საქართველოსა და აშშ-ის დროშები

მოსაზრება: შეიცვლება თუ არა ბაიდენის დროს პოლიტიკა კავკასიაში?

77
 შშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვებული ფორმალურად ჯერ არ დასახელებულა, თუმცა ჯო ბაიდენი უკვე იღებს მილოცვებს სხვადასხვა სახელმწიფოთა ლიდერების, მთავრობებისა და ოპოზიციური მოძრაობებისგან

სერგეი მარკედონოვი

რა მოცულობითა და მიმართულებებითაა მოსალოდნელი ცვლილებები ამერიკის საგარეო პოლიტიკაში უახლოეს და ხანგრძლივ პერსპექტივაში?

ეს საკითხი დღეს აქტიურად განიხილება ყველაზე განსხვავებულ რეგიონულ კონტექსტებში. ვინც რა უნდა თქვას მსოფლიოში ამერიკის გავლენის შესუსტებაზე, შტატები ხომ მაინც უმნიშვნელოვანეს მოთამაშედ რჩება საერთაშორისო არენაზე. მათ ხმას, გავლენასა და რესურსებს ძველებურად ითვალისწინებენ მათი მოკავშირეებიცა და კონკურენტებიც. რამდენად მნიშვნელოვანი იქნება ამერიკული ფაქტორი კავკასიაში მიმდინარე პროცესებზე? დავინახავთ თუ არა ვაშინგტონის ახალ მცდელობებს, გააძლიეროს თავისი გავლენა ამ რეგიონში ან პირიქით, მის მიმართ ინტერესის კლების მოწმეები გავხდებით?

მნიშვნელოვანი, მაგრამ არა სასიცოცხლოდ

სჯობს ამ კითხვებზე პასუხების გაცემა იმის ადეკვატური გაგებით, რა ადგილი უკავია კავკასიას აშშ-ის საგარეო პოლიტიკაში. თავშივე უნდა ითქვას, რომ ამერიკის ინტერესები მსოფლიოს ამ ნაწილში არსებითად განსხვავდება რუსული, ირანული თუ თურქული ინტერესებისგან  ― უპირველესად, გეოგრაფიული ფაქტორით. ამ კუთხით ევროკავშირსაც კი უფრო მეტი საფუძველი აქვს, თავი კავკასიის მეზობლად მიიჩნიოს, ვინაიდან გაფართოების რამდენიმე ტალღის შემდეგ ევროკავშირი შავ ზღვაზე გავიდა, ხოლო რეგიონის სამი ქვეყანა „აღმოსავლეთ პარტნიორობის“ პროექტშია ჩართული ბრიუსელთან.

აზერბაიჯანში, სომხეთსა და საქართველოში არ დგას ისეთი გამოწვევები, რომლებიც გავლენას მოახდენდა აშშ-ის შიდა პოლიტიკურ დღის წესრიგზე ან მათი შიდა უსაფრთხოების საკითხებზე იმ მოცულობით, როგორითაც რუსეთის ჩრდილოეთ კავკასიაზე ახდენს პრობლემები პანკისში, კონფლიქტების დინამიკა აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში. ან როგორ აისახება თურქეთის შიგნით ვითარებაზე ის, რაც აზერბაიჯანში და მის ირგვლივ ხდება. ეს ბოლო სქემა მართებულია ირანის შემთხვევაშიც.

კარნეგის ფონდის ავტორიტეტული ექსპერტის, პოლ სტრონსკის თქმით, „ცენტრალური აზია და სამხრეთ კავკასია არასდროს ყოფილა საგარეო პოლიტიკაზე ამერიკული დავების მთავარი თემა. და არც ახლა გამხდარა. როდესაც ქვეყანა პანდემიაში, ეკონომიკურ სიძნელეებსა და კიდევ უფრო მასშტაბურ საერთაშორისო პრობლემებშია ჩაფლული ― ჩინეთთან და ევროპასთან ურთიერთობების მსგავსად, კანდიდატებიდან არცერთს არ გაუმახვილებია განსაკუთრებული ყურადღება რუსეთის საზღვრებიდან სამხრეთით მდებარე რეგიონებისადმი. მხოლოდ ყარაბაღში ახალმა ესკალაციამ აიძულა ამერიკელი პოლიტიკოსები, გახსენებოდათ მსოფლიოს ამ ნაწილში არსებული პრობლემები“.

სხვა მოხსენებაში სტრონსკი კოლეგა იუჯინ რუმერთან და რიჩარდ სოკოლსკისთან ერთად ასკვნის, რომ „კავკასია მნიშვნელოვანია აშშ-სთვის, მაგრამ არა სასიცოცხლოს მნიშვნელოვანი“.

და მართლაც, თუ განვლილ საპრეზიდენტო დებატებს გადავავლებთ თვალს, ვნახავთ, რომ კავკასიური სიუჟეტები მხოლოდ მთიან ყარაბაღში მიმდინარე ომთან კავშირში იჩენდა თავს. 

თუ ტრამპის რიტორიკას, რომ ძველებული კონფლიქტის გადაჭრა მარტივად შეიძლება გადაიჭრას, გვერდზე გადავდებთ, მაშინ ერთი პრინციპული მომენტი უნდა გამოვყოთ. ჯო ბაიდენმა აზერბაიჯან-სომხეთის დაპირისპირების დარეგულირების საკითხის კომენტირებისას აღნიშნა, რომ ვაშინგტონმა არ უნდა დაუთმოს ლიდერობა რუსეთს ამ მიმართულებით. და აქედან გამომდინარეობს სხვა მნიშვნელოვანი დასკვნა, რომელიც გასაგებს ხდის ვაშინგტონის რეგიონული პოლიტიკის სპეციფიკას კავკასიაში. აშშ-სთვის თვითღირებულია არა რეგიონის სამი ქვეყანამ არამედ უფრო ფართო პროცესები, რომლებშიც ისინი არიან ჩართულები.

კონტექსტები კავკასიის ქვეყნების ირგვლივ

კავკასია ვაშინგტონიდან ისე მოჩანს, როგორც საერთაშორისო სტაბულორობისთვის საფრთხის შემქმნელი ახლო აღმოსავლეთის მოსაზღვრე რეგიონი. აქედანაა ინტერესი აზერბაიჯანის, როგორც ირანის საპირწონე საერო სახელმწიფოს მიმართ. ბაქოსთან ასევე თანამშრომლობს ისრაელი, რომელიც აშშ-ის სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი პარტნიორია ახლო აღმოსავლეთში. აზერბაიჯანი ასევე განიხილება ენერგეტიკული პროექტებისა და ნახშირწყალბადოვანი ნედლეულით ევროპის მომარაგების კონტექსტში ― რუსეთთან მკაცრის ბმის გარეშე.

საქართველო განიხილება როგორც ქვეყანამ რომელიც ატიურად მიისწრაფვის ნატოსკენ, რაც მეტად ხელსაყრელია აშშ-სთვის. 2009 წლის იანვარში ორ ქვეყანას შორის სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიას მოეწერა ხელი. თბილისს ასევე აღიქვამენ როგორც მოსკოვის ოპონენტს, ხოლო აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის გამოყოფა რუსეთის ტერიტორიული გაფართოების პრიზმაში განიხილება. აშშ ნებისმიერ მინიშნებას საბჭოთა კავშირის შესაძლო აღდგენაზე საფრთხედ სახავს. ამ კონტექსტში შეგვიძლია გავიხსენოთ ჰილარი კლინტონის გამონათქვამი, როცა ის სახელმწიფო მდივანი იყო, მოსკოვის ეგიდით „რესოვეტიზაციის“ შესახებ, რაშიც ევრაზიული ინტეგრაციული პროექტები მოიაზრებოდა. 

რაც შეეხება სომხეთს, აქ აშშ-სთვის რამდენიმე ფაქტორი იჩენს თავს: ეს საკმაოდ მრავალრიცხოვანი დიასპორაა თავად ამერიკაშ (დაახლოებით 1 მლნ კაცი) და აქტიური სომხური ლობი, რომელიც სხვადასხვა საკითხებს აყენებს ხოლმე ― ყარაბაღის შესაძლო ცნობისა თუ სომხების გენოციდის აღიარების შესახებ. ამ კონტექსტში „სომხურ საკითხს“ ხშირად იყენებენ თურქეთზე გავლენის ფაქტორად, რომელიც ბოლო 15 წელია, ცდილობს აშშ-ს გამოეყოს და დამოუკიდებელი გეოპოლიტიკური კონფიგურაცია ააგოს.

ამ კუთხით მრავლისმეტყველია როგორც ტრამპის, ისე ბაიდენის ადმინისტრაციების წარმომადგენელთა სურვილები, რომ ანკარა ყარაბაღის კონფლიქტში არ უნდა ჩაერიოს. ამასთან ბაიდენმა განსაკუთრებით გაუსვა ხაზი, რომ სომხები ვერ შეძლებენ, გამუდმებით ჰოქნდეთ ოკუპირებული რაიონები მთიანი ყარაბაღის გარშემო. თურქეთის წასვლა ევროატლანტიკური ოჯახიდან აშშ-სთვის მიუღებელია, მიუხედავად იმისა, რომ ეს „ნათესავი“ უამრავ თავსატეხს აჩენს, იწყებს რა კონფლიქტს ამერიკის სხვა მოკავშირეებთან: ხან ისრაელთან, ხან საფრანგეთთან, ხანაც საბერძნეთთან. ამიტომ ყარაბაღის მეორე ომის შედეგები ვაშინგტონში სწორედ მზარდი თურქული დამოკიდებლობისა და უკონტროლობის კონტექსტში იქნება აღქმული.

რა თქმა უნდა, აშშ-ს ძალიან აშფოთებს ჩინეთი. ტრამპის პრეზიდენტობის პერიოდში სწორედ ჩინეთი განიხილებოდა მთავარ საგარეო პოლიტიკურ კონკურენტად. მაგრამ არ ღირს ვიფიქროთ, რომ ბაიდენის ახალი გუნდი აღფრთოვანებულია კავკასიურ-კასპიურ და შავი ზღვისპირეთის სივრცეებზე გასვლის შესახებ ჩინეთის გეგმების რეალიზაციით. აშკარაა, რომ ჩინური ინიციატივა „ერთი სარტყელი ― ერთი გზა“ ვაშინგტონისთვის გამოწვევაა.

ამერიკის ჩასაგრძნობია. ავიღოთ თუნდაც არჩევნები საქართველოში. ის მნიშვნელოვანწილად იმ წესებით ჩატარდა, რომლებიც აშშ-ის საელჩოში მოიხაზა.  გასაგებია, რომ ეს ნაკარნახევი იყო არა ვიწრო ქართული დღის წესრიგით, არამედ ბევრად ფართო კონტექსტუალური მოსაზრებებით. მაგრამ, როგორც დასავლელი პარტნიორები იტყოდნენ, „we have what we have“. ფაქტია, რომ აშშ უმნიშვნელოვანესი მოთამაშეა  არა მარტო მის გარშემო მიმდინარე საგარეო პოლიტიკურ ჭიდილში, არამედ საქართველოს შიგნითაც.

უნდა ველოდოთ თუ არა სიახლეებს?

შეიტანს თუ არა ახალი ადმინისტრაცია კავკასიაში რაღაც ახალ გამრღვევ იდეებს?  სადღეისოდ ამასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანი ეჭვები არსებობს, თუ სიახლეებში რაღაც პრინციპულად უცხო იდეებსა და მიდგომებს მოვიაზრებთ. დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორის კონკურენციაზე საუბრისას, მხედველობაში უნდა ვიქონიოთ, რომ საერთაშრისო დონეზე გამყოფი ხაზები სხვადასხვა ადმინისტრაციებს შორის „პარტბილეთის“ შესაბამისად არ გადის. აქ ბრძლა მიდის ისეთი ტრენდების ერთობლივ გავლენაზე, როგორებიცაა რეალიზმი და იდეალიზმი, ფასეულობათა პოლიტიკა და პრაგმატიკა, ინტერვენციონიზმი და იზოლაციონიზმი.

და გასაოცარია, მაგრამ ჩვენ შეიძლება მსგავსება ვიპოვოთ, ერთი შეხედვით, ისეთ ანტიპოდებს შორისაც, როგორებიც არიან ბარაკ ობამა და დონალდ ტრამპი. საკმარისია ვნახოთ ობამას ინტერვიუ  გამოცემა The Atlantic-ში, რათა გავიგოთ: იდეები აშშ-ის ჩაურევლობის შესახებ დედამიწის ნებისმიერ წერტილში, ჯერ კიდევ დიდი „იზოლაციონისტის“, ტრამპის მოსვლამდე იყო წამოყენებული. და „დემოკრატიული ინტერვენციონიზმის“ ისეთი დიდი თაყვანისმცემელიც კი, როგორიც ჯორჯ ბუშია, არ ჩაერია 2008 წლის სამხედრო კონფლიქტში საქართველოსა და რუსეთს შორის, ისევე როგორც მისი მემკვიდრე  ყირიმის შემთხვევაში.

თუმცა ეს ბუშმა დაგმო რუსეთის ქმედებები საქართველოს მიმართ, მისმა გუნდმა მოამზადა სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტია, მაგრამ ობამას ადმინისტრაციამ „გადატვირთვის“ პერიოდშც კი არ თქვა უარი ამ პრობლემის აქტუალიზაციაზე. კონგრესში აფხაზეთისა და „სამხრეთ ოსეთის“ ოკუპაციის შესახებ რეზოლუცია ამერიკა-რუსეტის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პიკზე გამოჩნდა. ეს რესპუბლიკელი ლინდსი გრემისა და დემოკრატი ჯინ შეიჰინის ერთობლივი პროდუქტი იყო. ის, რასაც ამერიკაში bi-partisan solution-ს ეძახიან, ანუ ორი პარტიის კონსენსუსური გადაწყვეტილება, რუსეთის მიმართ საკმაოდ ხშირი მოვლენაა ― კავკასიის საკითხებში და არა მარტო.

აშშ―ის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიაში ერთ-ერთი საკვანძო საკითხი ― ეს ვაშინგტონთან დაპირისპირებული „რევიზიონისტული დერჟავების“, ჩინეთისა და რუსეთის შესახებ ნორმებია. ამასთან „რევიზიის“ ათვლის წერტილად აღებულია არა აშშ-ის მიერ მიღებული იალტა-პოსტდამის ზავის საფუძვლების ფუნდამენტური გადახედვა, არამედ ცივი ომის შემდეგ დამყარებული წესრიგის კორექციის მცდელობა, სადაც ვაშინგტონი ბანეფიციარი გახდა. და ამ კონტექსტში საქართველოს სტატუს-კვოს შეცვლა 2008 წელს „რევიზიონისტული ქცევის“ სახიფათო პრეცედენტად მოჩანს. ისმება რიტორიკული კითხვა: მოისურვებენ თუ არა ამერიკელები ამოაგდონ ეს ნორმა მხოლოდ იმიტომ, რომ ის სტრატეგიულ დოკუმენტში ტრამპის პრეზიდენტობის დროს შევიდა?

თეთრი სახლის მასპინძლები იცვლებიან, მაგრამ ისეთი პუნქტი, როგორიცაა აშშ-ის კონკურენციის დაუშვებლობა ევრაზიაში (კავკასიაც მისი ნაწილია) და მთლიანად მსოფლიოში, რჩება. და ამასთან საქმე ექნებათ როგორც კავკასიის ზრეგიონის ქვეყნებს, ისე მათ მეზობლებსაც და ყველა იმასაც, ვინც ინტერესს იჩენს მსოფლიოს ამ ნაწილისადმი.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

77
აშშ-სა და ევროკავშირის დროშები

მოსაზრება: ბაიდენი აშშ-ს ევროპის მარიონეტად გადააქცევს

29
(განახლებულია 19:13 25.11.2020)
ევროკავშირმა, ევროსაბჭოს მეთაურ შარლ მიშელის სახით, ჯო ბაიდენს „მტკიცე ტრანსატლანტიკური ალიანსის“ აღდგენა შესთავაზა.

ირინა ალქსნის

თუ ბაიდენი თეთრ სახლში შევა, მაშინ ამ სურვილს სრული საფუძველი აქვს, რომ ახდეს. მეტად სიმბოლურია აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის პოსტზე ენტონი ბლინკენის კანდიდატურა, რომელიც „ვაშინგტონური ჭაობის“ რაფინირებული პროდუქტია და „გლობალური ალიანსების მცველსაც“ წარმოადგენს.

ის, რომ დასავლეთ ევროპა ბედნიერი იქნება აშშ-ის პრეზიდენტის როლში ჯო ბაიდენის ხილვით, მაშინ გახდა გასაგები, როგორც კი მისმა ლიდერებმა ერთმანეთის გადასწრებით დაიწყეს არჩევნებში გამარჯვების მილოცვების დაგზავნა ბაიდენისთვის, ხოლო გერმანია გამოტყდა კიდეც, რომ „ტრამპთან კიდევ ოთხი წელი მუშაობის“ განწყობა არ აქვს.

ამაზე უფრო გაუგებარი ისაა, რატომ ანიჭებს ევროპა უპირატესობას შტატების სათავეში გლობალისტების ხილვას — იმ გლობალისტებისა, რომლებიც შეპყრობილი არიან ერთპოლარული სამყაროს სტატუს-კვოს შენარჩუნებით, რომელშიც უპირობო ლიდერი ვაშინგტონი იქნება.

ძველ სამყაროში განუხრელად მზარდი პროცესი, რომელიც ოკეანისგაღმელი სუზერენისგან სუვერენიზაციასა და ნახევრად ვასალური დამოკიდებულებისგან გათავისუფლებას მოიაზრებს, ხომ თითქოს ეწინააღმდეგება ამ მისწრაფებებს?

შეიძლებოდა გვევარაუდა, რომ ევროპაში პროამერიკული ძალები მძლავრობენ, რომლებიც მზად არიან შტატებს მსხვერპლად შესწირონ საკუთარი ქვეყნები, მაგრამ ფაქტები საწინააღმდეგოზე მეტყველებს. მაგალითად, გერმანიის მთავრობამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია ექსტერიტორიული სანქციების მიმართ, რომლებიც აშშ-ში „ჩრდილოეთის ნაკადი-2“-ის მიმართ მუშავდება.

ამგვარად, ევროპა განაგრძობს თავისი ინტერესების დაცვისა და საკუთარი გეოპოლიტიკური როლის გაძლიერების ხაზს, მაგრამ ამასთან მხურვალედ უჭერს მხარს ვაშინგტონში ხელისუფლებაში იმ ძალების დაბრუნებას, რომლებისთვისაც მსგავსი რამ, თეორიულად, კატეგორიულად მიუღებელი უნდა იყოს. ამ უცნაურ უთანხმოებაზე პასუხი ოთხი წლის წინანდელ მოვლენებში უნდა ვეძებოთ.

თეთრ სახლში შესულმა დონალდ ტრამპმა უარი თქვა აშშ-ის მონაწილეობით უამრავ უკვე ხელმოწერილ საერთაშორისო შეთანხმებაზე. ასეთი ბედი ეწია ცნობილ ტრანსატლანტიკურ სავაჭრო და საინვესტიციო პარტნიორობას, რომელსაც იმ დროისთვის უკვე ჰქონდა ავის მომასწავებელი რეპუტაცია. ალარმისტები გვაფრთხილებდნენ, რომ მისი მეშვეობით ამერიკა უბრალოდ გამოწოვდა რესურსებს ევროპას თავის სასარგებლოდ.

მაგრამ ტრამპმა, რომელიც პრეზიდენტობის პერიოდში ყველა შესაძლებლობას იყენებდა თავისი ქვეყნისთვის ეკონომიკური სარგებლის მისაღებად, უყოყმანოდ თქვა უარი „დედალზე“, რომელსაც თითქოს მრავალი წლის განმავლობაში უნდა დაედო ოქროს კვერცხები ამერიკისთვის. თანაც არაერთხელ განაცხადა, რომ ყველა ეს შეთანხმება რეალურად ღრმად არახელსაყრელი იყო შეერთებული შტატებისთვის. საფიქრალია, რომ ბიზნესში დიდი გამოცდილების მქონე ამერიკის შმაგ პატრიოტს შეიძლება ვერწმუნოთ.

მთავარი შეცდომა — არის ვარაუდი იმისა, რომ გლობალისტებს (მათ შორის, ამერიკელებს) ეროვნულად ორიენტირებული ინტერესები აქვთ. მათთვის შეერთებული შტატები უკიდურესად მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს როგორც მთავარი ემისიური ცენტრი და პლანეტის ყველაზე ძლიერი არმია. მაგრამ უზარმაზარი ქვეყანა, თითქმის 330 მილიონიანი მოსახლეობით, უფრო ის ტვირთია, რომლის ჩამოწერაც ბევრად მარტივია, ვიდრე მისი პრობლემების გადაჭრაში ფულის ჩადება.

სამაგიეროდ გლობალისტების, როგორც მსოფლიო მოქალაქეების ჭეშმარიტი ინტერესები და სენტიმენტალური გრძნობები შეიძლება სულ სხვა ადგილებს უკავშირდებოდეს. იმავე ენტონი ბლინკენმა ბავშვობის უმეტესი წლები პარიზში გაატარა და მისი პიროვნების ჩამოყალიბებაზე ძლიერი ზეგავლენა ევროპელმა მამინაცვალმა მოახდინა. ასე რომ, ეჭვები, იხელმძღვანელებს თუ არა ის სახელმწიფო მდივნის პოსტზე მხოლოდ აშშ-ის ეროვნული ინტერესებით, სრულიად კანონზომიერია.

ამგვარ პეიზაჟში ევროპის პოზიცია აზრს იძენს. მან ბოლო ათწლეულებში ისწავლა, რომ თავისას ამერიკის ფესვებს მოწყვეტილებთან ურთიერთქმედებით შეიძლება მიაღწიოს — ამასთან, „თავისუფალი სამყაროს ლიდერთან“ და ერთადერთ ზესახელმწიფოსთან ფორმალური რევერანსების შესრულებაც არ უნდა დაივიწყოს.

ჯერ მარტო ირანის ბირთვული გარიგება რად ღირს, რომელსაც ხშირად ობამას პრეზიდენტობის ერთ-ერთ ტრიუმფადაც იხსენიებენ, მაგრამ რომლითაც ევროპა უფრო იყო დაინტერესებული, ვიდრე თავად აშშ. უფრო მეტიც: ევროკავშირს ძველებურად ბევრ რამეში სჭირდება შეერთებული შტატები. კერძოდ, ევროპის ძალისხმევა, შექმნას თავისი არმია — არა ის იმიტაცია, რომელიც ახლა არსებობს, არამედ რეალური სამხედრო ძალა — არასერიოზულად გამოიყურება. ამერიკელებს ამ აზრით ალტერნატივა არ ჰყავთ და არც ეყოლებათ ხილულ მომავალში. მაგრამ ტრამპს მტკიცედ ჰქონდა განზრახული, ეიძულებინა ბებერი ევროპა, ყველაზე მაღალი ნიხრით გადაეხადა სამხედრო „ქოლგის“ საფასური. აი, „ვაშინგტონურ ჭაობთან“ კი ბრიუსელსა თუ ბერლინს მოლაპარაკების შანსი აქვთ.

ევროკავშირს რუსეთის საპირწონედ გეოპოლიტიკური, ეკონომიკური თუ იგივე სამხედრო დამბალანსებელი ესაჭიროება ძველებურად. თორემ მოსკოვს უკვე ფრიად ხელსაყრელი პირობები ექმნება დასავლეთის მიმართულებით, რაც ნამდვილად არ ახარებს დასავლეთ ევროპულ დედაქალაქებს.

შედეგად ყალიბდება პარადოქსული ვითარება: იმ დროს, როცა ევროპა ბევრის თვალში აშშ-თვის სახარჯ მასალად გამოიყურება, რეალურად ამერიკელების შეცოდებაა საჭირო, ვინაიდან თანდათან იზრდება შანსი იმისა, რომ შტატები ევროპული მზაკვრობისა და საკუთარი ელიტების ღალატის მსხვერპლად იქცეს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

29
თვითმფრინავი ცაში

მოსაზრება: დაუბრუნდება თუ არა ბაიდენი რუსეთთან „ღია ცის“ ხელშეკრულებას

29
(განახლებულია 20:52 24.11.2020)
შეერთებული შტატების მიერ „ღია ცის“ ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე განცხადების გაკეთებიდან ექვსთვიანი ვადა ამოიწურა.

სოფია მელნიჩუკი

ვაშინგტონი აღარ მონაწილეობს ხელშეკრულებაში, რომელსაც რუსეთი „უხეშად არღვევდა წლების განმავლობაში“. ტრამპის ადმინისტრაციას მიაჩნია, რომ ქვეყანა იმ მოძველებული შეთანხმებებიდან გაჰყავს, რომლებიც „მოწინააღმდეგეს უპირატესობას ანიჭებს ეროვნული უსაფრთხოების ფასად“. ახლა მოსკოვი აპირებს მიაღწიოს შეთანხმებაში დარჩენილი გარანტიების შესრულებას. არსებობს თუ არა იმის შანსი, რომ ბაიდენის გუნდმა ისევ გახსნას ამერიკული ცა?

არ არსებობს შეთანხმება ნდობის გარეშე

თეთრის სახლის მოსკოვისადმი ერთ-ერთი მთავარი პრეტენზია — საინსპექციო ფრენების შეზღუდვაა აფხაზეთის, ცხინვალის რეგიონის, ჩეჩნეთისა და კალინინგრადის თავზე. ამაზე პასუხად ამერიკელებმა ცა ალასკისა და წყნარი ოკეანის კუნძულების თავზე დახურეს.

ხელშეკრულების თანახმად, 2002 წლიდან 35 წევრ ქვეყანას სადაზვერვო ფრენების ჩატარება შეუძლია ერთმანეთის ტერიტორიებზე. მიღებული მონაცემები ხელმისაწვდომია ყველასთვის. ამასთან, თვითმფრინავები არ არის შეიარაღებული, ვიდეოაპარატურა წინასწარ მოწმდება, ხოლო ბორტზე გასაინსპექტირებელი ქვეყნის წარმომადგენელი იმყოფება.

2019 წელს „ღია ცის“ ხელშეკრულების ფარგლებში 1500-ზე მეტი ასეთი გაფრენა განხორციელდა. მაგრამ ქვეყნებს შორის კონტროლი და ნდობის განმტკიცება ერთადერთი მიზანი არ არის. აქ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური სიგნალებიც არის ხოლმე. მაგალითად, დონბასში კონფლიქტის დაწყების შემდეგ აშშ უკრაინის აღმოსავლეთ ნაწილის თავზე ფრენებს კიევის მხარდაჭერის ნიშნად ახორციელებდა.

ბინძური თამაშები

„კრემლში ეს ხელშეკრულება ძალიან მნიშვნელოვან ფაქტორად მიაჩნიათ ურთიერთნდობისა და შეიარაღების კონტროლის მხრივ. აშშ-ის გასვლა შეთანხმებიდან მას სიცოცხლისუუნაროს ხდის“, — აღნიშნა რუსეთის პრეზიდენტის პრეს-მდივანმა დმიტრი პესკოვმა.

მაგრამ მოსკოვი მაინც განაგრძობს დოკუმენტის ნორმების დაცვას — რამდენიმე პირობის საფუძველზე, განაცხადეს რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში.

პირველი: ევროპული ქვეყნები იძლევიან გარანტიას, რომ არ გადასცემენ თავიანთი ფრენების მონაცემებს აშშ-ს; მეორე: რუსული თვითმფრინავები შეძლებენ ინსპექტირება გაუწიონ ამერიკულ ობიექტებს ევროპაში. ჯერჯერობით არანაირი გარანტია მიღებული არ არის, რაც მოსკოვს კატეგორიულად არ აწყობს.

„საიდუმლო არ არის, რომ აშშ მოკავშირეებისგან მოითხოვს, ხელი მოაწერონ დოკუმენტებს, რომელთა თანახმადაც, ვაშინგტონის [„ღია ცის“ ხელშეკრულებიდან] გასვლის შემდეგ ისინი ამერიკულ მხარეს გადასცემენ მონაცემებს, რომლებსაც რუსეთის თავზე სადამკვირვებლო ფრენების შედეგად მიიღებენ, — ამბობდა კონსტანტინ გავრილოვი, რუსული დელეგაციის ხელმძღვანელი ვენაში. — ეს მარტო ხელშეკრულების დარღვევა კი არა, ბინძური თამაშებია ხელშეკრულების სფეროში, რომელიც ვაშინგტონის სტრატეგიის მსხვერპლად იქცა“.

„ეს სიგიჟეა“

აშშ-ის გასვლა „ღია ცის“ ხელშეკრულებიდან, პირველ რიგში, ვაშინგტონის ევროპელ მოკავშირეებს ურტყამს. მათთვის მნიშვნელოვანია ამერიკული თვითმფრინავების მიერ მოგროვებულ მონაცემებზე წვდომა. რამდენიმე ევროპული ქვეყნის წარმომადგენელმა სინანული გამოთქვა ვაშინგტონის გადაწყვეტილების გამო. „ჩვენ გვესმის, რომ იყო სირთულეები რუსეთის მხრიდან ნორმების დაუცველობის კუთხით, მაგრამ ეს, ჩვენი აზრით, არ არის შეთანხმებიდან გასვლის საბაბი“, — აღნიშნა გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაკო მაასმა.

საფრანგეთის საგარეო უწყებაში მიუთითეს, რომ შეერთებულმა შტატებმა არ წარმოადგინა მოსკოვის მიერ შეთანხმების დარღვევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ერთობლივ განცხადებაში ესპანეთმა, ბელგიამ, ფინეთმა, იტალიამ, ლუქსემბურგმა, ნიდერლანდებმა, ჩეხეთმა და შვედეთმა ხაზი გაუსვეს, რომ „ღია ცის“ ხელშეკრულება კვლავაც რჩება „ფუნქციონირებადად და სასარგებლოდ“.

თავად შტატებში ამ საკითხზე ერთსულოვნება არ არის. მაგალითად, სენატის საერთაშორისო საკითხთა კომიტეტის წევრი რობერტ მენენდესი თეთრი სახლის ნაბიჯებს ასე აფასებს:

„პრეზიდენტმა ტრამპმა თავხედურად უარყო კანონი და ცალმხრივად გადადგა პოლიტიკურად მოტივირებული ნაბიჯი მას შემდეგაც კი, რაც საპრეზიდენტო არჩევნებში დამარცხდა“.

„ეს სიგიჟეა“, — ასეთი კომენტარი გააკეთა აშშ-ის სამხედრო–საჰაერო ძალების გენერალმა და ეროვნული უშიშროების სააგენტოს ყოფილმა დირექტორმა, CIA-ს დირექტორმა მაიკლ ჰაიდენმა. ხოლო რეიგანის ადმინისტრაციის სახელმწიფო მდივანმა ჯორჯ შულცმა, ჯორჯ ბუშის თავდაცვის მინისტრმა უილიამ პერიმ და ბარაკ ობამას არაოფიციალურმა მრჩეველმა სემუელ ნანმა წერილი გაგზავნეს თეთრ სახლში მოწოდებით, შენარჩუნდეს „ღია ცის“ ხელშეკრულება.

ხელშეკრულების დასასრული

დონალდ ტრამპის პრეზიდენტობის ოთხი წლის განმავლობაში მთელი მსოფლიო დარწმუნდა, რომ ის შეიარაღებაზე კონტროლით დაინტერესებული არ არის. 2018 წელს ამერიკის ლიდერმა განაცხადა, რომ ირანის ბირთვული გარიგებიდან გადის იმ მიზეზით, რომ თეირანი შეთანხმების პირობებს არ იცავს.

ერთი წლის შემდეგ იგივე ბედი ეწია საშუალო და მცირე სიშორის რაკეტების შესახებ შეთანხმებას, რომელსაც რონალდ რეიგანმა და მიხაილ გორბაჩოვმა მოაწერეს ხელი.

2020 წელს ადმინისტრაციაში არსებულმა წყაროებმა გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ თეთრ სახლში ბირთვული გამოცდების შესახებ მსჯელობდნენ — პირველად 1992 წლის შემდეგ. ეს იქნებოდა იმ მორატორიუმის დარღვევა, რომელიც აშშ-ზე, რუსეთზე, ჩინეთზე, ბრიტანეთსა და საფრანგეთზე ვრცელდება.

გაურკვეველია სტრატეგიული შემტევი შეიარაღების შესახებ ხელშეკრულების (СНВ-3) ბედიც, რომელსაც 2010 წელს მოეწერა ხელი. მოლაპარაკებების მეორე რაუნდი სექტემბერში დასრულდა, შეერთებულმა შტატებმა რუსეთს მთელი რიგი დამატებითი პირობები შესთავაზა, რომელთა შორის არის შეუსრულებელი — შეთანხმებაში ჩინეთის ჩართვა. СНВ-3-ს ვადა თებერვალში ეწურება და РИА Новости-ს მიერ გამოკითხულ ექსპერტებს დიდი ეჭვი აქვთ, რომ მისი გახანგრძლივება მოხერხდება.

ასეა თუ ისე, „ღია ცის“ ხელშეკრულება, დიდი ალბათობით, დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის ბოლო მსხვერპლი გახდება. ჯო ბაიდენისთვის ოფიციალური გამარჯვების მილოცვა ჯერ ადრეა, მაგრამ იმის ალბათობა, რომ ოვალურ კაბინეტს სწორედ ის დაიკავებს, დღითი დღე იზრდება.

ახლებურად შესვლა

ზოგ ექსპერტს მიაჩნია, რომ ბაიდენი უნდა დაფიქრდეს „ღია ცის“ ხელშეკრულებაში დაბრუნებაზე, მაგრამ ეს ალბათ არ მოხდება, მიაჩნია დმიტრი სუსლოვს — კომპლექსური ევროპული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის დირექტორის მოადგილეს.

„აშშ-ში რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში ჩამოყალიბდა მკაფიო პოზიცია: თუ ისინი შეიიარაღებაზე კონტროლის შეთანხმებიდან გადიან, უკან აღარ ბრუნდებიან. უფრო მეტიც, რუსეთისადმი პრეტენზიებს „ღია ცის“ ხელშეკრულებაზე შტატები ჯერ კიდევ ობამას ადმინისტრაციის დროს აცხადებდა. არსებობს კონსენსუსი თეთრ სახლს, პენტაგონსა და სადაზვერვო სამსახურებს შორის იმის შესახებ, რომ მოსკოვი სრულად არ იცავს და არღვევს დოკუმენტის ნორმებს“, — განაცხადა მან.

ამასთან, ექსპერტის თქმით, ხელშეკრულებაში დაბრუნება კონგრესის ზედა პალატის რატიფიკაციას მოითხოვს. იმის გათვალისწინებით კი, რომ პალატა შეიძლება კვლავ რესპუბლიკელების კონტროლქვეშ აღმოჩნდეს, ეს ახალ პრობლემებს შექმნის. ხოლო თუ ბაიდენი მაინც გადაწყვეტს წინამორბედის გადაწყვეტილების გაუქმებას, ამას დრო დასჭირდება.

„ამასთან, ახლა ტრამპი კიდევ დამატებით წინაღობებს ქმნის“, — აცხადებს ექსპერტი ოლეგ შკიროვი.

თეთრი სახლის გადაწყვეტილება ქვეყნის სამხედრო–საჰაერო ძალებს აიძულებს, თავიდან მოიშოროს თვითმფრინავები, რომლებიც სადამკვირვებლო ფრენებისთვის გამოიყენება.

„კონგრესი, რესპუბლიკელების მოქმედებების გამო, დიდი ხნის განმავლობაში არ გამოყოფდა სახსრებს მათი მოდერნიზაციისთვის. და ეს ბრძოლა „ღია ცის“ ხელშეკრულების ჩამოშლისკენ იყო მიმართული. სადამკვირვებლო თვითმფრინავების გარეშე ხელშეკრულებაში დაბრუნება კი უფრო რთული იქნება“, — მიაჩნია ექსპერტს.

გარდა ამისა, შაკიროვის აზრით, გასათვალისწინებელია ისიც, თუ ვინ დაიკავებს სავარძლებს ბაიდენის ადმინისტრაციაში. მაგალითად, მაიკლ კარპენტერი — საგარეო პოლიტიკის ყოფილი მრჩეველი ასევე ეწინააღმდეგებოდა აშშ-ის მონაწილეობას „ღია ცის“ ხელშეკრულებაში, ვინაიდან რუსეთი თითქოს ინფორმაციას აგროვებს ამერიკული ინფრასტრუქტურის შესახებ — ავი ზრახვებით.  

თუ უფრო მასშტაბურად ვიტყვით, ბაიდენის მთავარი იდეა — ევროპასთან ნდობის აღდგენაა, ხაზს უსვამს შაკიროვი. და იმის გათვალისწინებით, რომ ევროპისთვის ხელშეკრულება მნიშვნელოვანია, შეიძლება აშშ მაინც დაუბრუნდეს ხელშეკრულებას მოკავშირეთა ხათრით — თუნდაც არა მაშინვე.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

29
თემები:
რუსეთი დღეს
დაკეტილი რესტორნები შარდენის ქუჩაზე

„რესტორატორთა ასოციაციის“ პრეზიდენტი : „ეპიდემიოლოგები საკუთარ კომპეტენციას გაცდნენ...“

0
28 ნოემბერს ქვეყანაში შექმნილი ეპიდვითარების გამო დაწესებული შეზღუდვების მიხედვით, რესტორნები და კვების ობიექტები მთლიანად მიტანის სერვისზე გადავიდნენ

თბილისი, 28 ნოემბერი - Sputnik. შექმნილი ეპიდემიოლოგიური ვითარებიდან გამოსავალი იყო ოქროს შუალედი, რითაც შეიძლებოდა პანდემიის მართვა და ამდენი ადამიანიც არ დარჩენილიყო უმუშევარი. განაცხადა რესტორატორთა ასოციაციის დამფუძნებელმა, შოთა ბურჯანაძემ ჟურნალისტებთან საუბრისას.

ბურჯანაძის აზრით, რეგულაციები, რომელიც საკოორდინაციო საბჭომ სარესტორნო ბიზნესის კუთხით დააწესა, უნდა ყოფილიყო უფრო მეტად დაბალანსებული. სწორედ ეს იქნებოდა ოქროს შუალედი.

„აქ გამოსავალი იყო ოქროს შუალედი, ეს არის ის, რითაც შეგვეძლო გვემართა კოვიდიც და ამდენი ადამიანიც არ დარჩენილიყო უმუშევარი. ეს უფრო რთული გზაა, რადგან მეტი ადამიანური და სახელმწიფოებრივი რესურსი სჭირდება“, - განაცხადა ბურჯანაძემ.

მისი თქმით, ეპიდემიოლოგებმა, რომლებიც ვერ მართავენ სიტუაციას, ყველაზე მარტივი გადაწყვეტილება მიიღეს.

„რეალურად, ეპიდემიოლოგები არ არიან იმ კომპეტენციაში, რომ ორივე მხარე მართონ, ამიტომ თავის ჩარჩოში უნდა ჩაეტიონ. ისინი გადიან ამ ჩარჩოდან და ისეთ მითითებებს იძლევიან, რომლებიც ქვეყანას უდიდეს პრობლემამდე მიიყვანს“, - განაცხადა შოთა ბურჯანაძემ.

საქართველოში 28 ნოემბრიდან რთული ეპიდვითარების გამო  ხელისუფლების მიერ დაწესებული ახალი შეზღუდვები ამოქმედდა, რომლებიც 2021 წლის 31 იანვრამდე იქნება ძალაში.

შეზღუდვების მიხედვით, რესტორნები და კვების ობიექტები ქვეყნის მასშტაბით მთლიანად გადადიან მიტანის სერვისზე.

საქართველოში კორონავირუსის მეორე ტალღა მძვინვარებს. ყოველდღიურად ინფიცირების რამდენიმე ათასი ახალი შემთხვევა ფიქსირდება.

საქართველოში ახალი კორონავირუსით დაავადებულთა რაოდენობა ბოლო დღე-ღამეში 4 472-ით გაიზარდა და ინფიცირებულთა საერთო რიცხვმა 127 942-ს მიაღწია.

საქართველოში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა 26 თებერვალს დაფიქსირდა.

0
თემები:
COVID-19 საქართველოში