გაზსადენი

„გაზის არმაგედონი“ - რა ხდება ბაზარზე

86
(განახლებულია 16:12 12.02.2020)
გაზის გლობალურ ბაზარზე შექმნილი ვითარება, გადაჭარბების გარეშე, უპრეცედენტოა. ასეთი სპოტური ფასები თხევად ბუნებრივ აირზე აზიაში არასდროს ყოფილა.

ალექსანდრ სობკო

კოტირება ფსიქოლოგიურად მნიშვნელოვან ნიშნულს აღწევდა — 3 დოლარი მილიონ BTU-ზე (British thermal unit), რაც დაახლოებით 105 აშშ დოლარს უდრის ათას კუბომეტრ გაზზე. თავის მხრივ, საბირჟო ფასები ევროპაში კიდევ უფრო დაბალია — 95 დოლარი.

თხევადი ბუნებრივი აირის ჩინელმა იმპორტიორმა, კომპანია CNOOC-მა სცადა, კორონავირუსის ფონზე ფორს-მაჟორი გამოეცხადებინა და მისთვის კუთვნილ საწვავის იმპორტზე უარი ეთქვა, მაგრამ მიმწოდებლებმა (Total-მა და Shell-მა) ვითარება ფორს-მაჟორულად არ ცნეს. 

თანაც შექმნილ სურათში დამნაშავეა, ეგრეთ წოდებული, იდეალური შტორმი, ყველა ფაქტორი გაზის წინააღმდეგ მოიმართა: ეს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს თითქმის ყველა რეგიონში ძალიან თბილი ზამთარიცაა, ახალი საწარმოების გაშვების შედეგად თხევადი აირის სიჭარბეც (რაც წინასწარ იყო პროგნოზირებული), ევროპაში გაზის საცავების გადავსებაც, რაც უკრაინული ტრანზიტის გაუქმების საფრთხეებით იყო გამოწვეული, და, რაღა თქმა უნდა, კორონავირუსიც, რომლის გამოც ჩინეთში ეკონომიკური აქტიურობა მკვეთრად დაეცა. ეს კი უკვე არა მარტო გაზის, არამედ ზოგადად ნედლეულის ბაზარზეც ახდენს გავლენას. 

მიუხედავად ამისა, შეუძლებელია, საფასო სურათი ბაზრის მონაწილეების შიშებს არ იწვევდეს. არაერთხელ გვითქვამს, რომ გაზზე დაბალმა სპოტურმა ფასებმა უკვე შექმნა იმგვარი ვითარება, როდესაც კომპანიების უმეტესობა ვეღარ ფარავს თავის სრულ (კაპიტალურის გათვალისწინებით) ხარჯებს თხევადი ბუნებრივი აირის წარმოებაზე.

მაგრამ მიმდინარე ფასები მჭიდროდ მიუახლოვდა ნიშნულს, როდესაც ბევრი მწარმოებელი ოპერაციულ დანახარჯებსაც ვეღარ ინაზღაურებს. თეორიულად, როცა რეალიზაციის ფასი ოპერაციულ ხარჯებზე ნაკლებია, ექსპორტის ეს ნაწილი უნდა შეჩერდეს. მაგრამ ჯერჯერობით ეს არ ხდება.

უკეთესია დავაკვირდეთ ოკეანისგაღმური თხევადი გაზის ექსპორტს, სადაც ფასების ყველა შემადგენელი გამჭვირვალეა. ამერიკული თხევადი ბუნებრივი აირის ექსპორტი მხოლოდ იმიტომ არ ჩერდება (თუმცა უკვე ახლოსაა ამასთან), რომ ახლა ამერიკულ ბაზარზეც დაბალი ფასებია (ამერიკული ბაზარი მნიშვნელოვანწილადაა იზოლირებული, ამიტომ ფასების ვარდნა იქ შიდა ისტორიაა, რომელიც ძალიან სუსტად უკავშირდება მსოფლიოს). ამერიკულ Henry Hub-ზე კოტირება მილიონ BTU-ზე 1,8 დოლარამდე დაეცა, რაც კატასტროფულად აცლის ნიადაგს ფიქალური გაზის საკვანძო მომპოვებლების ფინანსურ რეზულტატებს. მაგრამ ამგვარი შიდაამერიკული ფასებითაც კი — მიმდინარე მსოფლიო ფასების ფონზე — აშშ-დან ექსპორტი რენტაბელურობის ზღვარზე დგას ოპერაციული ხარჯების მხრივაც კი.

საკმარისია ითქვას, რომ სამართლიანი ფასი, რომლის დროსაც ამერიკელი მწარმოებლები გაზს მეტ-ნაკლებად მომგებიანად მოიპოვებდნენ, შეადგენს სწორედ იმ სამ დოლარს მილიონ BTU-ზე. გავმეორდები: დაახლოებით ამდენივე ღირს ახლა თხევადი ბუნებრივი აირი აზიაში , ხოლო ევროპაში - კიდევ უფრო იაფი. არადა, ამერიკულ გაზს კიდევ გათხიერება და გადატანაც სჭირდება. გარდა ამისა, არსებობს ზედნადები ხარჯებიცა და ტრეიდერების მოგებებიც.   

ეკონომიკური თეორია ღაღადებს: ამგვარ პირობებში მწარმოებლებმა თავი უნდა შეიკავონ ახალი ინვესტიციებისგან, რასაც შედეგად ბაზრის ბალანსირება მოჰყვება. გასულ წელს (სამწლიანი უმოქმედობის შემდეგ) მოწმენი გავხდით ინვესტირების წარმოუდგენელი მოცულობისა თხევადი ბუნებრივი აირის ახალ ქარხნებში — გათხიერების სიმძლავრით დაახლოებით 90 მლრდ კუბომეტრი წელიწადში. მაგრამ იქნება კი წელსაც მასობრივი საინვესტიციო გადაწყვეტილებები რეკორდულად ზედაბალი ფასების ფონზე? თუ კომპანიები კვლავ პაუზას აიღებენ? 

მანამდე ხშირად ამბობდნენ, რომ გაზზე ზედაბალი ფასების შემთხვევაში, გაჩნდებოდა დამატებითი მოთხოვნა გაზის ნახშირით ჩანაცვლების ხარჯზე გენერაციაში, და ასევე დამატებითი მოთხოვნა მრეწველობის ზოგ სექტორში. რატომ არ ხდება ეს —  ცალკე მსჯელობის თემაა, მაგრამ შეიძლება დავაფიქსიროთ, რომ ორიოდე თვის დიაპაზონში მილიონ BTU-ზე ოთხი დოლარი მოსალოდნელი არ არის.

ამ ყველაფრის შემდეგ, არ შეიძლება არ აღვნიშნოთ, ძალიან მნიშვნელოვანი რა: ყველაფერი ზემოთქმული ეხება ეგრეთ წოდებულ სპოტურ (მარტივად — საბირჟო) ფასებს თხევად ბუნებრივ აირზე. ხოლო ფასები თხევად აირზე კონტრაქტით, ფასობრივი ბმით ნავთობთან, შესაჩნევად მაღალია.

მაგალითად, იანვარში, როდესაც საშუალო სპოტური ფასები თხევად ბუნებრივ აირზე აზიაში ჯერ ისევ

4,7 დოლარი იყო, ნავთობთან ფასობრივი ბმით გაზის ღირებულება 9 დოლარს აღწევდა ერთ მილიონ BTU-ზე. ასეთი ფასი კი მთლიანად ანაზღაურებს მწარმოებელთა უმრავლესობის ყველა დანახარჯებს. 

მაგრამ უნდა გვესმოდეს, რომ ეს საშუალო შეწონილი ფასია, მათ შორის, ძველი კონტრაქტებისთვისაც, რომლებსაც ნავთობის ღირებულებასთან ბმის მაღალი კოეფიციენტი ჰქონდა. ახალი კონტრაქტებისთვის ეს კოეფიციენტი უფრო დაბალია. შეიძლება ითქვას, რომ ნავთობის ერთი ბარელის 60 დოლარის ღირებულების შემთხვევაშიც კი, თხევადი ბუნებრივი აირი აზიაში დაახლოებით 7 დოლარი ეღირება მილიონ BTU-ზე. ეს ფასი ასევე მისაღებია მწარმოებლების უმეტესობისთვის და მიმდინარე სპოტურ ფასებზე ორჯერ მაღალია.

ამიტომაც არ იქნება გასაკვირი, თუ ის თხევადი ბუნებრივი აირი, რომელზე უარის თქმასაც ცდილობდა ჩინური კომპანია, იყო არა სპოტური ფასებით გან ხორციელებული მიწოდება, არამედ საკმაოდ ძვირი „ნავთობური“ გაზი.  

ასეა თუ ისე, ბოლო წლებში ნავთობისა და გაზის ბაზარზე კონტრასტული ვითარებაა. ნავთობის ბაზარზე შეიქმნა კოალიცია OPEC+, რომელიც ფასების აუცილებელ დონეს იცავს. აი „გაზის OPEC-ის“ შექმნა კი მიმდინარე პირობებში ნაკლებ დამაჯერებლად გამოიყურება (პირიქით, საუბარია ფასების ომსა და ბაზრის საკუთარი წილის დაცვაზე). ამიტომ სიჭარბის შემთხვევაში ფასები იძირება. დამატებითი პრობლემაა ის ფაქტი, რომ გაზი, განსაკუთრებით კი თხევადი ბუნებრივი აირი, სიჭარბის შემთხვევაში ბევრად ძნელად შესანახია, ვიდრე ნავთობი.

რჩება მთავარი კითხვა: როგორია ბუნებრივი თხევადი აირის გაყიდვების თანაფარდობა სპოტური და „ნავთობური“ ფასებით? პირდაპირი შეფასებები არ გვაქვს. ამასთან, თხევადი ბუნებრივი აირის ბაზარზე სურათი მეტად ჭრელია: უმრავი ტრეიდერით, რომლებიც ერთდროულად ყიდულობენ და ყიდიან გაზს, და ფასწარმოქმნის მესამე ტიპით — შიდაამერიკულ ფასებზე ბმით.

მიუხედავად ამისა, სხვადასხვა შეფასებით, „სპოტი“ უკვე ბაზრის მეოთხედზე (შესაძლოა მესამედზეც) მეტს შეადგენს, მაგრამ ნავთობზე ბმა, განსაკუთრებით აზიური სექტორისთვის, დომინანტური რჩება. 

აქ მთავარი ისაა, რა მოხდება ახალ პროექტებთან დაკავშირებით. ჯერ კიდევ ცოტა ხნის წინ ისე ჩანდა, რომ „სპოტი“ სულ უფრო დიდ როლს ითამაშებდა მიწოდებებზე ფასის ჩამოყალიბებაში. ახლა კი შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ბოლო მოვლენები კვლავ აქტუალურს გახდის ფასის ნავთობზე ბმას (დაე, თუნდაც იმაზე დაბალი კოეფიციენტით, ვიდრე ეს რამდენიმე წლის წინ იყო), რაც უფრო საიმედოდ დაიცავს მწარმოებელთა ინვესტიციებს ახალ პროექტებში. 

საჩვენებელი მაგალითია „ნოვატეკის“ რუსული პროექტი „არქტიკ თხევადი ბუნებრივი აირი 2“. საინვესტიციო გადაწყვეტილება მიღებულია გასულ წელს. 2019 წლის თებერვლის ინფორმაცია: „ნოვატეკი“ გეგმავს 50%-ის გაყიდვას „სპოტზე“, დანარჩენს კი — კონტრაქტებით. და სულ სხვა ინფორმაცია 2019 წლის ოქტომბერში: „სპოტის“ საქმეზე კონკრეტული გადაწყვეტილებები არ არსებობდ, თუმცა ასეთი გაყიდვები იქნება საერთო წარმოებაში.

შევაჯამოთ. პირველი და მთავარი: რა თქმა უნდა, „სპოტის“ ფასებს ყურადღება უნდა მიექცეს. ამავდროულად უნდა გვახსოვდეს, რომ ნავთობზე ფასობრივი ბმის კონტრაქტების წილი საკმაოდ მაღალია. სამწუხაროდ, ყველა მწარმოებელი არ ამჟღავნებს ამა თუ იმ კონტრაქტის წილს საკუთარ პორტფელში (ეს ეხება ბუნებრივი თხევადი აირის გამყიდველებსაც და ქსელური გაზისაც; პირველ რიგში, ეს „გაზპრომის“ მაგალითია), რაც გაზისა და თხევადი ბუნებრივი აირის რეალიზაციის საშუალო ღირებულების შეფასებას ართულებს.

მეორეც: თხევად ბუნებრივ აირზე ფასწარმოქმნის სანავთობე სისტემის ყველა ცნობილი ნაკლის ფონზე (ასეა თუ ისე, გაზი უკვე დიდი ხანია, დამოუკიდებელი საქონელი გახდა, ხოლო ნავთობის წილი ენერგომოხმარების სტრუქტურაში ეცემა), ეს კონსტრუქცია, OPEC+ ხელშეკრულების არსებობისა და ნავთობის მეტ-ნაკლებად სტაბილური ფასების ხარჯზე, ბაზრის სტაბილიზაციის შესაძლებლობას იძლევა. გრძელვადიანი გეგმით, ამით ბაზრის ყველა მონაწილე მოიგებს, ვინაიდან ფასების რყევა (რაც ჭარბი წარმოებითა და ცვალებადი დეფიციტითაა გამოწვეული) არავის სჭირდება.  

ამ ფონზე საინტერესო თემად ანალიზისთვის რჩება ის კონტრაქტები, რომლებიც ბუნებრივ თხევად აირზე დაგეგმილი პროექტებითაა გათვალისწინებული. ისღა დაგვრჩენია დავაკვირდეთ , დათანხმდებიან თუ არა გამყიდველები, გაზარდონ „სპოტის“ წილი ახალ კონტრაქტებში, ან დათანხმდებიან თუ არა მყიდველები ფასის ნავთობზე ბმის შენარჩუნებას.

86
ამერიკული რაკეტა Patriot-ი

მიმოხილვა: ამერიკელები ძნელად გასანადგურებელ ბაზას უბრუნდებიან

22
(განახლებულია 18:49 21.10.2020)
ასობით მეტრიანი კლდოვანი გრუნტი, პირდაპირი ბირთვული დარტყმის გაძლების უნარი და რაკეტებით შეიარაღებული ატომური სუბმარინები — ეს ნატოს ერთ-ერთი ყველაზე დაცული ობიექტია.

ნიკოლაი პროტოპოპოვი

აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალები მიწისქვეშა სამხედრო ბაზის აღდგენას აპირებენ ნორვეგიის ოლავსვერნში, რომელიც იქ ცივი ომის დროიდან დარჩა.

ქალაქი კლდეში

ოლავსვერნის ბაზაზე აქტიური სამხედრო საქმიანობა 2000-იანების დასაწყისში შეწყდა, 2009 წელს კი ობიექტი საბოლოოდ გაყინეს. მაგრამ ამერიკელებმა ცოტა ხნის წინ გადაწყვიტეს, იქ თავიანთი ატომური წყალქვეშა ნავები განათავსონ არქტიკაში რუსეთის გაძლიერების გამო — ასე აცხადებენ დასავლეთში.

ოლავსვერნში Seawolf-ის კლასის ყველა წყალქვეშა ნავს გადაისვრიან. აგვისტოში ერთ-ერთი მათგანი უკვე გადავიდა ნორვეგიის ტრომსში ბანგორის (ვაშინგტონის შტატი) სამხედრო–საზღვაო ბაზიდან. ამ პორტს ამერიკელები ატომური წყალქვეშა ნავების შუალედურ სადგომად იყენებენ: პროდუქტების მარაგს ივსებენ და რემონტს ატარებენ.

Seawolf-ის კლასის ატომური წყალქვეშა ნავები ერთ-ერთი ყველაზე გასაიდუმლოებული ამერიკული სუბმარინია. ის 1980-იან წლებში შეიქმნა სპეციალურად იმ რაიონებში სამოქმედოდ, რომლებსაც მოწინააღმდეგე სრულად აკონტროლებდა. „ზღვის მგელი“ მეტისმეტად ჩუმი და იდუმალი გამოდგა. ბორტზე მძლავრი ხომალდსაწინააღმდეგო იარაღით. ერთ სუბმარინზე 50 ფრთოსანი რაკეტა „ტომაჰავკი“ ან „ჰარპუნი“, ან ამდენივე ხომალდსაწინააღმდეგო ტორპედოა განთავსებული. ХХ საუკუნის ბოლოს ამერიკელები ასეთი 30 წყალქვეშა ნავის აგებას აპირებდნენ, მაგრამ გადაიფიქრეს — საბჭოთა კავშირის დაშლისა და ვარშავის ხელშეკრულების ორგანიზაციის ლიკვიდაციის შემდეგ. საბოლოოს აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალებმა მხოლოდ სამი ასეთი სუბმარინი მიიღეს.

ოლავსვერნის სამხედრო–საზღვაო ბაზა 1960-იან წლებში აშენდა. ის სულ 350 კმ-ით არის დაშორებული რუსეთის საზღვრიდან და უშუალოდ ჩრდილოეთის ფლოტის წყალქვეშა ნავების პატრულირების მარშრუტის სიახლოვეს მდებარეობს. ცივი ომის წლებში ამერიკელებსა და მის მოკავშირეებს ბაზაზე წყალქვეშა ძალები ჰყავდათ განლაგებული, რომლებიც ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის აკვატორიაზე აგებდნენ პასუხს. ნატოს სუბმარინების ეკიპაჟები მზად იყვნენ ნებისმიერ დროს გადაეკეტათ გზა ჩრდილოეთის ფლოტისთვის ნორვეგიის ზღვაში და უფრო შორსაც — ჩრდილოეთ ატლანტიკაშიც.

უზარმაზარი მიწისქვეშა კომპლექსი კლდეშია გამოკვეთილი და 300 მეტრი სისქის ქანებითაა დაცული. 25 ათას კვ.მ-ზე მეტ ფართობზე განთავსებულია საწყობები, საბრძოლო მასალების საცავები, სარემონტო ნავმისადგომები. გვირაბების პროექტირებასა და გაყვანაზე, ასევე ობიექტის თანამედროვედ აღჭურვაზე 500 მილიონ დოლარზე მეტი დაიხარჯა.

უფრო ახლოს არქტიკასთან

რუსეთის ჩრდილოეთის ფლოტის ექს-სარდლის, ადმირალ ვიაჩესლავ პოპოვის აზრით, ოლავსვერნის განახლებული ბაზა ნატოს მხრიდან კიდევ ერთ სერიოზულ საფრთხედ იქცევა რუსეთისთვის.

„Seawolf კარგადაა მორგებული ყინულქვეშ ცურვას. ამერიკელებს მათი ბაზირების ადგილის სამოქმედო ზონასთან დაახლოება აქვთ განზრახული, აპირებენ სულ უფრო ახლო მოვიდნენ რუსეთის საზღვრებთან და არქტიკასთან, სადაც დღეს რუსეთი ლიდერობს ატომური ყინულმჭრელების წყალობით. რა თქმა უნდა, ჩრდილოეთის ფლოტს მოუწევს ოლავსვერნის გაკონტროლება — ამისთვის ყველა აუცილებელი ძალა და საშუალება არსებობს“, — თქვა ადმირალმა.

ექსპერტები ამბობენ, რომ ამერიკელები შესაძლოა სირთულეებს გადააწყდნენ, ვინაიდან იურიდიულად ბაზა ახლა კერძო პირს ეკუთვნის. 2000-იანების ბოლოს დასავლელმა ანალიტიკოსებმა მიიჩნიეს, რომ რუსეთი მეტად აღარ წარმოდგენდა ნატოსთვის საფრთხეს, ხოლო ოლავსვერნის შენახვა ძალიან ძვირი ჯდებოდა. და ნორვეგიის მთავრობამ ბაზა აუქციონზე გაიტანა.

2011 წელს ოლავსვერნი 4,5 მლნ დოლარად შეიძინა ნორვეგიელმა ბიზნესმენმა, რომელიც კომპლექსს იჯარით აქირავებდა, მათ შორის რუსულ კომპანიებზეც. იქ პერიოდულად შედიოდნენ სამეცნიერო–კვლევითი ხომალდები „აკადემიკოსი ნემჩინოვი“ და „აკადემიკოსი შატსკი“. გარიგების შემდეგ ბევრმა ნორვეგიელმა სამხედრო ჩინოსანმა გააკრიტიკა ქვეყნის ხელმძღვანელობა. ვიცე-ადმირალმა ეინარ სკორგენმა ობიქტის გაყიდვა „წმიდა წყლის სიგიჟედ“ შეაფასა.

„ჩვენ საკუთარ თავს წავართვით უმნიშვნელოვანესი პლაცდარმი და ვაიძულეთ სუბმარინები, გაიარონ ასობით ზედმეტი მილი. ჩვენ რუსეთთან საერთო საზღვარი გვაქვს ბარენცის ზღვაში. გასაგებია, რომ ჩვენი სამხედრო–საზღვაო ფლოტი არქტიკაში საზღვაო ბაზაზე უნდა განთავსდეს“, — განაცხადა სკორგენმა.

ორმაგი სტანდარტები

ათი წლის შემდეგ ნატომ თავისი შეცდომა გააცნობიერა. ნორვეგიული ტელეარხი NRK-ს მონაცემებით, ბოლო კვირებში პენტაგონის მაღალჩინოსნები არაერთხელ ეწვივნენ ოლავსვერნს. ხოლო ნორვეგიის თავდაცვის სამინისტრომ მოიწონა შეთანხმება, რომელიც ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებს, აშშ-სა და მოკავშირე ქვეყნებს ბაზის დანიშნულებისამებრ გამოყენების საშუალებას აძლევს.

„ნორვეგიის ხელისუფლება არამეგობრულად იქცევა რუსეთის მიმართ, თუმცა სულ ცოტა ხნის წინ ჩვენთან ბარენცის ზღვაში სივრცის გამიჯვნის შესახებ შეთანხმება გააფორმეს, — ამბობს პირველი რანგის კაპიტანი მიხაილ ნენაშევი. — ჩვენ ამაზე კეთილმეზობლობისა და რეგიონში თანამშრომლობის განვითარების პოლიტიკიდან გამომდინარე წავედით, გვქონდა რა იმედი, რომ ნორვეგიაც შესაბამისად მოიქცეოდა. მაგრამ ვაშინგტონის „აღმასკომის“ ჩაწოდებით, ნორვეგია, პირიქით, ზრდის აგრესიის დონეს რუსეთის მიმართ ჩრდილოეთ ატლანტიკაში და ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში“.

ამასთან, ექსპერტის აზრით, სამხედრო თვალსაზრისით, ოლავსვერნი აშშ-ისა და ნატოს პოზიციებს ჩრდილოეთ განედებზე სრულიად უმნიშვნელოდ გააძლიერებს, ვინაიდან ბაზის კოორდინატები და შესაძლებლობები, უკვე დიდი ხანია, არავისთვის არ წარმოადგენს საიდუმლოს. საფრთხის შემთხვევაში სწრაფად შეიძლება მისი დანაღმვა სუბმარინების, თვითმფრინავებისა თუ უპილოტო წყალქვეშა აპარატების მეშვეობით.

მიწისქვეშა ლაბირინთები

ოლავსვერნის მიწისქვეშა ბაზა უნიკალური არ არის. ცივი ომის წლებში ათობით ასეთი ობიექტი აიგო. ყველაზე მსხვილი ბუნკერი – სამხედრო–საზღვაო ბაზა მუსკიო შვედებმა გასული საუკუნის შუა წლებში გამოკვეთეს გრანიტის კლდეში, რომელიც რეალურად ცალკე კუნძულია სტოკჰოლმის არქიპელაგის სამხრეთით.

ბაზას შეუძლია გაუძლოს მასირებულ სარაკეტო შეტევას და, უფრო მეტიც, ბირთვულ დაბომბვასაც. მატერიკიდან კუნძულამდე სამკილომეტრიანი გვირაბია გაყვანილი ზღვის ფსკერქვეშ. 2000-იანებში ბაზა დააკონსერვეს, 2019 წელს კი განაცხადეს, რომ შვედეთის სამხედრო–საზღვაო ძალებმა იქ თავისი შტაბ-ბინა გადაიტანა. ბაზაზე დაახლოებით 100 სამხედრო მოსამსახურისა და „ვიუსბიუს“ ტიპის ხუთი კორვეტის განთავსება იგეგმება.

რაც შეეხება რუსეთს, მისი ყველაზე დიდი განსაიდუმლოებული მიწისქვეშა ბაზა ყირიმშია. ტავროსის მთაზე ორი ობიექტია დამალული: მშრალი დოკი წყალქვეშა ნავების რემონტისთვის და ასევე საწყობი ატომური ქობინებისა („ბოეგოლოვკა“) და რაკეტების შესანახად.

ბირთვული ომის შემთხვევაში მიწის ქვეშ დაახლოებით სამი თვით საკმაოდ კომფორტულად შეიძლება განთავსდეს ათასი ადამიანი.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ბაზა უკრაინის მფლობელობაში დარჩა, რომელიც, სხვა ობიექტების მსგავსად, გაიძარცვა.

ექსპერტების შეფასებით, აუცილებლობის შემთხვევაში ბაზის თავიდან აღჭურვა და მწყობრში დაბრუნება შესაძლებელი იქნება, თუმცა თანამედროვე სუბმარინებს ვერ მიიღებს — მათი ზომების გამო.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

22
თემები:
რუსეთი დღეს
ფოთის პორტი

საქართველოს საგარეო ვაჭრობა ვარდნას განაგრძობს

59
(განახლებულია 16:18 20.10.2020)
საქართველოს ყველაზე დიდი სავაჭრო პარტნიორები 2020 წლის დასაწყისიდან არიან თურქეთი, რუსეთი და ჩინეთი — ამ ქვეყნებთან სავაჭრო ბრუნვამ იანვარი-სექტემბრის პერიოდში 2,5 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა.

თბილისი, 20 ოქტომბერი — Sputnik. საქართველოში პანდემიის ფონზე ვაჭრობა ეცემა – 2020 წლის დასაწყისიდან საგარეო სავაჭრო ბრუნვა, გასული წლის იანვარი–სექტემბერთან შედარებით, 14,9%-ით შემცირდა და 8,1 მილიარდ დოლარზე მეტი შეადგინა (არაორგანიზებული ვაჭრობის გაუთვალისწინებლად), ნათქვამია სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის „საქსტატის“ მასალებში. 

2020 წლის იანვარი–სექტემბრის პერიოდში ექსპორტზე 2,4 მლრდ დოლარზე მეტი ღირებულების ქართული პროდუქცია გავიდა – 12,1%-ით ნაკლები გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით.

2020 წლის დასაწყისიდან იმპორტმა 5,7 მლრდ დოლარზე მეტი შეადგინა, რაც გასული წლის იანვარი–სექტემბრის პერიოდთან შედარებით 15,9%-ით ნაკლებია.

საქართველოს უარყოფითმა სავაჭრო ბალანსმა იანვარი–სექტემბერში 3,3 მლრდ დოლარზე მეტი შეადგინა, რაც მთლიანი საგარეო სავაჭრო ბრუნვის 40,8%-ია.

რით ვაჭრობს საქართველო

საქართველოდან საქონლის ფართო ასორტიმენტი გააქვთ – სპილენძის მადნები და კონცენტრატები, ფეროშენადნობები, მსუბუქი ავტომობილები, ნატურალური ღვინო, სამკურნალო საშუალებები, მინერალური წყლები, დამუშავებული ან ნახევრადდამუშავებული ოქრო, თხილი და სხვ. 

2020 წლის დასაწყისიდან მხოლოდ სპილენძის მადნებისა და კონცენტრატების (14,1%), სპირტიანი სასმელების (10,8%) და ოქროს (29,5%) ექსპორტი გაიზარდა. 

ამავე დროს შემცირდა მსუბუქი ავტომობილების ექსპორტი 37,7%-ით, ფეროშენადნობების – 24,9%-ით, ნატურალური ყურძნის ღვინის – 5,6%-ით, სამკურნალო საშუალებების – 49,5%-ით, აზოტოვანი სასუქების – 21%-ით, მინერალური და მტკნარი წყლების – 16,9%-ით.

რა შემოაქვთ საქართველოში

საქართველოში შემოდის ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, მსუბუქი ავტომობილები, ნავთობის აირები და აირისებრი ნახშირწყალბადები, სპილენძის მადნები და კონცენტრატები, სამკურნალო საშუალებები, ხორბალი, ელექტროენერგია, სატელეფონო აპარატები და სხვ. 

2020 წლის დასაწყისიდან მხოლოდ ხორბლის (8,2%), სპილენძის მადნებისა და კონცენტრატების (0,8%) და შინაური ფრინველის ხორცისა და შინაური ფრინველის საკვები სუბპროდუქტების (0,5%) იმპორტი გაიზარდა.

ამავე დროს, აღნიშნულ პერიოდში მსუბუქი ავტომობილების იმპორტი დაეცა 31,5%-ით, ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების — 32,5%-ით, სამკურნალო საშუალებების – 12%-ით, ნავთობის აირებისა და აირისებრი ნახშირწყალბადების – 11,3%-ით და ა.შ.

ვისთან ვაჭრობს საქართველო

საქართველოს ყველაზე დიდი სავაჭრო პარტნიორები 2020 წლის დასაწყისიდან არიან თურქეთი, რუსეთი და ჩინეთი — ამ ქვეყნებთან სავაჭრო ბრუნვამ იანვარი-სექტემბრის პერიოდში 2,5 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა, რაც მთლიანი სავაჭრო ბრუნვის 36%-ია. 

პირველ ადგილზეა თურქეთი – მეზობელ ქვეყანასთან საგარეო სავაჭრო ბრუნვამ მიმდინარე წლის დასაწყისიდან 1,1 მლრდ დოლარზე მეტი შეადგინა, რაც საქართველოს მთლიანი სავაჭრო ბრუნვის 13,8%-ია. ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო ბრუნვა, გასული წლის იანვარი–სექტემბერთან შედარებით, 13,5%-ით შემცირდა.

2020 წლის დასაწყისიდან თურქეთში გავიდა დაახლოებით 27,8 ათასი ტონა ფეროშენადნობები, 940,5 ტონა ტრიკოტაჟის ნაწარმი, 5,6 ათას ტონაზე მეტი თევზის ან ზღვის ძუძუმწოვრების ცხიმები, ქონები და მათი ფრაქციები და სხვა საქონელი.

აღნიშნულ პერიოდში თურქეთიდან შემოვიდა 53,1 ათას ტონაზე მეტი შავი ლითონების მილები, მილაკები და ღრუ პროფილები, 383 ტონა სამკურნალო პრეპარატები, დაახლოებით 17,1 ათასი ტონა შავი ლითონების მეტალოკონსტრუქციები და ა.შ.

მეორე ადგილზეა რუსეთი

2020 წლის დასაწყისიდან საქართველოსა და რუსეთს შორის ბრუნვა 2019 წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით შემცირდა 9,4%-ით და შეადგინა 934,6 მლნ დოლარზე მეტი – საქართველოს მთლიანი საგარეო სავაჭრო ბრუნვის 11,5%. 

 

წლის დასაწყისიდან საქართველოდან რუსეთში გავიდა დაახლოებით 79,5 ათასი ტონა ფეროშენადნობები, 28,2 ათას ტონაზე მეტი ყურძნის ნატურალური ღვინო, 53,1 ათას ტონაზე მეტი მინერალური და მტკნარი წყალი, 4,6 ათას ტონაზე მეტი სპირტიანი სასმელი და ა.შ.

რუსეთი საქართველოში საწვავის ყველაზე მსხვილი მომწოდებელია. რუსეთიდან წლის დასაწყისიდან 255,7 ათას ტონაზე მეტი ნავთობი და ნავთობპროდუქტები შემოვიდა.

რუსეთიდან ასევე შემოვიდა დაახლოებით 368,7 ათასი ტონა ხორბალი, 89 ათას ტონაზე მეტი ნავთობის აირები, 26,5 ათას ტონაზე მეტი მზესუმზირის ზეთი და ა.შ.

მესამე ადგილზეა ჩინეთი

საქართველოს საგარეო ბრუნვამ ჩინეთთან დაახლოებით 864,9 მილიონი დოლარი შეადგინა, რაც მთლიანი საგარეო ბრუნვის 10,7%-ია. სავაჭრო ბრუნვა ორ ქვეყანას შორის, გასული წლის ამავე პერიოდთან შედარებით, 12%-ით გაიზარდა. 

წლის დასაწყისიდან საქართველოდან ჩინეთში გავიდა დაახლოებით 203,1 ათასი ტონა სპილენძის მადნები და კონცენტრატები, დაახლოებით 10,2 ათასი ტონა ძვირფასი ლითონები, 2,5 ათას ტონაზე მეტი ყურძნის ნატურალური ღვინო და ა.შ.

ჩინეთიდან შემოვიდა დაახლოებით 27,3 ათასი ტონა ბრტყელი ნაგლინი ნახშირბადიანი ფოლადისგან, 5,8 ათას ტონაზე მეტი საბურავები, 404,5 ტონა მზა პროდუქცია, მათ შორის ტანსაცმლის თარგები და ა.შ.

საქართველო ასევე ვაჭრობს სხვა ქვეყნებთან

საქართველოს სავაჭრო პარტნიორების ათეულში ასევე შედიან: აზერბაიჯანი – 640 მილიონ დოლარზე მეტი, სომხეთი – 465,5 მილიონ დოლარზე მეტი, უკრაინა – დაახლოებით 417,4 მილიონი დოლარი, აშშ – დაახლოებით 460,5 მილიონი დოლარი, გერმანია – დაახლოებით 312,6 მილიონი დოლარი, ბულგარეთი – დაახლოებით 311,9 მილიონი დოლარი, იტალია – დაახლოებით 152,7 მილიონი დოლარი.

რა ელოდება საქართველოს ეკონომიკას?

საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრმა ნათია თურნავამ საგარეო ვაჭრობასთან დაკავშირებით „საქატატის“ მონაცემების შეფასებისას განაცხადა, რომ ქვეყნის ეკონომიკა ეტაპობრივად უბრუნდება დადებით განვითარებას. 

„საქსტატის“ მონაცემებით, სექტემბერში ექსპორტმა 332 მლნ დოლარი შეადგინა. ამავე დროს, დეფიციტი 98,5 მლნ დოლარით გაუმჯობესდა.

„ძალზე სასიხარულოა, რომ სექტემბერში ექსპორტი 8,6%-ით გაიზარდა. ამავე დროს შემცირდა იმპორტი, რაც ნიშნავს  საგარეო ვაჭრობის სალდოს გაუმჯობესებას“, – განაცხადა თურნავამ.

ეკონომიკის მინისტრის თქმით, ექსპორტის ზრდაში განსაკუთრებული წვლილი აქვს სასოფლო-სამეურნეო და საფეიქრო პროდუქციას.

59
თემები:
საქართველოს ეკონომიკა
ირაკლი კობახიძე

სპეცოპერაცია ზუგდიდში: კობახიძემ მედიასაშუალებები გააკრიტიკა

0
ამ დროისთვის შემთხვევის ადგილზე მობილიზებული არიან სამართალდამცველები, მიმდინარეობს დამნაშავის გაუვნებელყოფის ოპერაცია.

თბილისი, 21 ოქტომბერი - Sputnik. საგანგაშოა კონკრეტული მედიასაშუალებების მიერ განხორციელებული ქმედებები, რომელთა ნაწილი სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნებსაც კი შეიცავს, განაცხადა პარტია „ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველოს“ აღმასრულებელმა მდივანმა, ირაკლი კობახიძემ მედიასაშუალებების მიერ ზუგდიდში მიმდინარე მოვლენების შეფასებისას.

რამდენიმე საათის წინ ზუგდიდში, ზვიად გამსახურდიას გამზირზე მდებარე „საქართველოს ბანკის“ ფილიალზე თავდასხმა მოხდა. გავრცელებული ინფორმაციით, შეიარაღებულ პირს მძევლად 19 ადამიანი – ბანკის თანამშრომლები და კლიენტები ჰყავს აყვანილი.

კობახიძის განცხადებით,  გამაოგნებელია, როდესაც მედასაშუალების წარმომადგენელი პირდაპირ ეთერში აწარმოებს მოლაპარაკებებს დანაშაულის ჩამდენ პირთან.

„ამ ვითარებაში თითოეული ჩვენგანის მთავარი სურვილი მძევლების რაც შეიძლება სწრაფად და უვნებლად გათავისუფლებაა. მთავარია, სამართალდამცავ ორგანოებს მიეცეთ საკუთარი პასუხისმგებლობით მოქმედების შესაძლებლობა. განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა მართებთ პოლიტიკოსებსა და ჟურნალისტებს, რათა მათმა მოქმედებებმა ხელი არ შეუშალოს დანაშაულის აღკვეთასა და მძევლების გათავისუფლებას“, -განაცხადა კობახიძემ.

გავრცელებული ინფორმაციით, თავდამსხმელი 500 ათას დოლარს და შენობიდან უსაფრთხოდ გასვლას ითხოვს და სამართალდამცველებს მოთხოვნების შესასრულებლად ორ საათს აძლევს.

შემთხვევის ადგილზე მობილიზებულია საპატრულო პოლიციისა და სპეციალური დანიშნულების რაზმები. სპეცოპერაცია ზუგდიდის ცენტრში ამ დრომდე გრძელდება. პოლიციამ მიმდებარე ტერიტორიიდან ადამიანების ევაკუაცია განახორციელა.

შსს-მ განცხადება გაავრცელა და აღნიშნა, რომ მომხდარ ფაქტზე გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე, 236-ე და 144-ე მუხლებით დაიწყო.

0
თემები:
კრიმინალი საქართველოში