმა ირაკლი ღარიბაშვილმა სულ სამიოდე დღის წინათ საზოგადოებას კოვიდრეგულაციების ეტაპობრივად მოხსნის გეგმა გააცნო... გარკვევით ითქვა ისიც, რომ თუ მოსახლეობა პირბადის ტარებისა და დისტანციის დაცვის წესს გაითვალისწინებს, ქვეყანა თანდათან ცხოვრების ჩვეულ რიტმს დაუბრუნდება. როგორ აისახება შეზღუვების მორიგი მოხსნა ეპიდემიოლოგიურ ვითარებაზე, ამას დრო გვიჩვენებს, მანამდე კი საზოგადოებაში არ წყდება დისკუსია − როდიდან და რა სახის რეგულაციები უნდა დაწესებულიყო, როგორია კოვიდშეზღუდვების ეფექტი ეპიდსიტუაციაზე და მისი ნეგატიური ზემოქმედების ხარისხი ეკონომიკაზე.

არახალია, ეკონომიკური მდგომარეობა მძიმეა... თანმიმდევრულად მივყვეთ და რამდენიმე პარამეტრი მიმოვიხილით...

მთლიანი შიდა პროდუქტი − გასულ წელს ქვეყანაში ეკონომიკური ვარდნის მაჩვენებეელი 1994 წლიდან მოყოლებული ყველაზე უარესი, 6.1 პროცენტი იყო, რაც მსოფლიოში მთლიანი შიდა პროდუქტის შემცირების მაჩვენებელს 2.1 პროცენტით აღემატება. არასახარბიელოა მიმდინარე წლის პროგნოზიც. მართალია, ბიუჯეტი 4.3 პროცენტიან ეკონომიკურ ზრდაზე დაიგეგმა, ხოლო ეროვნული ბანკის შეფასებით, მიმდინარე წელს მთლიანი შიდა პროდუქტი 4 პროცენტით უნდა გაიზარდოს, მაგრამ ფაქტია, რომ ახალი წლის პირველი თვე ეკონომიკის 11.5 პროცენტიანი შემცირებით დასრულდა. 

პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები − სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურს გასული წლის საბოლოო შედეგები ჯერ არ გამოუქვეყნებია და ჩვენც ისღა დაგვრჩენია პირველი სამი კვარტალის მონაცემებით ვიხელმძღვანელოთ. ამ პერიოდში საქართველოში 719 მილიონი ამერიკული დოლარის პირდაპირი უცხოური ინვესტიცია განხორციელდა, რაც 2019 წლის ანალ0გიურ პერიოდთან შედარებით 24 პროცენტით ნაკლებია და ბოლო ათი წლის ყველაზე ცუდი მაჩვენებელია.

საგარეო ვაჭრობა − გასულ წელს საგარეო სავაჭრო ბრუნვა შემცირდა, კერძოდ, ექსპორტი 11.1 პროცენტით, ხოლო იმპორტი − 16.6 პროცენტით  შემცირდა. ანალიტიკოსთა შეფასებებით, იმპორტის შედარებით უფრო დიდი მოცულობით შემცირება, მისი ადგილობრივი ნაწარმით ჩანაცვლებამ კი არა, ნავთობზე ფასების ვარდნამ და მსყიდველობითუნარიანობის კლებამ განაპირობა.

ფულადი გზავნილები − გასული წლის განმავლობაში საქართველოში საზღვარგარეთიდან რეკორდული ოდენობის − 1.886 მილიარდი დოლარის ფულადი გზავნილი განახორციელდა, რაც 2019 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.8 პროცენტით მეტია, ხოლო მიმდინარე წლის იანვარში ეს მაჩვენებელი გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 19 პროცენტით გაიზარდა. ანალიტიკოსთა შეფასებით, COVID-19-ის პანდემიისა და ეკონომიკური კრიზისის ფონზე, როდესაც საგარეო ვაჭრობაც შემცირდა, ინვესტიციების მოცულობაც, ტურიზმიც და პრაქტუკულად ყველა სხვა ეკონომიკური აქტიობა, უცხოეთიდან საქართველოში ფულადი გზავნილების ზრდაში გარკვეული როლი მისმა ბოლომდე გაოფიციალურებამაც შეასრულა. სატრანსპორტო მიმოსვლის აკრძალვის გამო, ემიგრანტებმა თანხის ახლობლისთვის ხელზე გატანების საშუალება დაკარგეს. ფულადი გზავნილები კონკრეტულ ადრესატამდე საბანკო სისტემის გავლით მიდიოდა და შესაბამისად, მარტივად აღრიცხვადიც იყო...

ტურიზმი − არავის გაუკვირდება, სფეროდან შემოსავალი ფაქტობრივად განულდა. სექტორი 2000-იანი წლების მაჩვენებლებს დაუბრუნდა.   

უმუშევრობა − გასული წლის მეოთხე კვარტალში უმუშევრობა 3.8 პროცენტით გაიზარდა და 20.4 პროცენტი შეადგინა, რაც 2018 წლის პირველი კვარტალის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. დასაქმებულთა საერთო რაოდენობა 1.197 მილიონს დაუბრუნდა რაც შვიდი წლის წინანდელი მაჩვენებელია.  

ეროვნული ვალუტა − თავისი არსებობის მეოთხედსაუკუნოვანი ისტორიის განმავლობაში ლარის კურსი დოლართან მიმართებაში პირველად გასცდა სამიან ნიშნულს. გასულ წელს ლარი საშუალოდ 16 პროცენტით გაუფასურდა.

და ბოლოს, სიღარიბისა და უკიდურესი სიღარიბის ზუსტი სტასტისტიკა უცნობია, მაგრამ ცნობილია, რომ გასულ წელს სოციალური დახმარების მიმღებ პირთა რაოდენობა თითქმის 100.000-ით გაიზარდა და ნახევარ მილიონს გადააჭარბა.

ასეთია COVID-19-ის ერთი წლის არასრული სტატისტიკა... ვნახოთ, რა იქნება კიდევ ერთი წლის შემდეგ... შეძლებს თუ არა საქართველო დროულად დაიწყოს ვაქცინაციის პროცესი, გაუსწორდეს პანდემიას, დაამარცხოს უხილავი მტერი და დაუბრუნდეს ცხოვრების ჩვეულ რიტმს... მანამდე კი, სხვა რა დაგვრჩენია, გავიკეთოთ პირბადე, დავიცვათ დისტანცია და ხშირად დავიბანოთ ხელები...

 

19
კომოანია Standard & Poor's -ს ლოგო

როგორ აისახა პანდემია საქართველოს ეკონომიკაზე: S&P პროგნოზს აუარესებს

46
(განახლებულია 14:31 28.02.2021)
სააგენტო ვარაუდობს, რომ 2020 წელს საქართველოს რეალური მშპ-ის 6%-ით შემცირების შემდეგ, 2021 წელს ის 4%-ით გაიზრდება. ის აღნიშნავს, რომ ეკონომიკის ზრდის საშუალოვადიან პერსპექტივებზე ზოგიერთმა პრობლემამ შესაძლოა გავლენა იქონიოს.

თბილისი, 28 თებერვალი – Sputnik. რისკები უცხოური ინვესტიციებისთვის, კორონავირუსის გამო ექსპორტის შემცირება და ტურიზმის შემოსავლების კუთხით პროგნოზის გაუარესება - ეს ყველაფერი ნეგატიურად აისახება საქართველოს ეკონომიკაზე, ნათქვამია ანგარიშში, რომელიც გამოაქვეყნა საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტომ S&P Global Ratings.

სააგენტომ გადახედა თავის პროგნოზს საქართველოს მიმართ და ის „სტაბილურიდან“ „ნეგატიურამდე“ ჩამოაქვეითა. ამავე დროს უცხოურ და ადგილობრივ ვალუტაში გრძელვადიანი და მოკლევადიანი სუვერენული საკრედიტო რეიტინგები BB/B დონეზე დატოვა.

„ნეგატიური პროგნოზი ასახავს რისკებს, რომლებიც შეიძლება შეექმნას საქართველოს თავისი მნიშვნელოვანი საგარეო ვალდებულებების მომსახურების დროს საკმარისი სავალუტო შემოსავლების გენერირების კუთხით. სავარაუდოდ, ტურისტული სექტორის აღდგენა ვაქცინების გლობალურ დანერგვას ჩამორჩება, და ჩვენ ვერ ვივარაუდებთ 2019 წლის ტურისტული აქტიურობის დონის 2024 წლამდე დაბრუნებას. მეტად არასტაბილურ შიდა პოლიტიკურ ვითარებასთან ერთად ამან შეიძლება გააუარესოს უცხოური ინვესტიციების მოდინების საშუალოვადიანი პერსპექტივები, რაც, ჩვენი თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია ზრდისთვის და საგარეო დაფინანსებისთვის“, - ნათქვამია ანგარიშში.

ამავე დროს S&P აღნიშნავს, რომ სააგენტო მზადაა გადახედოს პროგნოზს და ის „სტაბილურით“ შეცვალოს, თუ სავალუტო შემოსავლები მოსალოდნელზე სწრაფად აღდგება.

ნეგატიური ზეგავლენა ეკონომიკაზე

სააგენტო ვარაუდობს, რომ 2020 წელს საქართველოს რეალური მშპ-ის 6%-ით შემცირების შემდეგ, 2021 წელს ის 4%-ით გაიზრდება. ის აღნიშნავს, რომ ეკონომიკის ზრდის საშუალოვადიან პერსპექტივებზე ზოგიერთმა პრობლემამ შესაძლოა გავლენა იქონიოს.

S&P რისკებად აფასებს ტურიზმის სუსტ აღდგენას, ვაქცინაციის ნელ ტემპს და უცხოური ინვესტიციების მოდინების შემცირებას.

„გარდა ამისა, ხშირი პოლიტიკური კრიზისების შედეგად არსებობს რეფორმების იმპულსის შესუსტების და უცხოური ინვესტორების მიერ საქართველოს სტაბილურობის აღქმის რისკი“, - ნათქვამია ანგარიშში.

სააგენტოში მიიჩნევენ, რომ ზრდის პერსპექტივებს საფრთხე შეიძლება შეუქმნას ასევე ფისკალური და მონეტარული პოლიტიკის ნაადრევმა გამკაცრებამ.

„ეკონომიკურ აქტივობას, მათ შორის შერყეულ სასტუმრო სექტორში, სარგებელს მოუტანს შემზღუდავი ზომების შერბილება. შეზღუდვები კვლავ დაწესდა 2020 წლის ბოლო კვარტალში COVID-19-ის შემთხვევების მკვეთრი ზრდის შემდეგ. 2021 წელს სახელმწიფო მხარდაჭერის ზოგიერთი ზომების გაგრძელებამ ასევე უნდა შეუწყოს ხელი ეკონომიკურ ზრდას“, - აღნიშნეს სააგენტოში.

ასევე, S&P საქართველოს მთავრობის ვაქცინაციის გეგმას ამბიციურს უწოდებს.

„მიგვაჩნია, რომ მსოფლიო მოთხოვნა-მიწოდების დინამიკის გათვალისწინებით, მთავრობის მიერ გაცხადებული გეგმა წლის ბოლომდე მოზრდილი მოსახლეობის 60%-ის ვაქცინაციის შესახებ საკმაოდ ამბიციურია. მოსალოდნელია, რომ საქართველო 2021 წლის პირველ ნახევარში COVAX-ისგან დაახლოებით 214 ათას დოზას მიიღებს. ეს ნიშნავს, რომ 2021 წლის შუა პერიოდში ვაქცინაციის დონე მოსახლეობის საერთო რიცხვის 2,8%-ს შეადგენს (ერთ ადამიანზე ორი დოზის გათვალისწინებით),“ - აღნიშნულია ანგარიშში.

სწორედ ვაქცინის დანერგვაზე იქნება დამოკიდებული ტურისტული სექტორის ბედი, მიაჩნიათ სააგენტოში.

„ტურისტული სექტორის პერსპექტივები ბუნდოვანი რჩება. იმ დროს, როდესაც  შიდა ტურისტული აქტივობა გარკვეულწილად გრძელდებოდა 2020 წელს, ქვეყანაში უცხოელი ტურისტების შემოდინება 2019 წელთან შედარებით 83%-ით შემცირდა. ჩვენი თვალსაზრისით, ამ სექტორის ბედი დაკავშირებული იქნება  ვაქცინის დანერგვის პროგრესთან არა მხოლოდ ქვეყანის შიგნით, არამედ მეზობელ ქვეყნებშიც, საიდანაც ჩამოდის საქართველოს ვიზიტორების უმეტესობა“, - აღნიშნულია ანგარიშში.

პოლიტიკის გავლენა ეკონომიკაზე

S&P ნეგატიურად აფასებს ასევე პოლიტიკური კრიზისის ზეგავლენას.

„პოლიტიკურმა დაძაბულობამ მმართველ პარტიასა და ოპოზიციას შორის შესაძლოა შეასუსტოს რეფორმების იმპულსი და ხელისუფლების ცენტრალიზაციის რისკების ფონზე ავნოს საერთაშორისო ინვესტორების აღქმას საქართველოს სტაბილურობასთან დაკავშირებით“, - ნათქვამია ანგარიშში.

სააგენტო აღნიშნავს, რომ თუმცაღა ოპოზიციის მოთხოვნა ვადამდელი არჩევნების ჩატარების შესახებ სავარაუდოდ არ დაკმაყოფილდება, არსებობს სივრცე სხვა პოლიტიკური დათმობებისთვის, რომლებიც ქვეყანას ჩიხიდან გამოიყვანდა.

„საქართველოს ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, გიორგი გახარიას გადადგომა, რაც ქვეყნის ოპოზიციის ლიდერის დაკავების საქმეს უკავშირდებოდა, კიდევ უფრო ართულებს საქართველოში მოკლევადიანი პოლიტიკის განჭვრეტას. თუმცა, მთავრობის მიერ გაცხადებული მაკროეკონომიკური დღის წესრიგი უცვლელი რჩება“, - აღნიშნეს სააგენტოში.

ხელისუფლების რეაქცია

საქართველოს მთავრობაში საქართველოს საკრედიტო რეიტინგის შენარჩუნება დადებითად შეაფასეს.

„სარეიტინგო სააგენტო S&P Global-ის მიერ რეიტინგის შენარჩუნება ადასტურებს მთავრობის მიერ გატარებულ გონივრულ მაკროეკონომიკურ პოლიტიკას“, - განაცხადა ფინანსთა მინისტრის მოადგილემ ნიკოლოზ გაგუამ.

ამავე დროს მან განმარტა, რით არის გამოწვეული სააგენტოს ნეგატიური პროგნოზი.

„სააგენტოს მიერ განსაზღვრული „ნეგატიური“ პერსპექტივა, ძირითადად, გამოწვეულია გლობალურად, ტურიზმის აღდგენის შედარებით ნელი პერსპექტივიდან გამომდინარე. S&P Global-ის შეფასებით, ტურიზმის აღდგენა მთელ მსოფლიოში და მათ შორის, საქართველოში, შედარებით ნელი ტემპებით მოხდება, ვიდრე ამას დასაწყისში ელოდნენ. ტურიზმის სწრაფი აღდგენის შემთხვევაში, რისი მაღალი მოლოდინიც ჩვენ გვაქვს, კომპანია გამოხატავს პერსპექტივის აღდგენის მზადყოფნას,“ – აღნიშნა ნიკოლოზ გაგუამ.

S&P შეფასება და Fitch-ის მონაცემები

ერთი კვირის წინ სხვა საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო Fitch-მა დატოვა საქართველოს ემიტენტის დეფოლტის გრძელვადიანი რეიტინგი უცხოურ ვალუტაში BB დონეზე. პროგნოზი - „ნეგატიურია“.

„ნეგატიური“ პროგნოზი, Fitch-ის ანალიტიკოსების აზრით, ასახავს კორონავირუსის პანდემიის მნიშვნელოვან გავლენას საქართველოს ეკონომიკაზე.

მათი მტკიცებით, პანდემია იწვევს მსხვილი ტურისტული სექტორის მქონე საქართველოს მცირე, ღია ეკონომიკის მკვეთრ შემცირებას, საბიუჯეტო ანგარიშების შესამჩნევ გაუარესებას, მათ შორის, სახელმწიფო ვალის ზრდას, და უფრო მოწყვლადს ხდის მას, რაც მომდინარეობს საქართველოს დიდი საგარეო ვალიდან და მიმდინარე ანგარიშის უფრო ფართო სტრუქტურული დეფიციტიდან BB კატეგორიის ქვეყნების მედიანურ მაჩვენებელთან შედარებით.

Fitch-ის პროგნოზით, 2020 წელს პანდემიით გამოწვეული 6,1%-იანი ვარდნის შემდეგ 2021 წელს საქართველოს ეკონომიკა 4.3%-ით, ხოლო 2022 წელს – 5.8%-ით გაიზრდება.

სააგენტოს ანალიტიკოსების აზრით, საქართველოს მშპ-ის ზრდის მთავარ განმსაზღვრელ ფაქტორს შიდა მოთხოვნილების მატება წარმოადგენს, ვინაიდან შეზღუდვების შემსუბუქება ხელს უწყობს კერძო მოხმარებას, ხოლო ინფრასტრუქტურაზე სახელმწიფოს მიერ გაწეული, ჩვეულებრივზე დიდი ხარჯი, კერძო სექტორის სუსტი გაჯანსაღების მიუხედავად, ინვესტიციებს წაახალისებს.

46
დონალდ ტრამპი

ამერიკელი კონსერვატორები ირჩევენ დონალდ ტრამპს: გამოკითხვის შედეგები

0
(განახლებულია 11:31 01.03.2021)
კონფერენციაზე ტრამპმა მკაცრად გააკრიტიკა ჯო ბაიდენი და განაცხადა, რომ ერთ თვეში ის უკვე იქცა აშშ-ის ისტორიაში ყველაზე ცუდ პრეზიდენტად

თბილისი, 1 მარტი — Sputnik. აშშ–ის კონსერვატიული წრეების დიდ ნაწილს რესპუბლიკური პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდატად 2024 წელს დონალდ ტრამპის ხილვა სურს, იუწყება Fox News–ი.

აღნიშნულს ადასტურებს გამოკითხვა, რომელიც ორლანდოში (კალიფორნიის შტატი) კონსერვატორული პოლიტიკური მოქმედებების  კონფერენციაზე  (Conservative Political Action Conference)  ჩატარდა.

როგორც გამოკითხვამ აჩვენა, კონფერენციის მონაწილეთა 68% თანახმაა, რომ დონალდ ტრამპმა მონაწილეობა მიიღოს მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებში. ამასთან ამდენივეა მომხრე, რომ ქვეყანაში ექს–პრეზიდენტის პოლიტიკური კურსი შენარჩუნდეს.

გარდა ამისა, გამოკითხვა ჩატარდა კიდევ ერთ საკითხზე: კერძოდ, ვის დაუჭერდნენ მხარს კონფერენციის მონაწილეები რესპუბლიკელების პრაიმერიზებში არჩევნების წინ. გაირკვა, რომ 55% ტრამპის მომხრეა. მეორე ადგილზე გავიდა ფლორიდის გუბერნატორი რონ დესანტისი — 21%-ით, ხოლო მესამეზე სამხრეთ დაკოტის გუბერნატორი კრისტინ ნოემი — 4%-ით.

ურყევი მხარდაჭერა: დონალდ ტრამპს მეორე იმპიჩმენტმაც ვერ ავნო>>

აღსანიშნავია, რომ გამოკითხვის შედეგები პირდაპირ ეთერში გამოცხადდა კონფერენციაზე დონალდ ტრამპის სიტყვით გამოსვლის წინ.

ეს იყო აშშ–ის ექს–პრეზიდენტის პირველი საჯარო გამოსვლა მას შემდეგ, რაც მან პოსტი დატოვა.

0
თემები:
საერთაშორისო პანორამა