ამერიკელი სამხედროები

მოსაზრება: რატომ აგებს აშშ ომებს

17
(განახლებულია 09:57 25.04.2021)
აშშ–ის აუდიტორულმა და შეფასებით–ანალიტიკურმა ფედერალურმა სააგენტომ(GAO) ქვეყნის შეიარაღებული ძალების საბრძოლო მზადყოფნის კლება აღიარა.

პარადოქსი ისაა, რომ აშშ–ის სამხედრო ბიუჯეტი წელიწადში 700 მილიარდ დოლარს ჭარბობს, მაგრამ წარმატების გარანტიას ვერ იძლევა.

GAO–ში აღნიშნეს, რომ ამერიკის შეიარაღებული ძალების საბრძოლო მზადყოფნა ბოლო 20 წლის განმავლობაში რამდენიმე რეგიონულ კონფლიქტში მონაწილეობის გამო დაეცა, თუმცაღა ჩავარდნილად შეიზლება ჩაითვალოს პენტაგონის ყველა ომი მესამე ქვეყნებში, რომლებიც მან ბოლო 75 წლის განმავლობაში აწარმოა — ფაშისტურ გერმანიაზე საერთო გამარჯვების შემდეგ.

სააგენტოს სპეციალისტები ირწმუნებიან, რომ აშშ–ის უდავო სამხედრო უპირატესობა პოტენციური მოწინააღმდეგეების გაძლიერების ფონზე შესუსტდა. ამასთან ამერიკის ბატონობა პრაქტიკულად ყველა საბრძოლო განზომილებაში დაირღვა — ზღვაზეც, ჰაერშიცა და კოსმოსშიც. ხმელეთზე თითქოს საქმე უკეთაა, მაგრამ ამერიკული ჯარების სამარცხვინო გასვლა ავღანეთიდან (ტალიბების ზეწოლით) სულ სხვაზე მეტყველებს.

ანალიტიკოსებს მიაჩნიათ, რომ ამერიკის შეიარაღებული ძალების მაღალი საბრძოლო მზადყოფნის აღდგენას პლანეტის სხვადასხვა წერტილში ძალების განთავსების შესაძლებლობის არარსებობა და ტექმომსახურების სირთულეები უშლის ხელს. მსოფლიოს ათობით ქვეყანაში პენტაგონის ასობით ბაზისგან შემდგარი თითქოს უზარმაზარი ქსელი არ ქმნის იდეალურ პირობებს ყველა სახეობის ჯარებისა და საბრზოლო ტექნიკის განთავსების პირობებს. საბრძოლო მზადყოფნას დიდი ალბათობით ხელს უშლის მცირე ომების სერიებიც, ანუ პენტაგონის ეტაპობრივი ადაპტაცია იმგვარ საბრძოლო გარემოებებთან, როდესაც მაღალტექნოლოგიური მოწინააღმდეგე არ არსებობს. და ეს დეგრადაციაა.

ამერიკელი პოლიტიკოსები რეგულარულად მოითხოვენ შეიარაღებული ძალების პოტენციალის გაზრდას აშშ–ის გლობალური ლიდერობის შესანარჩუნებლად. პენტაგონის ბიუჯეტი კარგა ხანია, რაც წელიწადში 700 მლრდ დოლარს აჭარბებს. ამის მტკიცებულებაა სუპერძვირი (2,5 ტრილიონი დოლარი) გამანადგურებელი F-35, რომელიც ოფიციალურადაა აღიარებული ომისთვის არასკამარისად მზად.

დამატებითი 715 მილიარდი რუსეთისა და ჩინეთის შესაკავებლად ამინდს ვერ ქმნის, ვინაიდან მოსკოვი და პეკინი თავდაცვას გინივრული საკმარისობის პრინციპებზე აგებენ და შეიარაღების ხარისხობრივი უპრატესობისკენ ისწრაფვიან.

SIPRI–ს შეფასებით, რუსეთი მეოთხე ადგილზეა იმ ქვეყნების სიაში, რომლებსაც ყველაზე დიდი სამხედრო ხარჯები აქვთ. ასე ათუ ისე, აბსოლუტურ ციფრებში მოსკოვი თავდაცვაზე ათჯერ ნაკლებს ხარჯავს ამერიკელებზე.

ავღანური სინდრომი

აშშ–ისა და ნატოს სამხედრო კონტინგენტები ავღანეთს დამამცირებელი სამშვიდობო შეთანხმების პირობებით ტოვებენ, რომელიც ტერორისტულ ორგანიზაცია „თალიბანთან“ გაფორმდა 2020 წლის 29 თებერვალს. ამასთან ნარჩუნდება საფღთხე იმისა, რომ ისლამური რესპუბლიკა ტერორისტებისა და ჯიჰადისტების მთავარ საერთაშორისო ბაზად იქცეს მთელ პლანეტაზე. პენტაგონი სასწრაფოდ იგონებს რაღაც საკომპენსაციო ზომებს. ამერიკული გამოცემა The New York Times–ის ინფორმაციით, „მოკავშირეებთან ერთად განიხილავს ჯარების გადასროლას მეზობელ ტაჯიკეთში, ყაზახეთსა და უზბეკეთში“. როგორ განვითარდება მოვლენები შესაბამისი სახელმწიფოთშორისი შეთანხმებების მიღწევის შემთხვევაში, სრულიად პროგნოზიდებადია.

თუ ამერიკელები და მათი მოკავშირეები თალიბებისა და ალ–ქაიდას მებრძოლების „შეკავებას“, ანუ პერიოდულ დაბომბვას დაიწყებენ ავღანეთში ცენტრალური აზიის ტერიტორიიდან, ავღანელი ბოევიკები აუცილებლად გადავლენ ჯიჰადზე აშშ–ისა და ნატოს ბაზების დისლოკაციების ადგილებზე.

წარმოშობით ავღანელმა ავსტრალიელიმა პროფესორმა ამინ საიკალმა 21 აპრილს საიტზე ASPI Strategist საინტერესო სტატია გამოაქვეყნა, რომელშიც ნათქვამია: „მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შეერთებულმა შტატებმა პრაქტიკულად ყველა ომი წააგო, რომლებსაც განვითარებად  ქვეყნებში აწარმოებდა. ეს ფიასკო არის განსახიერება მსოფლიო ზესახელმწიფოს ტრაგიკული უუნარობისა, გადაჭრას ასიმეტრიული კონფლიქტები. ბოლო ომი, რომელზეც ახლა აშშ უარს ამბობს პირველსაწყისი მიზნების მიუღწევლად, აროს ოცწლიანი კონფლიქტი ავღანეთში. არ შეიძლება ბოლომდე არ გავაცნობიეროთ ამ ნაბიჯის პოტენციურად კატასტროფული შედეგები ავღანეთისთვის, რეგიონისა და ნატოს რეპუტაციისთვის“.

ამერიკელებმა მართლაც ვერ დაამარცხეს ტერორისტი თალიბები, ვერ გადააქციეს ავღანეთი სტაბილურ, უსაფრთხო, აყვავებულ დემოკრატიად, როგორც ამას 2001–ში გვპირდებოდნენ. თავის შემდეგ კი დანგრეულ, გაუკაცრიელებულ ქვეყანას ტოვებენ, როგორც მანამდე მოიქცნენ სამხრეთ ვიეტნამსა და ერაყში. პროფესორი საიკალი ამბობს, რომ აშშ–მა და მისმა მოკავშირეებმა 3 502 ჯარისკაცი (აქედან 2 300 ამერიკელი) დაკარგეს, მრავალი მათგანი დაიჭრა. ომი 2 ტრილიონი დოლარი დაჯდა. ავღანელი ხალხის დანაკარგი ბევრად უფრო დიდია — ბოლო 20 წლის განმავლობაში მშვიდობიანი მოსახლეობის, სამხედროებისა და პოლიციელების მსხვერპლმა 100 ათას კაცს გადააჭარბა.

მაგრამ ისტორიამ არაფერი ასწავლა აშშ–ს და დღეს ვაშინგტონი მოსკოვისა და პეკინის „შეკავებას“ აპირებს სამხედრო საშუალებებით. და ამით აშშ–ის ტერიტორიის ავღანეთის უდაბნოდ გადაქცევის რისკზე მიდის.

უგუნური პოლიტიკა

მანამდე რუსეთის თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ განაცხადა, რომ აშშ–სა და ნატოს აქტიურად გადაჰყავთ ჯარები რუსეთის ევროპული ნაწილის საზღვრებისკენ — ძირითადი ძალები განთავსებულია შავი ზღვისა და ბალტიის რეგიონებში, სულ დაახლოებით 40 ათასი უცხოელი სამხედრო და 15 ათასი ერთეული ტექნიკა და შეიარაღება — სტრატეგიული ბომბდამშენების ჩათვლით.
რა შეედგებს ელოდებიან „პარტნიორები“ მსგავსი ესკაპადებისგან რუსეთის მიმართ? რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ სერგეი ლავროვის შეფასებით, ეს უგუნური პოლიტიკაა“ და შედეგიც სრულიად კანონზომიერია — პენტაგონსა და მის მოკავშირეებს კიდევ ერთხელ ხისტად მიუთითეს „წითელ ხაზებზე“ აღმოსავლეთ ევროპაში.

პრეზიდენტ რეიგანის ექს–თანაშემწემ და მეცნიერმა დუგ ბენდოუმ 20 აპრილს ავტორიტეტულ ჟურნალ  The American Spectator–ში დაწერა:
„აშშ რამდენიმე დაუსრულებელ“ ომში მონაწილეობდა, რომელთაგან არცერთი არ წარმოადგენდა ქვეყნისთვის ეგზისტენციალურ საფრთხეს. ეს ხდებოდა იმიტონმ, რომ ამერიკის არცერთი მოწინააღმდეგე არ იყო რუსეთის მსგავსი სერიოზული სამხედრო „დერჟავა“ კარგად გაწვრთნილი კონვენციური შეიარაღებული ძალებითა და ფართი ბირთვული პოტენციალით“.

დავეთანხმებით, რომ ამერიკელი და ევროპელი ოფიციალური პირები „უგუნურად იქცეოდნენ და ეს განსაკუთრებით ეხება ნატოში უკრაინისა და საქაღთველოს მიღების გეგმას“. აშშ არასდროს დაუშვებდა მსგავს ისტორიულ სიუჟეტებს დასავლეთ ნახევარსფეროში საკუთარი ეროვნული ინტერესების კუთხით (მაგალითად, კანადის ან მექსიკის მიღებას ვარშავის ხელშეკრულებაში ან კოლექტიური უსაფღთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციაში).  და მოსკოვიც არასდროს შეეგუება მტრული სახელმწიფოების „ეგზისტენციურ“ არსებობას რუსეთის საზღვრებთან , პოსტსაბჭოთა სივრცეში. რუსეთს აქვს ეფექტური ინსტრუმენტები სამხედრო საფრთეების გასანეიტრალებლად.

დღეს უკრაინასთან საზღვარზე სწავლებების მიზნით შემთხვევით არ არის განთავსებული „რუსეთის კონვენციური საჯარისო ქვედანაყოფები — 100 ათასი სამხედრო, 1300 ტანკი და საარტილერიო დანადგარი, 380 სარაკეტო დანადგარი და 3 700 დრონი“. შევნიშნავთ, რომ ასეთი ციფრები The American Spectator–მა მოიყვანა და ისინი ერთგვარად გადაჭარბებულად გამოიყურება, თუმცა არსს სწორად ასახავს — რუსეთის მაღალტექნოლოგიურ ჯარებთან ჰიპოთეტურ კონფლიქტში  პენტაგონი და ნატო უკრაინაში გამანადგურებელ მარცხს მიიღებენ. თანაც უფრო სწრაფად, ვიდრე ავღანეთში. ხოლო „პარტნიორების“ მიერ ტაქტიკური ბირთვული იარაღის გამოყენების შემთხვევაში, პასუხი ჰიპერბგერითი სისწრაფით მიფრინდება აშშ–ისა და კონფლიქტის სხვა მონაწილეების ტერიტორიებზე. ამერიკას უნდა ჰქონდეს თვითგადარცენის შესაბამისი გრძნობა და „სწორი პრიორიტეტები“.

როგორც The American Spectator–მა დაასკვნა:  თუ ნატოს მთავარი მიზანი უსაფრთხოებაა და არა ქველმოქმედება, მასში არ უნდა შედიოდნენ ისეთი ქვეყნები, რომლებსაც კონფლიქტები აქვთ ბირთვულ სახელმწიფოსთან: „უკრაინა  არ ღირს იმად, რომ მის გამო ბირთვულ ზესახელმწიფოსთან ომი დაიწყოს“.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

17
გათხევადებული გაზის საწარმო რუსეთში

არქტიკული მარაგები: რუსეთი ევროპიდან აშშ-ის განსადევნად მოემზადა

12
(განახლებულია 23:05 17.05.2021)
ამერიკული გათხევადებული ბუნებრივი გაზის ექსპორტი რეკორდებს ამხობს. მაგრამ ვაშინგტონში შიშობენ, რომ ეს აჟიოტაჟი დიდხანს არ გაგრძელდება, ვინაიდან „ჩრდილოეთის ნაკადი-2“-ის ამუშავების შემდეგ ევროპაში იაფი რუსული საწვავი შეთქრიალდება.

ნატალია დემბინსკაია

ამასთან მოსკოვმა უახლოეს ორიოდ წელიწადში შეიძლება გარღვევა მოახდინოს გათხევადებული გაზის ბაზარზე. ამას ხელს შეუწყობს მსხვილი ეროვნული პროექტები. დამკვირვებლები არ გამორიცხავენ, რომ პერსპექტივაში რუსეთი გააძევებს აშშ-ს ევროპული ბაზრიდან.

კატარი აზიას არ ჩააბარებს

აშშ-ის ენერგეტიკის სამინისტროს ენერგეტიკული ინფორმაციის მართვის ცენტრის (EIA) ცნობით, მარტში ამერიკელები უცხოეთში 10,5 მლრდ კუბურ ფუტ გათხევადებულ გაზს გზავნიდნენ დღეში. აპრილში 9,2 მლრდ კუბური ფუტი იყო, მაგრამ ესეც აბსოლუტური მაქსიმუმია გაზაფხულის დასაწყისისთვის.

როგორც მოხსენებაშია აღნიშნული, გასული წლის იანვარში გათხევადებული გაზის ექსპორტის უმეტესი ნაწილი აშშ-დან აზიაზე მოდიოდა. მაგრამ თებერვალსა და მარტში ნახევარი ევროპას მიჰქონდა. საქმე ისაა, რომ სპოტზე ფასები იქ აზიურს გაუთანაბრდა.

„რაც შეეხება მაისს, ჩვენ 8,6 მლრდ კუბურ ფუტამდე დაკლებას ველოდებით დღე-ღამეში, შემდეგ კი — ცხრა მილიარდზე ზემოთ მატებას ზაფხულის თვეებში ევროპასა და აზიაში პიკური მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად“, — დააზუსტეს უწყებაში.

საერთაშორისო ენერგეტიკულ სააგენტოში დაუშვეს, რომ 2024 წლისთვის ამერიკელები შეძლებენ ლიდერები გახდნენ ამ სეგმენტში. მათი გამოთვლებით, აშშ-ში, ავსტრალიასა და რუსეთში ბუნებრივი აირის გათხევადების სიმძლავრეების ერთობლიობა ამ დროისათვის მსოფლიო ექსპორტის 90%-ს მიაღწევს. თუმცა ლიდერობის თემაზე შეიძლება ვიკამათოთ.

აზიური ბაზრის დაპყრობას აშშ-ს ალბათ უმსხვილესი მოთამაშე, კატარი არ დაანებებს. 2020 წელს ახლოაღმოსავლურმა სახელმწიფომ 77,6 მლნ ტონა გათხევადებული გაზი გაიტანა ექსპორტზე. ეს საერთო მიწოდებების 26,5%-ია. უკვე 2024 წლისთვის მოპოვებების წლიური მოცულობა სპარსეთის ყურის ამ პაწია მონარქიაში შესაძლოა თითქმის ორჯერ გაიზარდოს. თებერვალში დოჰაში საბოლოო საინვესტიციო გადაწყვეტილება მიიღეს ჩრდილოეთ საბადოს აღმოსავლეთ ნაწილის დამუშავების შესახებ. ეს უმსხვილესი პროექტია.

კატარს ფეხდაფეხ მისდევს ავსტრალია — 26%-ით. მესამე და მეოთხე ადგილებზე აშშ (14,7) და რუსეთი (10) არიან. ამასთან 2019 წელს რუსებმა ევროპასა და აზიაში ექსპორტზე უფრო მეტი გათხევადებული აირი გაიტანეს, ვიდრე ამერიკელებმა. უახლოეს წლებში, როგორც მოსალოდნელია, კონკურენცია გამწვავდება, და მოსკოვს კიდევ აქვს შანსები, გამარჯვებული გამოვიდეს. მთელი საქმე უზარმაზარ არქტიკულ მარაგებშია.

არქტიკა პრიორიტეტში

ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის ნავთობისა და გაზის რესურსების გეგმაზომიერი ათვისება რუსეთის ხელისუფლების პრიორიტეტში უკვე 15 წელია. მარტში მინისტრთა კაბინეტმა გათხევადებული გაზის წარმოების განვითარების გრძელვადიანი პროგრამა დაამტკიცა. ეს წყაროების დივერსიფიკაციისკენაა მიმართული, უპირველესად, არქტიკული შელფისა და შორეული აღმოსავლეთის აქტიური გამოყენებისკენ. იგეგმება, რომ ამ პერიოდში გათხევადებული გაზის საწარმოო სიმძლავრეები სამჯერ გაიზრდება.

თუ აშშ ერთ-ერთი უმსხვილესი ექსპორტიორი გახდა ფიქალური მოპოვებების ხარჯზე, რუსეთს არქტიკა დაეხმარება, წერს ამერიკული გამოცემა OilPrice, რომელიც ნავთობ−გაზის ანალიტიკითაა დაკავებული. რეგიონში უზარმაზარი მარაგებია — 35,7 მლრდ კუბური მეტრი ბუნებრივი გაზი და 2,3 მლრდ ტონა ნავთობი და კონდენსატი.

ყურადღების ცენტრშია პროექტები „ნოვათეკა“: „იამალი LNG“ და „არქტიკ LNG-2“. მეორე, რომლის ღირებულებაც 21 მილიარდი დოლარია, 2023 წელს ამოქმედდება, რათა 2026-სთვის წელიწადში 20 მლნ ტონაზე გავიდეს.

მარტის ბოლოსთვის პროექტი დაახლოებით 39%-ით იყო ინვესტირებული. წელს კიდევ ექვსი მილიარდი ჩაიდება — ადრინდელზე ორჯერ მეტი. ინვესტორებს შორის არიან: ფრანგული Total, ჩინური CNPC და CNOOC და იაპონური კონსორციუმი Mitsui & Co და JOGMEC.

„არქტიკ LNG-2“ სამი ხაზის მშენებლობას ითვალისწინებს ბუნებრივი გაზის გასათხევადებლად, რომელთაგან თითოეულის სიმძლავრე 6,6 მლნ ტონა იქნება წელიწადში და ასევე სტაბილური გაზის კონდენსატის საწარმოებლად — წელიწადში 1,6 მლნ ტონის ოდენობით. სარესურსო ბაზა — ეს გიდანის ნახევარკუნძულზე (იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი) საბადოა.
პირველი ხაზის გაშვება 2023 წლისთვის იგეგმება, მეორისა და მესამისა — 2024 და 2026 წლებში.

როგორც OilPrice აღნიშნავს, საბადოების წარმატებული დამუშავების შემთხვევაში „ნოვატეკი“ ბაზარს დაახლოებით 100 მილიონ ტონა გათხევადებულ გაზს შესთავაზებს წელიწადში. ასეთ მოცულობას კომპანია 2030 წლის შემდეგ მიაღწევს. ამასთან მოპოვებული რესურსების თვითღირებულება ზალიან დაბალი იქნება.

ენერგეტიკის მინისტრ ალექსანდრ ნოვაკის შეფასებით, რუსეთი 2025 წლისთვის 68 მლნ ტონაზე მეტი გათხევადებული გაზის წარმოებას შეძლებს წელიწადში და მსოფლიო ბაზარზე წილს 25%-მდე გაზრდის.

მძლავრი დარტყმა

OilPrice-ის ანალიტიკოსები ვარაუდობენ, რომ რუსეთი მძლავრ დარტყმას ამზადებს ევროპაში ამერიკულ პოზიციებზე და შეუძლია სულაც განდევნოს იქიდან კონკურენტი. მოსკოვი შეტევაზე ორი ფრონტზე გადავა: ევროპელებისთვის ხელსაყრელია არა მარტო რუსული მილსადენის გაზი, არამედ გათხევადებულიც.

„ხანგრძლივ პერსპექტივაში სწორედ რუსული გათხევადებული გაზია მიმზიდველი ევროკავშირის მომხმარებლებისთვის ორი მიზეზით: მიწოდება უფრო სწრაფია, ვიდრე აშშ-დან, და უფრო იაფი. ლიეტუვა, რომელიც ენერგეტიკულ დამოუკიდებლობას უჭერს მხარს, ტყუილად არ იძენს გათხევადებულ აირს ჩვენგან. უბრალოდ სხვა გზა არ რჩება: ნორვეგიას სხვა კლიენტებიც ჰყავს, ოკეანის გაღმიდან გათხევადებული გაზის მიწოდება კი ძვირია“, — აღნიშნავს ლეონიდ ხაზანოვი, დამოუკიდებელი ექსპერტი.

მისი თქმით, ამასთან ამერიკელი მიმწოდებლებისთვის პრიორიტეტში არიან ჩინეთი და იაპონია — იქ ფასები უფრო მაღალია. ევროპაში კი მზად არ არიან ამდენის გადასახდელად და იქ გაყიდვები, როგორც წესი, მხოლოს მოთხოვნების სეზონური ზრდის პერიოდში იმატებს.

„ამიტომ რუსულ გათხევადებულ გაზს შეუძლია ოკეანისგაღმური ევროპის ბაზრის დიდი ნაწილიდან განდევნოს, დაუტოვოს რა კონკურენტებს სამოწყალოდ ესპანეთი და პორტუგალია, თუმცა ამერიკული გასაღებების ზრდის საფუძველი არც იქ არ არსებობს: 2019 წელს „ნოვატეკმა“ ხელი მოაწერა Repsol-თან 15 წლიან შეთანხმებას წელიწადში მილიონი ტონა გათხევადებული აირის მიწოდებაზე“, — ამბობს ხაზანოვი.   

ობიექტური რისკები

მსოფლიო ბაზარზე გათხევადებული გაზის სიჭარბის გათვალისწინებით, არსებობს ობიექტური რისკებიც, მინიმუმ 2025 წლამდე და მაღალი ფასების კონკურენციის გაძლიერების ცდა რთულია.

„არქტიკ LNG-2“ 2023 წელს იღებს სტარტს და ამ მომენტისთის გლობალური წარმოება 650 მლრდ კუბომეტრამდე გაიზრდება წელიწადში. მომხმარებლები უფრო მეტ შესაძლებლობებს მიიღებენ ფასების დასაწევად“, — ამბობს ექსპერტი ნიკოლაი ნეპლიუევი.

ამიტომ, მისი აზრით, „არქტიკ LNG-2“-ს არ აწყენდა დაზღვევა გრძელვადიანი კონტრაქტების სახით, რომლებიც საერთაშორისო ბაზარზე გაყიდვებში დაეხმარებოდა.

ნეპლიევის თქმით, თუ მოპოვებასა და ექსპორტში კონკურენციაზე ვისაუბრებთ, აქ რუსეთის ბუნებრივი მოწინააღმდეგე აშშ-ია. მიუხედავად მარტის საექსპორტო რეკორდებისა, ბაზრიდან სხვა მომწოდებლების სრულად განდევნა ამერიკელებს არ გამოუვათ.

ექსპერტები იმავდროულად სვამენ კითხვას: ისე ხომ არ გამოვა, რომ რუსეთის გათხევადებული გაზი კონკურენციას გაუწევს მისსავე მილსადენის გაზს. „კრემლმა პრაქტიკული მიდგომა არჩია და პრიორიტეტი გათხევადებული გაზის სექტორის სწრაფ ზრდასა და განვითარებას მიანიჭა“, — ვარაუდობენ მოხსენების ავტორები.

ექსპერტები მიდიან დასკვნამდე, რომ რუსული გათხევადებული გაზის ექსპორტი საკმარისადაა დივერსიფიცირებული. უდიდესი ნაწილი აზია−წყნარი ოკეანის რეგიონზე მიდის, მნიშვნელოვანი წილი — ევროპის ქვეყნებზე, სადაც „როგორც წესი, არ შედის მილსადენის გაზი“.

უფრო მეტიც, მაშინაც კი, როცა რუსული გათხევადებული გაზი „გაზპრომის“ გასაღების ძირითად ბაზრებს — საფრანგეთს, ბელგიასა და ნიდერლანდებს აღწევს, ის, ყველაფრიდან ჩანს, რომ „არ ახდენს იმ საწვავზე მოთხოვნის კანიბალიზაციას, რომელიც მილსადენით შედის“ — მოთხოვნები ხომ წლიდან წლამდე იზრდება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

12
კიბერთავდასხმა

„რუსეთის პოზიციების წარმატება“: ექსპერტი ბაიდენის განცხადებაზე კიბერუსაფრთხოების შესახებ

49
(განახლებულია 19:13 14.05.2021)
აშშ-ის პრეზიდენტ ჯო ბაიდენის განცხადებით, კიბერუსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებით რუსეთთან „პირდაპირი კავშირი აქვს“.

პოლიტოლოგმა ალექსეი ზუდინმა რადიო Sputnik-ის ეთერში ისაუბრა, თუ რატომ იმსახურებს ბაიდენის განცხადება განსაკუთრებულ ყურადღებას.

აშშ-ის პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა თეთრ სახლში სიტყვით გამოსვლისას განაცხადა, რომ რუსეთის მთავრობას კავშირი არ აქვს აშშ-ის მილსადენების უმსხვილეს ოპერატორზე – კომპანია Colonial Pipeline-ზე განხორციელებულ კიბერშეტევასთან. თუმცა, ჰაკერები, შესაძლოა, რუსეთის ტერიტორიაზე იმყოფებოდნენ, დასძინა მან.

„ჩვენ არ ვფიქრობთ, რომ რუსეთის მთავრობა თავდასხმის მონაწილე იყო, მაგრამ საფუძვლიანი მიზეზები გვაქვს ვივარაუდოთ, რომ დამნაშავეები რუსეთში ცხოვრობენ. ჩვენ პირდაპირი კავშირი გვაქვს რუსეთთან იმ ზომების თაობაზე, რომლებიც აუცილებლად უნდა გატარდეს გამომძალველი ქსელების წინააღმდეგ და ვისწრაფოდეთ ნაბიჯებისკენ, რათა მათ მოქმედების შესაძლებლობა შევუზღუდოთ“, – აღნიშნა ბაიდენმა. 

Colonial Pipeline-ზე, სავარაუდოდ, ჰაკერული ჯგუფი DarkSide-ის მხრიდან კიბერთავდასხმა განხორციელდა. ჰაკერების ქმედებამ შეაფერხა მილსადენის მუშაობა და გამოიწვია ბენზინის საბითუმო ფასის ზრდა აშშ-ში.

მილსადენის სისტემა ხუთშაბათს, ღამით გადაიტვირთა, თუმცა მისი მუშაობის განახლებას დრო დასჭირდება, აღნიშნა აშშ-ის პრეზიდენტმა.

პოლიტოლოგმა ალექსეი ზუდინმა ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ ბაიდენმა რუსეთთან კიბერუსაფრთხოების საკითხების განხილვის გეგმებზე ისაუბრა.

„ეს სწორედ ის საკითხებია, რომელთა განხილვასაც აშშ-ს რუსეთის მხარე სთავაზობდა, აშშ კი ჯიუტად აცხადებდა უარს, საკითხი განხილვის საგნად ექცია. ეს მომენტი ჩემთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა. ადრე არაფერი გამიგია იმაზე, რომ (აშშ-ის მხრიდან) მსგავსი წინადადება გამოთქმულიყო“, – აღნიშნა ალექსეი ზუდინმა რადიო Sputnik-ის ეთერში.

მისი სიტყვებით, ეს შეიძლება რუსეთის პოზიციის წარმატებად განვიხილოთ.

„მნიშვნელოვანია, რომ პირველად გაიჟღერა მოლაპარაკების თემამ კიბერუსაფრთხოებაზე, რომელსაც აშშ ადრე თანმიმდევრულად არიდებდა თავს. ამაში კი შეიძლება რუსეთის მტკიცე პოზიციის წარმატების დანახვა, რომელიც დიდი ხანია ასეთი მოლაპარაკების წინადადებით გამოდიოდა“, – აღნიშნა ალექსეი ზუდინმა.

49
ლარი

რა კავშირშია ლარის მასის ზრდა და ლარის გაუფასურება: ერთ წელში ფულის მასა 21%-ით გაიზარდა

0
(განახლებულია 14:46 18.05.2021)
2013 წლიდან მოყოლებული, ლარის ყოველ მასშტაბურ გაუფასურებას ხელისუფლების წარმომადგენლები მეტწილად „საგარეო ფაქტორებს" აბრალებენ

თემურ იოსელიანი

2020 წელს ამ მიზეზებს კორონაპანდემიაც დაემატა, რაც აგრეთვე გარედან მოსული თავის ტკივილია. თუმცა... თუმცა, არსებობს ერთი სრულიად „შიდა ფაქტორიც“: საკმაოდ დიდი ალბათობით, ლარის გაუფასურებაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დამნაშავე ფულის მასის ზრდაა. 

ეროვნული ბანკის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, 2021 წლის მარტში, წინა წლის მაჩვენებელთან შედარებით, ფულის მასა 2,4 მლრდ ლარით გაიზარდა. უფრო კონკრეტულად, M2 აგრეგატმა, რომელიც ფაქტობრივად ფულის მთლიან მასას ასახავს ეკონომიკაში, 13,615 მილიარდი ლარი შეადგინა. ეს მაჩვენებელი გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით დაახლოებით 21%-ით მეტია.

ეროვნული ბანკის ვებ-გვერდზე განთავსებული სტატისტიკური ინფორმაციიდან ჩანს, რომ ეკონომიკაში ფულის მასის დრამატული ზრდა 2015 წლიდან დაიწყო.

უფრო ძველ მაჩვენებლებს თუ გადავხედავთ, ვნახავთ, რომ ფულის მასა (M2) 2012 წლის დეკემბერში 4,05 მილიარდი ლარი იყო.

ექსპერტების თქმით, ლარის მასის არაპროპორციული და სწრაფი ზრდა ხელს უწყობს როგორც ინფლაციის ზრდას, ასევე ლარის გაუფასურებასაც. ისიც საინტერესოა, რომ ეროვნული ბანკი ინფლაციის მოსათოკად პერიოდულად მონეტარული პოლიტიკის გამკაცრებას მიმართავს ხოლმე. მონეტარული პოლიტიკის გამკაცრება რეფინანსირების განაკვეთის ზრდაში გამოიხატება. დღეისათვის რეფინანსირების განაკვეთი 9,5%-ს შეადგენს. თებერვალში იგივე მაჩვენებელი 8%-ს შეადგენდა, მარტში 8.5%-მდე გაიზარდა. ასე რომ, წლევანდელი თებერვლიდან მოყოლებული, ეროვნულმა ბანკმა სესხზე ხელმისაწვდომობა 1,5%-ით გაართულა. 

რიგით მომხმარებლებზე რეფინანსირების განაკვეთის ზრდა ლარში არსებული სესხების გაძვირებაში გამოიხატება. შედეგად – უფრო ძვირდება ფული და, შესაბამისად, ეს გავლენას ახდენს ფულის მასის შემცირებაზეც. თუმცა, როგორც ვხედავთ, მეტწილად ურთიერთსაპირისპირო მოვლენას აქვს ადგილი – ეროვნული ბანკი ერთი მხრივ სესხს აძვირებს, რათა ინფლაცია მოთოკოს, მეორე მხრივ კი ფულის მასის ზრდაც თვალშისაცემია. ცხრილში ჩანს გარკვეული თანაფარდობა ფულის მასის ზრდასა და ლარის კურსის დაცემას შორის.

ლარის მასა (M2) და ლარის კურსი ბოლო წლებში 

წელი მონეტარული აგრეგატი (M2), ათასი ლარი ლარის კურსი (თვის საშუალო)
2012 წლის დეკემბერი 4.069.162 1,66
2015 წლის დეკემბერი 5.685.814 2,39
2016 წლის დეკემბერი 6.526.641 2,65
2017 წლის დეკემბერი 8.350.330 2,61
2018 წლის დეკემბერი 9.675.969 2,66
2019 წლის დეკემბერი 11.495. 455 2,90
2020 წლის დეკემბერი 13.659.691 3,28
2021 წლის მარტი 13.615.463 3.33

რა გავლენა აქვს ფულის მასას ლარის კურსზე და არის თუ არა რაიმე ზღვარი – რამდენი უნდა იყოს ფულის მასა მოცემულ მომენტში? ვესაუბრეთ „ახალი ეკონომიკური სკოლა – საქართველოს“ პრეზიდენტ პაატა შეშელიძეს.

„არ არსებობს მოცემულობა და ფორმულა, ზუსტად რამდენი უნდა იყოს ფულის მასა. ყველა მასა უნდა შეესაბამებობდეს კონკრეტულ მომენტში არსებულ საქონელს და მომსახურების ფასებს. პრობლემა არის ფულის მასის სწრაფი ზრდა, რა პერიოდშიც შეუძლებელია საქონლის იმავე მოცულობით გაზრდა. ეს იწევს ლარის გაუფასურებას – როცა ფულის მასა უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე საქონელი“, – ამბობს პაატა შეშელიძე.

ექსპერტის თქმით, ფულის მასის ზრდის მთავარი მიზეზია მთავრობის ვალდებულებების დაფინასება. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მთავრობა ზრდის ხარჯებს, რომლის დაფინანსებასაც სჭირდება დამატებითი ფულადი რესურსი. ამ შემთხვევაში კი, შეშელიძის თქმით, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს რეფინანსირების სესხების გაცემის მექანიზმს. 

„არსებული მექანიზმით, მთავრობა კომერციული ბანკებისგან სესხულობს ფულს რეფინანსირების სესხების მეშვეობით. მაგრამ არსად არის დადგენილი – რამდენი შეიძლება გაიცეს რეფინანსირების სესხი და როდის“, – ამბობს პაატა შეშელიძე.

მისი თქმით, მთლიანად ეს სისტემა მოსაშლელია, რადგან მორგებულია მთავრობის მიერ ვალდებულებების იოლად დაფინანსებაზე. თავის მხრივ, მსხვილი მოთამაშეები – კომერციული ბანკები გავლენას ახდენენ პროცესზე. გაზრდილი ფულის მასის მნიშვნელოვანი ნაწილი ხმარდება სავალუტო ოპერაციებს და ჯერ ძვირდება უცხოური ვალუტა, შემდეგ კი უკვე საქონელიც.

ექსპერტის თქმით, ფულის მასა, სამწუხაროდ, მუდმივად იზრდება, თუმცა, მაგალითად, დაახლოებით 2006 წელს ფულის მასის ზრდის მსგავსად იზრდებოდა საქონელიც და მომსახურებაც, რაც ლარის კურსზე უარყოფით გავლენას არ ახდენდა.

„მთავრობა სესხულობს ფულს ეროვნული ბანკიდან. პრობლემაა, რომ ეს ხდება არა ერთჯერადად. რეფინანსირების სესხი უნდა გაუქმდეს, ან უნდა იყოს მხოლოდ კონკრეტული გამონაკლისისთვის“, – მიაჩნია შეშელიძეს.

რაც შეეხება იმას, რომ ეროვნული ბანკი, ერთი მხრივ, ფულის მასას ზრდის და, მეორე მხრივ, რეფინანსირების განაკვეთს ზრდის, რაც, თავის მხრივ, ფულის მასის შემცირებისკენ გადადგმული ნაბიჯია, პაატა შეშელიძის თქმით, ეს ორი მოვლენა ურთიერთსაწინააღმდეგო მოქმედებაა.

თავისუფალი უნივერსიტეტის ლექტორი, ეკონომისტი ზვიად ხორგუაშვილი ჩვენთან საუბრისას ამბობს, რომ როცა ეროვნული ბანკის მიერ დამატებითი ფულის მიწოდება ხდება, ეკონომიკური პროცესები ზიანდება. 

„ფულის მასა რამდენი უნდა იყოს, ამაზე პასუხი არ არსებობს. სტატიკურად, ფულის მასის ოდენობას აზრი არ აქვს, რადგან ღირებულებით იზომება ფული. რაც შეგვიძლია ვთქვათ, ისაა, რომ როდესაც ფულის მასის ზრდა ეროვნული ბანკის მიერ დამატებითი ფულის ბეჭდვით ხდება, ეს იწვევს დამაზიანებელ ეკონომიკურ პროცესებს – ინფლაციას და ხელოვნურ ბუმს.

ლარის მასა როცა იზრდება, ბაზარზე მეტი ლარია. მეტი ლარი ნიშნავს, რომ ლარზე ფასი მცირდება. შესაბამისად, ფულის მასის ხელოვნური ზრდა კურსის გაუფასურებას იწვევს“, – ამბობს ხორგუაშვილი.

რაც შეეხება ეროვნული ბანკის პოლიტიკას, როდესაც ის თან ფულის მასას ზრდის და თან რეფინანსირების პროცენტს, ხორგუაშვილის თქმით, ეროვნული ბანკი ფულის მასას, ერთი მხრივ, ზრდის იმიტომ, რომ ეკონომიკა უფრო ლიკვიდური იყოს (რაც არასწორია) და, მეორე მხრივ, რეფინასირების პროცენტის ზრდით ცდილობს ინფლაცია მოთოკოს. საბოლოო ჯამში კი ჩანს, რომ ამ პოლიტიკას სახარბიელო შედეგი არ მოაქვს.

0
თემები:
საქართველოს ეკონომიკა