რუსი სამშვიდობოები მთიან ყარაბაღში

მოსაზრება: ყარაბაღული შედეგი ბაქოსთვის გამარჯვება და ახალი პრობლემები

52
(განახლებულია 18:32 06.01.2021)
უკრაინის კრიზისის დაწყებამ სამხრეთ კავკასია საინფორმაციო ველიდან გარიყა. მაგრამ 2020 წელს მის შესახებ ყველა ალაპარაკდა.

სერგეი მარკედონოვი

მთიან ყარაბაღში ესკალაციამ, ეკონომისტების ენით რომ ვთქვათ, მკვეთრად გაზარდა ამ რეგიონის კაპიტალიზაცია საერთაშორისო არენაზე.

უნდა დავეთანხმოთ ბრიტანელი კონფლიქტოლოგის ლორენს ბროერსის არგუმენტს, რომ ამერიკული გლობალური გავლენის შესუსტების ფონზე კავკასიის რეგიონში ძალის დემონსტრირება „არის უფრო მრავალპოლარული სამყაროსკენ გადახრის სიმპტომი“. ან, თუ ამერიკელი ექსპერტისა და დიპლომატის რიჩარდ ჰაასის მეტაფორას გამოვიყენებთ, „უპოლარულობისკენ“, სადაც „ჩვენიანისა“ და „უცხოს“ ჩვეულ ჩარჩოებს არა უნივერსალური, არამედ სიტუაციური ხასიათი აქვს.

განა ნატოს სამი წევრის ― აშშ-ის, საფრანგეთისა და თურქეთის მიდგომები კავკასიაში 2020 წელს შექმნილი ვითარებისადმი იდენტური იყო? თუ ემანუელ მაკრონისა და რეჯეფ ერდოღანის რიტორიკას დავაკვირდებით ყარაბაღის დაპირისპირების დინამიკასთან დაკავშირებით, გარეგნულად ეს ყველაფერი ისე გამოიყურება, თითქოს ორი ოპონენტი სახელმწიფოს ლიდერი სრულიად განსხვავებულ დღის წესრიგს წამოწევენ წინ. იმავდროულად რუსეთი, თურქეთი და ირანი ― ქვეყნები, რომლებსაც არ აქვთ საერთო ინტეგრაციული აფილაციები, სიტუაციური ურთიერთქმედებისთვის მზადყოფნას აჩვენებენ ― ხანგრძლივი ვალდებულებების გარეშე.

ამასთან ეუთოს მინსკის ჯგუფი, რომელმაც თავისი მნიშვნელობა და დანიშნულება დაკარგა, ფორმალურად შენარჩუნებულია. და მისი სამი თანათავმჯდომარე ― რუსეთი, აშშ და საფრანგეთი საერთო პოზიციებს ინარჩუნებენ, მიუხედავად იმისა, რომ ამ სტრუქტურის ერთ-ერთ წევრს, თურქეთს განსაკუთრებული მოსაზრებები აქვს.

ყარაბაღის მეორე ომმა გაააქტიურა ისეთი სიუჟეტი, როგორიცაა ახლოაღმოსავლური ტურბულენტობის გავლენა კავკასიურ პროცესებზე. მანამდე სომხეთისა და აზერბაიჯანის დაპირისპირება პრაქტიკულად არ განიხილებოდა რელიგიური დისკურსის კონტექსტში. დღეს ამის შესახებ აქტიურად საუბრობენ მოქმედი პოლიტიკოსებიც, ჟურნალისტებიცა და ექსპერტებიც. საფიქრებელია, რომ მკვლევარებს კიდევ მოუწევთ ობიექტურად შეაფასონ სხვადასხვა რადიკალური დაჯგუფებების რეალური გავლენის ხარისხი, რომლებიც მზად არიან, გამოიყენონ კავკასიური არასტაბილურობა საკუთარი მიზნებისთვის.

აზერბაიჯანისა და სომხეთის ფონზე საქართველო, ერთი შეხედვით, თითქოს იკარგება. 2020 წელს ამ ქვეყანამ შიდა პოლიტიკაზე მოახდინა ფოკუსირება. მაგრამ ყარაბაღის გამწვავებამ თბილისში სერიოზული შეშფოთება გამოიწვია.

ქართულმა პოლიტიკურმა კლასმა რეგიონში რუსეთისა და თურქეთის პოზიციების გაძლიერება (ახალი რუსული სამშვიდობო მისიის გაჩენა ყარაბაღის კონფლიქტის ზონაში და თურქეთის ყოფნა აზერბაიჯანში) არაერთმნიშვნელოვნად შეაფასა. საქართველოში აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მაიკ პომპეოს ბოლო ვიზიტი არ უკავშირდებოდა მხოლოდ და მხოლოდ სომხურ-აზერბაიჯანულ დაპირისპირებას, მაგრამ აშკარაა, რომ ამ ვიზიტის მიზანი იყო მოკავშირეების დამშვიდება და იმაში დარწმუნება, რომ ამერიკელები სამხრეთ კავკასიიდან გასვლას არ ჩქარობენ. 

მთლიანობაში 2020-მა წელმა პრობლემების ნაწილი დახურა, ნაწილი კი გააჩინა. მაგალითად, აზერბაიჯანს შეუძლია გასული წლის შედეგები პლუს ნიშნით განიხილოს, სომხეთს ― მინუსით, და ეს მაშინ, როცა საქართველოს მთლიანობაში არაფერი წაუგია.

აზერბაიჯანი: ცხოვრება გამარჯვების შემდეგ

კავკასიის მომავალი ისტორიკოსები, აღწერენ რა 2020 წლის რეალობებს, განსაკუთრებით გაუსვამენ ხაზს აზერბაიჯანის სამხედრო-პოლიტიკურ წარმატებებს. პოსტსაბჭოთა ისტორიაში მანამდე არ მომხდარა, რომ ტერიტორიების დაკარგვიდან 26 წლის შემდეგ ისინი „დედა-ქვეყანას“ დაბრუნებოდა. მაგალითისთვის: რუსეთმა საკუთარი იურისდიქცია ჩეჩნეთზე 6 წლის შემდეგ აღადგინა.

გლობუსი ნიუ-იორკში
© photo: Sputnik / Наталья Селиверстова / Nataliya Seliverstova

უფრო მეტის თქმაც შეიძლება. იმან, რაც მიიღო აზერბაიჯანმა ყარაბაღის მეორე ომიდან, ყველაზე თამამ მოლოდინებსაც გადააჭარბა. მრავალწლიანი მოლაპარაკებების პროცესში საუბარი იყო ფორმულაზე 5+2, ანუ პირველ ეტაპზე მოიაზრებოდა ბაქოსთვის ხუთი რაიონის გადაცემა, ხოლო ლაჩინისა და ქელბაჯარის გადაცემა გადავადებული იყო. მაგრამ 2020 წლის ნოემბერში აზერბაიჯანი განმტკიცდა არა მარტო შვიდ რაიონში, არამედ ყოფილი მთიანი ყარაბაღის ავტონომიის რიგ ტერიტორიებზეც.

ამასთან ბაქომ ანკარისგან უპრეცედენტო სამხედრო-პოლიტიკური მხარდაჭერაც მიიღო და ასევე დასავლეთის, ირანისა და რუსეთის ჩაურევლობაც.

მაგრამ რაოდენ მნიშვნელოვანიც უნდა იყოს წარმატებები, ძველი პრობლემების დახურვის შემდეგ ახლები ჩნდება. ბაქო ყარაბაღის სტატუსის საკითხს სრულად დახურულად მიიჩნევს. და, მართლაც, ვლადიმირ პუტინის, ილჰამ ალიევისა და ნიკოლ ფაშინიანის 10 ნოემბრის ერთობლივ განცხადებაში არაფერია ნათქვამი არც ყარაბაღის არაღიარებაზე და არც მის სტატუსზე. მაგრამ მის ტერიტორიაზე სამშვიდობოები არიან განთავსებული და არა აზერბაიჯანის სახელისუფლებო სტრუქტურების წარმომადგენლები. და რუსეთის ხელმძღვანელობის შეფასებით, სტატუსის შესახებ საკითხების საბოლოო გადაწყვეტა ჯერ კიდევ წინაა. ამას არცთუ მარტივი დიალოგი და შეთანხმება დასჭირდება.

ყარაბაღის მეორე ომის შედეგად ბაქოსა და ანკარის ალიანსი მნიშვნელოვნად განმტკიცდა. მაგრამ აზერბაიჯანის ხელისუფლება, ცდილობდა რა ყველანაირად წაეწია წინ თურქეთთან სტრატეგიული ურთიერთქმედება, დამოუკიდებელი ხაზის გატარებისკენ ისწრაფვოდა. თურქული იდენტობის საკითხი რელიგიური ძალისხმევების გაძლიერებისა და საერო საწყისის შესუსტების კონტექსტში ― მარტივი საკითხი არ არის. ბაქოსთვის, რომელიც საერო სახელმწიფოებრიობას უჭერს მხარს, ეს რთული დილემაა.

ამგვარად, გამარჯვება ისტორიის დასასრული არ არის. აზერბაიჯანს მომავალშიც მოუწევს ბევრ რთულ კოლიზიასთან შეჯახება.

სომხეთი: ყარაბაღული ტრავმა

სომხეთისთვის 2020 წელი ასევე იქნება ყარაბაღის წელი. მაგრამ ეს აღქმა დანაკარგთან იქნება დაკავშირებული. 1990-იან წლებში ყარაბაღში გამარჯვება მრავალი წლის განმავლობაში იყო მოწოდებული სომეხი ხალხის იმიჯის გადაფორმატებაზე. ისტორიის სახელმძღვანელოებსა და პრესაში ტანჯული ხალხის სახეს გამარჯვებული ხალხის სახე ანაცვლებდა. და ამ ფონზე ახალი რეალობების მიღება უკიდურესად დრამატული, რომ არ ვთქვათ, ტრავმული პროცესია. ზავის მძიმე პირობებმა სერიოზული პრობლემები შეუქმნა ნიკოლ ფაშინიანის მთავრობას, რომელიც 2020 წლის სექტემბრამდე თითქოს წარმატებით უმკლავდებოდა ყველა შიდაპოლიტიკურ გამოწვევას.

ყარაბაღის მეორე ომმა ყველაფერი თავდაყირა დააყენა შედარებით წარმატებული პრემიერისთვის. მკვეთრად გააქტიურდა აზერბაიჯანთან საზღვრის დემარკაცია-დელიმიტაციის საკითხი. სამხრეთის მიმართულებით ყარაბაღული ბუფერი აღარ ასრულებს ძველ როლს და ახლა მინისტრთა კაბინეტის ნებისმიერი მოქმედება ოპოზიციისა და საზოგადოების მიერ ელექტრომიკროსკოპის ქვეშ იქნება განხილული. მაგრამ სირთულე ისაა, რომ არც პრემიერის ოპონენტებს არ აქვთ რაიმე შინაარსიანი პროგრამა, რომელიც ვითარებას ნოემბრამდელ მდგომარეობაში დააბრუნებდა.

ზავის პირობების შეუსრულებლობას საომარი მოქმედებების განახლება შეიძლება მოჰყვეს, რასაც, საერთო ეკონომიკური და სამხედრო-პოლიტიკური სიტუაციის პირობებში, შესაძლოა მეტად დრამატული შედეგები მოჰყვეს. გართულებულია საგარეო პოლიტიკური მანევრირების შესაძლებლობაც. ნატოსა თუ ევროკავშირს არანაირი გეგმა არ აქვთ ახალი სტატუს-კვოს შეცვლასთან დაკავშირებით, იმის გათვალისწინებითაც კი, რომ თურქეთი ალიანსის წევრია, ხოლო ევროკავშირი აზერბაიჯანთან კოოპერაციაშია ― ისევე, როგორც სომხეთთან, „აღმოსავლეთ პარტნიორობის“ ფარგლებში. იმავდროულად რუსეთი სამშვიდობო მისიას ახორციელებს ყარაბაღის მიწაზე და რესპუბლიკის საზღვრების უსაფრთხოების გარანტიას იძლევა.

ამგვარად, სამომავლოდ ერევნისთვის ისეთი რეცეპტები, რომლებიც კომპრომისებს არ სთავაზობს, პრაქტიკულად არ არსებობს. და აქ საქმე ნიკოლ ფაშინიანის პიროვნებაში სულაც არ არის. მნიშვნელოვანია მარცხიდან გაკვეთილის გამოტანა და მისი შედეგების გადასალახად ადეკვატური სტრატეგიის ფორმირება.  

საქართველო: შიდა პოლიტიკის ინტერნაციონალიზაცია

რაოდენ დიდიც არ უნდა იყოს იმის დაწერის ცდუნება, რომ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ფონზე საქართველო 2020 წელს დიდი საერთაშორისო პოლიტიკის მიღმა დარჩა, ქართული პოლიტიკური ქეისის გარე ზეგავლენებისგან თავისუფლად აღიარება არ გამოვა.

ავიღოთ თუნდაც ხელისუფლებასა და ოპოზიციას შორის გაფორმებული მემორანდუმი, რომელიც 2020 წლის მარტში დაიდო. დოკუმენტის ტექსტი არა მარტო შედგა აშშ-ის ელჩის კელი დეგნანის მონაწილეობით, არამედ მის რეზიდენციაში მოეწერა ხელი. არა პარლამენტის, ქვეყნის მთავრობისა თუ თბილისის მერიის შენობაში, არამედ ფაქტობრივად სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე. და შემდგომში კელი დეგნანი ფაქტობრივად მთავარ არბიტრადაც კი იქცა შიდაპოლიტიკურ დავაში.  

2020-მა წელმა აჩვენა: საგარეო პოლიტიკური ლოიალობა ვაშინგტონისთვის იმაზე მეტს ნიშნავს, ვიდრე „ცალკეული დარღვევები“. კიდევ ერთი გაკვეთილი კავკასიისთვის.

ამგვარად გასულმა წელმა კავკასიის რეგიონი ახალი ამბების ლენტებში დააბრუნა, გაზარდა მისი მნიშვნელობა საერთაშორისო პროცესებში. მაგრამ ასეთი ინფორმაციული გარღვევა და ესოდენ თავისებური პოპულარობა სამხრეთ კავკასიის ქვეყნების ყველა მცხოვრებს ვერ გაახარებს ― რეგიონი კვლავაც რჩება ევრაზიის ერთ-ერთ ყველაზე მშფოთვარე კუთხედ.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

52
Су-25

მოსაზრება: ევროკავშირის სანქციები ბელარუსში და სამხედრო თვითმფრინავების რემონტი

47
(განახლებულია 19:09 15.01.2021)
პირდაპირი მატერიალური სარგებელი ნატოს ზოგიერთ მოკავშირეს აიძულებს, უგულებელყოს ევროპული ფასეულობები.

ბულგარეთის სამხედრო–საჰაერო ძალები თებერვალში ბელარუსში მოდერნიზებულ ბოლო, მერვე მოიერიშე Су-25-ს მიიღებს. მიიღებს და მომსახურების საფასურს გადაუხდის ქვეყანას, რომელიც ევროკავშირის სამი ახალი სანქციის „წნეხის ქვეშაა“. ეს პარადოქსი ჭარბ ყურადღებას იმსახურებს.

ბულგარეთის სამხედრო-საჰაერო ძალების პირველი მოიერიშე Су-25-ის კაპიტალური რემონტი და მოდერნიზაცია ბელარუსის ბარანოვიჩის 558-ე ავიასარემონტო ქარხანაში 2020 წლის სექტემბერში დასრულდა – ქვეყანაში მასობრივი საპროტესტო აქციების ფონზე. თეორიულად, ის ერთადერთი უნდა ყოფილიყო. თუ ევროპელი პარტნიორები ბოლომდე პრინციპულები არიან თავიანთ სასანქციო პოლიტიკაში, მაშინ ნატოს ქვეყნებმა არ უნდა გადაიხადონ ბელარუსული საწარმოების მომსახურების საფასური.

მაგალითი შეიძლება იყოს ბალტიისპირეთის ზოგი ქვეყანა, რომლებიც „მეზობლის ჯიბრით“ თბომავლების სათადარიგო ნაწილების გარეშე დარჩნენ. მაგრამ ბულგარეთის მასმედიამ განაცხადა, რომ თებერვალში ქვეყნის სამხედრო-საჰაერო ძალები ბოლო ორ Су-25-ს მიიღებს ბარანოვიჩის ქარხნიდან. უფრო მეტიც, სოფიაში განზრახული აქვთ, ბელორუსიაში კიდევ ექვსი Су-25 გაარემონტონ. საიდან ესოდენი არაპრინციპულობა?

ბულგარეთის სამხედრო-საჰაერო ძალების სარდლობის გათვლებით, ბელარუსში კაპიტალური რემონტის შემდეგ „საბჭოთა“ მოიერიშეები 2028 წლამდე იქნება ექსპლუატაციაში, ანუ მომდევნო რემონტამდე ან ახალი „ნატოური“ გამანადგურებლის - F-16V Block70-ის შეძენამდე. მაგრამ ამ უკანასკნელის შემთხვევაში ყველაფერი კარგად ვერ არის.

მანამდე ბულგარეთის პრეზიდენტმა რუმენ რადევმა აკრძალა 1,256 მლრდ დოლარის ღირებულების კონტრაქტის განხორციელება რვა ერთეული F-16 Block 70/72-ის შესყიდვაზე – თითქოს შეთანხმებაში მკაფიოდ არ იყო გაწერილი სასერვისო გარანტიები.

ვფიქრობ, გამოცდილი სამხედრო მფრინავი და ქვეყნის სამხედრო-საჰაერო ძალების ყოფილი მთავარსარდალი უბრალოდ დაეჭვდა, ღირდა თუ არა 157 მლნ დოლარის გადახდა მეოთხე თაობის ერთ თვითმფრინავში მაშინ, როცა მეხუთე თაობის F-35 ზოგ მოკავშირეს ლამის ორჯერ იაფად მიჰყიდეს? თითქმის იმავდროულად შეერთებულმა შტატებმა ტაივანს (ნატოს არაწევრი ქვეყანა) მნიშვნელოვნად იაფად – 121 მლნ დოლარად დაუთმო ახალი გამანადგურებელი F-16 Block 70. ბულგარეთი მდიდარი ქვეყანა არ არის. აშკარაა, არსებულ მძიმე საფინანსო-ეკონომიკურ ვითარებაში ბულგარეთის სამხედრო-საჰაერო ძალების მოიერიშე Су-25-ებს კიდევ ბევრი წლის განმავლობაში მოუწევთ სამსახური. რაშიც ბელარუსი ახლა ძალიან ეხმარება ნატოს ბალკანელ პარტნიორს.

სასაცილო ფული – სერიოზული შედეგი

ბულგარეთის მთავრობამ ჯერ კიდევ 2018 წლის ნოემბერში მოიწონა რვა Су-25-ის მოდერნიზაცია 43 მლნ ევროდ, მაგრამ ბელარუსულ ავიაქარხანაში კიდევ დიდხანს ვერ დაიწყეს რემონტი ევროკავშირის „ძველი“ სანქციების გამო. თუმცა კაპრემონტი მაინც მოხერხდა. სანქციებისთვის გვერდის ასავლელად ბულგარეთის პარლამენტმა შესწორებები შეიტანა ეროვნულ კანონმდებლობაში. ფული უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ევროპული სოლიდარობის პრინციპები.

ბარანოვიჩის ავიასარემონტო ქარხანამ ბულგარეთიდან პირველი Су-25 2019 წლის 28 აგვისტოს მიიღო. ყველა სამუშაო ოპერატიულად და მაღალხარისხოვნად შესრულდა. სამი განახლებული მანქანა „ბეზმერის“ ავიაბაზაზე 2020 წლის ოქტომბერში, სამი კი დეკემბერში დაბრუნდა. 14 თვითმფრინავისგან შემდგარი პარტიის რემონტი 73,665 მლნ ევროს შეადგენს, ანუ ბევრად ნაკლებს, ვიდრე ერთი F-16 Block 70-ის ღირებულებაა. თანაც დახარჯული თანხა შთამბეჭდავ შედეგს უზრუნველყოფს.

ბულგარეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მეთაური, ადმირალი ემილ ეფტიმოვი და სამხედრო-საჰაერო ძალების მთავარსარდალი, გენერალ-მაიორი დიმიტარ პეტროვი 2020 წლის ბოლოს პირადად გაეცნენ მოდერნიზებული Су-25-ების შესაძლებლობებს „ბეზმერის“ ავიაბაზაზე. და აღფრთოვანდნენ. ბელარუსულ საწარმოში სრულად განახლდა გამანადგურებლის სანავიგაციო სისტემა, გაფართოვდა სარაკეტო შეიარაღების გამოყენების შესაძლებლობები, გაიზარდა სახმელეთო სამიზნეების განადგურების სიზუსტე და მანძილი, კავშირის სისტემა. მოდერნიზებული Су-25-ის ბრძოლისუნარიანობა და ეფექტურობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ავიაბაზის მეთაურ მილენ დიმიტროვს ბრიფინგზე შემთხვევით არ უთქვამს: „რემონტის შემდეგ Су-25 სულ სხვა გახდა – თანამედროვე და ახალ თვითმფრინავად იქცა“.

მაღალი რეპუტაცია და უმადურობა

ბულგარული მოიერიშეების მოდერნიზაციისთვის ბელარუსის 558-ე ავიასარემონტო ქარხანა შემთხვევით არ შერჩეულა – ის ფართოდაა ცნობილი მომსახურების ხარისხით. და ბელორუსმა სპეციალისტებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს მაღალი რეპუტაცია.

ბელარუსის მიერ ყველა ვალდებულებისა და საერთაშორისო კანონმდებლობის კორექტულად შესრულების ფონზე ევროკავშირის ქვეყნების საგარეო საქმეთა მინისტრები შეთანხმდნენ, სანქციები დაეწესებინათ „ლუკაშენკოს რეჟიმის დამფინანსებელი“ კომპანიებისთვის. შეზღუდვები შეეხო ბელარუსის რამდენიმე თავდაცვით საწარმოსაც: МЗКТ-ს, 140-ე სარემონტო ქარხანას, ელექტრომექანიკურ ქარხანა „აგატს“, „ბელტექექსპორტს“.

ქვეყნის უდიდესი საწარმოები სახელმწიფოს საკუთრებაა, ამიტომ სანქციების ყველა პაკეტი სწორედ ბელარუსის წინააღმდეგაა მიმართული – როგორც ჰიბრიდული იარაღი ბრძოლის ველზე.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

47
დსთ-ს წევრი ქვეყნების დროშები

მოსაზრება: 2021 წელი პოსტსაბჭოურ სივრცეზე

36
(განახლებულია 20:55 14.01.2021)
მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტის ანალიტიკოსებს ტრადიცია აქვთ - ყოველი წლის იანვარში კოლეგებთან ერთად ვაქვეყნებთ „საერთაშორისო საფრთხეების“ პროგნოზს, რომელშიც ვცდილობთ საერთაშორისო ურთიერთობებში საკვანძო ტენდენციების აღწერას.

ალექსეი ტოკარევი

ჩვენ არ ვმუშაობთ „ვანგებად“, რომლებიც ზუსტ საბირჟო კოტირებებზე საუბრობენ და დიაგნოზებს ფოტოების მიხედვით სვამენ. ეს კოლექტიური შრომა მიმართულია საერთაშორისო სისტემის მომავლის აღწერისკენ.

ამჟამინდელი პროგნოზი, რასაკვირველია, მიზნად ისახავს პოსტკოვიდური მსოფლიოს ანალიზს. თუმცა პრეფიქსი „პოსტ“ ჯერ ნაადრევია. მოხსენების - „საერთაშორისო საფრთხეები - 2021“ ქვესათაურია „გეოპოლიტიკა პანდემიის შემდეგ“. თუმცა არავითარი „შემდეგ“ ჯერ არ არსებობს. ჩვენ ვცხოვრობთ „მეორე ტალღის“ პერიოდში, დიდ ბრიტანეთში COVID-19-ის ახალი ვერსია გაჩნდა, დაავადებულთა ყოველდღიური მაჩვენებელი ვერა და ვერ წამოვიდა ნულისკენ. ამის მიუხედავად, ჩვენ ვიყურებით პლანეტის უახლოეს მომავალში და ვმსჯელობთ რაციონალურად, რომ პანდემია ბოლოსდაბოლოს დასრულდება. პროგნოზის ახლანდელი ვერსიით პოსტსაბჭოურ სივრცეს, საწყენიც კია, იმდენად მცირე ადგილი აქვს დათმობილი.

2021 წლის ლაიტმოტივია: სახელმწიფო მეტი დოზითაა საჭირო. წინა წლებში გლობალიზაცია ნაციონალური სუვერენიტეტების გაუქმებისკენ ისწრაფოდა. მაგრამ, ჯერ ერთი, პანდემიასთან ბრძოლის ძირითადი ტვირთი სწორედ სახელმწიფო ინსტიტუტებს დააწვა და არა კერძო კორპორაციებს; მეორეც, 2020 წელი არ იყო მშვიდობის წელი. რუსეთი სხვადასხვა სახით (შუამავალი, მშვიდობისმყოფელი, უშუალო მონაწილე) ჩათრეულია საერთაშორისო და შიდა კონფლიქტებში სირიაში, მთიან ყარაბაღში, დონბასში, დნესტრისპირეთში, ბელარუსში. ამ კონფლიქტების ინტენსივობა განსხვავებულია. უცვლელი მხოლოდ ერთია: ქვეყანა, რომელიც ფართო საერთაშორისო მოღვაწეობას ეწევა, ვერ ჩაიკეტება ნაციონალურ საზღვრებში მაშინაც კი, როდესაც მსოფლიო საზღვრებს კეტავს.

კავკასია და თურქეთი

2021 წელს აქვს კარგი შანსი, გახდეს გარღვევის წელიწადი ყველაზე მძიმე პოსტსაბჭოურ კონფლიქტში. რუსი დიპლომატების ძალისხმევა მთიან ყარაბაღში, რასაკვირველია, სომხეთში ნაკლებადაა დაფასებული, ვიდრე აზერბაიჯანში. 1994 წელს თუ შევადარებთ, მათ თითქოს ადგილები გაცვალეს. ახლა სომხური საზოგადოება თავს წაგებულად გრძნობს. ეს ნიშნავს, რომ კონფლიქტი არ არის მოგვარებული. და მიუხედავად ყველა პოლიტიკური განცხადებისა, მისი ესკალაცია შესაძლებელია. ერთი მხრივ, რუსი მშვიდობისმყოფელები მრავალი წლის განმავლობაში ერთმანეთთან მებრძოლ მხარეებს შორის - მშვიდობის საიმედო გარანტიაა. მეორე მხრივ, მათი მანდატი შეზღუდულია ხუთწლიანი ვადით, რომელიც შეიძლება გაგრძელდეს.

ამასთან, რეგიონში მოქმედებს აქტიური შიდა მოთამაშე. თურქეთის სათავეში ძლიერი და ამბიციური ლიდერია, რომელიც ცდილობს თურქული სამყაროს ჩამოყალიბებას, რომელსაც შეუძლია ლავირება როგორც შიდა (2016 წლის „სამხედრო ამბოხი“), ისე საგარეო კრიზისებში. ნატოს წევრობა, რომელსაც თურქეთი ინარჩუნებს ევროპასთან და აშშ-თან ღია თუ არასაჯარო დაპირისპირების მიუხედავად, და მუსლიმების მსოფლიო ლიდერობისკენ სწრაფვა - თურქეთს აბსოლუტურად რეალურ ძალად აქცევს, რომელსაც კავკასიაში ყველა მოთამაშე გაუწევს ანგარიშს.

ამბიციური ლიდერი წყვეტს, ძალით გადაჭრას მრავალწლიანი ტერიტორიული და ეთნიკური კონფლიქტი რუსი მშვიდობისმყოფელების იგნორირების გზითა და გარეშე ძალის მხარდაჭერის იმედით - “ქეისი“ არცთუ შორეული პოსტსაბჭოური სივრციდან. გავიხსენოთ 2008 წელი. თითქოს ამგვარი სცენარის საპირწონედ აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა 12 იანვარს მოსკოვში რუს კოლეგასთან შეხვედრისას ისაუბრა ინფრასტრუქტურულ და ეკონომიკურ გარღვევებზე. სარკინიგზო კავშირის აღდგენა აზერბაიჯანისა და სომხეთის სამხრეთ საზღვარზე, ნახიჩევანში, იქიდან კი თურქეთში მიმავალი ხაზი, ერევნის მიერთება ტრასასთან და სომხეთის კავშირი ირანთან და რუსეთთან - ყველასთვის ეკონომიკური წარმატებაა. რასაკვირველია, სომხეთ-აზერბაიჯანის პოლიტიკური ურთიერთობა არ დათბება, მაგრამ ეკონომიკა, ინფრასტრუქტურის მშენებლობისა და სატრანსპორტო პრობლემების ურთიერთგადაჭრის აუცილებლობამ შეიძლება გვერდზე გადადოს ერევნის რევანშის სურვილი და ბაქოს შემტევი წარმატებების გაღვივება.

და თუ ილჰამ ალიევი საშინაო პოლიტიკაში დამსახურებული გამარჯვებით ტკბება, მის სომეხ ვიზავის დიდი პრობლემები აქვს. შიდაპოლიტიკური კრიზისი სომხეთში გაგრძელდება იმის გათვალისწინებით, რომ ნიკოლ ფაშინიანის რეიტინგი წაგებული ომის შემდეგ ეცემა, მაგრამ რაიმე საერთო ეროვნული ძალა, რომელიც შეძლებდა მისგან ხელისუფლების გადაბარებას, ქვეყანაში ჯერ არ ჩანს. 17 ოპოზიციური პარტია უარს აცხადებს ვადამდელ არჩევნებზე, ვიდრე ფაშინიანი პრემიერად რჩება. მათ, ვინც 2018 წელს სიხარულით მონაწილეობდა ახალი ხელისუფლების მხარდამჭერ ასიათასიან მიტინგებში, ახლა სძულთ იგი, ადანაშაულებენ მას ფრონტზე მარცხში და მთიანი ყარაბაღის ნაწილის დაკარგვაში.

ვიდრე აზერბაიჯანი დაბრუნებული რაიონების აღდგენის პროგრამაზე იმუშავებს, სომხეთის საშინაო პოლიტიკა 2021 წელს მარცხის თემას ვერ გასცდება და პასუხისმგებელი პირების ძებნას მოანდომებს. სომხეთი თავისი პოლიტიკური კლასის მიმართ უბრალოდ წყენას ან იმედგაცრუებას კი არა, ტკივილსა და ბრაზს გრძნობს. ქვეყანა, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში გრძნობდა თავს გამარჯვებულად რეგიონულ კონფლიქტში, დამარცხდა და ახლა განწირულია გრძელვადიანი რეფლექსიისა და ახალი სტატუსის მასობრივი გაცნობიერებისთვის.   

სხვა ქვეყნები  

საქართველოსა და მოლდავეთს 2021 წელს გააერთიანებს საგარეო გავლენის გაძლიერება. 2020 წლის საჩვენებელი მოვლენა - თბილისში აშშ-ის ელჩის რეზიდენციაში ხელისუფლებასა და ოპოზიციას შორის შეთანხმების ხელმოწერა იყო. ის დრო, როდესაც რუსი მინისტრები თავაზიანი მიწვეული არბიტრების სახით წარმატებით აგვარებდნენ ქართული საშინაო პოლიტიკურ დავებს, წარსულს ჩაბარდა. ახლა საშინაო პოლიტიკური კრიზისები სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე დე-იურე წყდება. ამ ფონზე ბიძინა ივანიშვილის განცხადება პოლიტიკიდან წასვლის შესახებ პოლიტიკურ სისტემას სტაბილურობას არ მატებს.

საჯარო პოლიტიკაში ქართული პოლიტიკური კლასი, რა თქმა უნდა, გააგრძელებს ყველა საკუთარი შეცდომის „ჩრდილოელ მეზობელზე“ გადაბრალებას. გამომააშკარავებელი პუბლიკაციები იმის შესახებ, როგორ „მართავს კრემლი ქართველ პოლიტიკოსებს“, გაგრძელდება. საზოგადოებას კვლავაც მოახვევენ თავს მრავალწლიან სტერეოტიპს: დასავლელი პოლიტიკოსების პირდაპირი მონაწილეობა საშინაო საქმეებში - სასიკეთოა; რუსეთის მცდელობა კი, მხარი დაუჭიროს ცალკეულ ერთმანდატიანებს - საშინელი ბოროტება.

მოლდავეთში პირველი პირის შეცვლა გააძლიერებს ანტირუსულ, პროდასავლურ, პრორუმინულ რიტორიკას. ახალი პრეზიდენტის შედარება შეიძლება ნიკოლ ფაშინიანთან. ბექგრაუნდი - დასავლური, ფასეულობები - იგივე. მოსკოვი და მისი ზნე უფრო ცუდად აღიქმება, ვიდრე ბიუროკრატია და „ნეტვორკინგი“ ბრიუსელსა და ვაშინგტონში. ისევე როგორც ფაშინიანი, სანდუც გაიმეორებს მოსალოდნელ პასაჟებს მრავალვექტორიანობასა და ძალის ყველა ცენტრთან ურთიერთობის განვითარების აუცილებლობაზე. განსხვავება ობიექტურ გეოგრაფიულ გარემოცვაშია. ფაშინიანი სომხეთს ვერაფერს მიუერთებს. სანდუ კი იმათი წარმომადგენელია, ვინც მოლდავეთის სახელმწიფოს, ისტორიას და ენას აღიქვამს, როგორც დამოუკიდებელს და სურს გაერთიანებულ რუმინეთში ცხოვრება.

ოფიციალური მოსკოვი მოლდავეთის ახალ ხელისუფლებას ყველა არხით გაუმეორებს მარტივ თეზისს: დნესტრისპირეთის პრობლემის სამხედრო გზით მოგვარება არ არსებობს. მოლდავეთის შენარჩუნება რუსული სამყაროს სივრცეში კი, ანუ ბუქარესტის ნაცვლად, სუვერენული დედაქალაქით კიშინიოვში, და რუსულენოვანი უმრავლესობის უფლებების დაცვა - რუსეთის მუდმივი ნაციონალური ინტერესია. მოლდავეთის მეშვეობით დნესტრისპირეთის ევროკავშირთან ვაჭრობას ან თავად მოლდავეთის ურთიერთობის გაფართოებას ევროპასთან მოსკოვი დაბრკოლებას არ შეუქმნის. ქვეყნის მიმართ არსებობს მკაფიო წითელი ხაზები: რიტორიკა რუსეთის სამშვიდობო კონტინგენტის გაყვანის აუცილებლობაზე მოსაწონი არ არის, მაგრამ დაშვებულია, თუმცა „5+2“ ფორმატის ფარგლებში არსებული შეთანხმებების საპირისპიროდ მასთან დაპირისპირების ნებისმიერი რეალური მცდელობა მშვიდობას არ მოიტანს. ამ შემთხვევაშიც უნდა მოვიშველიოთ მიხეილ სააკაშვილის „ქეისი“, რომელმაც ამერიკელ ნეოკონსერვატორებს დაუჯერა და საკუთარი ქვეყანა დაკარგა.   

მოძმე სლავები

და ბოლოს - მოძმე სლავები, რომლებსაც ბოლო წლებში ძმობა ყოველთვის არ სიხარულს არ ჰგვრის. ბელარუსში რუსეთი ხელისუფლების მშვიდობიანი ტრანზიტით იყო დაინტერესებული. ერთი მხრივ, მოსკოვს ესმის პოლონეთისა და ლიტვის სპეცსამსახურების მონაწილეობის ხარისხი ლუკაშენკოს მორიგი არჩევის შემდეგ პროტესტის ესკალაციაში. მეორე მხრივ, რთულია, ვერ შეამჩნიო, როგორ ექცეოდნენ ძალოვანები მშვიდობიან მომიტინგეებს. რუსეთის, როგორც მოკავშირე სახელმწიფოს, რეალური საკადრო დახმარება, რაც „ომონის“ მებრძოლთა რამდენიმე ავტობუსის გაგზავნით გამოიხატა (რომელთა დახმარება, სხვათა შორის, არ გახდა საჭირო), არ უნდა განიხილებოდეს, როგორც ინდულგენცია ოკრესტინაში იზოლატორის მუშაობის ორგანიზებისას. რუსეთი არ არის დაინტერესებული, საკუთარი ქვეყნის წინააღმდეგ განაწყოს ახალგაზრდა ბელარუსების თაობა. ტრანზიტის სათუთი მზადება ახალი კონსტიტუციის მიღების შედეგად და, მაგალითად, ვადამდელი საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნების ჩატარება, როდესაც ქვეყნის ბედი წყდება არა ქუჩაში, არამედ საარჩევნო უბნებზე კონკურენტული და ღია პროცედურების დაცვით - ის სცენარია, რომლითაც მოსკოვიც დაინტერესებულია.

უკრაინისთვის 2021 წელი გარღვევა იქნება. რა თქმა უნდა, ნაციონალისტები და „ქორები“ შთაგონებული არიან თურქეთის მხარდაჭერის წყალობით აზერბაიჯანის გამარჯვებით. უპილოტოებისა და არტილერიის გამოყენებით მოწინააღმდეგის განადგურებამ, რომელიც თავდამსხმელს ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვითა და ცოცხალი ძალით იგერიებდა, სახმელეთო ჯარის წინ წაწევამ მთა-გორიან ადგილებში წარმატება მოიტანა. აშშ-დან და თურქეთიდან კიევში შეიარაღების შეტანა ქმნის „აღმოსავლეთზე ზეწოლის“ აუცილებლობის ილუზიას. მაგრამ დონბასი დნესტრისპირეთს არ ჰგავს, როგორც მინიმუმ, ძლიერი სახელმწიფო-პატრონის არსებობით.

სამხედრო გზით პრობლემა არ მოგვარდება. მიუხედავად 450 მლრდ. გრივნას ოდენობის საგარეო ვალისა, სამრეწველო წარმოების ვარდნისა, მთავრობის გადადგომის საფრთხისა, ბიუჯეტით დაფინანსებული სექტორების წინაშე ვალდებულებების შესაძლო შეუსრულებლობისა, უკრაინა კვლავაც გაზრდის სამხედრო ხარჯს (ამჟამად - მშპ-ს 6%). ნიკოლაევოში ბრიტანული და მარიუპოლში ამერიკული სამხედრო-საზღვაო ბაზის მშენებლობის შესახებ მედიაში გასროლილი ცნობებით უკრაინელი პოლიტიკოსები კვლავაც განუმარტავენ საზოგადოებას, რომ ყველა უბედურება „იმპერიული აგრესიის“ ბრალია. გარდა ამისა, გაძლიერდება უკრაინის დესუვერენიზაციის ტრენდი. უკრაინელი გამომძიებლების ნაწილს, რომლებიც კომპანია Burisma-სა და პრეზიდენტ ბაიდენის ვაჟის ურთიერთობებს იძიებენ, სანქციები უკვე დაუწესეს.

2021 წელი პოსტსაბჭოური სივრცისთვის მშვიდობის წელი არ იქნება. პანდემია არ დამთავრებულა, აშშ-ში ახალი ადმინისტრაციაა, გაცილებით უფრო იდეოლოგიზებული, ვიდრე წინა, კონფლიქტები მოგვარებული არ არის, ნაციონალური მთავრობები სუსტია, ეროვნული სუვერენიტეტები საფრთხის ქვეშაა. ოკეანის მიღმა პარტნიორების სურვილი, გამოიყენონ პოსტსაბჭოური სივრცე, როგორც ბუფერი ევროპასა და რუსეთს შორის, რომელიც ახალ-ახალ კონფლიქტებში უნდა ჩაითრიონ, არ სუსტდება. მაგრამ რუსეთის სამშვიდობო ძალისხმევა ყარაბაღში, დნესტრისპირეთსა და დონბასში იძლევა იმედს, რომ ამ ტერიტორიებზე მაინც სროლა ნაკლები იქნება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

36
ვითარება ვაშინგტონში ინაუგურაციის წინ

ინაუგურაციის წინ: FBI ეროვნულ გვარდიაში შემოწმებებს ატარებს

0
ინაუგურაციის დასაცავად ვაშინგტონში უკვე ჩასულია ეროვნული გვარდიის 15 ათასი წევრი და კიდევ ათი ათასს ელოდებიან

თბილისი, 18 იანვარი — Sputnik. აშშ–ის  გამოძიების ფედერალური ბიურო ეროვნულ გვარდიაში შემოწმებას ატარებს არჩეული პრეზიდენტის, ჯო ბაიდენის ინაუგურაციის წინ, იუწყება სააგენტო „ასოშეითედ პრესი“.

მანამდე ტელეარხმა MSNBC–მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ვაშინგტონში უკვე ჩავიდა ეროვნული გვარდიის 15 ათასი მებრძოლი ღონისძიების დასაცავად, რომელიც 20 იანვარს უნდა გაიმართოს. ამ დღისთვის მათი რაოდენობა 25 ათასამდე გაიზრდება — ძლოვნებს ორმოცდაათივე შტატიდან ელოდებიან.

მასმედიით გავრცელებული ინფორმაციით, სამხედროთა შორის, რომლებმაც ინაუგურაციის  დაცვის დავალება მიიღეს, შესაძლოა იყვნენ მომავალი პრეზიდენტისა და სხვა ვიპ–სტუმრებისთვის საფრთხის შემცველი პირებიც. როგორც აშშ–ის სახმელეთო ძალების მინისტრი რაიან მაკარტი ამბობს, ხელისუფლებისთვის ცნობილია ეს პოტენციური საფრთხე.

ჯო ბაიდენის საინაუგურაციო პროგრამას პოპულარული მსახიობი წაიყვანს

ცნობილი ხდება ისიც, რომ გამოძიების ფედერალურმა ბიურომ ერთი კვირის წინ დაიწყო გვარდიის წევრთა შემოწმებები. ამასთან მაკარტი და ხელისუფლების სხვა წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ მსგავსი საფრთხეების მტკიცებულება არ დაფიქსირებულა.

„ჩვენ გამუდმებით ვადევნებთ თვალყურს, მეორედ და მესამედ ვამოწმებთ ოპერაციაში ჩართულ ხალხს... აუცილებელია ავამოქმედოთ ყველა მექანიზმი იმ ქალებისა და მამაკაცების საგულდაგულოდ შესამოწმებლად, რომლებიც მსგავსი ოპერაციებით იქნებიან დაკავებული“, — განაცხადა მაკარტიმ.

აღინიშნება, რომ ფედერალური ბიურო ადამიანებს თავისი მონაცემთა ბაზებისა და ასევე სპეციალური სიების მიხედვით ამოწმებს, რომლებიც შეიძლება შეიცავდეს ინფორმაციას ტერორიზმთან დაკავშირებული საფრთხეების შესახებ.

როგორც გენერალი დენიელ ჰოკანსონი განმარტავს, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედროთა შორის ექსტრემისტული შეხედულებების მქონე პირის შესახებ გახდება ცნობილი, ინფორმაცია დაუყოვნებლივ გადაეცემა სამართალდამცველ ორგანოებსა და ზემდგომ ხელმძღვანელობას.

 

 

0
თემები:
საერთაშორისო პანორამა