ბეჭდის დასმა საბუთზე

როგორ დავსაქმდეთ თურქეთში სეზონურად: ლეგალური, მარტივი და უსაფრთხო გზა

219
(განახლებულია 17:00 04.05.2018)
თურქულმა მხარემ გასული წლის სექტემბერში მიიღო ახალი კანონი უცხოელი მოქალაქეებისთვის, რაც სოფლის მეურნეობაში სეზონურად ლეგალური დასაქმების საშუალებას იძლევა.
219
Су-57

მიმოხილვა: მოიერიშე დაჯგუფება - პირველი სერიული Су-57 და უპილოტო „მონადირე“

12
(განახლებულია 22:05 03.12.2020)
მეხუთე თაობის საავიაციო კომპლექს Су-57-ის 76 მანქანისგან შემდგარი სასტარტო სერიიდან პირველი დეკემბერში დაიკავებს თავის ადგილს რუსეთის საჰაერო-კოსმოსურ ძალებში.

მწყობრში დგება ხელოვნური ინტელექტის მქონე უპილოტო საფრენი აპარატი „მონადირეც“.

მანამდე რუსეთის თავდაცვის სამინისტროში განაცხადეს, რომ საჰაერო-კოსმოსური ძალები მეხუთე თაობის სერიულ გამანადგურებელ Су-57-ს წლის ბოლომდე მიიღებდა, თვითმფრინავი პრაქტიკულად მზადაა. მომავალში წარმოების მოცულობა წელიწადში თხუთმეტამდე გაიზრდება და 76-ვე გამანადგურებელი სამ საავიაციო პოლკს 2021-2027 წლებში მიეწოდება შეიარაღებაში. Су-57 უკვე დღეს მიიჩნევა მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე სრულყოფილ და მძლავრ გამანადგურებლად.

მეხუთე თაობის რუსულ თვითმფრინავს ყველა ტიპის საჰაერო, სახმელეთო და წყალზედა სამიზნეების განადგურების უნარი აქვს. ზემანევრირებულობისა და უფორსაჟო ზებგერითი სიჩქარეების შერწყმა, საბორტე ელექტრონიკა და მცირე შემჩნევადობა Су-57-ს მაღალ საბრძოლო ეფექტურობასა და მოწინააღმდეგეზე უპირატესობას სძენს.  Military Watch Magazineს მონაცემებით, Су-57-ს უნიკალური საბორტე შეიარაღება აქვს ― ზემგრძნობიარე რადარების, 400 კმ სიშორის „ჰაერი-ჰაერი“ კლასის ჰიპერბგერითი რაკეტების, რაკეტებისგან დაცვის ლაზერული სისტემისა და სხვა მაღალტექნოლოგიური უპირატესობების ჩათვლით.       

მანამდე ცნობილი გახდა, რომ გაფორმდა მსხვილი კონტრაქტი მეხუთე თაობის გამანადგურებლის რაკეტებზე. ანუ Су-57 ცარიელი არ იფრენს. ხოლო მძიმე დრონებთან ერთად Су-57 საბრძოლო მართის საჰაერო ცენტრად გადაიქცევა. ორი მაღალტექნოლოგიური სიახლის ურთიერთქმედების ეფექტის გადაჭარბებით შეფასება რთულია.

საბრძოლო უპირატესობა

უახლესმა გამანადგურებელმა სირიაში გაიარა შემოწმება. შესრულდა ათზე მეტი გაფრენა საფრენ-ტექნიკური მახასიათებლების, ინტელექტუალური საინფორმაციო-მართვითი კომპლექსის, შეიარაღებისა და საბორტე სისტემების შესამოწმებლად. 

Су-57-ის ცალკეული ტექნოლოგიური მწვერვალები მიუწვდომელია მეხუთე თაობის ამერიკული გამანადგურებლებისთვის, კერძოდ F-22 Raptor-ისთვის. ხელოვნური ინტელექტი ინტეგრირებულია საბრძოლო მართვის სისტემაში და ეს რევოლუციაა სამხედრო საქმეში. პილოტირებულ გამანადგურებელ Су-57-ს აქვს უნარი, შეასრულოს ამოცანების 90% ავტომატურ რეჟიმში და სრულად ავტომატურად იმოქმედოს წინასწარ მომზადებული პროგრამით. თუ ბრძოლაში მფრინავი დაიჭრება (დაიღუპება), მართვის სისტემა თავად განსაზღვრავს პრიორიტეტულ სამიზნეებს, მიიტანს იერიშს და ავტომატურად დააბრუნებს მანქანას ბაზაზე.

თვითმფრინავის კორპუსში ინტეგრირებული რადარები აქტიური ფაზირებული ანტენით, ხედვის უზარმაზარ დიაპაზონს უზრუნველყოფს, ზრდის მფრინავის სიტუაციურ ინფორმირებულობას, შესაძლებელს ხდის ტაქტიკური ილეთების უკეთ შესრულებას სხვა გამანადგურებელთან შედარებით. „გვერდითი რადიოლოკაციური სადგური“ ზრდის ავტონომიურობას სამიზნის მოძებნისას და მოწინააღმდეგის რადარებისთვის უხილავობის ახალ დონეზე გაჰყავს Су-57.

წევის სამგანზომილებიანი ვექტორი შესაძლებელს ხდის წარმოუდგენელი მანევრების შესრულებას ახლო თუ შორ ბრძოლაში. ამასთან „თვითმფრინავი-კომპიუტერი“ უპრეტენზიოა სააეროდრომო მომსახურების თვალსაზრისით და ოპერატიულ (გრუნტის) აეროდრომებზეც შეიძლება იყოს ექსპლუატირებული. ასეთი მძლავრი და ტექნოლოგიურად არაპროგნოზირებადი მანქანები მოწინააღმდეგეს შანსს არ უტოვებს ჰიპოთეტურ ბრძოლის ველზე.

Су-57-ს დიდი საექსპორტო პოტენციალი აქვს და ჯერ კიდევ სერიაში გამოსვლამდე დაუდგა პოტენციური უცხოელი დამკვეთების რიგი.  მისი პირველი მფლობელი ალჟირი გახდება, რომელმაც 14 მანქანა დაუკვეთა. კონტრაქტის ფასი 2 მლრდ დოლარია. მიწოდება 2025 წელს დასრულდება.

შემტევი დაჯგუფება

მოიერიშე დრონი С-70 „მონადირე“  2 დეკემბერს გამოიცადა აშულუკის პოლიგონზე. „მონადირე“ მსოფლიოს პირველი გამანადგურებელ-ჩამჭერი გახდება. სწავლების ეტაპზე საჰაერო მდგომარეობასა და სამიზნეებზე მთელ ინფორმაციას უპილოტო აპარატი ხმელეთიდან ან წამყვანი გამანადგურებლიდან იღებს. მომავალში შესაძლოა ავტონომიური საბრძოლო გამოყენება.  

მძიმე უპილოტო საფრენ აპარატს თავისი „გონება“ აქვს და შეუძლია 5000 კმ-ზე გადაიტანოს ექვს ტონაზე მეტი რაკეტა და ბომბი. „მონადირის“ და  გამანადგურებელ Су-57-ის დაჯგუფება არაფერ კარგს არ უქადის თვით ყველაზე მაღალტექნოლოგიურ მოწინააღმდეგესაც კი. ღია წყაროების მონაცემებით, დრონი 19 მ სიგრძისაა, ფრთების განშლა 14 მ-ს შეადგენს, ასაფრენი მასა 20 ტონაა, მაქსიმალური სიჩქარე ― დაახლოებით 1000 კმ საათში.   

„მონადირემ“ პირველი, დაახლოებით ოცწუთიანი გაფრენა 2019 წლის ზაფხულში შეასრულა. მას კარგად ეჭირა ტავი ჰაერში და კარგადვე იმართებოდა. იმავე წლის შემოდგომაზე გაიმართა „მონადირისა“ და Су-57-ის ერთობლივი გაფრენა. მძიმე დრონის საბრძოლო შესაძლებლობები და ავტონომიურობა გამუდმებით იხვეწება, 2020 წლისთვის მიღწეულია შესამჩნევი ტექნოლოგიური პროგრესი.

უახლოეს პერსპექტივაშია „მონადირის“ დარტყმების დამუშავება საჰაერო, სახმელეთო და წყალზედა ობიექტებზე სხვადასხვა პირობებში. 

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

12
თბილისი

ქამარმოჭერილი ბიზნესი და არაპროგნოზირებადი ეკონომიკა...

1007
(განახლებულია 15:25 03.12.2020)
როგორი ზამთარი და გაზაფხული გველოდება წინ, რა ელის ქვეყნის ეკონომიკას ე.წ. „ლოკდაუნის" მეორე ეტაპის შემდეგ, როდემდე იქნება ეკონომიკა პანდემიის მძევალი და გაუძლებს თუ არა ბიზნესი მკაცრ შეზღუდვებს?..

სამსონ ხონელი

მძიმე ზამთარი გველოდება − ასეთია მოსახლეობის დიდი ნაწილის მოლოდინი, რასაც ბოლო დღეების მოვლენებიც ადასტურებს. არ ცდება, ვინც ვარაუდობს, რომ არც გაზაფხული იქნება მარტივი. გართულებული ეპიდემიოლოგიური სიტუაციის გამო ხელისუფლებამ მიმდინარე წელს ეკონომიკური საქმიანობა მეორედ შეზღუდა. მოგეხსენებათ, COVID-19-ის გავრცელებით გამოწვეული წერტილოვანი შეზღუდვების გაფართოებისა და გამკაცრების გადაწყვეტილება მთავრობათაშორისმა საკოორდინაციო საბჭომ გიორგობისთვის 26 რიცხვში მიიღო...

უკვე ორი დღის შემდეგ ეკონომიკა ფაქტობრივად სრულად ჩაიკეტა. მთავრობის ამ ვერდიქტს მცირე და საშუალო ბიზნესის წარმომადგენელთა უკმაყოფილება მოჰყვა.

კერძო სექტორში დასაქმებული თუ თვითდასაქმებული მოსახლეობის საკმაოდ დიდმა ნაწილმა მთავრობას გადაწყეტილების გადასინჯვისკენ მოუწოდა და მკაცრი შეზღუდვების ეტაპობრივად მოხსნის ვადების საკუთარი ვარიანტები შესთავაზა.

მოქალაქეების კიდევ ერთმა ნაწილმა პროტესტის ფორმასაც მიმართა. გაისმა კითხვაც – რა მნიშვნელობა აქვს, კორონავირუსი მომკლავს თუ შიმშილი?!. საინტერესოა, რამდენად არსებობს საკითხის ამგვარად დაყენების საფუძველი და რა შედეგებამდე მიიყვანს შექმნილი ვითარება ქვეყნის ეკონომიკას? მომდევნო სტრიქონები ამ რთულ კითხვაზე პასუხის გაცემის მოკრძალებული მცდელობაა.

სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის „საქსტატის“ მონაცემებით, ოქტომბერში საქართველოს ეკონომიკა 3.9 პროცენტით, ხოლო პირველ ცხრა თვეში – 5.1 პროცენტით შემცირდა. ანალიტიკოსთა შეფასებით, წლის ბოლოს გაცილებით უფრო მძიმე შედეგი გველოდება. ზოგადად, დეკემბრის თვე ეკონომიკური აქტიურობის თვალსაზრისით ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეულია, მაგრამ შეზღუდვების მეორე ეტაპის შედეგად ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებელი გაუარესდება. ამ ეტაპზე ძნელი სათქმელია, როგორ აისახება ეს გაუარესება ციფრებში. შეგახსენებთ: მიმდინარე წლის გაზაფხულზე ეკონომიკური საქმიანობის ფაქტობრივად სრული ჩაკეტვის შედეგად ეკონომიკა დაახლოებით 15 პროცენტით შემცირდა. როგორც ანალიტიკურ წრეებში აღნიშნავენ, ამჯერად, სავარაუდოდ, ასეთი მკვეთრი კლება მოსალოდნელი არ არის, მაგრამ დიდი სხვაობაც არ იქნება. დაახლოებით ანალოგიურ სურათს მივიღებთ. ხოლო შეზღუდვების მეორე ეტაპის ნეგატიური გავლენა დიდწილად მომავალი წლის შედეგებზე აისახება.

„მთავრობა ვარაუდობდა, რომ ქვეყნის ეკონომიკა მომავალ წელს დაახლოებით 5 პროცენტით გაიზრდებოდა. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი საქართველოს ეკონომიკის 4.3 პროცენტით ზრდას პროგნოზირებდა. ახალ რეალობაში, როცა მცირე და საშუალო ბიზნესი ფაქტობრივად გაჩერებულია, პროგნოზის გაკეთება ძალიან რთულია. ვეჭვობ, რომ 2021 წელს ეკონომიკურმა ზრდამ 3 პროცენტს გადააჭარბოს. მიმდინარე წლის უარყოფითი მოვლენები თავს სწორედ 2021 წელს იჩენს. სავარაუდოდ, ბევრი კომპანია გაკოტრდება... შესაძლოა, ვირუსული პანდემიიდან გაკოტრების პანდემიამდეც მივიდეთ“, – აცხადებს ანალიტიკოსი გოჩა თუთბერიძე. მისივე თქმით, საქართველოს ეკონომიკა 2019 წლის მდგომარეობას რომ დაუბრუნდეს, ამას 3-4 წელი მაინც დასჭირდება.

კიდევ ერთი საკითხია – რამდენად საკმარისია ის 1.1 მილიარდი ლარი, რომლის დახარჯვასაც მთავრობა, ერთი მხრივ, ბიზნესის წასახალისებლად და, მეორე მხრივ, სხვადასხვა სოციალური პროგრამების განსახორციელებლად გეგმავს. გააჩნია ვისთვის, რისთვის და რა ვადაში − ბრძანებს მკითხველი და მართალიც იქნება. რა გაეწყობა, განვმარტავ, ეკონომიკური საქმიანობის შეზღუდვებით ბიზნესსა და მოსახლეობაში გამოწვეული ნეგატიური ზეგავლენის, სოციალური შოკის შესასუსტებლად, ექსპერტთა შეფასებით, საკომპენსაციოდ გამოყოფილი თანხა დიდი ვერაფერი ნუგეშია და აქ სხვა ტიპის ღონისძიებებია საჭირო – რეალური რეფორმები უნდა გატარდეს. მათ შორის, ხელისუფლებამ რეალურად უნდა მოუჭიროს ქამრებს. უნდა შემცირდეს ბიურაკრატიის შენახვაზე გამოყოფილი თანხები. აუცილებელია გადასახადების შემცირებაც. პირველ რიგში ეს ეხება დამატებული ღირებულების გადასახადს. შესაძლებელია აქციზის გადასახადის შემცირებაც.

არახალია, მკითხველის განსაკუთრებულ ინტერესს ეროვნული ვალუტის პერსპექტივა იწვევს. წონასწორობის რა ნიშნულს დაიკავებს ლარი? საკამათო არ არის, რომ ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, რამდენ ხანს გასტანს შეზღუდვები, როდიდან და რა სიმძლავრით ამუშავდება ბიზნესი.

„დღეს ეკონომიკა ეპიდსიტუაციისა და ჯანდაცვის სისტემის მძევალია. როდის იქნება ვაქცინა ან ეფექტური სამკურნალო საშუალება, შეძლებს თუ არა მედიცინა უხილავი, მკვლელი ვირუსი უახლოეს მომავალში დაამარცხოს? პირველ რიგში, სწორედ ამ კითხვებზე მიღებული პასუხები განსაზღვრავს, როდიდან დაიქოქება ეკონომიკა. სწორედ ამის შემდეგ გვიჩვენებს ეკონომიკური ზრდის ტემპი მაკროეკონომიკური პარამეტრების დინამიკას და ეროვნული ვალუტის ბედის განჭვრეტასაც მეტ-ნაკლებად მაშინ შევძლებთ.

შექმნილმა ვითარებამ მკაფიოდ დაგვანახა, რომ აუცილებელია ქვეყნის ეკონომიკის დივერსიფიკაცია და რეალური სექტორის განვითარებაზე ზრუნვა. არ შეიძლება ეკონომიკის და, შესაბამისად, ეროვნული ვალუტის ერთ-ერთი მთავარი საყრდენი ტურიზმის სფეროდან მიღებული შემოსავლები იყოს", − განაცხადა ანალიტიკოსმა ვლადიმერ პაპავამ.

მანვე ყურადღება გაამახვილა, რომ ეროვნული ბანკი ლარის გაუფასურების შესაჩერებლად სავალუტო რეზერვებს ხარჯავს, მიმდინარე წელს კობა გვენეტაძის უწყებამ სავალუტო ბაზარს უკვე მილიარდამდე დოლარი მიაწოდა. პარალელურად ეროვნული ბანკი იძულებულია, რომ საბანკო სექტორს ლიკვიდურობის შესანარჩუნებლად ფულადი რესურსი მიაწოდოს. ანუ ზრუნავს, რომ ბანკები არ გაკოტრდნენ. ერთი სიტყვით, ეროვნული ბანკი ფულს ერთი ჯიბიდან იღებს და მეორეში იდებს. ბუნებრივია, შედეგი არ ჩანს, ლარი ფსკერზე ეშვება და დღეს არავინ იცის, რა სიღრმეზეა ეს ფსკერი.

ანალიტიკოსთა ერთი ნაწილი თავის განცხადებებში კიდევ უფრო მკაცრი და რადიკალურია.

„თუ გაზაფხულზე შეზღუდვები შეცდომა იყო, ახლა ეს უკვე არჩევანია, რადგან ერთსა და იმავე შეცდომას ორჯერ არ იმეორებენ. ეს არჩევანი მთავრობამ გააკეთა მაღალშემოსავლიანი ფენების სასარგებლოდ, ჩვენი მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი კი შიმშილისთვის გაიწირა. ვინც დღეს ამ გადაწყვეტილებას ამართლებს, ან ვერ აცნობიერებს მის ტრაგიკულ შედეგებს ეკონომიკასა და სოციალურ მდგომარეობაზე, ან ამის გაცნობიერება არ სურს“, − აცხადებს ანალიტიკოსი, ახალგაზრდა ფინანსისტთა და ბიზნესმენთა ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტი პაატა ბაირახტარი.

მისი თქმით, კომენდანტის საათის გამკაცრებას ემატება ტრანსპორტის, სავაჭრო სფეროსა და სამასპინძლო დაწესებულებების გაჩერება. არადა, საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტის ფორმირებაში წამყვან ადგილებს ეს სექტორები იკავებენ, საერთო სიკეთის 20 პროცენტი მათი წილია. მთლიანი შიდა პროდუქტის 12 პროცენტზე მეტი ტურიზმზე მოდიოდა.

„ცხადია, ეს არ არის ჯანსაღი ეკონომიკისთვის დამახასიათებელი, თუმცა მოქმედი ეკონომიკური გუნდის არჩევანია და სწორედ ამაზე მუშაობდნენ წლების განმავლობაში. ეს გვესმოდა დღენიადაგ, რომ ტურიზმი უნდა ყოფილიყო საქართველოს ეკონომიკის ლოკომოტივი. სწორედ ამ პოლიტიკამ ჩააგდო ეკონომიკა მძიმე მდგომარეობაში. საზღვრები დაკეტილია, ტურიზმიდან შემოსავლები 97 პროცენტით შემცირდა. ტურიზმის ინდუსტრიისთვის და მისი მომიჯნავე დარგებისთვის ერთადერთი წყარო შიდა ტურიზმია. მაგრამ მთავრობამ შეზღუდვები ამ მიმართულებითაც დააწესა, როცა ზამთრის კურორტები ჩაკეტა. ეს ყველაფერი უკვე ჩვენი ეკონომიკის 40 პროცენტს აღწევს და 40 პროცენტით გაჩერებულ ეკონომიკას წერტილოვნად შეზღუდული ვუწოდოთ – ცოტა უხერხულია“, – აცხადებს პაატა ბაირახტარი.

როგორც ანალიტიკოსი აღნიშნავს, დამატებითი შეზღუდვების ამოქმედებით დაახლოებით 300 ათასი სამუშაო ადგილი დაიკარგება, არადა, 100 ათასი სამუშაო ადგილი წინა „ლოკდაუნის“ დროს უკვე დაიკარგა, რაც ნიშნავს კიდევ უფრო გაღარიბებულ მოსახლეობას და, წინა გამოცდილებიდან გამომდინარე, ორნიშნა ეკონომიკურ ვარდნას.

რაც შეეხება სოციალურ პაკეტებს, რომლებიც მთავრობამ შეზღუდვების საპირწონედ აამოქმედა, პაატა ბაირახტარის თქმით, ორი ტიპის სოციალური პაკეტი გვაქვს: ერთჯერადი – 300-ლარიანი და ექვსთვიანი – 1200 ლარის ოდენობით.

სავაჭრო სფეროში დასაქმებული ადამიანები, რომლებიც რეგულაციების გამო გაჩერდებიან, მთავრობისგან მიიღებენ ერთჯერად 300-ლარიან დახმარებას. რადგან შეზღუდვები ორი თვის განმავლობაში იმოქმედებს, ეს დახმარება თვეში სულ 150 ლარი გამოდის.

1200-ლარიანი დახმარება ექვს თვეზე ნაწილდება და მიიღებენ ისინი, ვინც ოფიციალურად იყო დასაქმებული და სამსახური პანდემიის დროს დაკარგა.

„მკითხველმა თავად განსაჯოს, რამდენად შესაძლებელია ზრდასრულმა ადამიანმა თვეში 200 ან 150 ლარად გაიტანოს თავი. ეს თანხა ოფიციალურ საარსებო მინიმუმზეც ნაკლებია. სხვა საკითხია ამ საარსებო მინიმუმის დათვლის მეთოდოლოგია და რეალურობა. შეიძლება ითქვას, მთავრობამ ამ გადაწყვეტილებით მოსახლეობის დიდი ნაწილი შიმშილისთვის გაწირა. ეს სოციალური პაკეტები ვერ პასუხობს გამოწვევებს, და საკითხავია, მათი ამოწურვის შემდეგ მოქალაქეები შეძლებენ კი ახალი სამსახურის შოვნას, ვინაიდან ბიზნესების უდიდესი ნაწილი რეანიმირებას ვეღარ შეძლებს“, − აცხადებს პაატა ბაირახტარი.

ერთი სიტყვით, ანალიტიკოსთა უმრავლესობის შეფასებები მწვავე და კრიტიკულია, ხოლო რაც შეეხება პროგნოზს − რბილად რომ ვთქვათ, არაოპტიმისტურია. თუმცა ფინანსთა სამინისტრო გვაიმედებს, რომ ეკონომიკა 2021 წლის მეორე ნახევარში გაჯანსაღების პროცესს გაააქტიურებს. რა გაეწყობა, დაველოდოთ. მანამდე კი ქვეყნის პირველ ფინანსისტს ივანე მაჭავარიანს და მის მოადგილეს გიორგი კაკაურიძეს, რომელთაც კორონავირუსი დაუდასტურდათ, ჯანმრთელობა ვუსურვოთ...

 

1007
ყელმოღერებული ქალი

ფარისებრი ჯირკვლის პათოლოგიები: როგორ შევამციროთ სიმსივნის განვითარების რისკი

0
(განახლებულია 14:55 04.12.2020)
ფარისებრი ჯირკვალი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ორგანოა ადამიანის ორგანიზმის სწორი ფუნქციონირებისთვის. სამწუხაროდ ფარისებრი ჯირკვლის მრავალი პათოლოგია არსებობს, დაწყებული ქრონიკული ანთებითი პროცესებით, დამთავრებული სიმსივნური დაავადებებით...

რა არის ფარისებრი ჯირკვლის სიმსივნე, რამდენი სახეობა არსებობს და რა ფაქტორები უწყობს ხელს მის გავრცელებას, ამ და სხვა საინტერესო საკითხზე თავ-კისრის ონკო-ქირურგი, პროფესორი, მედიცინის მეცნიერებათ დოქტორი კოტე მარდალეიშვილი საუბრობს.

- რა არის ფარისებრი ჯირკვლის სიმსივნე?

- ფარისებრი ჯირკვალი მიეკუთვნება ენდოკრინულ ორგანოთა რიცხვს. იგი მნიშვნელოვნად აკონტროლებს და ხელს უწყობს სხვადასხვა ორგანოების სწორად ფუნქციონირებას. შეიძლება ვთქვათ, გულსისხლძარღვთა სისტემა, ენდოკრინული პათოლოგიები, იგივე რეპროდუქციული სისტემა, ცენტრალური ნერვული სისტემის მუშაობა - ყველაზე მეტი არტერია კვებავს ფარისებულ ჯირკვალს. თუ გულს კვებავს ოთხი ძირითად არტერია, ფრისებურ ჯირკვალს კვებავს ექვსი არტერია. ეს მეტყველებს იმაზე, რომ ორგანო და მის მიერ გამომუშავებული პროდუქტი მეტად მნიშვნელოვანია ადამიანის ორგანიზმისთვის.

ფარისებრი ჯირკვლის შემთხვევაში გვხვდება სხვადასხვა სახის დაავადებები. შესაძლოა იყოს სიმსივნური პროცესები, ან ქრონიკული ანთებითი პროცესების ფონზე განვითარებული ჩანართების არსებობა, ადენომური კვანძის სახით, მაგრამ საკმაოდ ხშირად გვხვდება ფარისებრი ჯირკვლის ავთვისებიანი სიმსივნე. ავთვისებიანი სიმსივნე იყოფა ოთხ სახეობად. პირველი ეს არის პაპილარული სიმსივნე, რომელიც ყველაზე ხშირად გვხვდება, შემდეგ ფოლიკულური სიმსივნე, ასევე ანაპლასტიკური და მედულარული  კიბო.

პაპილარული კიბო, როგორც წესი ზრდას იწყებს რადიაციულ ფონზე, როდესაც ორგანიზმში იწყება ჰორმონალური ცვლილებები, არის სტრესული მდგომარეობა და ა.შ. არის შემთხვევა, როდესაც პაპილარული კიბოს მეტასტაზი გვაქვს თავის ტვინში. აკეთებენ ოპერაციას, იღებენ ამ მეტასტაზს და მერე მიხვდებიან, რომ ეს არის პაპილარული კიბოს მეტასტაზი, რომელიც არ იყო თავის დროზე მანიფესტირებული და გამოკვლეული.

ფოლიკულური კობო იძლევა, როგორც რეგიონალურ მეტასტაზს, ასევე შორეულ მეტასტაზსაც. ის უფრო აგრესიულად მიმდინარობს. კიდევ უფრო აგრესიულია მედულარული კიბო. ამ დროს გამოჯანმრთელების შედეგი 40 პროცენტს არ აღემატება. ანაპლასტიკური კიბოების შემთხვევაში კიდევ რთულადაა საქმე. აღმოჩენისთანავე პაციენტის გარდაცვალება არა უმეტეს სამი ექვსი-თვემდე ხდება.

ყველა ამ სიმსივნეს თავისი  დიაგნოსტიკა სჭირდება. ყველას თავისი კლინიკური მიმდინარეობა აქვს და თითოეულ მათგანს თავისი მკურნალობა ესაჭიროება.

- რა ფაქტორები უწყობს ხელს ფარისებრი ჯირკვლის გავრცელებას?

- დღეს მისი გავრცელების 80 პროცენტში მონაწილეობას იღებს რადიაციული ზემოქმედება. იოდის დეფიციტის ფონზე, როდესაც კლინიკურად მიმდინარეობს პროცესი, პლიუს რადიაციული ფონის მომატება განაპირობებს იმას, რომ მკვეთრად იზრდება შანსი განვითარდეს პაპილარული, ავთვისებიანი სიმსივნე. ჩერნობილის კატასტროფის დროს იყო ჯგუფები, რომლებიც საქართველოდან ჩავიდნენ ჩერნობილში, რომ დახმარებოდნენ ადამიანებს და მოეხდინათ ნარჩენების ლიკვიდაცია. იქიდან ჩამოსული პაციენტები რამდენიმე წლის შემდეგ დაავადდნენ ფარისებრი ჯირკვლის ავთვისებიანი სიმსივნით. ყველას ჩაუტარდა რადიკალური ოპერაციები და მკურნალობა. დღეს ყველა მათგანი ცოცხალია, რაც მეტყველებს იმაზე, რომ ეს შედარებით კეთილთვისებიანად მიმდინარეობს. მაგრამ ეს არ იძლევა საშუალებას, რომ მოვადუნოთ ყურადღება.

ასევე, ფარისბერი ჯირკვლის დიფერენცირებული კიბოს განვითარებაში მხოლოდ 5-10%-იანი წვლილი აქვს გენეტიკას.

- რა ასაკში შეიძლება განვითარდეს სიმსივნე?

- ის შეიძლება შეგვხვდეს ნებისმიერ ასაკში. იყო შემთხვევა პაპილარული ავთვისებიანი სიმსივნე შეგვხვდა 5-6 წლის ასაკში, 12 წლის ასაკში და ა.შ. ახლა ძალიან გაახალგაზრდავებულია პაპილარული ავთვისებიანი სიმსივნე. პაპილარულ სიმსივნეზე იმიტომ ვამახვილებ ყურადღებას, რომ დაავადებულების 80 პროცენტში სწორედ ეს სიმსივნე გვხვდება. ეს ძირითადად ქალთა სქესის დაავადებაა, რადგან ქალების 90 პროცენტს ემართება.

- რა წესები უნდა დაიცვას ადამიანმა, რომ მინიმუმამდე დაიყვანოს ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს განვითარების რისკი?

- ძალიან მარტივ წესებს გეტყვით: არ დაწვეთ სოლარიუმში, მზეზე არ იყო რვა საათის განმავლობაში, განსაკუთრებით 10 საათიდან დღის 3-4 საათამდე. ამ დროს პირდაპირ მოდის დატვირთვა ფარისებრ ჯირკვალზე.  ხაზს ვუსვამ, პაპილარულ კიბოს არანაირი სიმპტომი არ ახასიათებს. იმითია ეს დაავადება ვერაგი, რომ შესაძლოა 5-10 წელი არსებობდს, მაგრამ ვერ გაიგო. დიაგნოზის დასმისათვის საჭიროა წელიწადში ერთხელ ეხოსკოპიის ჩატარება და ჰორმონის გაკეთება, რომ არ გამოგვეპაროს ამ დაავადების არსებობა.

- რა ეტაპზე ხდება ქირურგიული ჩარევა?

- ჩემი აზრით, ფარისებრი კიბოს არსებობის შემთხვევაში უნდა ჩატარდეს  ქირურგიული მკურნალობა, რომლის მასშტაბი უნდა განისაზღვროს მორფოლოგიური შენების, დაავადების ზომების და გავრცელების მასშტაბით. თუ ერთი კვანძია ავთვისებიანი და სხვა ჩანართები აქვს, აუცილებლად უნდა მოცილდეს, რადგან ორი სამი კვირის შემდეგ ეს პატარა ჩანართები ისევ დაიწყებს ზრდას და მოგვცემს დაავადების რეციდივს. მაგრამ თუ ერთი პატარა, 0.5 სმ-იანი კვანძია და სხვა ზონების აბსოლუტურად თავისუფალია, შეიძლება მისი შენარჩუნება.

 

0
თემები:
ჯანმრთელობა და სილამაზე