შატილი

პირიქითა ხევსურეთი

2213
(განახლებულია 20:39 10.05.2017)
Sputnik საქართველოს ჟურნალისტი რუსუდან შაიშმელაშვილი დაცლილ ქართულ სოფლებზე პოეტ გელა დაიაურთან ერთად გიამბობთ.

…აქ კი აღარც თორღვა ძაგანია,

აღარც ფარ-შუბების ჭახანია,

მშველელს ელოდება რა ხანია

ბეჭებგაბზარული მუცო.

გელა დაიაური

პოეზიის მოყვარულები მას იცნობენ მისი ლექსებით, ხალხური სიმღერის მოყვარულები – სიმღერებით, მთის მოყვარულები – მისი ქართველობით, მუცოზე, შატილისა და ხევსურეთის სკოლებზე ზრუნვით. მაგრამ მის თავზე დატრიალებულმა ტრაგედიამ ის მთელ საქართველოს უფრო ახლოს გააცნო. მიუხედავად ყველაფრისა, გელა დაიაურს არც ლექსი მიუტოვებია, არც ქართული სიმღერა და არც მშობლიური მთები. ის დღესაც ამქვეყნიური საქართველოსთვის ისევე ცხოვრობს და ზრუნავს, როგორც იმ ქვეყნად გადასახლებული მისი პატარა ოჯახისთვის…

ამჯერად ჩვენ მას ხევსურეთის დაცლილ სოფლებზე სასაუბროდ შევხვდით.

პირაქეთა ხევსურეთი
პაატა ვარდანაშვილი
პირაქეთა ხევსურეთი

– პირველ რიგში, მადლობას მოგახსენებთ, ინტერვიუზე რომ დაგვთანხმდით. საქართველოს ერთ–ერთი ულამაზესი კუთხიდან ბრძანდებით, რამდენად მნიშვნელოვანია ეს კუთხე სრულიად საქართველოსთვის?

– ზოგადად, ჩემი კუთხე არის ხევსურეთი, მაგრამ ხევსურეთი იყოფა პირიქითა ხევსურეთად და არხოტის თემად. მე ვარ პირიქითა ხევსურეთიდან. დათვისჯვრის უღელტეხილზე როცა გადავდივართ, იქიდან იწყება პირიქითა ხევსურეთი, ჩრდილოეთი კავკასია. პირველი სოფელი არის ლებაისკარი, მეორე სოფელია კისტანი, მესამე და მეოთხე – გურო და გიორგიწმინდა. ყველა ეს სოფელი დაცლილია. მერე გვხვდება შატილი.

პირიქითა ხევსურეთი
პაატა ვარდანაშვილი
პირიქითა ხევსურეთი

შატილი პირიქითა ხევსურეთის ცენტრად მოიაზრება, იმიტომ რომ შატილში არის სკოლა, არის მედპუნქტი, არის სატელეფონო კავშირი. ამ ეტაპზე შატილში 10 კომლამდე  ცხოვრობს. მუცოში ცხოვრობს მკვიდრი სამი კომლი. შემდეგ მოდის ხონისჭალა. იქაც ზამთარში 2-3 კომლი რჩება. მარჯვენა მხარეს არის არდოტი, სადაც 3-4 კომლია. გზას თუ პირდაპირ გავაგრძელებთ, გვხვდება ორი სოფელი, ანდაქი და არჭილო, სადაც აღარავინ ცხოვრობს. და დარჩა ხახაბო, სადაც კარგა ხანს ერთი ბიჭი ცხოვრობდა, მაგრამ ახლა ის ბიჭიც წამოვიდა, იმიტომ რომ წყალდიდობამ გზები და ხიდები დაანგრია. ბოლო 10 წელი დაახლოებით ასეთი მდგომარეობაა. მახსოვს, ლებაისკარში ცხოვრობდა ერთი კაცი, მახსოვს კისტანში ცხოვრობდა კიდევ 4 ოჯახი, ანდაქში და არჭილოში დააახლოებით 5-5 ოჯახი ცხოვრობდა, რომლებიც ახლა დაცლილია მთლიანად. სულ პირიქითა ხევსურეთში მკვიდრი მოსახლე იქნება 20-25 კომლი.

შატილი
პაატა ვარდანაშვილი
შატილი

ჩვენ ვესაზღვრებით რუსეთის ფედერაციას, უშუალოდ ჩეჩნეთი გვესაზღვრება, და რომ გააყოლო თვალი, სიგრძეზე დაახლოებით 40-45 კმ საზღვარზე ცხოვრობს დაახლოებით 20-25 ოჯახი. ამ 11 სოფლიდან – ლებაისკარი, კისტანი, გიორგიწმინდა, გურო, შატილი, მუცო, ხონისჭალა, არდოტი, არჭილო, ანდაქი, ხახაბო – ნახევარი დაცლილია. მეშინია, რომ როგორც სამაჩაბლოში, აქაც არ გადმოგვიწიონ საზღვარი.

პირიქითა ხევსურეთი
photo: courtesy of Paata Vardanashvili
პირიქითა ხევსურეთი

– კომუნისტების პერიოდში მოსახლეობის მხრივ როგორი მდგომარეობა იყო?

– სხვათა შორის, კომუნისტების პერიოდში უფრო არ ცხოვრობდა ბევრი ხალხი. ყველაზე მეტი ხალხი ცხოვრობდა 1991-92 წლებში. ამ წლებში ბარში გაჭირდა ცხოვრება, ხალხი მთაში ამოვიდა. მახსოვს, მუცოში დაახლოებით 12-13 ოჯახი ცხოვრობდა, არდოტში თითქმის 15 ოჯახი. მაგრამ როგორც კი გაიოლდა ბარში ცხოვრება, ისევ აიყარა ხალხი მთიდან. მაგრამ ეს არ არის იმათი ბრალი, ეს არის პირობების ბრალი. მაგალითად, მუცოში ჰესის დადგმაზე იყო საუბარი ხელმძღვანელობასთან და ასე მიპასუხეს, სადაც დიდი სოფელია, მიკროჰესი იქ უნდა დაიდგას, აქ ხალხი არ ცხოვრობს და ჰესი არ უნდა დაიდგასო. მე ვუხსნი, ხალხი იმიტომ არ ცხოვრობს, რომ ელექტროენერგია არ არის–მეთქი, მაგრამ ისინი ამბობენ, ხალხი თუ არ ცხოვრობს, მაშინ რა საჭიროა ელექტროენერგიაო. საბოლოოდ ვერაფერი გავაგებინეთ ერთმანეთს. ვთქვათ ხახაბო, ანდაქი, არჭილო – ამ სამ სოფელში სამანქანო გზა არასოდეს ყოფილა, ელექტროენერგიაზე ხომ ზედმეტია ლაპარაკი. დღესაც ბილიკებით ადის იქ ხალხი. ძალიან დიდი საქმეა მუცოს რეაბილიტაცია, მაგრამ არანაკლები ძეგლებია არდოტში და ხახაბოში.

შატილი
photo: courtesy of Paata Vardanashvili
შატილი

– ისტორიულად რომელ სოფელს გამოყოფდით?

– ისტორიულად, მაგალითად, ანატორი არის საინტერესო. მას „მკვდართა ქალაქი“ შეარქვეს. ვარაუდობენ, რომ იყო ეპიდემია (სავარაუდოდ ქოლერა ან „შავი ჭირი“, ხევსურულად – „ჟამიანობა“), რომლის დროსაც დაავადებულები თავისი ფეხით გადიოდნენ სოფლიდან, რადგან, ერთი მხრივ, დამარხვას უკვე ვეღარ აუდიოდნენ, მეორე მხრივ – სხვებისგან გასარიდებლად, და ისეთი აკლდამები ააშენეს, სადაც თავისი ფეხით შედიოდნენ. ანატორის აკლდამაზე არის ასეთი თქმულება: ერთ დღეს 60 ხმლიანი გავიდა სოფლიდან. ეს სოფელი იყო სისაურების. ეს გვარი იყოფოდა სამ ჩამომავლობად. თითო ჩამომავლობიდან აარჩიეს თითო კაცი, თითო მეთოფე. თუ სოფლიდან ვინმე დააპირებდა გასვლას, მაშინვე უნდა ესროლათ მისთვის, რათა ეპიდემია ერთი სოფლიდან მეორეში არ გასულიყო. თვითონვე  გააკეთეს კარანტინი და საამაყო აქვთ დღესაც სისაურებს, ანატორელებს, რომ თოფი არ გასროლილა, ანუ სოფლიდან არავინ გაქცეულა. როცა იგებდნენ, რომ ავად იყვნენ, ფანდური, საგზალი, არაყი მიჰქონდათ და სიკვდილს სიმღერით ხვდებოდნენ. მხოლოდ ერთი ბავშვი ამოურჩევიათ და, გვარი რომ არ გადაშენებულიყო,  გაუგზავნით თუშეთში. ამ ბავშვს სულ ახსოვდა და ამბობდა, მე იქიდან ვარ, სადაც მზე ორჯერ ამოდისო.  ანატორში, სადაც სალოცავი დგას, იქიდან თუ დააკვირდებით, მზე გადადის ამ მთაზე და მეორედ მთიდან ახლიდან ამოდის. ანუ მზე ორჯერ ამოდის.

ხევსურეთი ასევე თემებად იყოფა. კისტან-ლებაისკარის თემი, სადაც ჭინჭარაულები ცხოვრობდნენ, გურო-გიორგიწმინდას თემი, სადაც გოგოჭურები ცხოვრობდნენ.  შატილი კი ცალკე თემი იყო. მერე უკვე მიღმახევი არის, რომლის ხეობაც ბორბალოდან იწყება. მიღმახევში შედის არდოტის, ხახაბოს და მუცოს თემები.

ქაჩუს ციხე
პაატა ვარდანაშვილი
ქაჩუს ციხე

– ძეგლების მხრივ რას გვეტყვით?

– ყველა სოფელშია აკლდამები, ყველა სოფელში არის ციხე-კოშკები. პირიქითა ხევსურეთი არის სასაზღვრე ზოლი, რომელიც გამაგრებული იყო ციხე-სიმაგრეებით. და ჩვენთვის ძალიან საამაყოა, რომ საქართველოში იქიდან მტერი არასოდეს შემოსულა. ბოლო ბრძოლა შატილში იყო შამილის ნაიბთან. თვითონ ეს ნაიბიც იქ მოკლა 70 შატილიონმა, მეომარმა. შატილიდან დაღესტნისკენ უკან შეატრილა 3–ათასკაციანი ლეკების ლაშქარი. ასეთი პირობით მოდიოდნენ: ჩვენ თქვენ არ გერჩით, ჩვენ გადავალთ საქართველოში, ოღონდ თქვენ გაგვატარეთო. ამათ არ გაატარეს და პირდაპირ ეომნენ. ასეთი პატარა ისტორიაცაა: ბრძოლის დროს ციხე-სიმაგრეში ცოლი ქმარს უტენიდა და აწვდიდა თოფს. ამ დროს სარკმლიდან შემოვარდნილმა ტყვიამ აკვანში ბავშვი მოკლა. დედამ, ანუ ცოლმა აკვანში ბავშვს ზეწარი გადააფარა, რომ ქმარს არ დაენახა და ხელი არ აჰკანკალებოდა, და გააგრძელა ტყვია-წამლის მიწოდება. როცა ბრძოლა დამთავრდა, მხოლოდ შემდეგ უთხრა, შვილი მოგიკვდაო. არც არის გასაკვირი, აქ რომ მტერი ვერ შემოდიოდა, რადგან ასეთი ხალხი ცხოვრობდა. მსგავსი გმირობის ისტორია კი თითქმის ყველა სოფელს აქვს.

მუცო
პაატა ვარდანაშვილი
მუცო

– დღეს რა მდგომარეობაა ხეობაში?

– დღეს ერთადერთი სოფელი, სადაც ყველა პირობაა იმისთვის, რომ იცხოვრო, არის შატილი. არის ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც არის დამოუკიდებელი და გადასახადი არ არის დენზე, ანუ სოფელი თავის დენს თვითონ მოიხმარს. სამწუხაროდ, არ არის სამანქანო გზები სოფლებისკენ.

პირიქითა ხევსურეთი
პაატა ვარდანაშვილი
პირიქითა ხევსურეთი

– თქვენი აზრით, ელემენტარული პირობები რომ იყოს, ხალხი დაბრუნდება?

– აუცილებლად დაბრუნდება. მაგალითად, არდოტში ახლა ძირითადად მესაზღვრეები არიან და ოჯახებით ამოდიან ზაფხულში. სახლები ააშენეს, იმიტომ რომ სამანქანე გზა მივიდა. მაგრამ იქ ჰესი და სხვა პირობებიც რომ იყოს, ვიცი, რომ დაბრნუდება ხალხი. როგორც გითხარით, ერთმა ბიჭმა ხახაბოში ზამთარი მარტომ გაატარა. როცა ავაკითხეთ, თქვა, ერთი თვეა კაცი არ მინახავს თვალითო. ბიჭმა მთელი ზამთარი იქ გაატარა და, წარმოიდგინეთ, ახლა იქ რომ სამანქანო გზა იყოს, ელექტროენერგია, აქ საერთოდ ჩამოვა? ნორმალური ბიჭია, საღად აზროვნებს, გულიანი და მგელი ბიჭია, მაგრამ წამოვიდა, იმიტომ რომ არ იყო ელემენტალური პირობები.

– ცნობილია, რომ ამ კუთხეში ძალიან შრომისმოყვარე ხალხი ცხოვრობდა…

– დიახ, დასვენება მთაში არ არსებობს. ერთადერთი – კვირაა. მხოლოდ შაბათ-კვირას სანადიროდ თუ გავიპარებოდით. იქ ვერ დაისვენებ. დღე-ღამეში, ალბათ, 17-18 საათი ვმუშაობდით ფიზიკურად. სტუდენტობისას ზაფხულში რომ ჩამოვდიოდი, კაი რუჯი მქონდა და რომ მეკითხებოდნენ, ვეხუმრებოდი, ზღვაზე ვისვენებდი–მეთქი. რა დასვენება, რის დასვენება – სად მეცალა. იქ დასვენება, როგორც ასეთი, არ არსებობს. იმიტომაა, რომ ხმელი და ჯანმრთელი ხალხია, საოცრად შრომისმოყვარე. უბრალოდ, როცა ხედავენ, ბარში უფრო იოლია ცხოვრება და იქ არ არის ის პირობები, ძნელია. იგივე ჩემი ოჯახი ავიღოთ. ამიტომ წამოვიდნენ ჩემი მშობლებიც. ჩემს ძმას ჰქონდა აპენდიციტის პრობლემა. შემთხვევით გამოვიდა ამინდი იმ დღეს და რომ ჩამოვიყვანეთ, პერიტონიტი იყო უკვე წასული ორგანიზმშიო. იმ დღეს ამინდი რომ არ გამოსულიყო, ალბათ, დღეს ჩემი ძმა ცოცხალი არ იქნებოდა. მაშინ მამამ თქვა, რაზე ვკლავ ოჯახსო და წამოვიდა. აი, ასეთ პირობებს გამოურბის ხალხი.

შატილი
photo: courtesy of Paata Vardanashvili
შატილი
– ტრადიციების მხრივაც გამორჩეული ხალხი ხართ…

– ბოლო ტრადიცია, რაც მე მახსოვს და გადავიდა, არის „მოკითხვა“, ტრადიცია, რომელიც უკვე დაიკარგა, ჩემ მეხსიერებაში კი დარჩა. შეიძლება მოგეკითხა დედმამიშვილი, მოგეკითხა ნათელ-მირონი, მოგეკითხა ძმადნაფიცი, და ეს ყველაფერი ხდებოდა არყით. ვთქვათ, 10 ლიტრ არაყს ჩაასხამდი ჭურჭელში და მიგქონდა. გზადაგზა, სოფლიდან სოფელში ვინც შეგხვდებოდა, გააჩერებდი და დაალევინებდი. ეს ხდებოდა ზამთრის პერიოდში, რადგან იმდენი საქმე არ არის ამ დროს და ძირითადად საქონელს უვლი. მძიმე ზამთრის გადასაგორებლად კი ეს კარგი საშუალება იყო ურთიერთობისთვის. მაშინ უფრო მეტი სიყვარული იყო, ახლა კი აღარ არის მისვლა-მოსვლა, ზოგადად, საქართველოში გაცივდა სტუმარ-მასპინძლობა. საერთოდ კი ამ მხარეში ძალიან ბევრი ნიჭიერი ახალგაზრდა იყო და არის. ძირითადად ხელოვნების მიმართულებით ძალიან ბევრი შეიძინა საქართველომ, იმიტომ რომ სულიერი ხალხია, უყვართ პოეზია, სიმღერა. არიან ძალიან გულიანები და უღალატოები. თუ მიგიღეს და დაინახეს შენში ადამიანი, გამორიცხულია, რომ გიღალატონ.

 ლებაისკარის ციხე, ჩანახატები ჩანსკირზე
პაატა ვარდანაშვილი
ლებაისკარის ციხე, ჩანახატები ჩანსკირზე

– რას ეტყოდი ხალხს, ვინც სოფლიდანაა წამოსული?

– პირველ რიგში ჩემს თავს ვეტყოდი. მე უკვე 7 წელია, რაც წამოსული ვარ. შეიძლება ჩემთვის ცოტა რთულიც იყოს იქ დაბრუნდა ჩემივე დიდი ტრაგედიის გამო, მაგრამ ეს არ არის გასამართლებელი მიზეზი. მე პირადად ყველა კუთხეში დავდივარ, ძირითადად – მთაში. სამწუხაროდ, ძალიან ბევრი სოფელია დაცლილი. მაგრამ ჩვენი მხარე ხომ სასაზღვრო რეგიონია და ამით გამორჩეულია, რომელიც ყველაზე მეტად უნდა იყოს დატვირთული ხალხითაც, თანამედროვე ტექნოლოგიებითაც, ელექტროენერგიითაც და ყველაზე მეტადაც უნდა იყოს გამაგრებული. ჩვენ კი, პირიქით, იმას ვუწყობთ ხელს, რომ ხალხი წამოვიდეს იქიდან. მე ასე ვფიქრობ, ერთი პატარა დაბერვა უნდა და დათვისჯვრის უღელტეხილს იქით რუსები დაიკავებენ. პატარა ამოსუნთქვა და ჩაგვიკეტავენ გზას. და დავკარგავთ რას? ძეგლებს, ისტორიულ, მამაპაპისეულ ადგილებს, საფლავებს, სალოცავებს და მერე ერთად დავიწყებთ თავში ხელის ცემას, როგორც ახალგორში მოგვივიდა. ასე რომ, ჯობს, აქ გაკეთდეს ყველაფერი დროულად, თუ უნდათ, რომ საქართელოს მთლიანობას გაუფრთხილდნენ. მე ვამბობ – ხალხის დაბრუნებაა ყველაზე მთავარი. ეს არის საქართველოს მთლიანობის შენარჩუნება. ცოტა შორს უნდა გაიხედონ და შორიდან დაინახონ. მე ვურჩევდი, მიაქციონ ამას ყურადღება, როგორც შეუძლიათ. მესმის, საქართველოში ბევრი რამ არის გასაკეთებელი, მაგრამ პირველ რიგში მთავარია, მყარი ღობე გააკეთო სახლის გარშემო, დაცული რომ იყო. მე როგორ ვუთხრა თუნდაც იმ ბიჭს, ვინც ერთი თვე მარტომ ხახაბოში იცხოვრა, შენ ადი და დარჩი ისე, რომ ერთი თვე კაცი ვერ დაინახო–მეთქი? კი, ბატონო, ის ბიჭი ჩემთვის გმირია, მაგრამ ახალგაზრდაა, მასაც ხომ უნდა ცხოვრება. ამიტომ ვერავის ვერაფერს ვერ ვეტყვი.

მუცო
photo: courtesy of Paata Vardanashvili
მუცო

იგივე ტურისტულადაც რომ ავიღოთ, ამდენი ძეგლი არც ერთ კუთხეში არ არის – კისტანის ციხე, გუროს ციხე, შატილის კოშკები, ანატორის აკლდამები, მუცოს, არდოტის, ხახაბოს კოშკები და, რაც მთავარია, ყველა ეს ძეგლი განსხვავებულია არა მარტო ადგილმდებარეობითა და გეოგრაფიით, არამედ გამორჩეული სილამაზითაც.

ლებაისკარი
პაატა ვარდანაშვილი
ლებაისკარი

გაუქმებულ სოფელზე მოფიქრალი არ დაელიოს ჩვენს მამულს. უფროსებისგან გამიგონია, „ადგილის დედას რომ მოშორდები, მფარველი ანგელოზი ცრემლობსო“.  ნუ ავატირებთ სოფლის მფარველ ანგელოზებს…

2213
თამარ უთნელიშვილი

კლასგარეშე საკითხავი მასწავლებლებისთვის: „მოსწავლეებს რეპეტიტორი რომ არ დასჭირდეთ“

760
(განახლებულია 16:13 18.09.2020)
„როცა ბავშვებს სკოლაში მიუხარიათ და სკოლის დატოვება ეძნელებათ“ – ასე დაახასიათა ზოგადად იდეალური სკოლა თამარ უთნელიშვილმა და სწორედ ეს გახდა თავის დროზე მისი მომავალი საქმიანობის ამოსავალი.

კერძო სკოლა „თამარიონი“ თანამოაზარეებთან ერთად ქალბატონმა თამარმა გორში 1995 წელს 18 მოსწავლით გახსნა. დღეს მისი ხელმძღვანელობით ეს სკოლა სწავლების მაღალი დონით და კვალიფიციური პედაგოგებით გამოირჩევა.

თამარ უთნელიშვილი გორის უნივერსიტეტში
თამარ უთნელიშვილი გორის უნივერსიტეტში

- ქალბატონო თამარ, ბუნებრივია, დავიწყებ კითხვით – თავის დროზე პროფესიული არჩევანი რა ნიშნით გააკეთეთ?

- ყოველთვის მომწონდა და მაინტერესებდა ნებისმიერი განვითარების პროცესი, იქნებოდა ეს ტექნიკა, მედიცინა, მეცნიერება თუ სხვა რამ. ამ ინტერესის სფეროს განეკუთვნებოდა ბავშვის, როგორც გონებრივი რესურსის განვითარების პროცესიც. ვეთანხმებოდი მოსაზრებას, რომ „ბავშვის გონება სუფთა დაფაა“ და ვიღაც ბედნიერს შეუძლია იგი ძალიან მნიშვნელოვანი ჩანაწერებით შეავსოს. საბოლოოდ, თუ ეს დაფა სრულყოფილი, მნიშვნელოვანი და სასარგებლო გამოვა, ეს იქნება სწორედ „იმ ბედნიერის“ დამსახურება, ვინც ეს შეძლო. წარმოგიდგენიათ, რამხელა სიკეთეა, რამხელა მადლია იმ „ბედნიერის“ როლში ყოფნა?! ჰოდა, დღემდე ვცდილობ, ეს როლი ღირსეულად შევასრულო...

- ვინ იყო მასწავლებელი, ვინც გორის მეცხრე საშუალო სკოლაში თქვენ პიროვნებად ჩამოყალიბებაზე გავლენა იქონია?

- მუშაობისას ყოველთვის ვცდილობ ისე მოვექცე ბავშვებს და ისეთი გარემო შევუქმნა, როგორიც მინდოდა თავად მქონოდა ბავშვობაში. მოგეხსენებათ, საბჭოთა სკოლაში თავისუფალ, შემოქმედებითად დატვირთულ გარემოზე ფიქრიც კი იკრძალებოდა. თუმცა იყო ნათელი წერტილები, რომლებსაც ნათელი მასწავლებლები ქმნიდნენ და ასეთები ძალიან ცოტანი იყვნენ... დღევანდელი გადმოსახედიდან, როცა მასწავლებლების და სწავლების სტანდარტებს ვაფასებ, მხოლოდ ერთი მასწავლებელი მახსენდება, რომელიც დღევანდელ სკოლასაც დაამშვენებდა თავისი მიდგომებით, დამოკიდებულებით, შემოქმედებითი აზროვნებით, სახალისო აქტივობებით, საქმისადმი ერთგული დამოკიდებულებით და სიყვარულით. ეს ჩემი რუსული ენის მასწავლებელი როზა სტეფანიანი იყო. ახლაც მიკვირს, ამას როგორ ახერხებდა, მას ხომ არანაირი თანამედროვე ძვირადღირებული ტრენინგი არ ჰქონდა გავლილი. ამიტომ ვამტკიცებ, რომ მასწავლებლობა ნიჭი და უნარია, რომელიც ან გაქვს, ან არ გაქვს!..

ღონისძიებაზე
ღონისძიებაზე

- გამომდინარე იქიდან, რომ ფიზიკა-მათემატიკური ფაკულტეტი აირჩიეთ, შემოქმედებითი ძიების მოყვარული ბუნება გაქვთ... 

- საერთოდ, იმდენი საგანი და თემა მაინტერესებდა, რომ გამიჭირდა პროფესიის არჩევა. წერა მიყვარდა ძალიან, ჟურნალისტობაც მომწონდა, ლიტერატურასა და პოეზიაზე დღესაც „ჭკუა მეკეტება“, მასწავლებლად კი, ასე მგონია, დავიბადე. მათემატიკაში მომწონდა გზების ძიება, „გემრიელ“ ამოცანაში „გემრიელ“ გზას რომ ვიპოვიდით გაკვეთილზე, ეს იყო ჩემთვის კმაყოფილების ზენიტი. კარგი კლასი მყავდა და სულ შემოქმედებით ძიებაში ვიყავით. ბოლოს ისე გამოვიდა, რომ ძალიან ბევრი ჩემი ახლობლის გასაკვირად ფიზიკა-მათემატიკის ძალიან საინტერესო გზაზე შევდექი.

თამარ უთნელიშვილი ოჯახთან ერთად
თამარ უთნელიშვილი ოჯახთან ერთად

- რა გამოცდილება შეიძინეთ პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრში?

- მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ცენტრში მუშაობამ დიდი გამოცდილება შემძინა. ეს იყო ის სიახლეები, რაც აპრობირებულია მსოფლიოში და ჩვენ ერთად ვეძებდით ჩვენზე მორგებულ მეთოდებს. ეს იყო განათლების კორიფეებთან ურთიერთობისა და გამოცდილების გაზიარების კარგი შესაძლებლობა. მაგრამ ჩემი ტრენერობის იდეალური გამოცდილება იყო ე.წ. G-Pried (საქართველოს დაწყებითი განათლების) პროექტი, რომელიც თავისი მაღალი ორგანიზებულობით, საინტერესო პროცესუალური მიდგომებითა და რესურსებით საუკეთესოა დღემდე არსებულ საგანმანათლებლო მოდულებს შორის.

კოლეგებთან ერთად
კოლეგებთან ერთად

- კერძო სკოლის დაარსების იდეა როდის გაგიჩნდათ?

- კერძო სკოლის დაარსების იდეა გამიჩნდა მას შემდეგ, რაც ამის შესაძლებლობა მომეცა. მანამდე იყო ოცნება ისეთი სკოლის არსებობის შესახებ, სადაც იქნებოდა კეთილგანწყობილი, უშუალო გარემო, კვალიფიციური, საქმეზე და ბავშვებზე შეყვარებული მასწავლებლები, ბავშვების აზროვნების და შემეცნების აბსოლუტური თავისუფლება, მხიარული და საინტერესო სასწავლო პროცესი, როცა ბავშვებს სკოლაში მიუხარიათ და მერე სკოლის დატოვება ეძნელებათ.

კოლეგებთან ერთად
კოლეგებთან ერთად

- ობიექტურად რომ ვიმსჯელოთ, რით გამოირჩევა თქვენი სკოლა?

- ჩვენი სკოლა სხვა სკოლებისგან იმით გამოირჩევა, რომ ზემოთ ჩამოთვლილ პირობებს არ ვღალატობთ. გაძლიერებული ქართული ენის, მათემატიკის და უცხო ენების პროგრამა გვაქვს, მოსწავლეთა მცირე რაოდენობა, მათ მზადყოფნაზე მორგებული პროგრამები და პროფესიონალი კადრები იმის საშუალებას იძლევა, რომ ჩვენს მოსწავლეებს რეპეტიტორი არ დასჭირდეთ. გორი პატარა ქალაქია და ადვილია, რომ ამა თუ იმ ადამიანზე წარმოდგენა შეიქმნა. მასწავლებლებიც ძალიან ფრთხილად შევარჩიეთ, აუცილებელ მოთხოვნებად დავაწესეთ საგნის ცოდნა, საქმის და ბავშვების სიყვარული, სიახლის მაძიებლობის და საქმისადმი შემოქმედებითი მიდგომის უნარი.

თამარ უთნელიშვილი გადაღების დროს
თამარ უთნელიშვილი გადაღების დროს

- თქვენი ცხოვრება მთლიანად ქალაქ გორთან არის დაკავშირებული, ვირტუალური მეგზურობა რომ გაუწიოთ მკითხველს, რომელ საინტერესო ფაქტებს ახსენებდით ამ ქალაქთან დაკავშირებით, გარდა იმისა, რაც მსოფლიოში უკვე იციან?

- გორი ჩემი სახლია, მის ქუჩებში სიარულისას მგონია, რომ ჩემ ეზოში დავდივარ. აქ ყველა ერთმანეთს იცნობს და ეფერება. ქალაქში ბევრი საინტერესო და ღირსშესანიშნავი ადგილი გვაქვს, მარტო უნიკალური ქვაში ნაშენი უფლისციხე და გორის ციხე რად ღირს, ან ჩვენი ეთნოგრაფიული მუზეუმი შესანიშნავი ექსპონატებით. თუნდაც არაჩვეულებრივი ატენის ხეობა, მისი სიონი, შესანიშნავი შემოქმედი ადამიანები, ქალთა და გოგონათა ცნობილი კაპელა, ცნობილი სპორტსმენები, გორის უძველესი დრამატული თეატრი, კერამიკის მუზეუმი. ეს ხომ იაკობ გოგებაშვილის, ოთარ ჩხეიძის, მერაბ მამარდაშვილის, ეკატერინე გაბაშვილის, კირიონ II-ის, ნიკო სამადაშვილის, ნიკო ლომოურის, ანტონ ფურცელაძის, ივანე მაჩაბლის, ნიკო კეცხოველის, სულხან ცინცაძის, ილიკო სუხიშვილის მშობელი მხარეა... მეტი რა ქნას ამ პატარა ქალაქმა?!.

 

760
მერაბ მამარდაშვილი

მერაბ მამარდაშვილი 90: ტოტალური აზროვნების სიმარტივე

292
(განახლებულია 16:58 15.09.2020)
ადამიანი სპონტანურად უერთდება იმას, რაც მას ჰპირდება, რაღაცად გაგხდიო, ყოველგვარი მუშაობისა და მუყაითობის გარეშე. ამ ცდუნებამ კარგი ნაყოფი გამოიღო როგორც საბჭოთა კავშირში, ასევე სხვაგან...

დღეს უდიდეს ქართველ მოაზროვნეს, ფილოსოფოს მერაბ მამარდაშვილს 90 წელი შეუსრულდებოდა. გთავაზობთ დიდი მოაზროვნის გამონათქვამებს „Sputnik–საქართველოს“ სერიიდან „აზრების ფოიერვერკი".

მერაბ მამარდაშვილი — ქართველი ფილოსოფოსი, მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. მამარდაშვილის ფილოსოფიურმა და საგანმანათლებლო მოღვაწეობამ სსრკ-ში დამოუკიდებელი ფილოსოფიური აზრის ჩამოყალიბებაში უზარმაზარი როლი შეასრულა.

მერაბ მამარდაშვილი
მერაბ მამარდაშვილი

მამარდაშვილის ფილოსოფიის საყრდენს წარმოადგენდა ცნობიერების ფენომენი და მისი მნიშვნელობა ადამიანის ჩამოყალიბებაში. ის მიიჩნევდა, რომ ნამდვილი ფილოსოფია მიზნად ისახავს ცვალებად სამყაროში ადამიანის მიერ სტაბილურობის მოპოვებას.

მამარდაშვილი 1930 წელს დაიბადა გორში. მან 1954 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი. 1968-1987 წლებში იყო სამეცნიერო ჟურნალი „ვოპროსი ფილოსოფიის" მთავარი რედაქტორის მოადგილე, მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი და რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის მოსკოვის ფილოსოფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.

1987-1990 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წერეთლის სახელობის ფილოსოფიის ინსტიტუტის ბუნებისმეტყველების ფილოსოფიის განყოფილების გამგე და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. სხვადასხვა დროს ლექციებს კითხულობდა გერმანიაში, საფრანგეთსა და სხვა ქვეყნებში.

1990 წლის 25 ნოემბერს 60 წლის ქართველი ფილოსოფოსი მოსკოვის აეროპორტში გულის შეტევით გარდაიცვალა. ის თბილისში გამოფრენას აპირებდა.

• თქვენ, ალბათ, ვერ წარმოიდგენთ, რა მიმზიდველი და დამარწმუნებელია ტოტალიტარული აზროვნების სიმარტივე. ის თხევადი საწამლავივითაა, რომელიც ბევრად უფრო ეფექტურად მოქმედებს, ვიდრე ცენზურა თუ ავტორების დევნა. ის შიგნიდან გღრღნის. ის შიგნიდან იჭრება ტვინში და ეს ძალზე მომხიბლავია. რეალურად გიზიდავს. საიდან მოდის ეს ხიბლი? იქიდან, რომ ასეთი აზროვნება ნებას იძლევა, თავი ჭკვიანი გეგონოს, დაიჯერო, რომ ყველაფერი გესმის, თავზე ყოველგვარი ძალდატანების გარეშე. ზოგადად ადამიანი ზარმაცია, ამიტომ ის სპონტანურად უერთდება იმას, რაც მას ჰპირდება, რაღაცად გაგხდიო, ყოველგვარი მუშაობისა და მუყაითობის გარეშე. ამ ცდუნებამ კარგი ნაყოფი გამოიღო როგორც საბჭოთა კავშირში, ასევე სხვაგანაც.

• ადამიანი იწყება ღირსებიდან და მას მხოლოდ საკუთარი ღირსების გავლით შეუძლია ჭეშმარიტად გააცნობიეროს თავი ამა თუ იმ ერის შვილად! ქართველობა არ არის ბიოლოგიური მოცემულობა – ეს არის ნება, იყო ქართველი, ნება კი რაინდული ღირსების ფენომენია და მე თუ არ მაქვს ის, რამდენიც არ უნდა ინებოს ერმა თუ ბერმა, მე ვერც კაცი ვიქნები და ვერც ქართველი!

ბატონობას მიჩვეული უბატონოდ ვეღარ გაძლებს...>>

• ადამიანი აღზრდის ობიექტი კი არ არის, არამედ ადამიანი არის განვითარების სუბიექტი.

• შეგიძლია ისე მოკვდე, რომ ვერასოდეს აღმოაჩინო, რა იყო შენი გრძნობა. ეს შენი გრძნობა იყო, შენი, მაგრამ ის ვერ იგრძენი; ფიქრი შენი იყო, მაგრამ შენ ის ვერ იფიქრე; გამოცდილება შენი იყო, მაგრამ ამ გამოცდილებიდან აზრი ვერ გამოიტანე. ასე და ამგვარად, გამოცდილება მეორდება, თითქოს შენი ცხოვრება მარადიულად ღეჭავს ერთსა და იმავე ნაჭერს ისე, რომ ვერც ერთხელ ვერ გადაყლაპა იგი…

• ყველაზე დიდი ტყუილი შეიძლება აღმოჩნდეს ზუსტად სიმართლე, ნათქვამი ისეთ სიტუაციაში, როცა მისი დაჯერება შეუძლებელია…

• ადამიანებს უნდა მიეცეთ საშუალება, თავად გაირბინონ აზრის დასაწყისსა და დასასრულს შორის არსებული შინაგანი სივრცე. გრძნობები უნდა დაკრისტალდეს ზოგადკაცობრიულობამდე. უნდა გარდავიქმნათ შიგნიდან და არა გარედან. არ შეიძლება ადამიანს გარედან მიენიჭოს ღირსების, სინდისისა და პატიოსნების გრძნობა.

სიბრძნე სამართლიანობის გარეშე და უდიდესი თავისუფლების შედეგი - ტირანია>>

• ყველაზე საშიში მტერი ჩვენ გარეთ კი არ არის, არამედ ჩვენშია ჩაბუდებული.

• ჩემთვის დამოუკიდებლობა პირველი და აბსოლუტური, სადღეისო მიზანია. ოღონდ იმიტომ კი არა, რომ უბრალოდ დამოუკიდებლები ვიყოთ, არამედ იმიტომ, რომ დავინახოთ ჩვენი თავი და შევქმნათ სიტუაცია, სადაც ჩვენი რეალური პრობლემები გამოჩნდება. ამ პრობლემის გადაწყვეტის პირობა კი შინაგანი გათავისუფლებაა. ე.ი. ჩვენ გვჭირდება გათავისუფლება არა მხოლოდ იმპერიისგან, არამედ ჩვენივე ცხოვრების გარკვეული შინაგანი პრინციპისგან.

• ჩვენ იმდენ ხანს ვთვლემდით, ისე გავიყინეთ, რომ დღეს ხელახლა უნდა ვისწავლოთ სიცოცხლის გარჩევა სიკვდილისგან, ოცნებისა – რეალობისგან. ქართველებმა უნდა იმუშაონ საკუთარ თავზე, განდევნონ უვიცობა და ისტორიული წყვდიადი მათ ზნეში, საქმიანობაში რომ დაგროვდა. საბჭოურად დაპატარავებულებმა დავკარგეთ პოლიტიკის შეგრძნების უნარი, აღარ ვიცით, როგორ ვიცხოვროთ რთულ საზოგადოებაში.

• ბევრჯერ ვყოფილვარ მოწმე, ძლიერნი ამა სოფლისანი სახელმწიფოს, ნაციისა და საზოგადოების სახელით როგორ თრგუნავენ აზროვნებას. სომხების, ოსებისა და აფხაზების ღირსების დაცვა – შენი, ქართველის ღირსების დაცვაა. მე მათთან ვცხოვრობდი და ვცხოვრობ, არავის აქვს უფლება ამით ჩემში ქართველობის გრადუსი გაზომოს.

„სიბრძნის სიმფონია" - ჰერმან ჰესე - სიბერე>>

• არ შეიძლება არსებობდეს ეროვნული იდეალი, თუ მასში ჩადებული არ არის ადამიანის თავისუფლება.

• ჩვენ გვჭირდება გათავისუფლება არა მხოლოდ იმპერიისგან, არამედ ჩვენივე ცხოვრების გარკვეული შინაგანი პრინციპებისგან.

• მტრის ხატი — ესაა დამანგრეველი ფსიქიკური ძალა, იმიტომ რომ მტერი კი არ იწვევს ეჭვს, ეჭვი შობს მტერს. ეჭვი ჯერ უსაგნოდ არსებობს. ეჭვი ჩემი უძლურებაა — მე მეშინია ყველაფრის, როცა უძლური ვარ. მტერი არის განსხეულება იმისა, რაც ჩემშივეა ფესვგადგმული, როგორც უძლურება.

• ფილოსოფია — ესაა განსჯა სიკვდილის შესახებ.

• სწორედ იმიტომ, რომ არ შეგვიძლია ვიყოთ ღმერთები, შეგვიძლია ვიყოთ ზნეობრივი, სწორედ იმიტომ, რომ არის დანაშაულის სისავსე, შეგვიძლია ვიყოთ პასუხისმგებლებიანი, ესე იგი, თავისუფალი.

ცივილიზაციის ჯებირები და ხელფეხშეკრული თავისუფლება...>>

• არჩევანის პრობლემას თავისუფლების პრობლემასთან არანაირი კავშირი არ აქვს. თავისუფლება — ეს ფენომენია, რომელსაც ადგილი აქვს იქ, სადაც არანაირი არჩევანი არაა. თავისუფლება არის რაღაც, რაც თავის თავშივე მოიცავს აუცილებლობას… რაღაც, რაც თავისი თავის აუცილებლობას წარმოადგენს, არის კიდეც თავისუფლება.

• ფილოსოფიაში თავისუფლებას შინაგანი აუცილებლობა ეწოდება. თავისი თავის აუცილებლობა.

292
ნახევარმთვარე

მთვარის კალენდარი: 20 სექტემბერი რისი გაკეთება შეიძლება და რისი არა

0
(განახლებულია 11:33 18.09.2020)
გაეცანით ჩვენს ყოველდღიურ კალენდარს და შეიტყვეთ, რა საქმიანობა იქნება წარმატების მომტანი ამა თუ იმ დღეს ღამის მანათობლის განწყობის მიხედვით.

მთვარეს უზარმაზარი ძალა გააჩნია და დიდი ზეგავლენის მოხდენა შეუძლია ადამიანებზე, რადგან ყველა კოსმოსურ ობიექტს შორის დედამიწასთან ყველაზე ახლოს იმყოფება.

20 სექტემბერი, კვირა. ამ დღეს მზე მართავს. მზარდი მთვარე მორიელის ნიშანშია.

მორიელის დღე ძალზე ემოციურია, ადვილად ვლინდება გაღიზიანება, აგრესია, მოუთმენლობა, დეპრესიისადმი მიდრეკილება. ამ დროს, სჯობს, შეზღუდოთ კონტაქტები როგორც ხელმძღვანელობასთან, ისე საქმიან პარტნიორებთან.

მთვარე მორიელში ხელს უწყობს აზრების კონცენტრაციას და ამასთან ზრდის კრიტიკულობას. ეს საუკეთესო პერიოდია ყველაზე სარისკო და სერიოზული გადაწყვეტილებების მისაღებად.

ამ დღეს არ ღირს ახალი საქმეების დაწყება, ახალი ვალდებულებების აღება საკუთარ თავზე, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საქმეების გაკეთება.

რაც შეეხება ურთიერთობებს, ესაა ვნებებისა და არშიყის დრო. მთვარე მორიელში ხელს უწყობს მგზნებარე რომანების დაწყებას, ასევე, ის ურთიერთობებს მყარს საძირკველს უყრის.

როგორ მოქმედებს მთვარის ფაზები ადამიანის ენერგეტიკაზე>>

მთვარე მორიელში თავის დაღს ასვამს ყველაფერს, მათ შორის ამ დროს დაწყებულ ურთიერთობებს. ეჭვიანობა, დაუსაბუთებელი წყენა თუ ბობოქარი აღტაცება – ეს და ბევრ სხვა რამ ახასიათებს ამ პერიოდს, თან ჭარბად.

რეკომენდებულია დაწყებული საქმეების გაგრძელება, ფინანსური საქმეების ანალიზი და სუსტი ადგილების გამოსწორება, ახალი ინფორმაციის მოპოვება და ანალიზი, ბიზნესის რაციონალიზაცია, წარმოების გაზრდა, სავაჭრო ოპერაციები, განსაკუთრებით დღის პირველ ნახევარში.

არარეკომენდებულია პროვოკაციებზე აყოლა, ჩხუბსა და კონფლიქტებში ჩართვა, ახალი საქმეების დაწყება.

არცთუ ხელსაყრელი დღეა მგზავრობისთვის.

თმის შეჭრა, შეღებვა: მორიელის დღეს კარგია თმის შეღებვა, მაგრამ არა მკვეთრად განსხვავებულ ფერში. შეჭრისთვის ნეიტრალური დღეა. თმის შეჭრა უფრო უპრიანი იქნება სუსტი თმისთვის, რადგან ის გაძლიერდება და მტკიცე გახდება.

მანიკურისთვის ნეიტრალური დღეა.

მებაღეობა: შეიძლება სამკურნალო მცენარეების შეგროვება და გამოშრობა, პიკირება, გაზონების შეჭრა, ოთახისა და ივნის მცენარეების მორწყვა, ყვავილებისთვის სასუქის მიცემა, ნაყოფიანი ხეებისა და ბუჩქების შეწამვლა, მოსავლის აღება.

არასასურველია ბოსტნეულისთვის სასუქის მიცემა, ხეების მოჭრა.

0