ოპოზიცია პარლამენტის წინ

ექსპერტის მოსაზრება არჩევნებზე: პროტესტი იქნება, რევოლუცია - არა

40
(განახლებულია 12:20 04.11.2020)
საერთაშორისო კვლევითი ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი, ჟურნალ „საერთაშორისო ანალიზის“ მთავარი რედაქტორი აკეთებს პროგნოზს, თუ როგორ შეიძლება განვითარდეს მოვლენები საქართველოში არჩევნების შემდეგ

სერგეი მარკედონოვი

სტრესტესტი ივანიშვილის სისტემისთვის

საპარლამენტო არჩევნები - საქართველოში 2020 წლის მთავარი მოვლენა იყო. ამ არჩევნებით დასრულდა ოთხწლიანი საარჩევნო ციკლი და ის სერიოზულ სტრესტესტად იქცა სახელისუფლებო სისტემისთვის, რომელიც „ქართული ოცნების“ მამამთავარმა, დამფუძნებელმა ბიძინა ივანიშვილმა შექმნა.

ქვეყნის მთავარი პოლიტიკური ძალები წინასაარჩევნო ბრძოლაში მის ოფიციალურად დაწყებამდე გაცილებით ადრე ჩაერთნენ. ალბათ გადაჭარბებული არ იქნება, თუ დასრულებული კამპანიის პროლოგად 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებს მოვიხსენიებთ. ორი წლის წინ, მარცხის მთელი სერიის შემდეგ, ოპოზიციამ იგრძნო რევანშის შესაძლებლობა, თუმცა გრიგოლ ვაშაძის პირობითი წარმატება (რომელმაც გამარჯვება მხოლოდ მეორე ტურში დათმო) იყო არა მხოლოდ მისი დამსახურება, არამედ „სახელისუფლებო პარტიის“ მეტად წარუმატებელი ელექტორალური სტრატეგია. როგორც არ უნდა იყოს, პირველი გამაფრთხილებელი ზარი „ქართული ოცნებისთვის“ დაირეკა.

2019 წელს მმართველ პარტიას თითქოს განსაცდელის ჟამი დაუდგა. ჯერ მასობრივი აქციები, პროვოცირებული „გავრილოვის ღამით“ , შემდეგ კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანასთან დაკავშირებული საპროტესტო გამოსვლების მეორე სერია. უნდა აღინიშნოს, რომ მთელი ეს მღელვარება პირდაპირ იყო დაკავშირებული წინასაარჩევნო თემატიკასთან. როდესაც საგარეო მოთამაშეების დახმარებით (აშშ-ის საელჩო და ევროკავშირის წარმომადგენლობა) 2020 წლის მარტში გაფორმდა ურთიერთშეთანხმების მემორანდუმი, რომლის თანახმადაც, ხელისუფლება იძულებული იყო, მრავალი პუნქტით დაეთმო ოპოზიციისთვის, „ქართულმა ოცნებამ“, ერთი შეხედვით, უკან დაიხია. მაგრამ, როგორც ძველი ხალხური სიბრძნე ღაღადებს, „ომიანობა რომ არ იყოს, გამარჯვებას პატივი არ ექნებოდაო“.

იმით დავიწყოთ, რომ კორონავირუსის პანდემიამ შიდაპოლიტიკურ აქტივობაში შესვენება გამოაცხადა. საგანგებო ვითარებაში კი პოპულისტურ დღის წესრიგზე მოთხოვნილება მკვეთრად დაეცა. პირიქით, გაიზარდა იმათი პოზიტიური შეფასება, ვინც მზად იყო არა მხოლოდ საუბრისთვის, არამედ საკუთარ თავზე პასუხისმგებლობის აღებისთვის. მთავრობამ „პირველი ტალღის“ მოლოდინში უპრეცედენტოდ მკაცრი ზომები გაატარა და მეზობელ ქვეყნებთან შედარებით საგრძნობლად ეფექტურ შედეგს მიაღწია. რასაკვირველია, „მეორე ტალღას“ საქართველოსთვის გვერდი არ აუვლია, მაგრამ ამ საკითხების სათანადო დონეზე გათამაშება ოპოზიციამ უბრალოდ ვეღარ მოასწრო.

დაბოლოს - უნდა აღინიშნოს ხელისუფლების მოქნილი რეაქცია ყარაბაღში გაჩაღებულ კონფლიქტზე. იმპულსური მიხეილ სააკაშვილისგან განსხვავებით, რომელმაც მაშინვე განაცხადა, რომ ერთ კონკრეტულ მხარეს უჭერდა მხარს, საქართველოს პრემიერმა და პრეზიდენტმა აღნიშნეს, რომ მათი ქვეყანა შეასრულებდა შუამავლის, და არა დაპირისპირების მონაწილის როლს. ყველა ამ ფაქტმა, საინფორმაციო კამპანიასთან ერთად, რომელიც რიგით ამომრჩეველს მუდმივად ახსენებდა გარდასულ ბობოქარ და სტრესულ დროებას, როდესაც ქვეყანას „ნაციონალები“ მართავდნენ, თავისი საქმე გააკეთა.

არჩევნებში „ქართულმა ოცნებამ“ ხმათა დაახლოებით 48% მოაგროვა. თუმცა ეს ტრიუმფისა და ხელისუფლებაში „მესამე ვადით“ დარჩენის პრეცედენტის შექმნის გარანტია არ აღმოჩნდა. ყველაფერი ბოლომდე გარკვეული ჯერაც არ არის. ზოგიერთ მაჟორიტარულ ოლქში მეორე ტური გაიმართება. დიახ, დღეს პარლამენტის ეს სეგმენტი არც ისე დიდია (ერთი-მეხუთედი - 30 ადგილი). მაგრამ ერთმანდატიანი ხმები შეასრულებენ მნიშვნელოვანი „საწონების“ როლს, რომელთაც ნებისმიერი პარტიული სიის წონის გამყარება შეუძლიათ.

გასათვალისწინებელია ასევე, რომ „ქართული ოცნების“ პოლიტიკური დომინირების წლებში ჩამოყალიბდა სისტემა, რომლის პირობებშიც ერთ მხარესაა ხელისუფლება და მეორე მხარეს ჭრელი ოპოზიცია. ამ ოპოზიციურ სპექტრში გამოირჩევა „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“, მაგრამ ხელისუფლებით უკმაყოფილო მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის ივანიშვილის მიუღებლობა სულაც არ ნიშნავს სააკაშვილის გუნდის მხარდაჭერას.

როგორც არ უნდა იყოს, „მეოცნებეებს“ მთავრობის ჩამოყალიბება მოუწევთ. მმართველი პარტიის ოპონენტები დღეს არ არიან მზად, მას ხელი შეაშველონ. შესაძლოა, როდესაც ერთმანდატიანი ოლქების გათვალისწინებით არჩევნების საბოლოო შედეგები გაირკვევა, „ქართული ოცნება“ შეძლებს კაბინეტის დამოუკიდებლად ჩამოყალიბებას. მაგრამ ასეთი სცენარის შემთხვევაში, ის ნაკლებად მტკიცე იქნება, განსაკუთრებით საშუალოვადიან პერსპექტივაში, ვიდრე 2020 წლამდე იყო.

არჩევნების ლეგიტიმურობა - გარეშე ფაქტორი

ამ ფონზე ბლოკი „ძალა ერთობაშია“ აცხადებს, რომ არჩევნების შედეგებს არ აღიარებს და მას სხვა ოპოზიციური ძალებიც ემხრობიან. უკვე გაიმართა მასობრივი საპროტესტო აქციები, რომლებიც ალბათ განმეორდება. შედეგად ბევრ უჩნდება ცდუნება, მიმდინარე მოვლენები შეაფასოს, როგორც ახალი „ფერადი რევოლუციის“ წინათგრძნობა. თუმცა ასეთი სქემა, ისევე როგორც ნებისმიერი სხვა, არ ითვალისწინებს უამრავ საშინაო და საგარეო პოლიტიკურ ნიუანსს.

მასობრივი პროტესტი საქართველოს თანმდევია სსრკ-ის დაშლისა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის გამოცხადების დღიდან. მაგრამ ეს პროტესტი ყოველთვის არ იწვევდა იმგვარ შედეგს, როგორიც 2003 წელს დადგა. მეტიც, „ვარდების რევოლუცია“ სწორედაც რომ გამონაკლისი იყო. რთულია ისეთი არჩევნების დასახელება, რომელსაც ხელისუფლების ოპონენტები ლეგიტიმურს უწოდებდნენ. ასე იყო სააკაშვილის მმართველობის დროსაც და მისი წასვლის შემდეგაც. მაგრამ 2003 წლის მოვლენები ბედნიერად დასრულდა მხოლოდ მათთვის, ვინც ქუჩაში გამოვიდა, რათა ხელისუფლებაში მოეყვანა ადამიანები, რომელთაც მომიტინგეები „თავისიანებად“ მიიჩნევდნენ. ეს მხოლოდ იმიტომ მოხდა, რომ ედუარდ შევარდნაძის რეჟიმი უბრალოდ დალპა, დაკარგა რეალობასთან კავშირი. მაგრამ ეს არ მოსვლიათ 2020 წელს ივანიშვილსა და მის თანამებრძოლებს, რომელთაც ხელისუფლებაში ოფიციალური თანამდებობები უკავიათ. პირიქით, კრიზისულ პირობებში მათ თავიანთი ეფექტურობა გამოავლინეს.

„ახალბედა ქართველების“ ტრიუმფი 2003 წელს დიდწილად განპირობებული  იყო საგარეო მხარდაჭერითაც. აქვე უნდა ითქვას: იმ წლებში აშშ-ს არ შეუქმნია საქართველოში რევოლუციური გარემო, მაგრამ მან ხელი შეუწყო სააკაშვილისა და მისი გუნდის საერთაშორისო ლეგიტიმაციას. ამ დახმარებას მოჰყვა ქართულ პოლიტიკაზე ამერიკული გავლენის გაძლიერება იმდენად, რომ თანდათანობით ის ქვეყნის შიდა განვითარების მნიშვნელოვან ფაქტორად ჩამოყალიბდა. რაც გამოჩნდა ურთიერთშეთანხმების მემორანდუმის გაფორმებისას, რომელიც 2020 წლის საპარლამენტო კამპანიის ერთგვარ კოდექსად იქცა.

უნდა აღინიშნოს, რომ აშშ-ის საელჩოს განცხადება საქართველოს საპარლამენტო არჩევნების შესახებ - უცხო სახელმწიფოს დიპლომატიური წარმომადგენლობის მხოლოდ ერთი თანამშრომლის კერძო მოსაზრება არ არის. ამასთან, ის მკაფიოდ უთითებს, რომ „ამომრჩევლების დაშინება და მოსყიდვა არჩევნების პროცესს ზიანს აყენებს, მაგრამ ეს საკმარისი არ არის, რომ ის არალეგიტიმურად გამოცხადდეს“. აშშ-ის საელჩო თბილისში იზიარებს ეუთო/ოდირის შეფასებას იმის თაობაზე, რომ „საპარლამენტო არჩევნები საქართველოში მთლიანობაში კონკურენტულ და თავისუფალ გარემოში“ ჩატარდა. ასეთი დიაგნოზის გათვალისწინებით, ოპოზიციას, რომელიც ვაშინგტონთან და ბრიუსელთან სტრატეგიულ თანამშრომლობას ისახავს მიზნად, გაუჭირდება თავისი სიჯიუტის ახსნა 31 ოქტომბრის კენჭისყრის შედეგებთან დაკავშირებით.

არჩევნების მსვლელობისას ოპოზიციური ძალები, განსაკუთრებით, სააკაშვილის მხარდამჭერები, ცდილობდნენ „ქართული ოცნება“ გამოეყვანათ პრორუსულ ძალად, მაგრამ რეალურად ეს სინამდვილეს არ შეესაბამება. სწორედ დღევანდელი მმართველი პარტიის ხელისუფლებაში ყოფნის დროს მოაწერა ხელი საქართველომ ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულებას და მიაღწია უვიზო რეჟიმს შენგენის ქვეყნებთან, გააგრძელა ნატოსთან დაახლოების კურსი, თუმცაღა ალიანსის ფორმალური წევრობის გარეშე.

ახლა აშშ-ს და მის მოკავშირეებს არ სჭირდებათ რყევები ქვეყანაში, რომელსაც ისინი სტრატეგიულად მნიშვნელოვან პარტნიორად მიიჩნევენ. მით უმეტეს, რომ ექსტრავაგანტულ სააკაშვილთან მუშაობა მათ უკვე მოუწიათ და მისი მმართველობის ბოლოს მივიდნენ დასკვნამდე, რომ სასურველი იყო სააკაშვილის წასვლა. მაგრამ ვაშინგტონს არც ძლიერი ხელისუფლება სჭირდება. ძალა - დამოუკიდებელი საგარეოპოლიტიკური ვექტორის გატარების შესაძლებლობაა. და ამიტომ მნიშვნელოვანია ქართული „ასპირანტისთვის“ ჩაუბარებელი „საკანდიდატო გამოცდების“ ერთი-ორი სამიანის დატოვება. მაგალითად, არჩევნების აღიარება დათქმებით, ასევე „ოცნების“ დომინირების არდაშვება ქართულ პოლიტიკაში. ამიტომ ჯერ კიდევ წინაა მოწოდებები მთავრობის ჩამოყალიბებისას მინორიტარების მოსაზრებების გათვალისწინებისკენ, სხვადასხვა ოპოზიციურ პარტიასთან მოლაპარაკებების გამართვისკენ, კოჰაბიტაციისა და კომპრომისებისკენ. ერთნახევარ პარტიულ სისტემას, მექსიკურის ანალოგიურს, აშშ არ ისურვებდა ხვალინდელ საქართველოში. მაგრამ საერთაშორისო არენაზე ევროატლანტიკური კურსის შენარჩუნების შემთხვევაში, ვფიქრობ, ამას ხელს არ შეუშლიან. 

რუსეთის ფაქტორი და ურთიერთობის მომავალი ნორმალიზება

საპარლამენტო კამპანიის დროს რუსული ფაქტორი, რა თქმა უნდა, არსებობდა. მაგრამ არ შეიძლება იმის თქმა, რომ მან ამინდი შექმნა. არჩევნებში კრემლის ჩარევის თემა გაბერილი იყო ცენტრ „დოსიეს“ მიერ მიხეილ ხოდორკოვსკის თაობაზე მასალის გამოქვეყნებასთან დაკავშირებით. ის ეძღვნებოდა „მოსკოვის ხელს“ საქართველოს ერთ-ერთი საპარლამენტო პარტიის - „პატრიოტთა ალიანსის“ მხარდასაჭერად. საქართველოს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ამ გაერთიანების საქმის შესწავლაც კი დაიწყო მისი ფინანსური აქტივების შემოწმების მიზნით. თუმცა ვისაც რა არ უნდა ეკვლია და როგორ „არაგულგრილ მოქალაქეებსაც“ არ უნდა მიემართათ პროკურორისთვის „კრემლის აგენტების“ შემოწმებისა და დასჯის მოთხოვნით, „ალიანსი“ საარჩევნო შეჯიბრის ფავორიტებს შორის არ ყოფილა. არჩევნების შედეგად ის მოხვდა პარლამენტში, მაგრამ 3,18% იმაზე მეტყველებს, რომ ეს პოლიტიკური ძალა ახლო მომავალში საგარეო პოლიტიკურ დღის წესრიგს ვერ ჩამოაყალიბებს.

რასაკვირველია, სააკაშვილის მხარდამჭერები და სხვა ოპოზიციონერები მმართველ პარტიას მოსკოვთან კავშირში ადანაშაულებდნენ. იშველიებდნენ ფაქტებს პრემიერ-მინისტრ გიორგი გახარიას ბიოგრაფიიდან, რომელიც თავის დროზე მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სწავლობდა. ამ შემთხვევაში, ურიგო არ იქნებოდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისეთი კურსდამთავრებულის ცხოვრების გზის შესწავლაც, როგორიცაა ელენე ხოშტარია, ჯერ „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“, შემდეგ კი ფრაქცია „ევროპული საქართველოს“ წევრი. თუმცა ამ ყველაფერს თავი დავანებოთ და დავაფიქსიროთ მხოლოდ ის, რომ 2012 წელს „ქართული ოცნების“ მიერ საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვებისა და მინისტრთა კაბინეტის ჩამოყალიბების შემდეგ მან რუსეთთან ურთიერთობის ნორმალიზება დაისახა მიზნად. მაგალითად, ამ საკითხს მიეძღვნა სახელისუფლებო პარტიის წინასაარჩევნო პროგრამის საგანგებო პრეზენტაცია გორში 2020 წლის 26 ოქტომბერს. საგარეო საქმეთა მინისტრმა დავით ზალკანიანმა არჩევნებამდე ხუთი დღით ადრე დაასახელა პირობები, რომელთა დაცვის შემთხვევაშიც თბილისი მზად იყო მოსკოვთან ურთიერთობის ნორმალიზებისთვის. არ შეიძლება საქართველოს პოზიციების რიტორიკული გამკაცრების ყურადღების მიღმა დატოვება: „ორმა ქვეყანამ ჩვენი აქტიური ჩართულობის პირობებში გაიწვია აღიარება (აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის, - რედ.). ეს პროცესი არ შეჩერდება. ჩვენ მას ბოლომდე მივიყვანთ, რათა რუსეთი მარტო დარჩეს, მაგრამ რუსეთმა აუცილებლად უნდა გაიწვიოს აღიარება. ურთიერთობის მოგვარების სხვა გზა არ არსებობს“.

უნდა აღინიშნოს, რომ ზალკანიანის მიერ ნახსენები ორი ქვეყანა - ტუვალუ და ვანუატუა. საერთაშორისო პროცესებსა და ამიერკავკასიაში ვითარებაზე გავლენის მოხდენის სურვილის მიუხედავად, ისინი, რბილად რომ ვთქვათ, რუსეთს ვერ გაუტოლდებიან! დიახ, მოსკოვი უმცირესობაშია აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის მხარდაჭერის საქმეში. მინსკიც, ნურ-სულთანი ან ერევანიც კი არ დაადგნენ საქართველოს ორი ყოფილი ავტონომიის აღიარების გზას. მაგრამ ეს მოსკოვს ხელს არ უშლის, გაჰყვეს კურსს, რომელსაც ატარებს.  

არჩევნების დროს უფრო მკაცრი რიტორიკა ქვეყნისთვის არსებით საკითხებზე (გამოყოფილი ტერიტორიების საკითხი კი საქართველოში პრიორიტეტებს შორისაა ნებისმიერი ხელისუფლების დროს) ტრადიციულია. მაგრამ მზადაა თუ არა საქართველოს ხელისუფლება, შეარბილოს იგი არჩევნების შემდეგ, როდესაც მმართველ პარტიას ქვეყნის პოლიტიკურ ოლიმპზე დარჩენის ყველა შანსი აქვს? ეს საეჭვოა. მმართველი პარტიის დღევანდელი მდგომარეობა ნაკლებად მყარია შიგნითაც და გარეთაც, ვიდრე ადრე, მიუხედავად ელექტორალური წარმატებისა. საკითხი, სულ მცირე, ახალი მინისტრთა კაბინეტის ფორმირებამდე გადაიდება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

40
თემები:
საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020 (595)
აშშ-სა და ევროკავშირის დროშები

მოსაზრება: ბაიდენი აშშ-ს ევროპის მარიონეტად გადააქცევს

29
(განახლებულია 19:13 25.11.2020)
ევროკავშირმა, ევროსაბჭოს მეთაურ შარლ მიშელის სახით, ჯო ბაიდენს „მტკიცე ტრანსატლანტიკური ალიანსის“ აღდგენა შესთავაზა.

ირინა ალქსნის

თუ ბაიდენი თეთრ სახლში შევა, მაშინ ამ სურვილს სრული საფუძველი აქვს, რომ ახდეს. მეტად სიმბოლურია აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის პოსტზე ენტონი ბლინკენის კანდიდატურა, რომელიც „ვაშინგტონური ჭაობის“ რაფინირებული პროდუქტია და „გლობალური ალიანსების მცველსაც“ წარმოადგენს.

ის, რომ დასავლეთ ევროპა ბედნიერი იქნება აშშ-ის პრეზიდენტის როლში ჯო ბაიდენის ხილვით, მაშინ გახდა გასაგები, როგორც კი მისმა ლიდერებმა ერთმანეთის გადასწრებით დაიწყეს არჩევნებში გამარჯვების მილოცვების დაგზავნა ბაიდენისთვის, ხოლო გერმანია გამოტყდა კიდეც, რომ „ტრამპთან კიდევ ოთხი წელი მუშაობის“ განწყობა არ აქვს.

ამაზე უფრო გაუგებარი ისაა, რატომ ანიჭებს ევროპა უპირატესობას შტატების სათავეში გლობალისტების ხილვას — იმ გლობალისტებისა, რომლებიც შეპყრობილი არიან ერთპოლარული სამყაროს სტატუს-კვოს შენარჩუნებით, რომელშიც უპირობო ლიდერი ვაშინგტონი იქნება.

ძველ სამყაროში განუხრელად მზარდი პროცესი, რომელიც ოკეანისგაღმელი სუზერენისგან სუვერენიზაციასა და ნახევრად ვასალური დამოკიდებულებისგან გათავისუფლებას მოიაზრებს, ხომ თითქოს ეწინააღმდეგება ამ მისწრაფებებს?

შეიძლებოდა გვევარაუდა, რომ ევროპაში პროამერიკული ძალები მძლავრობენ, რომლებიც მზად არიან შტატებს მსხვერპლად შესწირონ საკუთარი ქვეყნები, მაგრამ ფაქტები საწინააღმდეგოზე მეტყველებს. მაგალითად, გერმანიის მთავრობამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია ექსტერიტორიული სანქციების მიმართ, რომლებიც აშშ-ში „ჩრდილოეთის ნაკადი-2“-ის მიმართ მუშავდება.

ამგვარად, ევროპა განაგრძობს თავისი ინტერესების დაცვისა და საკუთარი გეოპოლიტიკური როლის გაძლიერების ხაზს, მაგრამ ამასთან მხურვალედ უჭერს მხარს ვაშინგტონში ხელისუფლებაში იმ ძალების დაბრუნებას, რომლებისთვისაც მსგავსი რამ, თეორიულად, კატეგორიულად მიუღებელი უნდა იყოს. ამ უცნაურ უთანხმოებაზე პასუხი ოთხი წლის წინანდელ მოვლენებში უნდა ვეძებოთ.

თეთრ სახლში შესულმა დონალდ ტრამპმა უარი თქვა აშშ-ის მონაწილეობით უამრავ უკვე ხელმოწერილ საერთაშორისო შეთანხმებაზე. ასეთი ბედი ეწია ცნობილ ტრანსატლანტიკურ სავაჭრო და საინვესტიციო პარტნიორობას, რომელსაც იმ დროისთვის უკვე ჰქონდა ავის მომასწავებელი რეპუტაცია. ალარმისტები გვაფრთხილებდნენ, რომ მისი მეშვეობით ამერიკა უბრალოდ გამოწოვდა რესურსებს ევროპას თავის სასარგებლოდ.

მაგრამ ტრამპმა, რომელიც პრეზიდენტობის პერიოდში ყველა შესაძლებლობას იყენებდა თავისი ქვეყნისთვის ეკონომიკური სარგებლის მისაღებად, უყოყმანოდ თქვა უარი „დედალზე“, რომელსაც თითქოს მრავალი წლის განმავლობაში უნდა დაედო ოქროს კვერცხები ამერიკისთვის. თანაც არაერთხელ განაცხადა, რომ ყველა ეს შეთანხმება რეალურად ღრმად არახელსაყრელი იყო შეერთებული შტატებისთვის. საფიქრალია, რომ ბიზნესში დიდი გამოცდილების მქონე ამერიკის შმაგ პატრიოტს შეიძლება ვერწმუნოთ.

მთავარი შეცდომა — არის ვარაუდი იმისა, რომ გლობალისტებს (მათ შორის, ამერიკელებს) ეროვნულად ორიენტირებული ინტერესები აქვთ. მათთვის შეერთებული შტატები უკიდურესად მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს როგორც მთავარი ემისიური ცენტრი და პლანეტის ყველაზე ძლიერი არმია. მაგრამ უზარმაზარი ქვეყანა, თითქმის 330 მილიონიანი მოსახლეობით, უფრო ის ტვირთია, რომლის ჩამოწერაც ბევრად მარტივია, ვიდრე მისი პრობლემების გადაჭრაში ფულის ჩადება.

სამაგიეროდ გლობალისტების, როგორც მსოფლიო მოქალაქეების ჭეშმარიტი ინტერესები და სენტიმენტალური გრძნობები შეიძლება სულ სხვა ადგილებს უკავშირდებოდეს. იმავე ენტონი ბლინკენმა ბავშვობის უმეტესი წლები პარიზში გაატარა და მისი პიროვნების ჩამოყალიბებაზე ძლიერი ზეგავლენა ევროპელმა მამინაცვალმა მოახდინა. ასე რომ, ეჭვები, იხელმძღვანელებს თუ არა ის სახელმწიფო მდივნის პოსტზე მხოლოდ აშშ-ის ეროვნული ინტერესებით, სრულიად კანონზომიერია.

ამგვარ პეიზაჟში ევროპის პოზიცია აზრს იძენს. მან ბოლო ათწლეულებში ისწავლა, რომ თავისას ამერიკის ფესვებს მოწყვეტილებთან ურთიერთქმედებით შეიძლება მიაღწიოს — ამასთან, „თავისუფალი სამყაროს ლიდერთან“ და ერთადერთ ზესახელმწიფოსთან ფორმალური რევერანსების შესრულებაც არ უნდა დაივიწყოს.

ჯერ მარტო ირანის ბირთვული გარიგება რად ღირს, რომელსაც ხშირად ობამას პრეზიდენტობის ერთ-ერთ ტრიუმფადაც იხსენიებენ, მაგრამ რომლითაც ევროპა უფრო იყო დაინტერესებული, ვიდრე თავად აშშ. უფრო მეტიც: ევროკავშირს ძველებურად ბევრ რამეში სჭირდება შეერთებული შტატები. კერძოდ, ევროპის ძალისხმევა, შექმნას თავისი არმია — არა ის იმიტაცია, რომელიც ახლა არსებობს, არამედ რეალური სამხედრო ძალა — არასერიოზულად გამოიყურება. ამერიკელებს ამ აზრით ალტერნატივა არ ჰყავთ და არც ეყოლებათ ხილულ მომავალში. მაგრამ ტრამპს მტკიცედ ჰქონდა განზრახული, ეიძულებინა ბებერი ევროპა, ყველაზე მაღალი ნიხრით გადაეხადა სამხედრო „ქოლგის“ საფასური. აი, „ვაშინგტონურ ჭაობთან“ კი ბრიუსელსა თუ ბერლინს მოლაპარაკების შანსი აქვთ.

ევროკავშირს რუსეთის საპირწონედ გეოპოლიტიკური, ეკონომიკური თუ იგივე სამხედრო დამბალანსებელი ესაჭიროება ძველებურად. თორემ მოსკოვს უკვე ფრიად ხელსაყრელი პირობები ექმნება დასავლეთის მიმართულებით, რაც ნამდვილად არ ახარებს დასავლეთ ევროპულ დედაქალაქებს.

შედეგად ყალიბდება პარადოქსული ვითარება: იმ დროს, როცა ევროპა ბევრის თვალში აშშ-თვის სახარჯ მასალად გამოიყურება, რეალურად ამერიკელების შეცოდებაა საჭირო, ვინაიდან თანდათან იზრდება შანსი იმისა, რომ შტატები ევროპული მზაკვრობისა და საკუთარი ელიტების ღალატის მსხვერპლად იქცეს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

29
თვითმფრინავი ცაში

მოსაზრება: დაუბრუნდება თუ არა ბაიდენი რუსეთთან „ღია ცის“ ხელშეკრულებას

29
(განახლებულია 20:52 24.11.2020)
შეერთებული შტატების მიერ „ღია ცის“ ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე განცხადების გაკეთებიდან ექვსთვიანი ვადა ამოიწურა.

სოფია მელნიჩუკი

ვაშინგტონი აღარ მონაწილეობს ხელშეკრულებაში, რომელსაც რუსეთი „უხეშად არღვევდა წლების განმავლობაში“. ტრამპის ადმინისტრაციას მიაჩნია, რომ ქვეყანა იმ მოძველებული შეთანხმებებიდან გაჰყავს, რომლებიც „მოწინააღმდეგეს უპირატესობას ანიჭებს ეროვნული უსაფრთხოების ფასად“. ახლა მოსკოვი აპირებს მიაღწიოს შეთანხმებაში დარჩენილი გარანტიების შესრულებას. არსებობს თუ არა იმის შანსი, რომ ბაიდენის გუნდმა ისევ გახსნას ამერიკული ცა?

არ არსებობს შეთანხმება ნდობის გარეშე

თეთრის სახლის მოსკოვისადმი ერთ-ერთი მთავარი პრეტენზია — საინსპექციო ფრენების შეზღუდვაა აფხაზეთის, ცხინვალის რეგიონის, ჩეჩნეთისა და კალინინგრადის თავზე. ამაზე პასუხად ამერიკელებმა ცა ალასკისა და წყნარი ოკეანის კუნძულების თავზე დახურეს.

ხელშეკრულების თანახმად, 2002 წლიდან 35 წევრ ქვეყანას სადაზვერვო ფრენების ჩატარება შეუძლია ერთმანეთის ტერიტორიებზე. მიღებული მონაცემები ხელმისაწვდომია ყველასთვის. ამასთან, თვითმფრინავები არ არის შეიარაღებული, ვიდეოაპარატურა წინასწარ მოწმდება, ხოლო ბორტზე გასაინსპექტირებელი ქვეყნის წარმომადგენელი იმყოფება.

2019 წელს „ღია ცის“ ხელშეკრულების ფარგლებში 1500-ზე მეტი ასეთი გაფრენა განხორციელდა. მაგრამ ქვეყნებს შორის კონტროლი და ნდობის განმტკიცება ერთადერთი მიზანი არ არის. აქ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური სიგნალებიც არის ხოლმე. მაგალითად, დონბასში კონფლიქტის დაწყების შემდეგ აშშ უკრაინის აღმოსავლეთ ნაწილის თავზე ფრენებს კიევის მხარდაჭერის ნიშნად ახორციელებდა.

ბინძური თამაშები

„კრემლში ეს ხელშეკრულება ძალიან მნიშვნელოვან ფაქტორად მიაჩნიათ ურთიერთნდობისა და შეიარაღების კონტროლის მხრივ. აშშ-ის გასვლა შეთანხმებიდან მას სიცოცხლისუუნაროს ხდის“, — აღნიშნა რუსეთის პრეზიდენტის პრეს-მდივანმა დმიტრი პესკოვმა.

მაგრამ მოსკოვი მაინც განაგრძობს დოკუმენტის ნორმების დაცვას — რამდენიმე პირობის საფუძველზე, განაცხადეს რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში.

პირველი: ევროპული ქვეყნები იძლევიან გარანტიას, რომ არ გადასცემენ თავიანთი ფრენების მონაცემებს აშშ-ს; მეორე: რუსული თვითმფრინავები შეძლებენ ინსპექტირება გაუწიონ ამერიკულ ობიექტებს ევროპაში. ჯერჯერობით არანაირი გარანტია მიღებული არ არის, რაც მოსკოვს კატეგორიულად არ აწყობს.

„საიდუმლო არ არის, რომ აშშ მოკავშირეებისგან მოითხოვს, ხელი მოაწერონ დოკუმენტებს, რომელთა თანახმადაც, ვაშინგტონის [„ღია ცის“ ხელშეკრულებიდან] გასვლის შემდეგ ისინი ამერიკულ მხარეს გადასცემენ მონაცემებს, რომლებსაც რუსეთის თავზე სადამკვირვებლო ფრენების შედეგად მიიღებენ, — ამბობდა კონსტანტინ გავრილოვი, რუსული დელეგაციის ხელმძღვანელი ვენაში. — ეს მარტო ხელშეკრულების დარღვევა კი არა, ბინძური თამაშებია ხელშეკრულების სფეროში, რომელიც ვაშინგტონის სტრატეგიის მსხვერპლად იქცა“.

„ეს სიგიჟეა“

აშშ-ის გასვლა „ღია ცის“ ხელშეკრულებიდან, პირველ რიგში, ვაშინგტონის ევროპელ მოკავშირეებს ურტყამს. მათთვის მნიშვნელოვანია ამერიკული თვითმფრინავების მიერ მოგროვებულ მონაცემებზე წვდომა. რამდენიმე ევროპული ქვეყნის წარმომადგენელმა სინანული გამოთქვა ვაშინგტონის გადაწყვეტილების გამო. „ჩვენ გვესმის, რომ იყო სირთულეები რუსეთის მხრიდან ნორმების დაუცველობის კუთხით, მაგრამ ეს, ჩვენი აზრით, არ არის შეთანხმებიდან გასვლის საბაბი“, — აღნიშნა გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაკო მაასმა.

საფრანგეთის საგარეო უწყებაში მიუთითეს, რომ შეერთებულმა შტატებმა არ წარმოადგინა მოსკოვის მიერ შეთანხმების დარღვევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ერთობლივ განცხადებაში ესპანეთმა, ბელგიამ, ფინეთმა, იტალიამ, ლუქსემბურგმა, ნიდერლანდებმა, ჩეხეთმა და შვედეთმა ხაზი გაუსვეს, რომ „ღია ცის“ ხელშეკრულება კვლავაც რჩება „ფუნქციონირებადად და სასარგებლოდ“.

თავად შტატებში ამ საკითხზე ერთსულოვნება არ არის. მაგალითად, სენატის საერთაშორისო საკითხთა კომიტეტის წევრი რობერტ მენენდესი თეთრი სახლის ნაბიჯებს ასე აფასებს:

„პრეზიდენტმა ტრამპმა თავხედურად უარყო კანონი და ცალმხრივად გადადგა პოლიტიკურად მოტივირებული ნაბიჯი მას შემდეგაც კი, რაც საპრეზიდენტო არჩევნებში დამარცხდა“.

„ეს სიგიჟეა“, — ასეთი კომენტარი გააკეთა აშშ-ის სამხედრო–საჰაერო ძალების გენერალმა და ეროვნული უშიშროების სააგენტოს ყოფილმა დირექტორმა, CIA-ს დირექტორმა მაიკლ ჰაიდენმა. ხოლო რეიგანის ადმინისტრაციის სახელმწიფო მდივანმა ჯორჯ შულცმა, ჯორჯ ბუშის თავდაცვის მინისტრმა უილიამ პერიმ და ბარაკ ობამას არაოფიციალურმა მრჩეველმა სემუელ ნანმა წერილი გაგზავნეს თეთრ სახლში მოწოდებით, შენარჩუნდეს „ღია ცის“ ხელშეკრულება.

ხელშეკრულების დასასრული

დონალდ ტრამპის პრეზიდენტობის ოთხი წლის განმავლობაში მთელი მსოფლიო დარწმუნდა, რომ ის შეიარაღებაზე კონტროლით დაინტერესებული არ არის. 2018 წელს ამერიკის ლიდერმა განაცხადა, რომ ირანის ბირთვული გარიგებიდან გადის იმ მიზეზით, რომ თეირანი შეთანხმების პირობებს არ იცავს.

ერთი წლის შემდეგ იგივე ბედი ეწია საშუალო და მცირე სიშორის რაკეტების შესახებ შეთანხმებას, რომელსაც რონალდ რეიგანმა და მიხაილ გორბაჩოვმა მოაწერეს ხელი.

2020 წელს ადმინისტრაციაში არსებულმა წყაროებმა გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ თეთრ სახლში ბირთვული გამოცდების შესახებ მსჯელობდნენ — პირველად 1992 წლის შემდეგ. ეს იქნებოდა იმ მორატორიუმის დარღვევა, რომელიც აშშ-ზე, რუსეთზე, ჩინეთზე, ბრიტანეთსა და საფრანგეთზე ვრცელდება.

გაურკვეველია სტრატეგიული შემტევი შეიარაღების შესახებ ხელშეკრულების (СНВ-3) ბედიც, რომელსაც 2010 წელს მოეწერა ხელი. მოლაპარაკებების მეორე რაუნდი სექტემბერში დასრულდა, შეერთებულმა შტატებმა რუსეთს მთელი რიგი დამატებითი პირობები შესთავაზა, რომელთა შორის არის შეუსრულებელი — შეთანხმებაში ჩინეთის ჩართვა. СНВ-3-ს ვადა თებერვალში ეწურება და РИА Новости-ს მიერ გამოკითხულ ექსპერტებს დიდი ეჭვი აქვთ, რომ მისი გახანგრძლივება მოხერხდება.

ასეა თუ ისე, „ღია ცის“ ხელშეკრულება, დიდი ალბათობით, დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის ბოლო მსხვერპლი გახდება. ჯო ბაიდენისთვის ოფიციალური გამარჯვების მილოცვა ჯერ ადრეა, მაგრამ იმის ალბათობა, რომ ოვალურ კაბინეტს სწორედ ის დაიკავებს, დღითი დღე იზრდება.

ახლებურად შესვლა

ზოგ ექსპერტს მიაჩნია, რომ ბაიდენი უნდა დაფიქრდეს „ღია ცის“ ხელშეკრულებაში დაბრუნებაზე, მაგრამ ეს ალბათ არ მოხდება, მიაჩნია დმიტრი სუსლოვს — კომპლექსური ევროპული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის დირექტორის მოადგილეს.

„აშშ-ში რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში ჩამოყალიბდა მკაფიო პოზიცია: თუ ისინი შეიიარაღებაზე კონტროლის შეთანხმებიდან გადიან, უკან აღარ ბრუნდებიან. უფრო მეტიც, რუსეთისადმი პრეტენზიებს „ღია ცის“ ხელშეკრულებაზე შტატები ჯერ კიდევ ობამას ადმინისტრაციის დროს აცხადებდა. არსებობს კონსენსუსი თეთრ სახლს, პენტაგონსა და სადაზვერვო სამსახურებს შორის იმის შესახებ, რომ მოსკოვი სრულად არ იცავს და არღვევს დოკუმენტის ნორმებს“, — განაცხადა მან.

ამასთან, ექსპერტის თქმით, ხელშეკრულებაში დაბრუნება კონგრესის ზედა პალატის რატიფიკაციას მოითხოვს. იმის გათვალისწინებით კი, რომ პალატა შეიძლება კვლავ რესპუბლიკელების კონტროლქვეშ აღმოჩნდეს, ეს ახალ პრობლემებს შექმნის. ხოლო თუ ბაიდენი მაინც გადაწყვეტს წინამორბედის გადაწყვეტილების გაუქმებას, ამას დრო დასჭირდება.

„ამასთან, ახლა ტრამპი კიდევ დამატებით წინაღობებს ქმნის“, — აცხადებს ექსპერტი ოლეგ შკიროვი.

თეთრი სახლის გადაწყვეტილება ქვეყნის სამხედრო–საჰაერო ძალებს აიძულებს, თავიდან მოიშოროს თვითმფრინავები, რომლებიც სადამკვირვებლო ფრენებისთვის გამოიყენება.

„კონგრესი, რესპუბლიკელების მოქმედებების გამო, დიდი ხნის განმავლობაში არ გამოყოფდა სახსრებს მათი მოდერნიზაციისთვის. და ეს ბრძოლა „ღია ცის“ ხელშეკრულების ჩამოშლისკენ იყო მიმართული. სადამკვირვებლო თვითმფრინავების გარეშე ხელშეკრულებაში დაბრუნება კი უფრო რთული იქნება“, — მიაჩნია ექსპერტს.

გარდა ამისა, შაკიროვის აზრით, გასათვალისწინებელია ისიც, თუ ვინ დაიკავებს სავარძლებს ბაიდენის ადმინისტრაციაში. მაგალითად, მაიკლ კარპენტერი — საგარეო პოლიტიკის ყოფილი მრჩეველი ასევე ეწინააღმდეგებოდა აშშ-ის მონაწილეობას „ღია ცის“ ხელშეკრულებაში, ვინაიდან რუსეთი თითქოს ინფორმაციას აგროვებს ამერიკული ინფრასტრუქტურის შესახებ — ავი ზრახვებით.  

თუ უფრო მასშტაბურად ვიტყვით, ბაიდენის მთავარი იდეა — ევროპასთან ნდობის აღდგენაა, ხაზს უსვამს შაკიროვი. და იმის გათვალისწინებით, რომ ევროპისთვის ხელშეკრულება მნიშვნელოვანია, შეიძლება აშშ მაინც დაუბრუნდეს ხელშეკრულებას მოკავშირეთა ხათრით — თუნდაც არა მაშინვე.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

29
თემები:
რუსეთი დღეს
გაზქურა

აჭარისა და გურიის რეგიონებს ბუნებრივი გაზის მიწოდება შეუწყდათ

0
(განახლებულია 11:37 28.11.2020)
დაზიანების აღსადგენად ადგილზე ყველა შესაბამისი სამსახურის ტექნიკური ჯგუფები მაქსიმალურად არიან მობილიზებული, აცხადებენ სამინისტროში

თბილისი, 28 ნოემბერი - Sputnik. ბუნებრივი გაზის მიწოდება შეუწყდათ აჭარისა და გურიის რეგიონებს, ინფორმაციას საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანია ავრცელებს.

უწყების ინფორმაციით, დაზიანება „ქუთაისი-სოხუმის“ მაგისტრალური გაზსადენის ქობულეთის 500 მმ განშტოებაზე მოხდა.

ინფორმაციაში ნათქვამია, რომ დაზიანების აღსადგენად ადგილზე მობილიზებულია ტექნიკური ჯგუფები და მიმდინარეობს გადაუდებელი სამუშაოები.

სამუშაოებს საქართველოს გაზის ტრანსპორტირების კომპანია ახორციელებს.

 

0
თემები:
შემთხვევები საქართველოში