მოძალადე ქალი

„შიში შეიქმს სიყვარულს“? როგორ მოქმედებს მუქარა და დაშინება ბავშვებზე

181
(განახლებულია 22:21 02.12.2020)
ნებისმიერი სახის ძალადობას თან ახლავს პირადი ღირსების შეურაცხყოფა. ის შეიძლება გამოვლინდეს მუქარით, დამცირებით, დაშინებით, საჯარო შეურაცხყოფით და სხვ.

ფიზიკურ ძალადებობაზე არანაკლები ზიანი შეიძლება გამოიწვიოს ფსიქოლოგიურმა ძალადობამ, რომელიც უარყოფითად მოქმედებს ადამიანის ემოციურ კეთილდღეობაზე, მით უმეტეს, თუ საქმე ეხება ბვშვს.

ფსიქოლოგმა ნინო გოგიჩაძემ გადაცემაში „პირადი ექიმი“ ბავშვის დაშინების, მუქარის და მის მიმართ ძალადობრივი ქმედების გამოყენების შესახებ ისაუბრა. როგორც ფსიქოლოგი განმარტავს, ბავშვთან მსგავსი მიდგომის გამოყენება არაეფექტიანი და საზიანოც კია.

- ძალადობრივ ქმედებას არ მივყავართ ბავშვის კეთილდღეობამდე. არც ერთი კვლევა არ ადასტურებს, რომ შიშით შეიქმნება სიყვარული. რატომ დასჭირდა საზოგადოებას იმაზე საუბარი, რომ შიში შეიქმს სიყვარულს, ეს ძალიან საინტერესო თემაა. თუ საზოგადოებასა და სახელმწიფოზე ვლაპარაკობთ და იმ ღირებულებაზე, რომელსაც ეფუძნება სახელმწიფო, შიში არის მართვის ერთ-ერთი ბერკეტი. თუ სახელმწიფო ორიენტირებულია, რომ შიშით მართოს თავისი მოქალაქეები, ძალიან ადვილია, რომ ეს მოდელი გადაიღოს ოჯახმა. შიში შეიქმს მორჩილებას, შიში ადამიანს ასწავლის, როგორ შეასრულოს დავალებები, როგორ დაუჯეროს იმ ადამიანს, რომელსაც აქვს ძალაუფლება. ოჯახი არის სისტემა. დედას ან მამას აქვს ძალაუფლება, ამასთან აქვს ის, რაც სჭირდება ბავშვს. თუ მშობელი მოითხოვს შიშსა და მორჩილებას, ამის სანაცვლოდ კი ბავშვს შეუძლია მიიღოს ბანანი, ნაყინი, გასეირნება, ის მოერგება ამ სისტემას. ბავშვი მშობელს აჩვენებს: „კი, დედიკო, მიყვარხარ. ოღონდ შენ არ მიყვირო და მე ვიმეცადინებ!“ სად მივდივართ აქედან? ჩვენ ვთვლით, რომ შიში არის ის, რაც გვიმარტივებს პრობლემის მოგვარებას, ბავშვს ვეტყვით რამეს და ისიც აკეთებს. ჩვენი გადმოსახედიდან ეს არის სიყვარული.

მშობლები მიზნად არ უნდა ისახავდნენ მორჩილი ადამიანის შექმნას. თუ ჩვენ გვინდა, რომ თვითონ გააკეთოს, თვითონ იპოვოს გზები, თვითონ იყოს შემოქმედი ადამიანი, უნდა გავიაზროთ, რომ ჩვენი ამოცანა არ არის მორჩილი ადამიანის შექმნა.

შიშით აღზრდილი ადამიანი საბოლოო ჯამში უფრო ძვირი უჯდება საზოგადოების კეთილდღეობას. ასეთ ადამიანს აქვს სომატური ჩივილები, ფსიქოლოგიური პრობლემები, ნაკლებად ეფექტიანია. თუ ოჯახი ამბობს, რომ მე ვარ ის, ვინც ცდილობს ბავშვს შეუქმნას კეთილსაიმედო გარემო, რათა მან შეძლოს გააკეთოს ის, რაც მისთვის სასიამოვნოა, რაც მას რეალიზების შესაძლებლობას მისცემს, მაშინ აქ შიშის მონაწილეობა ნაკლებია.

შიში ძალიან ძლიერი ფაქტორია. ის ძლიერი მოტივატორია. შიში ემოციაა, რომელიც გადარჩენასთან არის დაკავშირებული – მე რაღაც უნდა მოვიმოქმედო, რომ ეს შიში შევამცირო, დავძლიო, გადავლახო, ან საპასუხოდ ვიმოქმედო.

არიან ბავშვები, რომლებიც ახერხებენ, რომ შიშის საპასუხოდ იმოქმედონ. ისინი არღვევენ იმ წნეხს, რომელიც ძალადობრივ ოჯახში სუფევს. ასე ის ბავშვები იქცევიან, რომლებსაც ჰყავთ საიმედო მეწყვილე ოჯახის შიგნით – დედა, და-ძმა, ბებია. მსგავსი პოზიტიური მხარდამჭერი შეიძლება ოჯახის სისტემას ბრძოლას არ უცხადებდეს, მაგრამ აგულიანებდეს ბავშვს. ბავშვისთვის ეს დამცავი ფაქტორია. ბავშვს ეს აძლევს ძალას, რომ მან თქვას: „მე ასეთი ურთიერთობა არ მომწონს. მე არ მინდა, რომ მსჯიდნენ“. ბავშვი ახერხებს, რომ თავისი თავი დაიმკვიდროს, თუმცა საბოლოო ჯამში ვხედავთ იმას, რომ ძალიან ძლიერი ეფექტი აქვს ოჯახის მოდელებს და მერე თავის შვილებთან ცდილობს, რომ ეს მოდელი არ გამოიყენოს. რაც ახასიათებს ამ ძალადობრივ სისტემას, ძალიან კარგად ჯდება ჩვენი ტვინის სტრუქტურებში. ლაპარაკია იმაზე, რომ ძალადობა ეფექტს ახდენს ტვინის ანატომიაზე. ტვინი იცვლება სტრუქტურულად. შიშზე ორიენტირებული ტვინი არის სხვანაირი. ის არის ორიენტირებული გადარჩენაზე. ასევე შიშით აღზრდილი ტვინი, და არა მხოლოდ ტვინი, სხეულიც არის სხვანაირი, რადგან ეს არ არის მხოლოდ თავის ტვინში მიმდინარე პროცესები. შიში მთლიანად დაკავშირებულია მთელი ჩვენი ენდოკრინეული სისტემის აქტივაციასთან. შიშზე საპასუხო რეაქცია მოითხოვს ძალიან ბევრ ენერგიას. ამიტომ ეს ყველა მშობელმა უნდა გაითვალისწინოს.

 

181
ჰარუნ ჩიმქე

„როცა საქმე ქართულს ეხება, ჩემს თავს არ ვეკუთვნი“- თურქი მეცნიერის სიყვარულად ქცეული საქმე

2646
(განახლებულია 21:00 15.01.2021)
„ქართული ენის სიყვარულმა მე მაქცია სულ სხვა ადამიანად, რომელსაც სახელს ვერ ვარქმევ. რომელიმე დღე რომ არ მქონდეს ქართულთან შეხება, ცუდად გავხდები“- ეს სიტყვები თურქ ქართველოლოგს, მეცნიერს, ჩვენი ენის უბადლო მცოდნესა და მის მოყვარულ ადამიანს, ჰარუნ ჩიმქეს ეკუთვნის...

ძნელია ქართული ენის მიმართ მისი დამსახურებები სრულად ჩამოვთვალოთ, მაგრამ მათგან მნიშვნელოვანს მაინც მოგახსენებთ. ის გახლავთ პირველი ქართველოლოგი თურქეთში, რომელმაც სადოქტორო დისერტაცია ქართულ ენაში საქართველოში დაიცვა. დისერტაციის თემა ბევრი ქართველისთვისაც ისეთი რთული საკითხი იყო, როგორიცაა „ზმნისწინთა სემანტიკური ნიუანსები ახალ სალიტერატურო ქართულში“. ბატონი ჰარუნის ინიციატივით გამოიცა ქართული ენის გრამატიკა თურქულ ენაზე.  

2005 წლიდან ფილოლოგიის დოქტორი, ასისტენტ-პროფესორი ჰარუნ ჩიმქე ქართულიდან თურქულად წიგნების თარგმნას იწყებს. მის მიერ თარგმნილი პირველი წიგნი სხვადასხვა ავტორის მიერ შედგენილი „საქართველოს კულტურა“ გახლავთ. 2011 წელს თარგმნა პოეტ ბესიკ ხარანაულის „წიგნი ამბა ბესარიონისა“, რასაც შვიდი ქართველი მწერლის ნაწარმოებების ნაკრები მოჰყვა. ახლახან დაამთავრა ჭაბუა ამირეჯიბის „დათა თუთაშხიას“ თარგმნა. საქართველოში მინიჭებული აქვს საპატიო დოქტორის წოდება და იაკობ გოგებაშვილის მედალი.

ყველაზე უცნაური და რთული დასაჯერებელი კი ისაა, რომ არა რიგითი შემთხვევა ქართველებს ასეთი დიდი მეცნიერი და ჩვენი ენის მოყვარული ადამიანი არ გვეყოლებოდა...

ჰარუნ ჩიმქე
ჰარუნ ჩიმქე

 - ბატონო ჰარუნ, ნუთუ მართლა შემთხვევას უნდა ვუმადლოდეთ იმას, რომ დღეს თქვენ ამ სფეროში ხართ?

- მე მოგიყვებით როგორ და რა მოხდა სინამდვილეში და თავად გადაწყვიტეთ. როცა 1995 წელს, საქართველოში თანატოლებთან ერთად ჩამოვედი, მიზნად მქონდა ინგლისური ენისა და ლიტერატურის სპეციალობაზე მესწავლა. თუმცა, გეგმა ერთია და სინამდვილე – მეორე. გარკვეული ბიუროკრატიული პრობლემების გამო არჩეულ სპეციალობაზე მოხვედრა ვერ მოვახერხე და გადავწყვიტე, თურქოლოგიაზე შემეტანა საბუთები. ჩემი ეს გადაწყვეტილება ბევრისთვის მიუღებელი აღმოჩნდა. ზოგ შემთხვევაში, სიცილსაც იწვევდა: თურქმა აქ რა უნდა ისწავლოსო. ქართულად ჩატარებული ლექციები უფრო მეტი გვქონდა, ვიდრე თურქულად. მეორე სემესტრის ერთ დღეს პრორექტორთან, ბატონ ვახტანგ ამაღლობელთან გაბრაზებული მივედი. ის, თავისი გვარის შესაბამისად, მართლა ამაღლებული სულის ადამიანი იყო. მან ამიხსნა, რომ მე არა მარტო თურქული ენის სპეციალობაზე ვიყავი, არამედ ქართულზეც ვსწავლობდი, ანუ ორპროფილიან (ქართულ-თურქულ) სპეციალობაზე მოვხვდი. გამოდის, რომ დაახლოებით ექვსი თვის შემდეგ გავიგე, სინამდვილეში რაში ყოფილა საქმე. სწავლა გავაგრძელე ქუთაისში, აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. თავიდან იქაც ძალიან მიჭირდა, აღარ ვიცოდი, რა უნდა მექნა, მაგრამ რაც დრო გადიოდა, შედარებით უკეთესად ვსწავლობდი. სანთლის შუქზე საათობით მეცადინეობამ შედეგი გამოიღო.

ჰარუნ ჩიმქე და ვახტანგ ამაღლობელი
ჰარუნ ჩიმქე და ვახტანგ ამაღლობელი

- ვინ იყვნენ ის ადამიანები, ვინც დახმარება გაგიწიათ?

- საოცრად კეთილგანწყობილი ლექტორები და თანაკურსელები გვყავდა. ისინი ცდილობდნენ, რომ ჩვენთვის ყველაფერში დახმარება გაეწიათ და ეს გვიმსუბუქებდა გამოუვალ სიტუაციას. ყველა თანაკურსელით უზომოდ კმაყოფილი ვარ, მაგრამ მინდა ორი მათგანი განსაკუთრებით გამოვყო. ესენი არიან: ია სუსარეიშვილი და ლუიზა მაკარიძე, რომლებიც, სამწუხაროდ, ნაადრევად წავიდნენ იმიერში. ორივე ერთმანეთზე ნიჭიერი და კეთილშობილი იყო. ნათელი მათ ლამაზ სულს... ისიც აუცილებლად უნდა აღვნიშნო, რომ არც ერთ თანაკურსელს დახმარებაზე უარი არასოდეს უთქვამს.

ჰარუნ ჩიმქე და ცირა ბარბაქაძე
ჰარუნ ჩიმქე და ცირა ბარბაქაძე

- როდის გადაწყვიტეთ, რომ ქართული ენა საფუძვლიანად შეგესწავლათ?

- პირველი კურსის მეორე სემესტრის ბოლოსკენ უკვე მქონდა მიღებული გადაწყვეტილება, რომ ქართული ენის სპეციალისტთან დამატებით მევლო. ამისთვის პირველი ნაბიჯი გადავდგი და ჩვენი კურსის ქართული ენის გრამატიკის ლექტორს, ჩემს საყვარელ ადამიანს, ქალბატონ ჟუჟუნა ფეიქრიშვილს ვუთხარი ჩემი ჩანაფიქრი. მან გამომიცხადა, რომ მისი დაკავებული განრიგიდან გამომდინარე, თვითონ ვერ ჩამიტარებდა ქართული ენის გაკვეთილებს დამატებით, მაგრამ რამდენიმე დღეში გამაცნო ჩემი მომავალი მასწავლებელი ქალბატონი რუსუდან საღინაძე, რომელიც არა მარტო ქართული ენის მასწავლებელი, არამედ, ჩემი სულიერი დედა, უახლოესი ადამიანი და ყველაფერი გახდა.

ჰარუნ ჩიმქე
ჰარუნ ჩიმქე

- ქართული ენის გრამატიკა საკმაოდ რთულია და ამის გამო ხომ არ გქონიათ სურვილი, რომ სწავლისთვის თავი დაგენებებინათ?

- რამდენიმე გაკვეთილის შემდეგ სასაწარკვეთილებაში ჩავვარდი. ვიფიქრე, რომ ამ ყველაფერს ვერ გავუმკლავდებოდი. მეცადინეობისთვის თავის დანებება ყველაზე კარგი საშუალება იყო. ქალბატონ რუსუდანს ავუხსენი, რომ არ შემეძლო ამდენის სწავლა. მან ღიმილით ამიხსნა, რომ ქართულს უფრო გამარტივებული მეთოდით მასწავლიდა. ამის მერე რაც უფრო გადიოდა დრო, მით უფრო კარგად ვსწავლობდი. უნივერსიტეტის დამთავრებამდე დამატებით გაკვეთილებზე სიარული არ შემიწყვეტია. მალე ქალბატონმა რუსუდანმა ქართული ენისადმი მიძღვნილ ღონისძიებებშიც ჩამრთო. მისივე ხელმძღვანელობით უკვე მესამე კურსიდან სტუდენტთა საუნივერსიტეტო თუ ეროვნულ სამეცნიერო კონფერენციებში ვმონაწილეობდი. უნივერსიტეტის მაშინდელმა რექტორმა, ბატონმა ავთანდილ ნიკოლეიშვილმა მითხრა, თუ ასპირანტურაში გავაგრძელებდი სწავლას, მზად იყო გვერდში ყველანაირად დამდგომოდა. ბატონი ავთანდილის ძალიან მადლობელი ვარ.

ჰარუნ ჩიმქე
ჰარუნ ჩიმქე

- რომელი იყო ნაწარმოები, რომელიც პირველად თარგმნეთ ქართულიდან თურქულად?

- ჩემი მთარგმნელობითი საქმიანობა უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ერთ-ერთ ორენოვან ჟურნალში სულხან-საბა ორბელიანის იგავების რამდენიმე ნიმუშის თარგმნით დაიწყო. ამ საქმეშიც ჩემი ქართული ენის მასწავლებელი და შემდგომში უკვე სადოქტორო დისერტაციის ხელმძღვანელი, ქალბატონი რუსუდანი მეხმარებოდა. სხვადასხვა დროს ვთარგმნე: „ქართული მოთხრობები“, დათო ტურაშვილის „გურჯი ხათუნი“, ზვიად კვარაცხელიას „ფორმა 100“, ნინო სადღობელაშვილის „თავშესაფარი“, შოთა არველაძის „გუშინ“, გიორგი სოსიაშვილის „მარტოსულთა ზამთარი“ და რეზო თაბუკაშვილის „13 დღე“.

ჰარუნ ჩიმქე და დათო ტურაშვილი
ჰარუნ ჩიმქე და დათო ტურაშვილი

- ქართველოლოგიაში წარმატებული საქმიანობისთვის საპატიო დოქტორის წოდება მოგენიჭათ, თუმცა ეს არ არის ერთადერთი აღიარება, რომელი ქართული ჯილდოა თქვენთვის ყველაზე ძვირფასი?

- პირველი საპატიო დოქტორის წოდება მომანიჭეს 2012 წელს, იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაწეული სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობის, ქართველოლოგიაში წარმატებული კვლევითი მუშაობისა და თურქეთ-საქართველოს კულტურულ-საგანმანათლებლო ურთიერთობის განმტკიცებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის. იაკობ გოგებაშვილის მედალი 2015 წლის 27 ნოემბერს, გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის დაარსების 80 წლისადმი მიძღვნილ საიუბილეო საღამოზე გადმომეცა. 2019 წლის 20 ივნისს კი გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის აკადემიური საბჭოს გადაწყვეტილებით, საპატიო დოქტორის წოდება მომანიჭეს. სამივე ჯილდო ჩემთვის ფასდაუდებელია.

ჰარუნ ჩიმქე საქართველოში
ჰარუნ ჩიმქე საქართველოში

- თქვენ მუშაობდით ისეთ ურთულეს საკითხზე, როგორიცაა, ქართული ენის ზმნისწინის კვლევა. მგონი, ბევრ ქართველზე კარგად იცით ჩვენი ენა...

- პირველ კურსზე როდესაც ქართულად ორ სიტყვას ერთად ძლივს ვამბობდი, მეუბნებოდნენ: „რა კარგად იცი ქართულიო!“- ეს სიტყვები მეხივით მეცემოდა. სინამდვილეში კარგად ვიცოდი ერთი რამ - რომ არ ვიცოდი ქართული. მართალი ხართ, დღესაც ბევრი ადამიანი მეუბნება იმავე ფრაზას - „ბევრ ქართველზე კარგად იცით ეს ენაო“. რა თქმა უნდა, ამ ქებას დღესაც არ ვიღებ, შეიძლება გრამატიკა ბევრ ადამიანზე უკეთ ვიცოდე, მაგრამ ქართული სალაპარაკო ენა ქართველზე უკეთესად არასოდეს მეცოდინება... რაც შეეხება, ზმნისწინებზე მუშაობას, ქართული ენის შესწავლისას, მოსამზადებელი კურსებიდანვე, თავისი სირთულითა და მრავალფეროვნებით სწორედ ზმნისწინებმა მიიქცია ჩემი ყურადღება, თუმცაღა, ქართულ ზმნაში ადვილი და მარტივი საკითხი არც არსებობს. 2010 წელს დავიცავი დისერტაცია თემაზე „ზმნისწინთა სემანტიკური ნიუანსები ახალ სალიტერატურო ქართულში“. აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ 2016 წელს, თბილისში, ამავე სახელწოდებით ჩემი დისერტაცია მონოგრაფიის სახით გამოვეცი.

ჰარუნ ჩიმქე და მისი ხელმძღვანელი რუსუდან საღინაძე
ჰარუნ ჩიმქე და მისი ხელმძღვანელი რუსუდან საღინაძე

- თქვენი ინიციატივით ქართული ენის გრამატიკა თურქულად გამოიცა...

- ჯერ კიდევ მესამე კურსიდან დავიწყე იმაზე ფიქრი, რატომ არ შეიძლება ქართული ენის გრამატიკა იყოს თურქულადაც-მეთქი. მინდოდა, რომ ქართული ენის შესწავლით დაინტერესებულ თურქებს საშუალება ჰქონოდათ, უფრო მოკლე დროში უკეთეს პირობებში ესწავლათ. 2012 წლიდან რეალურად შევუდექი ჩემი ოცნების განხორციელებას. რა თქმა უნდა, ეს ძალიან საპასუხისმგებლო საქმე იყო და მარტო ვერ შევძლებდი. ამიტომ ჩემი გეგმა ვუთხარი თავისი საქმის პროფესიონალს, ქართული ენის დიდ ქომაგს, ქალბატონ რუსუდან საღინაძეს. იმანაც დიდი ენთუზიაზმით მიიღო ეს წინადადება. შემდეგ ორივეს საერთო გადაწყვეტილებით, ასევე დიდ მეცნიერს, ქალბატონ ჟუჟუნა ფეიქრიშვილსაც შევთავაზეთ ერთობლივი მუშაობა. ხუთი წლის განმავლობაში დიდი შრომის შედეგად გამოვეცით სამეცნიერო ხასიათის ნაშრომი „ქართული ენის გრამატიკა (ქართული ენა – ფონეტიკა, მორფოლოგია)“. ეს თურქეთის ისტორიაში ქართული ენის პირველი გრამატიკა იყო და ჩვენს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა...

ჰარუნ ჩიმქე და ბესიკ ხარანაული
ჰარუნ ჩიმქე და ბესიკ ხარანაული

- ბატონო ჰარუნ, მკითხველს შევახსენოთ ის მნიშვნელოვანი ფაქტი, რომ რიზეს რეჯეფ ტაიფ ერდოღანის უნივერსიტეტში დღეს ქართული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობა არსებობს...

- დიახ, ეს 2011 წელს მოხდა და მე ბედნიერება მხვდა წილად, რომ მის სათავეებთან ვყოფილიყავი. რიზე მეოთხე ქალაქია, სადაც უკვე რამდენიმე წელია, სტუდენტები ამ სპეციალობას ეუფლებიან. 2015 წელს რიზეს უნივერსიტეტში მოწვეულ ორ არაჩვეულებრივ სპეციალისტთან, ფილოლოგიის დოქტორ, პროფესორ რუსუდან  საღინაძესთან (აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი) და ფილოლოგიის დოქტორ, ასოცირებულ პროფესორ მაია კიკვაძესთან (ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი) ერთად შევადგინეთ ოთხწლიანი სასწავლო პროგრამა და საფუძველი ჩავუყარეთ სტუდენტთა მიღებას სპეციალობაზე, რომელსაც დიდი წვლილი შეაქვს ქართულ-თურქული ურთიერთობების განვითარებასა და განტკიცებაში.

ჰარუნ ჩიმქე და მისი მეგობარი, მინდია თავდიშვილი მეუღლესთან ერთად
ჰარუნ ჩიმქე და მისი მეგობარი, მინდია თავდიშვილი მეუღლესთან ერთად

- როგორც ჩანს, ქართული ენა თქვენთვის მარტო მეცნიერულად შესწავლის საგანი არ არის...

- ქართული ენა ჩემთვის და ალბათ, ბევრი უცხოელისთვისაც, აუღებელი ციხე-სიმაგრეა, აუთვისებელი განძია. რაც უფრო სიღრმეებში ჩადიხარ, მიზანს მით უფრო ვერ აღწევ. დასასრული საერთოდ არ ჩანს. ჩემი აზრით, ქართული ენის ღირსება ის არის, რომ ადამიანი, რომელიც იწყებს მისი სითბოს დაგემოვნებას, ვეღარ სცილდება მას და მის გარეშე აღარ შეუძლია. სხვანაირად რომ ვთქვა, ქართული ენის სიყვარულმა მე მაქცია სულ სხვა ადამიანად, რომელსაც სახელს ვერ ვარქმევ. რომელიმე დღე რომ არ მქონდეს ქართულთან შეხება, ცუდად გავხდები... 

ჰარუნ ჩიმქე და შოთა არველაძე
ჰარუნ ჩიმქე და შოთა არველაძე

- როგორ ფიქრობთ, ქართულმა ენამ შეგცვალათ?

- ერთხელ ჩემმა მეგობარმა, რომელთანაც ერთად საქართველოში მივემგზავრებოდი, მითხრა: „როცა ქართველებს ესაუბრები, სხვა ადამიანი და უფრო მოლაპარაკე ხდებიო“- სწორი შენიშვნა იყო! ბუნებით ძალიან მოლაპარაკე ადამიანი არ ვარ, მაგრამ, როცა ქართულად ვინმეს ვესაუბრები, უხილავი ძალა მემატება. შეიძლება ეს ქართველი ხალხისა და ქართული ენის სიყვარულით აიხსნას, სხვა ახსნა ამას ნამდვილად არ აქვს. ქართული ენის სწავლას ბოლო არ უჩანს. ხანდახან ვფიქრობ, ნეტავ, ოდესმე შევძლებ ამ ენის სრულყოფილად დაუფლებას?... ასე რომ, დავით გურამიშვილის ნათქვამის „კენწეროში გატკბილდებისო“ იმედით ვარ. საკუთარ თავს შევამჩნიე, როცა საქმე ქართულს ეხება, ჩემს თავს არ ვეკუთვნი და უარს ვერავის ვეუბნები. ამ საქმეში გულს ვდებ და მინდა სიცოცხლის ბოლომდეც ასე გავაგრძელო...

2646
ირემა ჯაფარიძე

წარსულის გაცოცხლება, „ბიჭუნეები“ და რაჭული სიმღერებით შესწავლილი სიყვარული

1088
(განახლებულია 19:09 15.01.2021)
დღეს საქართველოში ძველით ახალ წელს ზეიმობენ საქართველოში ბევრი ადამიანისთვის სწორედ ეს არის ნამდვილი ახალი წელი და ამიტომ ისინი მასთან დაკავშირებულ ტრადიციებს ერთგულად იცავენ.

დღეს გვსურს მოგითხროთ ადამიანზე, რომელიც ერთგვარი ხიდია ძველსა და ახალ თაობას შორის, რადგან რაჭაში არაერთი ტრადიცია სწორედ მისი მეშვეობით აღდგა. ეს გახლავთ ონელი საზოგადო მოღვაწე, კულტურის სფეროს გამორჩეული წარმომადგენელი ირემა ჯაფარიძე. იგი შალვა ჯაფარიძის სახელობის ფოლკლორული ანსამბლების „რაჭა“ და „ბიჭუნეები“ ხელმძღვანელია. მამის დაწყებულ საქმეს დღემდე ღირსებით აგრძელებს და პატარებს საქართველოს სიყვარულს რაჭული სიმღერებით ასწავლის...

მიუხედავად უდიდესი გამოწვევებისა და პრობლემებისა, რაც დღევანდელობას ახლავს, ანსამბლები აქტიურ მუშაობას აგრძელებენ და ფოლკლორულ ფესტივალებსა და სახალხო დღესასწაულებზე წარმატებით გამოდიან.

ირემა ჯაფარიძე
ირემა ჯაფარიძე

- ქალბატონო ირემა, „ბიჭუნეების“ სახით რაჭაში თქვენ აგრძელებთ ტრადიციას, რომელსაც თქვენმა მამამ ჩაუყარა საფუძველი...

- ორი სიტყვით ძნელია ისაუბრო ისეთ ადამიანზე, როგორიც მამაჩემი, შალვა ჯაფარიძე იყო. ის თავის თავში ძალიან ბევრ ნიჭსა და ადამიანურ ღირსებას იტევდა. პირველ ყოვლისა, ის იყო დიდი საზოგადო მოღვაწე, რომელსაც ხელოვნების ყველა სფეროს მართვა ხელეწიფებოდა. შეიძლება ითქვას, რომ მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში ონის რაიონში კულტურული ცხოვრება ყვაოდა. ასევე თეატრის, კინოსა და მუსიკის ტრფიალი გახლდათ. რაჭა მიგრაციული ზონაა და მამამ დაინახა, როგორ ცარიელდებოდა სოფლები თანდათან და უძველესი ხალხური ნიმუშები ყოფიდან ქრებოდა. ამიტომ მან სოფლებში ექსპედიციების მოწყობა და ხალხური სიმღერის ნიმუშების აუდიოფირზე ჩაწერა დაიწყო. ამასთან ერთად პოეზიის ნიმუშებისა და წეს-ჩვეულებების შესახებ ინფორმაციის შეგროვებასაც შეუდგა.

ირემა ჯაფარიძე
ირემა ჯაფარიძე

- არა მარტო აგროვებდა, ამ უნიკალურ მასალას აცოცხლებდა კიდეც...

- დიახ, ეს შეგროვილი მარგალიტები მან თავის ანსამბლ „ბუბაში“ გააცოცხლა და ფართო აუდიტორიის წინაშე გამოიტანა, რითიც ისინი კიდევ უფრო პოპულარული გახადა ქვეყნის მასშტაბით. მაშინ გადაუდებელმა საჭიროებამ ახალგაზრდა ვაჟთა ფოლკლორული ანსამბლის შექმნაც მოითხოვა. შალვა ჯაფარიძემ ასეთ ანსამბლს რაჭულად „ბიჭუნეები“ უწოდა. დღეს ანსამბლი, რომელიც აგერ უკვე მეშვიდე თაობას ითვლის, უკვე მთელ საქართველოშია ცნობილი. ოლიმპიადებსა და ფესტივალებზე მას არაერთი ჯილდო და გრან-პრი აქვს მიღებული.

- ეს ანსამბლი თქვენი დამხარებით თავის სახეს დღემდე ინარჩუნებს, ფოლკლორული ნიმუშების აღდგენაზეც თუ მუშაობთ?

- მამის გარდაცვალების შემდეგ წილად მხვდა პატივი და ამასთან დიდი ტვირთიც, რომ ამ ორი ანსამბლის ხელმძღვანელი გავმხდარიყავი. ვცდილობთ, რომ შევინარჩუნოთ შალვასეული სიმღერის მანერა და ხასიათი, რაც ორივე ანსამბლს ასე გამორჩეულს ხდის. ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრის მხარდაჭერით გამოვეცით საიუბილეო აუდიო ალბომი, სადაც ანსამბლ „რაჭის“ ძველი და ახლანდელი ჩანაწერები შევიდა. რა თქმა უნდა, პარალელურად ვაგრძელებ უძველესი ფოლკლორული ნიმუშების აღდგენაზე მუშაობას და უკვე არაერთ ხალხურ სიმღერას დავუბრუნეთ სიცოცხლე.

ირემა ჯაფარიძე
ირემა ჯაფარიძე

- რამდენადაც ვიცი, თქვენ ასევე საქმიანობთ სალოტბარო სკოლაშიც, სადაც ახალი თაობა ფოლკოლორის გამორჩეულ ნიმუშებს უსასყიდლოდ ეუფლება...

- დიახ, რამდენიმე წელია, რაც ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრის მიერ დაფუძნებულ სალოტბარო სკოლაში რაჭული ხალხური სიმღერის ლოტბარი გახლავართ. აქ ჩვენი ახალგაზრდები უსასყიდლოდ ეცნობიან და ეუფლებიან ქართული ხალხური მუსიკალური ფოლკლორის ნიმუშებს. ამ სკოლის მისიაა მომავალმა თაობამ შეისწავლოს, შეიყვაროს, ყოფაში დაამკვიდროს უნიკალური ნიმუშები და ისინი მომავალ თაობებს გადასცეს. მოკლედ, ძალას არ ვიშურებთ, რომ ხალხური შემოქმედება გადავარჩინოთ. იმედია, ჩვენი ცდა და შრომა ქვეყნისთვის სასიკეთო იქნება.

მეგობრებთან ერთად რაჭაში
მეგობრებთან ერთად რაჭაში

- დღეს ძველით ახალი წელია, შეგიძლიათ გაიხსენოთ როგორი იყო თქვენი ბავშვობის ახალი წელი, რა ხდებოდა ამ დროს თქვენს ოჯახში?

- ჩვენი ბავშვობის ახალი წელი ნამდვილი დღესასწაული იყო. მშობლები ყოველთვის ცდილობდნენ, რომ ჩვენთვის ახალი წელი ბედნიერებით სავსე ყოფილიყო. ამ დღეს ტრადიციულად დიდი ნაძვის ხით და დედაჩემის მიერ მომზადებული უგემრიელესი კერძებით ვხვდებოდით. ახალი წლის შემოსვლამდე ერთი დღით ადრე ნაძვის ხის მორთვის რიტუალში მთელი ოჯახი ვიღებდით მონაწილეობას. ჯერ ბავშვები ვიწყებდით მორთვას და საბოლოოდ ნაძვის ხეს დედა შეალამაზებდა. მამის წყალობით ის კადრები შემონახული გვაქვს, თუ როგორ ვრთავთ და შემდეგ ნაძვის ხის გარშემო უფროსებთან ერთად როგორ ვმხიარულობთ.

ირემა ჯაფარიძე ბავშვებთან ერთად
ირემა ჯაფარიძე ბავშვებთან ერთად

- რაიმე საახალწლო ტრადიცია ხომ არ გქონდათ?

- როცა 12 საათი შესრულდებოდა, ერთმანეთს გადავკოცნიდით, მამა ყველას გოზინაყის პატარა ნაჭერს მოგვაწვდიდა, რომ მთელი წლის განმავლობაში სიტკბო დაგვბედებოდა. რაღა თქმა უნდა, „ასლანურ მრავალჟამიერსაც“ დავაგუგუნებდით ხოლმე. მაშინ უკვე მოზრდილები ვიყავით, როცა ერთხელ მამა ახალი წლის შემოლოცვამდე რამდენიმე წუთით ადრე ოთახიდან გავიდა. 12 საათს წამები აკლდა, უკანა კარიდან რომ დააკაკუნა და ჩოხაში გამოწყობილი და ტკბილეულით სავსე ხონჩით გამოგვეცხადა. ეს მომენტი დღემდე თვალწინ მიდგას... მამის გარდაცვალების შემდეგ ახალი წელიც გაუფერულდა, თუმცა მაინც ვცდილობთ, რომ ისე მოვიქცეთ, როგორც მას გაუხარდებოდა.

ირემა ჯაფარიძე და ანსამბლ „ბიჭუნების“ მომღერლები
ირემა ჯაფარიძე და ანსამბლ „ბიჭუნების“ მომღერლები

- ქალბატონო ირემა, რა აკლია დღეს რაჭას? 

- სამწუხაროდ, რაჭას დღეს ადამიანები აკლია. ამ კუთხიდან ყოველთვის გაედინებოდა ინტელექტუალური თაობები და ეს შეუქცევადი პროცესია. დაცარიელებული რაჭა უმძიმესი სანახავია და ეს ყველა სფეროში მძაფრად იგრძნობა. ვფიქრობ, რომ მიგრაცია უმთავრეს საზრუნავად უნდა იქცეს ჩვენი კუთხისთვის.

ირემა ჯაფარიძე
ირემა ჯაფარიძე

- და თავად ადამიანებს რა დააკლდათ?

- ვფიქრობ, დღეს ბევრმა არ იცის სინამდვილეში რა არის სიყვარული და რა ძალა აქვს მას, ამიტომაც უჭირს კაცობრიობას სულიერად. ცხოვრებაში მთავარი სიყვარულის ნიჭია, რადგან „ვისაც არ უყვარს, ვერ შეუცვნია ღმერთი, რადგანაც ღმერთი სიყვარულია“. სიყვარულის გარეშე სამყაროში არაფერი იქმნება ღირებული. ასე რომ, სიყვარულით სავსე წელს ვუსურვებ მთელ საქართველოს და ჩემს ულამაზეს რაჭას!..

 

1088

ნათლისღება: გასეირნება თბილისში იანვრის ცივ დილას - ფოტო

0
  • მალე მზე ამოვა და ავტომობილის სახურავზე მოდებულ ყინულს უკვალოდ გააქრობს
  • მყინვარე მზიან დღეს ფერთა გამას თვალი განსაკუთრებით კონტრასტულად აღიქვამს
  • დილის გასეირნება კი ყველას ენერგიით ავსებს
  • ზოგი კი დადებით ემოციებს თევზაობით ღებულობს
  • მიუხედავად იანვრისა, გარშემო სიმწვანეა, თუმცა, ჯერ-ჯერობით, თოვლიც არ გამდნარა, რაც პატარებს ძალიან ახარებთ
  • შადრევანში სასმელი წყალიც გაიყინა, თუმცა დღის მეორე ნახევარში გალღვება და წყურვილის მოკვლაც შესაძლებელი იქნება
  • ამასთან, ვისაც ძალიან ცივა, შეუძლია ნებისმიერი სხვა სასმელი მიირთვას
  • მითუმეტეს, რომ ცხელი არომატული ყავა მის მოყვარულებს განუმეორებელ შეგრძნებებს ჩუქნის
  • ნებისმიერი პატარასთვის კარგი გასართობია ბრტყელი ქვების წყალზე სროლა. ზაფხულობით ისინი არ იძირებიან, რადგან ყინულზე მიცურავენ
  • პენსიონრებს  ასეთ ამინდში ჭადრაკის თამაში ხიბლავთ. მათ ყოველთვის ყავთ მეტოქეც და გულშემატკივრებიც
  • გაყინული ბალახი კი შეყვითლებული ფოთლებითაა მოფენილი, რაც კიდევ უფრო ახალისებს გარემოს
  • ასეთ სიცივეში ხის დიდი მორებიც იყინება
  • ყინვაში ადამიანსაც განსაკუთრებული აურა აქვს
  • მაგრამ სიცივე ზოგისთვის მეტისმეტად აუტანელია
  • ამიტომ ყინვაში ცარიელია ქალაქის პარკები და სკვერები, თუმცა მალე გაზაფხული მოვა და ყველაფერი კვლავ ხალისს დაიბრუნებს
ნათლისღების დღესასწაულზე, 19 იანვარს, ცივი ამინდი ყველასთვის ჩვეული მოვლენაა. როგორ გამოიყურება თბილისი ნათლისღების დილას - ჩვენს ფოტოლენტაში იხილავთ

საქართველოში ძველადაც და ახლაც მიაჩნიათ, რომ წყალკურთხევის დღეს თითოეულ მდინარეს, ხევსა თუ ნაკადულს ისეთივე მადლი ეძლევა, როგორც იორდანეს - მაცხოვრის ნათლისღებისას. 

დღეს, 19 იანვარს, ნათლისღება, ანუ წყალკურთხევაა — მართლმადიდებელი ეკლესია ერთ-ერთ უმთავრეს ქრისტიანულ დღესასწაულს აღნიშნავს. ამ დღეს მონათლა იოანე ნათლისმცემელმა მდინარე იორდანეში იესო ქრისტე.

წყლის კურთხევა წელიწადში ორჯერ ტარდება – ნათლისღების წინა დღესა და ნათლისღების დღეს – ლიტურგიის შემდეგ. ნაკურთხი წყალი მთელი წლის განმავლობაში ინახება.

ნათლისღების დღესასწაულზე საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში თავისი ტრადიციები დამკვიდრდა, რომლებიც წყლის კურთხევის წეს-ჩვეულებებს უკავშირდება.

0
  • მალე მზე ამოვა და ავტომობილის სახურავზე მოდებულ ყინულს უკვალოდ გააქრობს
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    მალე მზე ამოვა და ავტომობილის სახურავზე მოდებულ ყინულს უკვალოდ გააქრობს

  • მყინვარე მზიან დღეს ფერთა გამას თვალი განსაკუთრებით კონტრასტულად აღიქვამს
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    მყინვარე მზიან დღეს ფერთა გამას თვალი განსაკუთრებით კონტრასტულად აღიქვამს

  • დილის გასეირნება კი ყველას ენერგიით ავსებს
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    დილის გასეირნება კი ყველას ენერგიით ავსებს

  • ზოგი კი დადებით ემოციებს თევზაობით ღებულობს
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    ზოგი კი დადებით ემოციებს თევზაობით ღებულობს

  • მიუხედავად იანვრისა, გარშემო სიმწვანეა, თუმცა, ჯერ-ჯერობით, თოვლიც არ გამდნარა, რაც პატარებს ძალიან ახარებთ
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    მიუხედავად იანვრისა, გარშემო სიმწვანეა, თუმცა, ჯერ-ჯერობით, თოვლიც არ გამდნარა, რაც პატარებს ძალიან ახარებთ

  • შადრევანში სასმელი წყალიც გაიყინა, თუმცა დღის მეორე ნახევარში გალღვება და წყურვილის მოკვლაც შესაძლებელი იქნება
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    შადრევანში სასმელი წყალიც გაიყინა, თუმცა დღის მეორე ნახევარში გალღვება და წყურვილის მოკვლაც შესაძლებელი იქნება

  • ამასთან, ვისაც ძალიან ცივა, შეუძლია ნებისმიერი სხვა სასმელი მიირთვას
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    ამასთან, ვისაც ძალიან ცივა, შეუძლია ნებისმიერი სხვა სასმელი მიირთვას

  • მითუმეტეს, რომ ცხელი არომატული ყავა მის მოყვარულებს განუმეორებელ შეგრძნებებს ჩუქნის
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    მითუმეტეს, რომ ცხელი არომატული ყავა მის მოყვარულებს განუმეორებელ შეგრძნებებს ჩუქნის

  • ნებისმიერი პატარასთვის კარგი გასართობია ბრტყელი ქვების წყალზე სროლა. ზაფხულობით ისინი არ იძირებიან, რადგან ყინულზე მიცურავენ
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    ნებისმიერი პატარასთვის კარგი გასართობია ბრტყელი ქვების წყალზე სროლა. ზაფხულობით ისინი არ იძირებიან, რადგან ყინულზე მიცურავენ

  • პენსიონრებს  ასეთ ამინდში ჭადრაკის თამაში ხიბლავთ. მათ ყოველთვის ყავთ მეტოქეც და გულშემატკივრებიც
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    პენსიონრებს ასეთ ამინდში ჭადრაკის თამაში ხიბლავთ. მათ ყოველთვის ყავთ მეტოქეც და გულშემატკივრებიც

  • გაყინული ბალახი კი შეყვითლებული ფოთლებითაა მოფენილი, რაც კიდევ უფრო ახალისებს გარემოს
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    გაყინული ბალახი კი შეყვითლებული ფოთლებითაა მოფენილი, რაც კიდევ უფრო ახალისებს გარემოს

  • ასეთ სიცივეში ხის დიდი მორებიც იყინება
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    ასეთ სიცივეში ხის დიდი მორებიც იყინება

  • ყინვაში ადამიანსაც განსაკუთრებული აურა აქვს
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    ყინვაში ადამიანსაც განსაკუთრებული აურა აქვს

  • მაგრამ სიცივე ზოგისთვის მეტისმეტად აუტანელია
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    მაგრამ სიცივე ზოგისთვის მეტისმეტად აუტანელია

  • ამიტომ ყინვაში ცარიელია ქალაქის პარკები და სკვერები, თუმცა მალე გაზაფხული მოვა და ყველაფერი კვლავ ხალისს დაიბრუნებს
    © Sputnik / Goga Vardzieli

    ამიტომ ყინვაში ცარიელია ქალაქის პარკები და სკვერები, თუმცა მალე გაზაფხული მოვა და ყველაფერი კვლავ ხალისს დაიბრუნებს