ჰერმან ჰესეს სათვალე

საჩუქრები, რომლებიც სიბერეს მოაქვს

102
(განახლებულია 16:12 26.11.2020)
სიბერე ჩვენი ცხოვრების საფეხურია, რომელსაც, ისევე, როგორც სხვა საფეხურებს, თავისი სახე აქვს, საკუთარი ატმოსფერო და ტემპერატურა, სიხარული და ტკივილი...

აზრების ფოიერვერკი“ წარმოგიდგენთ ჰერმან ჰესეს გამონათქვამებს. ჰესე (Hermann Hesse, 1877–1962) – გერმანელი მწერალი, ნობელის პრემიის ლაურეატი. არის რომანების, მოთხრობების, ბიოგრაფიების, ლექსების ავტორი. მისი რომანებია: „ტრამალის მგელი“, „ნარცისი და გოლდმუნდი“, „კნულპი“, „მძივით თამაში“ და სხვ.

გერმანელი მწერალი ჰერმან ჰესე
გერმანელი მწერალი ჰერმან ჰესე

ჩვენ, ჭაღარათმიან მოხუცებს, ისევე, როგორც ჩვენს უმცროს ძმებს, ჩვენი ამოცანა გვაქვს, რომელიც ჩვენს არსებობას აზრს სძენს, ასევე თავისი ამოცანა აქვს მომაკვდავ მოხუცს, მანაც უნდა შეასრულოს მნიშვნელოვანი და აუცილებელი საქმე.

იყო მოხუცი — ისეთივე მშვენიერი და აუცილებელი ამოცანაა, როგორც — იყო ახალგაზრდა. ისწავლო სიკვდილი და მოკვდე — ისეთივე საპატიო ფუნქციაა, როგორც ნებისმიერი სხვა, იმ პირობით, თუ ის აზრისა და ყოველგვარი სიცოცხლის წინაშე მოწიწებით სრულდება.

მოხუცი, რომლისთვისაც სიბერე, ჭაღარა და სიკვდილის მოახლოება მხოლოდ საძულველი და საშიშროებაა, ისეთივე უღირსი წარმომადგენელია ცხოვრების თავისი საფეხურისა, როგორც ახალგაზრდა და ძლიერი, რომელსაც სძულს თავისი საქმე და ყოველდღიური შრომა და მათგან თავის დაღწევას ცდილობს.

მოკლედ რომ ვთქვათ: იმისთვის, რომ სიბერეში შევასრულოთ საკუთარი დანიშნულება და გავუმკლავდეთ ჩვენს ამოცანას, უნდა დავეთანხმოთ სიბერეს და ყველაფერს, რაც მას მოაქვს, უნდა ვუთხრათ მას „დიახ“. ამ თანხმობის გარეშე, იმის მზადყოფნის გარეშე, რასაც ჩვენგან ბუნება მოითხოვს, მოხუცი ვართ თუ ახალგაზრდა, ვკარგავთ ჩვენი დღეების ფასეულობასა და აზრს და ვატყუებთ ცხოვრებას.

ყველამ იცის, რომ სიბერეს ათასი ვარამი მოაქვს და ის სიკვდილით სრულდება. წლიდან წლამდე უნდა გაიღო მსხვერპლი და ბევრ რამეზე თქვა უარი. უნდა ისწავლო, არ ენდო საკუთარ გრძნობებსა და ძალებს. გზა, რომელიც ჯერ კიდევ ცოტა ხნის წინ პატარა და სასეირნო იყო, გრძელი და რთული ხდება, და ერთ მშვენიერ დღეს მას გვერდს უკვე ვეღარ ავუვლით. ჭამაზე, რომელიც მთელი ცხოვრება ძალიან გვიყვარდა, უარის თქმა გვიწევს. ფიზიკურ სიხარულსა და სიამოვნებას იშვიათად განვიცდით და ეს უფრო ძვირად გვიჯდება. შემდეგ სხვადასხვა ავადმყოფობა, გრძნობების დაჩლუნგება, ორგანოების დასუსტება, სხვადასხვა ტკივილი, განსაკუთრებით ღამით, რომელიც ასე უსასრულო და საშინელია. ამას ვერსად გაექცევი, ეს მწარე სინამდვილეა. მაგრამ საცოდაობა და სამწუხარო იქნებოდა, მხოლოდ დაკნინების ამ პროცესს თუ გავყვებით და არ დავინახავთ, რომ სიბერესაც აქვს თავისი კარგი მხარეები, უპირატესობანი, თავისი ნუგეში და სიხარული. როდესაც ორი მოხუცი ხვდება ერთმანეთს, მათ უნდა ისაუბრონ არა მხოლოდ დაწყევლილ პოდაგრაზე, სხეულის გაშეშებულ ნაწილებსა და კიბეზე ასვლისას ჰაერის უკმარისობაზე, არამედ მხიარულ შეგრძნებებსა და შთაბეჭდილებებზე. ასეთი კი მრავალია.

ჰერმან ჰესეს ქანდაკება
© Flickr / Tourismus Untersee
ჰერმან ჰესეს ქანდაკება

როდესაც მოხუცების ამ დადებით და მშვენიერ მხარეს ვახსენებ და იმას, რომ ჩვენ, ჭაღარებს, ისეთი ძალის, მოთმინების, სიხარულის წყარო გვაქვს, რომლებიც სიყმაწვილეში არანაირ როლს არ ასრულებს, ჩემგან შეუფერებელია რელიგიისა და ეკლესიის ნუგეშისცემაზე საუბარი. ეს მღვდლის საქმეა. მაგრამ რაღაც-რაღაცა საჩუქრები, რომლებიც ჩვენთვის სიბერეს მოაქვს, შემიძლია ჩამოვთვალო. აქედან ჩემთვის ყველაზე ძვირფასია საუნჯე სურათებისა, რომელსაც ხანგრძლივი სიცოცხლის შემდეგ მეხსიერებით დაატარებ და რომლებსაც, როდესაც შენი აქტივობა მცირდება, სხვაგვარად ეპყრობი, ვიდრე უწინ ოდესმე. ადამიანების სახეები, რომლებიც დედამიწაზე უკვე სამოცი-სამოცდაათი წელია აღარ დადიან, კომპანიას გვიწევენ, გვიცქერენ ცოცხალი თვალებით. უკვე გამქრალ და სრულებით შეცვლილ სახლებს, ბაღებს, ქალაქებს მთლიანსა და უვნებელს ვხედავთ, ისე, როგორც ოდესღაც, და მთებს, ზღვებს, რომლებიც ათეულობით წლის წინ ვნახეთ, კვლავ ვპოულობთ ჩვენს სურათებიან წიგნში მთელი თავისი ცინცხალი მშვენიერებით.

განხილვა, დაკვირვება, ჭვრეტა სულ უფრო და უფრო ხდება ჩვევა და ვარჯიში, და დამკვირვებლის განწყობა და პოზიცია მთელ ჩვენ ქცევას შეუმჩნევლად განსაზღვრავს.

სურილებით, ოცნებებით, მისწრაფებებით, ვნებებით შეპყრობილნი ჩვენ ისევე, როგორც ადამიანების უმეტესობა, მივქროდით ჩვენი ცხოვრების წლებსა და ათწლეულებზე, მივქროდით მოუთმენლად, ცნობისმოყვარეობითა და იმედებით, მღელვარებით განვიცდიდით წარმატებებსა და იმედგაცრუებებს, დღეს კი ფრთხილად ვფურცლავთ საკუთარი ცხოვრების დიდ ილუსტრირებულ წიგნს და გვიკვირს, რა მშვენიერი და დიდებულია ამ რბოლიდან წასვლა და vita contemplativa-ში (ჭვრეტითი ცხოვრება) გადაშვება.

გადაყარე ნიღბები, გათავისუფლდი, იცინე და გამოიყენე თითოეული წამი>>

აქ, მოხუცთა ბაღში მრავალი ყვავილი ხარობს, რომლებზე ზრუნვა ადრე ფიქრადაც არ გაგვივლია. აქ ყვავის მოთმინების ყვავილი, კეთილშობილი ბალახი, ჩვენ ვხდებით უფრო მშვიდი, შემწყნარებელი, და რაც უფრო იკლებს ჩვენი მოთხოვნილება – ჩავერიოთ და ვიმოქმედოთ, მით უფრო იზრდება ჩვენი უნარი – დავაკვირდეთ, მოვუსმინოთ ბუნებისა და ჩვენი თანამოძმეების ცხოვრებას, დავაკვირდეთ მის მიმდინარეობას კრიტიკის გარეშე და არ შევწყვიტოთ გაოცება მისი მრავალფეროვნებით, ხანდახან მდუმარე სევდით, ხანდახან — სიცილით, ნათელი სიხარულით, იუმორით მონაწილეობა.

ცოტა ხნის წინ ჩემს ბაღში კოცონთან ვიდექი, მასში ფოთლებსა და ხმელ ტოტებს ვყრიდი. ეკლიან ღობესთან მოხუცი ქალი მიდიოდა, დაახლოებით ოთხმოცი წლის. ის შეჩერდა და ჩემი ყურება დაიწყო. მე მივესალმე, მაშინ მან გაიცინა და მითხრა: „კარგია, კოცონი რომ დაანთეთ. ჩვენს ასაკში ჯოჯოხეთს უნდა შევეგუოთ". ასე დავიწყეთ საუბარი, შევჩივლეთ ერთმანეთს სხვადასხვა ტკივილსა და უბედურებაზე, მაგრამ ყოველ ჯერზე — ხუმრობით. საუბრის ბოლოს კი ვაღიარეთ, რომ არც ისე საშინლად ბებრები ვართ და თავს ნამდვილ მოხუცებად ვერ ჩავთვლით, სანამ ჩვენს სოფელში ჩვენზე უფროსი — ასი წლის მოხუცი ცხოვრობს.

ამაოება ამაოებათა – როცა ყველაფერი აკრძალულია, მაშინ ყველაფერი ნებადართულია>>

როდესაც ახალგაზრდები თავისი სიძლიერისა და მიამიტობის უპირატესობით ჩვენ ზურგს უკან დაგვცინიან, სასაცილოდ აღიქვამენ ჩვენს მძიმე სიარულსა და დაძარღვულ კისერს, ვიხსენებთ, როგორ დავცინოდით ოდესღაც ჩვენც, ასევე სიძლიერისა და მიამიტობის უპირატესობით და სრულებით არ მიგვაჩნია, რომ დავმარცხდით, არამედ გვიხარია, რომ ცხოვრების ეს საფეხური გადავლახეთ და უფრო ჭკვიანი და მომთმენი გავხდით.

102
თემები:
აზრების ფოიერვერკი: ცნობილი ადამიანების ბრძნული გამონათქვამები (68)
დავით ხავთასი

„უკვე მესიზმრება აუზი და ჩემი ბავშვები“ - რატომ არ უყვარს წყალს სუსტები  

20
(განახლებულია 12:24 19.01.2021)
კოლეგები „წყლის ლომს“ ეძახიან, ბავშვები ჩვეულებრივად, „დათო მასს“. წყალბურთში მოზარდების კლუბს რომლის მწვრთნელიცაა, „იმედი“ ჰქვია და მას მართლაც საიმედო პერსპექტივა აქვს.

საუბარია დამსახურებულ მწვრთნელსა და კვალიფიციურ სპორტსმენზე, წყალბურთელ დავით ხავთასზე. მისი აღსაზრდელები წარმატებით მონაწილეობენ საქართველოს პირველობებში, რომელიც 2005-2006 წელს დაბადებულთა შორის ტარდება საწყლოსნო აუზში „ოლიმპიკი“ .

ორი წლის წინ, დავით ხავთასის „იმედმა“ მაყურებლის სიმპათიის პრიზიც დაიმსახურა.

დავით ხავთასი
დავით ხავთასი

- ბატონო დავით, წყალბურთში მისვლამდე სპორტთან ურთიერთობა სხვა სახეობით დაიწყეთ?

- ბავშვობიდანვე ძალიან სპორტული ვიყავი, სკოლაში ფიზკულტურის გაკვეთილებზე დასწრება განსაკუთრებით მიყვარდა. სპორტში ვარჯიში კი მძლეოსნობით დავიწყე. ჩემი პირველი მწვრთნელები კაკო კოპალეიშვილი და ირინა ზარუბინა იყვნენ. მძლეოსნობიდან გადავედი  წყალბურთზე, სადაც ჩემი მწვრთნელი ბორის მარგიევი იყო. ამაყი ვარ, რომ პროფესიული განათლება ფიზკულტურის ინსტიტუტში მივიღე. ჩემს წარმატებებში დიდი დამსახურება მიუძღვით ჩემს პროფესორ-მასწავლებლებს, საერთოდ, ის წლები კარგად მახსენდება...

დავით ხავთასი
დავით ხავთასი

- მოზარდი სპორტსმენების გუნდს, რომლის მწვრთნელიც ხართ, ჰქვია „იმედი“, მიღწეული წარმატებებიდან გამომდინარე, რამდენად საიმედოა გუნდის მომავალი?

- მგონი, ამ ეტაპზე ვამართლებთ სახელს, ვფიქრობთ, მომავალში უფრო მეტად გამოვიჩენთ თავს. მონაწილეობა გვაქვს მიღებული საქართველოს პირველობებში, სადაც შარშან მეექვსე საპრიზო ადგილი დავიკავეთ. ადრე მაყურებლის პრიზი მოვიპოვეთ. საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელის, ბორის მეგედის ხსოვნის ტურნირზე მეორე ადგილი დავიკავეთ.

დავით ხავთასი საქართველოს ეროვნულ ოლიმპიურ კომიტეტში დაჯილდოების დროს
დავით ხავთასი საქართველოს ეროვნულ ოლიმპიურ კომიტეტში დაჯილდოების დროს

- თქვენ სპორტის დამსახურებული მოღვაწის წოდება გაქვთ მინიჭებული...

- ეს წოდება განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრომ მომანიჭა. სამწვრთნელო საქმიანობას წლებია, რაც ვეწევი. ადრე გლდანი-ნაძალადევის კომპლექსური სპორტული ცენტრის წყალბურთის მწვრთნელი ვიყავი. დღეს 2005-06 წლებში დაბადებული წყალბურთელების მწვრთნელი ვარ.

დავთ ხავთასი ნორჩ სპოტსმენებთან ერთად
დავთ ხავთასი ნორჩ სპოტსმენებთან ერთად

- როგორი თაობა მოდის?

- ძალიან ამაყი ვარ, რადგან უმაგრესი, ნიჭიერი თაობა მოდის. სასწაული ბავშვები არიან, მოტივირებულები, ყველაფერი აინტერესებთ. შეიძლება მწვრთნელს ისეთი კითხვით მიმართონ, რომ ის დაიბნეს კიდეც. ასეთ მომენტებში ძალიან მეხმარება ის ცოდნა, რაც ფიზკულტურის ინსტიტუტში მივიღე. თავის დროზე, იქ შევისწავლეთ: ფიზიოლოგია, ანატომია, სპორტის ფსიქოლოგია, ამიტომ შეგირდებთან მომზადებული ვარ და მათ კითხვებს უპასუხოდ არ ვტოვებ. მოკლედ, ყველაფერი მწვრთნელზეა დამოკიდებული თუ როგორ აუხსნის და ასწავლის მათ. საჭირო დროს ელემენტარული სამედიცინო დახმარებაც შემიძლია, რომ გავუწიო.

დავით ხავთასი სატელევიზიო ინტევიუს დროს
დავით ხავთასი სატელევიზიო ინტევიუს დროს

- რა თვისებებით უნდა გამოირჩეოდეს წყალბურთელი?

- წყალბურთელი უნდა იყოს ფიზიკურად კარგად მომზადებული, პირველ რიგში, რა თქმა უნდა, ზედმიწევნით კარგად უნდა ცურავდეს. ძლიერი ნებისყოფა უნდა ჰქონდეს გამომუშავებული, რომ კარგ წყალბურთელად ჩამოყალიბდეს. ასევე დადებითი პიროვნული  თვისებები ჰქონდეს, რადგან ეს სპორტშიც და ცხოვრებაშიც წარმატების მიღწევაში დაეხმარება. რაც შეეხება მწვრთნელს, ის თავის საქმეზე შეყვარებული და მოტივირებული ადამიანი უნდა იყოს, ბავშვები დისციპლინას შეაჩვიოს, რათა უფრო ამტანები გახდნენ. წყალს სუსტები არ უყვარს, რადგან ასეთებს ადვილად ერევა. ამის გარდა, სპორტსმენებმა ამ სახეობაშიც, ისეთი თვისებებიც უნდა გამოიმუშაონ, როგორიცაა, სისწრაფე და წყალში ბურთის კარგად ფლობა.

დავით ხავთასი საცურაო აუზში ვარჯიშის დროს
დავით ხავთასი საცურაო აუზში ვარჯიშის დროს

- გურულ სპორტსმენს სისწრაფე სისხლში ექნება და ამ თვისებამ ალბათ თავის დროზე, გარკვეული როლი ითამაშა თქვენს წარმატებებში?

- წარმოშობით ოზურგეთიდან ვარ, მაგრამ თბილისში დაბადებულ- გაზრდილი. გურულები მართლა ყველაზე სწრაფები არიან და რა გასაკვირია, რომ მეც მიყვარს სისწრაფე, ყველაფერში პირველობა და ეს თვისებები დიდ სპორტშიც მეხმარებოდა.

- ოზურგეთთან თუ გაქვთ სპორტის კუთხით შეხება?

- ოზურგეთთან და იქ არსებულ ოლიმპიურ სახლთან მუდმივი კონტაქტი მქონდა კოვიდამდე. ადგილობრივ სპორტსმენებს რეკომენდაციებს ხშირად ვაძლევ ხოლმე. მიხარია, რომ ოლიმპიური სახლის საცურაო აუზის ინსტრუქტორი და წარმატებული სპორტსმენი, ზურა ღლონტი ჩემი მომზადებულია. როცა პანდემია დასრულდება, ოზურგეთის ოლიმპიურ სახლში მასტერ-კლასების ჩატარებას ვაპირებ. ასე რომ, ყველაფერი წინაა...

დავით ხავთასი თავის აღსაზრდელებთან ერთად
დავით ხავთასი თავის აღსაზრდელებთან ერთად

- გავიგე, რომ კოლეგები, თურმე, „წყლის ლომს“ გეძახიან, რას ურჩევთ მათ, ვისაც წყლის ეშინია და ამის გამო ცურვას ვერ სწავლობს?

- ჰოო, ეს კარგი შეკითხვა დამისვით... პირველ რიგში, ეს შიში უნდა დაძლიონ. ეს კი მწვრთნელზეა დამოკიდებული, იმაზე, თუ როგორ მიუდგება მას, ვისაც წყლის ეშინია. პროფესიონალი ამ კომპლექსს მალე მოუხსნის ნებისმიერ ადამიანს. ასეთი უამრავი ბავშვი მყოლია და მათთვის წყალიც შემიყვარებია და ცურვაც კარგად მისწავლებია.

- აუზთან დაკავშირებული ანეგდოტად ქცეული ამბავი, რომელიც ქუთაისში მოხდა, ალბათ გსმენიათ... 

- მსმენია, ეს მართლა იყო ქუთაისში, წარმოიდგინეთ, როგორი გაუბედურებული დრო იყო, რომ მწვრთნელს საშუალება არ ჰქონდა წყლიან აუზში ჩაეტარებინა ცურვის გაკვეთილები. რა ექნა იმ ადამიანს? წყალს არ უსხამდნენ, ამიტომ საჭირო ილეთებს და მოძრაობებს ხმელეთზე ასწავლიდა. ერთი მხრივ, სახალისო ამბავია, მაგრამ მეორე მხრივ, ასეთი მწვრთნელები ჩემს თვალში გმირები არიან...

დავით ხავთასი
დავით ხავთასი

- ახლა, კოვიდის დროს საცურაო აუზები მარტო წყლის კი არა, სპოტსმენების გარეშეც დარჩა...

- დიახ, კოვიდმა გააჩერა დედამიწა და აუზებიც გაჩერებულია. ისეთ დღეში ვარ, რომ უკვე მესიზმრება აუზი და ჩემი ბავშვები. უზომოდ მიყვარს ჩემი პროფესია, ყველა სპორტსმენი და მწვრთნელი, ვინც ისინი პროფესიონალად ჩამოაყალიბა. კოვიდის გამო ჩემპიონატებიც შეწყდა. ერთი სული მაქვს, როდის გაიხსნება, რომ ვარჯიში განვაახლოთ და საყვარელ საქმეს დავუბრუნდე...

 

20
ჰარუნ ჩიმქე

„როცა საქმე ქართულს ეხება, ჩემს თავს არ ვეკუთვნი“- თურქი მეცნიერის სიყვარულად ქცეული საქმე

2648
(განახლებულია 21:00 15.01.2021)
„ქართული ენის სიყვარულმა მე მაქცია სულ სხვა ადამიანად, რომელსაც სახელს ვერ ვარქმევ. რომელიმე დღე რომ არ მქონდეს ქართულთან შეხება, ცუდად გავხდები“- ეს სიტყვები თურქ ქართველოლოგს, მეცნიერს, ჩვენი ენის უბადლო მცოდნესა და მის მოყვარულ ადამიანს, ჰარუნ ჩიმქეს ეკუთვნის...

ძნელია ქართული ენის მიმართ მისი დამსახურებები სრულად ჩამოვთვალოთ, მაგრამ მათგან მნიშვნელოვანს მაინც მოგახსენებთ. ის გახლავთ პირველი ქართველოლოგი თურქეთში, რომელმაც სადოქტორო დისერტაცია ქართულ ენაში საქართველოში დაიცვა. დისერტაციის თემა ბევრი ქართველისთვისაც ისეთი რთული საკითხი იყო, როგორიცაა „ზმნისწინთა სემანტიკური ნიუანსები ახალ სალიტერატურო ქართულში“. ბატონი ჰარუნის ინიციატივით გამოიცა ქართული ენის გრამატიკა თურქულ ენაზე.  

2005 წლიდან ფილოლოგიის დოქტორი, ასისტენტ-პროფესორი ჰარუნ ჩიმქე ქართულიდან თურქულად წიგნების თარგმნას იწყებს. მის მიერ თარგმნილი პირველი წიგნი სხვადასხვა ავტორის მიერ შედგენილი „საქართველოს კულტურა“ გახლავთ. 2011 წელს თარგმნა პოეტ ბესიკ ხარანაულის „წიგნი ამბა ბესარიონისა“, რასაც შვიდი ქართველი მწერლის ნაწარმოებების ნაკრები მოჰყვა. ახლახან დაამთავრა ჭაბუა ამირეჯიბის „დათა თუთაშხიას“ თარგმნა. საქართველოში მინიჭებული აქვს საპატიო დოქტორის წოდება და იაკობ გოგებაშვილის მედალი.

ყველაზე უცნაური და რთული დასაჯერებელი კი ისაა, რომ არა რიგითი შემთხვევა ქართველებს ასეთი დიდი მეცნიერი და ჩვენი ენის მოყვარული ადამიანი არ გვეყოლებოდა...

ჰარუნ ჩიმქე
ჰარუნ ჩიმქე

 - ბატონო ჰარუნ, ნუთუ მართლა შემთხვევას უნდა ვუმადლოდეთ იმას, რომ დღეს თქვენ ამ სფეროში ხართ?

- მე მოგიყვებით როგორ და რა მოხდა სინამდვილეში და თავად გადაწყვიტეთ. როცა 1995 წელს, საქართველოში თანატოლებთან ერთად ჩამოვედი, მიზნად მქონდა ინგლისური ენისა და ლიტერატურის სპეციალობაზე მესწავლა. თუმცა, გეგმა ერთია და სინამდვილე – მეორე. გარკვეული ბიუროკრატიული პრობლემების გამო არჩეულ სპეციალობაზე მოხვედრა ვერ მოვახერხე და გადავწყვიტე, თურქოლოგიაზე შემეტანა საბუთები. ჩემი ეს გადაწყვეტილება ბევრისთვის მიუღებელი აღმოჩნდა. ზოგ შემთხვევაში, სიცილსაც იწვევდა: თურქმა აქ რა უნდა ისწავლოსო. ქართულად ჩატარებული ლექციები უფრო მეტი გვქონდა, ვიდრე თურქულად. მეორე სემესტრის ერთ დღეს პრორექტორთან, ბატონ ვახტანგ ამაღლობელთან გაბრაზებული მივედი. ის, თავისი გვარის შესაბამისად, მართლა ამაღლებული სულის ადამიანი იყო. მან ამიხსნა, რომ მე არა მარტო თურქული ენის სპეციალობაზე ვიყავი, არამედ ქართულზეც ვსწავლობდი, ანუ ორპროფილიან (ქართულ-თურქულ) სპეციალობაზე მოვხვდი. გამოდის, რომ დაახლოებით ექვსი თვის შემდეგ გავიგე, სინამდვილეში რაში ყოფილა საქმე. სწავლა გავაგრძელე ქუთაისში, აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. თავიდან იქაც ძალიან მიჭირდა, აღარ ვიცოდი, რა უნდა მექნა, მაგრამ რაც დრო გადიოდა, შედარებით უკეთესად ვსწავლობდი. სანთლის შუქზე საათობით მეცადინეობამ შედეგი გამოიღო.

ჰარუნ ჩიმქე და ვახტანგ ამაღლობელი
ჰარუნ ჩიმქე და ვახტანგ ამაღლობელი

- ვინ იყვნენ ის ადამიანები, ვინც დახმარება გაგიწიათ?

- საოცრად კეთილგანწყობილი ლექტორები და თანაკურსელები გვყავდა. ისინი ცდილობდნენ, რომ ჩვენთვის ყველაფერში დახმარება გაეწიათ და ეს გვიმსუბუქებდა გამოუვალ სიტუაციას. ყველა თანაკურსელით უზომოდ კმაყოფილი ვარ, მაგრამ მინდა ორი მათგანი განსაკუთრებით გამოვყო. ესენი არიან: ია სუსარეიშვილი და ლუიზა მაკარიძე, რომლებიც, სამწუხაროდ, ნაადრევად წავიდნენ იმიერში. ორივე ერთმანეთზე ნიჭიერი და კეთილშობილი იყო. ნათელი მათ ლამაზ სულს... ისიც აუცილებლად უნდა აღვნიშნო, რომ არც ერთ თანაკურსელს დახმარებაზე უარი არასოდეს უთქვამს.

ჰარუნ ჩიმქე და ცირა ბარბაქაძე
ჰარუნ ჩიმქე და ცირა ბარბაქაძე

- როდის გადაწყვიტეთ, რომ ქართული ენა საფუძვლიანად შეგესწავლათ?

- პირველი კურსის მეორე სემესტრის ბოლოსკენ უკვე მქონდა მიღებული გადაწყვეტილება, რომ ქართული ენის სპეციალისტთან დამატებით მევლო. ამისთვის პირველი ნაბიჯი გადავდგი და ჩვენი კურსის ქართული ენის გრამატიკის ლექტორს, ჩემს საყვარელ ადამიანს, ქალბატონ ჟუჟუნა ფეიქრიშვილს ვუთხარი ჩემი ჩანაფიქრი. მან გამომიცხადა, რომ მისი დაკავებული განრიგიდან გამომდინარე, თვითონ ვერ ჩამიტარებდა ქართული ენის გაკვეთილებს დამატებით, მაგრამ რამდენიმე დღეში გამაცნო ჩემი მომავალი მასწავლებელი ქალბატონი რუსუდან საღინაძე, რომელიც არა მარტო ქართული ენის მასწავლებელი, არამედ, ჩემი სულიერი დედა, უახლოესი ადამიანი და ყველაფერი გახდა.

ჰარუნ ჩიმქე
ჰარუნ ჩიმქე

- ქართული ენის გრამატიკა საკმაოდ რთულია და ამის გამო ხომ არ გქონიათ სურვილი, რომ სწავლისთვის თავი დაგენებებინათ?

- რამდენიმე გაკვეთილის შემდეგ სასაწარკვეთილებაში ჩავვარდი. ვიფიქრე, რომ ამ ყველაფერს ვერ გავუმკლავდებოდი. მეცადინეობისთვის თავის დანებება ყველაზე კარგი საშუალება იყო. ქალბატონ რუსუდანს ავუხსენი, რომ არ შემეძლო ამდენის სწავლა. მან ღიმილით ამიხსნა, რომ ქართულს უფრო გამარტივებული მეთოდით მასწავლიდა. ამის მერე რაც უფრო გადიოდა დრო, მით უფრო კარგად ვსწავლობდი. უნივერსიტეტის დამთავრებამდე დამატებით გაკვეთილებზე სიარული არ შემიწყვეტია. მალე ქალბატონმა რუსუდანმა ქართული ენისადმი მიძღვნილ ღონისძიებებშიც ჩამრთო. მისივე ხელმძღვანელობით უკვე მესამე კურსიდან სტუდენტთა საუნივერსიტეტო თუ ეროვნულ სამეცნიერო კონფერენციებში ვმონაწილეობდი. უნივერსიტეტის მაშინდელმა რექტორმა, ბატონმა ავთანდილ ნიკოლეიშვილმა მითხრა, თუ ასპირანტურაში გავაგრძელებდი სწავლას, მზად იყო გვერდში ყველანაირად დამდგომოდა. ბატონი ავთანდილის ძალიან მადლობელი ვარ.

ჰარუნ ჩიმქე
ჰარუნ ჩიმქე

- რომელი იყო ნაწარმოები, რომელიც პირველად თარგმნეთ ქართულიდან თურქულად?

- ჩემი მთარგმნელობითი საქმიანობა უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ერთ-ერთ ორენოვან ჟურნალში სულხან-საბა ორბელიანის იგავების რამდენიმე ნიმუშის თარგმნით დაიწყო. ამ საქმეშიც ჩემი ქართული ენის მასწავლებელი და შემდგომში უკვე სადოქტორო დისერტაციის ხელმძღვანელი, ქალბატონი რუსუდანი მეხმარებოდა. სხვადასხვა დროს ვთარგმნე: „ქართული მოთხრობები“, დათო ტურაშვილის „გურჯი ხათუნი“, ზვიად კვარაცხელიას „ფორმა 100“, ნინო სადღობელაშვილის „თავშესაფარი“, შოთა არველაძის „გუშინ“, გიორგი სოსიაშვილის „მარტოსულთა ზამთარი“ და რეზო თაბუკაშვილის „13 დღე“.

ჰარუნ ჩიმქე და დათო ტურაშვილი
ჰარუნ ჩიმქე და დათო ტურაშვილი

- ქართველოლოგიაში წარმატებული საქმიანობისთვის საპატიო დოქტორის წოდება მოგენიჭათ, თუმცა ეს არ არის ერთადერთი აღიარება, რომელი ქართული ჯილდოა თქვენთვის ყველაზე ძვირფასი?

- პირველი საპატიო დოქტორის წოდება მომანიჭეს 2012 წელს, იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაწეული სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობის, ქართველოლოგიაში წარმატებული კვლევითი მუშაობისა და თურქეთ-საქართველოს კულტურულ-საგანმანათლებლო ურთიერთობის განმტკიცებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის. იაკობ გოგებაშვილის მედალი 2015 წლის 27 ნოემბერს, გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის დაარსების 80 წლისადმი მიძღვნილ საიუბილეო საღამოზე გადმომეცა. 2019 წლის 20 ივნისს კი გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის აკადემიური საბჭოს გადაწყვეტილებით, საპატიო დოქტორის წოდება მომანიჭეს. სამივე ჯილდო ჩემთვის ფასდაუდებელია.

ჰარუნ ჩიმქე საქართველოში
ჰარუნ ჩიმქე საქართველოში

- თქვენ მუშაობდით ისეთ ურთულეს საკითხზე, როგორიცაა, ქართული ენის ზმნისწინის კვლევა. მგონი, ბევრ ქართველზე კარგად იცით ჩვენი ენა...

- პირველ კურსზე როდესაც ქართულად ორ სიტყვას ერთად ძლივს ვამბობდი, მეუბნებოდნენ: „რა კარგად იცი ქართულიო!“- ეს სიტყვები მეხივით მეცემოდა. სინამდვილეში კარგად ვიცოდი ერთი რამ - რომ არ ვიცოდი ქართული. მართალი ხართ, დღესაც ბევრი ადამიანი მეუბნება იმავე ფრაზას - „ბევრ ქართველზე კარგად იცით ეს ენაო“. რა თქმა უნდა, ამ ქებას დღესაც არ ვიღებ, შეიძლება გრამატიკა ბევრ ადამიანზე უკეთ ვიცოდე, მაგრამ ქართული სალაპარაკო ენა ქართველზე უკეთესად არასოდეს მეცოდინება... რაც შეეხება, ზმნისწინებზე მუშაობას, ქართული ენის შესწავლისას, მოსამზადებელი კურსებიდანვე, თავისი სირთულითა და მრავალფეროვნებით სწორედ ზმნისწინებმა მიიქცია ჩემი ყურადღება, თუმცაღა, ქართულ ზმნაში ადვილი და მარტივი საკითხი არც არსებობს. 2010 წელს დავიცავი დისერტაცია თემაზე „ზმნისწინთა სემანტიკური ნიუანსები ახალ სალიტერატურო ქართულში“. აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ 2016 წელს, თბილისში, ამავე სახელწოდებით ჩემი დისერტაცია მონოგრაფიის სახით გამოვეცი.

ჰარუნ ჩიმქე და მისი ხელმძღვანელი რუსუდან საღინაძე
ჰარუნ ჩიმქე და მისი ხელმძღვანელი რუსუდან საღინაძე

- თქვენი ინიციატივით ქართული ენის გრამატიკა თურქულად გამოიცა...

- ჯერ კიდევ მესამე კურსიდან დავიწყე იმაზე ფიქრი, რატომ არ შეიძლება ქართული ენის გრამატიკა იყოს თურქულადაც-მეთქი. მინდოდა, რომ ქართული ენის შესწავლით დაინტერესებულ თურქებს საშუალება ჰქონოდათ, უფრო მოკლე დროში უკეთეს პირობებში ესწავლათ. 2012 წლიდან რეალურად შევუდექი ჩემი ოცნების განხორციელებას. რა თქმა უნდა, ეს ძალიან საპასუხისმგებლო საქმე იყო და მარტო ვერ შევძლებდი. ამიტომ ჩემი გეგმა ვუთხარი თავისი საქმის პროფესიონალს, ქართული ენის დიდ ქომაგს, ქალბატონ რუსუდან საღინაძეს. იმანაც დიდი ენთუზიაზმით მიიღო ეს წინადადება. შემდეგ ორივეს საერთო გადაწყვეტილებით, ასევე დიდ მეცნიერს, ქალბატონ ჟუჟუნა ფეიქრიშვილსაც შევთავაზეთ ერთობლივი მუშაობა. ხუთი წლის განმავლობაში დიდი შრომის შედეგად გამოვეცით სამეცნიერო ხასიათის ნაშრომი „ქართული ენის გრამატიკა (ქართული ენა – ფონეტიკა, მორფოლოგია)“. ეს თურქეთის ისტორიაში ქართული ენის პირველი გრამატიკა იყო და ჩვენს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა...

ჰარუნ ჩიმქე და ბესიკ ხარანაული
ჰარუნ ჩიმქე და ბესიკ ხარანაული

- ბატონო ჰარუნ, მკითხველს შევახსენოთ ის მნიშვნელოვანი ფაქტი, რომ რიზეს რეჯეფ ტაიფ ერდოღანის უნივერსიტეტში დღეს ქართული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობა არსებობს...

- დიახ, ეს 2011 წელს მოხდა და მე ბედნიერება მხვდა წილად, რომ მის სათავეებთან ვყოფილიყავი. რიზე მეოთხე ქალაქია, სადაც უკვე რამდენიმე წელია, სტუდენტები ამ სპეციალობას ეუფლებიან. 2015 წელს რიზეს უნივერსიტეტში მოწვეულ ორ არაჩვეულებრივ სპეციალისტთან, ფილოლოგიის დოქტორ, პროფესორ რუსუდან  საღინაძესთან (აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი) და ფილოლოგიის დოქტორ, ასოცირებულ პროფესორ მაია კიკვაძესთან (ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი) ერთად შევადგინეთ ოთხწლიანი სასწავლო პროგრამა და საფუძველი ჩავუყარეთ სტუდენტთა მიღებას სპეციალობაზე, რომელსაც დიდი წვლილი შეაქვს ქართულ-თურქული ურთიერთობების განვითარებასა და განტკიცებაში.

ჰარუნ ჩიმქე და მისი მეგობარი, მინდია თავდიშვილი მეუღლესთან ერთად
ჰარუნ ჩიმქე და მისი მეგობარი, მინდია თავდიშვილი მეუღლესთან ერთად

- როგორც ჩანს, ქართული ენა თქვენთვის მარტო მეცნიერულად შესწავლის საგანი არ არის...

- ქართული ენა ჩემთვის და ალბათ, ბევრი უცხოელისთვისაც, აუღებელი ციხე-სიმაგრეა, აუთვისებელი განძია. რაც უფრო სიღრმეებში ჩადიხარ, მიზანს მით უფრო ვერ აღწევ. დასასრული საერთოდ არ ჩანს. ჩემი აზრით, ქართული ენის ღირსება ის არის, რომ ადამიანი, რომელიც იწყებს მისი სითბოს დაგემოვნებას, ვეღარ სცილდება მას და მის გარეშე აღარ შეუძლია. სხვანაირად რომ ვთქვა, ქართული ენის სიყვარულმა მე მაქცია სულ სხვა ადამიანად, რომელსაც სახელს ვერ ვარქმევ. რომელიმე დღე რომ არ მქონდეს ქართულთან შეხება, ცუდად გავხდები... 

ჰარუნ ჩიმქე და შოთა არველაძე
ჰარუნ ჩიმქე და შოთა არველაძე

- როგორ ფიქრობთ, ქართულმა ენამ შეგცვალათ?

- ერთხელ ჩემმა მეგობარმა, რომელთანაც ერთად საქართველოში მივემგზავრებოდი, მითხრა: „როცა ქართველებს ესაუბრები, სხვა ადამიანი და უფრო მოლაპარაკე ხდებიო“- სწორი შენიშვნა იყო! ბუნებით ძალიან მოლაპარაკე ადამიანი არ ვარ, მაგრამ, როცა ქართულად ვინმეს ვესაუბრები, უხილავი ძალა მემატება. შეიძლება ეს ქართველი ხალხისა და ქართული ენის სიყვარულით აიხსნას, სხვა ახსნა ამას ნამდვილად არ აქვს. ქართული ენის სწავლას ბოლო არ უჩანს. ხანდახან ვფიქრობ, ნეტავ, ოდესმე შევძლებ ამ ენის სრულყოფილად დაუფლებას?... ასე რომ, დავით გურამიშვილის ნათქვამის „კენწეროში გატკბილდებისო“ იმედით ვარ. საკუთარ თავს შევამჩნიე, როცა საქმე ქართულს ეხება, ჩემს თავს არ ვეკუთვნი და უარს ვერავის ვეუბნები. ამ საქმეში გულს ვდებ და მინდა სიცოცხლის ბოლომდეც ასე გავაგრძელო...

2648
4G  ქსელის ანძები

5G-ს გავლენა კორონავირუსის გავრცელებაზე: ქვეყნდება უახლესი კვლევა

0
(განახლებულია 12:54 19.01.2021)
5G ქსელებთან დაკავშირებიული ერთ-ერთი მოსაზრების თანახმად, ეს არის გამოსხივების წყარო, რომელიც ადამიანების იმუნურ სისტემას ასუსტებს და მოწყვლადს ხდის ინფექციური დაავადებების მიმართ

თბილისი, 19 იანვარი — Sputnik. კავშირი მეხუთე თაობის (5G) საკომუნიკაციო ქსელების განთავსებასა და კორონავირუსით ინფიცირებას შორის შეთხზულია და რეალობას არ შეესაბამება, წერს РИА Новости საერთაშორისო კონსალტინგური კომპანია Deloitte-ს კვლევაზე დაყრდნობით.

„თეორია, რომ თითქოს 5G ტექნოლოგია COVID-19-ის გადადებას უწყობს ხელს, უბრალოდ უგუნურებაა, რადგან ეს შეუძლებელია. COVID-19 არის ვირუსი, რომელიც ვრცელდება ჰაერ-წვეთოვანი გზით და გადადის ადამიანიდან ადამიანზე. ვირუსს არ შეუძლია გავრცელდეს რადიოტალღებით“, — ნათქვამია კვლევაში.

ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, ასევე მცდარია 5G-სთან დაკავშირებული დეზინფორმაციის ის ვერსიაც, რომ თითქოს 5G არის გამოსხივების წყარო, რომელიც ასუსტებს ადამიანების იმუნურ სისტემას, რაც მათ მეტად მოწყვლადს ხდის ინფექციური დაავადებების მიმართ.

ამასთან კვლევის ავტორები პროგნოზირებენ, რომ COVID-19-ის შემთხვევებზე 5G-ის გავლენასთან დაკავშირებული ცრუ თეორიები 2021 წელში ისეთივე გავრცელებული იქნება, როგორც ეს 2020 წელს იყო.

აღსანიშნავია, რომ მანამდე აშშ-ის აერონავტიკის რადიოტექნიკური კომისიის (RTCA) სპეციალისტებმა გამოაქვეყნეს ანგარიში, რომლის თანახმადაც 5G ანძების მუშაობას გარკვეულ სიხშირეებზე შეუძლია ხარვეზები შეუქმნას ლაინერების სიმაღლის მზომ რადარებს, რასაც შეუძლია გავლენა მოახდინოს როგორც აშშ-ის, ისე მთელი მსოფლიოს ავიაციაზე და არაერთი ავიაკატასტროფა გამოიწვიოს მრავალრიცხოვანი მსხვერპლით.

0
თემები:
საერთაშორისო პანორამა