საქართველოს დროშა ევროპის მოედანზე

საპარლამენტო არჩევნები საქართველოში: არსებობს თუ არა გავლენა გარედან?

78
(განახლებულია 17:21 16.09.2020)
როგორც წესი, საქართველოში ნებისმიერ საარჩევნო კამპანიას, საპრეზიდენტო იქნება თუ საპარლამენტო, თან ახლავს შთამბეჭდავი გამოსვლები და მყვირალა განცხადებები.

სერგეი მარკედონოვი

იმ ადამიანების ნაკლებობას, ვინც სადეპუტატო მანდატების, მთავრობის ხელმძღვანელისა თუ ქვეყნის მეთაურის სავარძლისთვის იბრძვის, ქვეყანა არასდროს განიცდიდა და არც განიცდის. თუმცა ბოლო რვა წლის განმავლობაში ძირითადი ინტრიგა ორ პერსონას — ბიძინა ივანიშვილსა და მიხეილ სააკაშვილს შორის არსებული დაპირისპირების ირგვლივ ვითარდება.

კონფიგურაციები, რომლებიც მათ გარშემო იქმნება, სხვადასხვაგვარი შეიძლება იყოს (პარტია, მოძრაობა, ელექტორალური ალიანსი), მაგრამ არსი უცვლელი რჩება. სწორედ მათ შორის კამათში იტესტება სახელისუფლებო სისტემების სიცოცხლისუნარიანობა, რომლებიც მათვე ჩამოაყალიბეს ორ რვაწლიან მონაკვეთში (2004-2012 და 2012-2020 წლები).

კავკასიის ისტორიული ცენტრი

ნებისმიერი არჩევნები — ეს, უპირველესად, შიდაპოლიტიკური მოვლენაა, მაგრამ ამავდროულად არც ერთი ქვეყანა არ რჩება ვაკუუმში. ამიტომ შიდაპოლიტიკური დინამიკა ასევე აშფოთებს ქვეყნის პარტნიორებსა და უახლოეს მეზობლებს.

საქართველო არის ქვეყანა, რომელსაც ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობა აქვს კავკასიის ცენტრში. აქედან მომდინარეობს ქართულ პოლიტგეოგრაფიაში პოპულარული „ცენტრალური კავკასია“. რუსეთის იმპერიის დროს სწორედ ტფილისში მდებარეობდა კავკასიის მეფისნაცვლის რეზიდენცია, საბჭოეთის დროს — კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბი, სსრკ-ის დაშლის შემდეგ კი — რეგიონით დაკავებული უცხოეთის საელჩოების, დიპლომატიური მისიებისა და ფონდების უმეტესობა. სწორედ საქართველოს განიხილავენ აშშ და ნატო განსაკუთრებულ სტრატეგიულ პარტნიორად ევრაზიაში. ასეთია რეალობა და მას ნებისმიერი არჩევნები საქართველოში გეოპოლიტიკური კონკურენციის ფორმატში გადაჰყავს.

ყველაზე მნიშვნელოვანი აქ ისაა, რომ ქართულ საარჩევნო კამპანიებს ასეთად აღიქვამენ არა მარტო მოსკოვი ან ვაშინგტონი, არამედ თავად ხელისუფლებისთვის შიდა ბრძოლის საკვანძო მონაწილეები. არგუმენტები „პრორუსულობის“ თაობაზე ქართველ პოლიტიკოსთა შორის თითქმის ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ის, თუ როგორი საგადასახადო სისტემა, ჯანდაცვის მოდელი თუ აგრარული პოლიტიკა უფრო შეესაბამება მიმდინარე მომენტს.

თამაშის წესები

1 ივლისს აშშ-ის ელჩი საქართველოში კელი დეგნანი მოხსენებით გამოვიდა რიგით მეხუთე ყოველწლიურ დემოკრატიულ კონფერენციაზე (ონლაინ რეჟიმში), სადაც მისი ერთ-ერთი მთავარი დასკვნა იყო რუსეთის ჩარევა საქართველოს შიდაპოლიტიკურ პროცესებში. თუმცა ეს თეზისი მეტად თავისებურად გაცხადდა: „მტკიცებულებები არ მაქვს, მაგრამ იმის ალბათობა, რომ რუსეთი შეეცდება ჩაერიოს საქართველოს არჩევნებში, მაღალია“.

აგვისტოს ბოლოს კი გამოვიდა ცენტრ „დოსიეს“ (მიხაილ ხოდორკოვსკის არაკომერციული პროექტი) მოხსენება, რომლის პირველი ნაწილიც საქართველოს ეძღვნება. მასში გამოთქმული დასკვნები აშშ-ის ელჩის შეფასებებს ჩამოჰგავს: მოსკოვი სხვადასხვა ანტიდასავლური ძალების დახმარებით ცდილობს გავლენა მოახდინოს ქართულ საპარლამენტო არჩევნებზე.

იდეა ახალი არ არის. გასული წლის მოვლენებმა, რომელიც „გავრილოვის კაზუსის“ სახელითაა ცნობილი, წარმოჩინა, როგორ შეიძლება გამოიყენოს ხელისუფლებამ თუ ოპოზიციამ „კრემლის ხელი“. მაგრამ ამ თემაზე საუბრისას მნიშვნელოვანია, რომ განვერიდოთ ემოციებსა თუ კონსპიროლოგიურ ვერსიებზე მსჯელობას და არსებით მომენტებზე გავამახვილოთ ყურადღება.

ელემენტარული შეკითხვა: რა დოკუმენტების საფუძველზე ხორციელდება არჩევნები, ანუ სწორედ ის მოვლენა, რომელშიც ვიღაცას სურს ჩარევა? ბუნებრივია, კონსტიტუციის საფუძველზე. მაგრამ ვინ და ვისი ზემოქმედებით შეიტანა ცვლილებები ქვეყნის ძირითად კანონში, რომლის თანახმადაც სადეპუტატო კორპუსის პროპორციული ნაწილი (მაჟორიტარულის საზიანოდ) გააფართოვა და 150-დან 120 გახადა, და პრაქტიკულად მოხსნა გადასალახი ბარიერი (სამოთხის პირობები წვრილი პარტიებისთვის)? ეს საქართველოს პარლამენტის დეპუტატებმა გააკეთეს 2020 წლის 8 მარტის მემორანდუმის საფუძველზე. ყურადღება! დოკუმენტისა, რომელსაც ხელი აშშ-ის რეზიდენციაში მოეწერა ვაშინგტონისა და ბრიუსელის წარმომადგენლების თანდასწრებით. საიდუმლო არაფერია. მემორანდუმის ტექსტი ამერიკის საელჩოს საიტზე იყო გამოქვეყნებული, ხოლო თავად მოლაპარაკებები შეერთებულმა შტატებმა ისე წარმოაჩინა, როგორც მოკავშირე ქვეყნის შიდა სტაბილიზაციაში შეტანილი წვლილი.

საბოლოოდ კი, თამაშის წესები ხელისუფლებამ და ოპოზიციამ კი არ დაადგინეს, არამედ ამერიკის საგარეო მოდერაციამ, რომელიც, სხვათა შორის, ხელს უწყობდა „გავრილოვის კრიზისით“ დაწყებული შიდაპოლიტიკური კრიზისის დროებით მოგვარებას.

რატომ „დროებითი?“ იმიტომ რომ 31 ოქტომბერს ყველაზე საინტერესო დაიწყება — მთავრობის ფორმირება. ხოლო საპარლამენტო კამპანიის ახალი პირობები, რომლებიც აშშ-ის ზეწოლითაა მიღებული, პარლამენტში ბევრი წვრილი პარტიის შესვლას მოიაზრებს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ხმის მიცემის შემდეგ მთავარ საკითხად სამთავრობო კოალიციის ფორმირება იქცევა. და ფაქტი არ არის, რომ ის მდგრადი გამოდგება.

და თუ ეს ასეა, მაშინ საქართველოში ახალი არჩევნები და ახალი კრიზისები სრულიად რეალურია.

რუსული ზეგავლენა

ისევ რუსული ზეგავლენის თემას დავუბრუნდეთ. მისი ხარისხის შესაფასებლად ვნახოთ, რა ინსტრუმენტების გამოყენება შეუძლია მოსკოვს. 2008 წლამდე ეს აფხაზეთი და ცხინვალის რეგიონი იყო. მაგრამ დღეს ისინი ოფიციალურადაა აღიარებული რუსეთის მიერ. და ეს ხაზია, რომელიც მკაფიოდ მიჯნავს ორი ქვეყნის პოზიციებს. სხვა ხაზია ნატოს წევრობა. რუსეთის წარმომადგენლებმა არაერთხელ განაცხადეს, რომ არ შეუშლიდნენ ხელს პირდაპირ მოლაპარაკებებსა და შესაძლო შეთანხმებებს თბილისს, სოხუმსა და ცხინვალს შორის. მაგრამ იმავდროულად მოსკოვს არ აქვს სურვილი, ითამაშოს კულისებსმიღმა გეშეფტმახერის როლი, რომელიც აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის ლიდერების ზურგს უკან გარიგებებს დადებს საქართველოს ხელმძღვანელობასთან. ჯერ ერთი, მოლაპარაკებების გარეშე ეს მხოლოდ კონფლიქტურობას შემატებს ამ პრობლემებს, გაართულებს ისედაც რთულ დარეგულირებას; და მეორეც, რუსეთის რეპუტაციას დააარტყამს, რომლის გადაწყვეტილებებიც ასეთ შემთხვევაში ამწუთიერ კონიუნქტურას დაემსგავსება.

და მესამე: თბილისში ხელისუფლების ჰიპოთეტური ცვლაც რომ წარმოვიდგინოთ, რა დროსაც პირობითი „ანტიდასავლელები“ კონტროლს დაამყარებენ მთავრობასა და პარლამენტზე, სულაც არ არის ფაქტი, რომ აფხაზეთისა და „სამხრეთ ოსეთის“ სტატუსზე სწრაფი კომპრომისი მოიძებნება. გამოდის, რომ აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის რესურსს დღეისათვის კრიტიკული მნიშვნელობა არ აქვს თბილისისა და მოსკოვის ურთიერთობებში. ეს არც კარგია და არც ცუდი — ასეთია ამოცანის პირობა.

შემდეგი საკითხი: როგორია პირობითი „ანტიდასავლელების“ შესაძლებლობები, რომელთა ამოქმედებაც შეეძლო მოსკოვს? პარლამენტში ასეთად, გარკვეული შენიშვნებით, შეიძლება განვიხილოთ „პარტიოტთა ალიანსი“ — ყველაზე პატარა ფრაქცია. მართლაც, ამ პარტიის ბევრი თეზისი ახლოსაა მოსკოვთან, განსაკუთრებით აშშ-ის დომინირების მიუღებლობის ნაწილში. მაგრამ ეშმაკი დეტალებშია. საეჭვოა, რომ რუსეთს, რომელსაც პრაგმატული კონსტრუქციული ურთიერთობები აქვს აზერბაიჯანთან და თურქეთთან, ალიანსის ნაციონალისტური რიტორიკა მოეწონოს. სანამ ის ოპოზიციაშია, ამაზე თვალის დახუჭვა შეიძლება. მაგრამ თუ მოულოდნელად ეს ძალა ქვეყნის კურსის განმსაზღვრელად იქცევა? სარგებელი უკვე, რბილად რომ ვთქვათ, არაერთმნიშვნელოვანი იქნება.

ამ კუთხით ნინო ბურჯანაძის „ერთიანი საქართველო — დემოკრატიული მოძრაობა“ ბევრად რესპექტაბელურ მოთამაშედ გამოიყურება. და მოსკოვი მზად იქნებოდა, გაეზიარებინა საქართველოს პარლამენტის ექს-სპიკერის კრიტიკული პათოსი. მაგრამ ჯერჯერობით ეს ძალა პარლამენტს მიღმაა. თუმცა პარლამენტში მოხვედრის შემთხვევაშიც კი საეჭვოა, რომ დომინანტი ძალა გახდეს.

გაგება და მზადყოფნა

ბევრი პოსტსაბჭოთა ანალიტიკოსი რუსეთის საგარეო პოლიტიკურ ხაზს აქტიურობის კატეგორიებში აღიქვამს: გეგმები, პროექტები, სტრატეგიები. მათთვის რთული მისაღებია, რომ მოსკოვს ყოველთვის არ შეუძლია რეალობის შეცვლა. ამასთან დაკავშირებით მახსენდება, როგორ განაცვიფრა ბევრი ქართველი ექსპერტი იმან, რომ მოსკოვმა ხელი არ შეუშალა თბილისს, ხელი მოეწერა ევროკავშირთან ასოცირებაზე.

მაგრამ პოლიტიკური ხაზი ყოველთვის არ იგება რაიმე გამღიზიანებელზე დაუყოვნებლივ რეაგირებაზე. საქართველოს შემთხვევაში მოსკოვში ესმით, რომ დასავლური კურსი ქვეყნის ორივე საკვანძო პოლიტიკური ძალისთვის არის დამახასიათებელი — ივანიშვილის მხარდამჭერებისა და სააკაშვილის გარშემო შეკრებილებისთვისაც. ამ ჯგუფებს შორის არსებითი ტაქტიკური შეუსაბამობაა, მაგრამ არ არის სტრატეგიული უთანხმოება საგარეო პოლიტიკაში. სააკაშვილი კრემლს უფრო მეტად აშფოთებს — 2008 წლის მოგონებები არსად გამქრალა. მაგრამ არც ივანიშვილის მიერ დეკლარირებული „ნორმალიზაციის“ შემდეგ არსებობს სწრაფი გარღვევის ილუზიები. და „გავრილოვის კაზუსმა“ ამ მიმართულებით მხოლოდ გაამყარა სკეპტიციზმი.

ამიტომაცაა, რომ რუსეთ–საქართველოს შორის ურთიერთობების გაუმჯობესების მნიშვნელობის გაგება არსებობს, მაგრამ არ არსებობს საამისოდ საგარეო პოლიტიკური ხაზის 180 გრადუსით შებრუნების მზადყოფნა. ძირითადად იმიტომ, რომ თბილისის პოზიცია უკიდურესად ნათელია, მაგრამ მიმზიდველი მომენტების (ნატოსთან ინტეგრაციაზე უარის თქმა) შემცველი წინადადებების პაკეტი არ არსებობს.

მაგრამ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ასეთი პაკეტი გაჩნდება, მერე აუცილებლად წამოიჭრება აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის პრობლემა. და თუ მოსკოვი მზადაა, ამ მიმართულებით მუშაობას ბევრი წელი შეალიოს, თბილისში სწრაფ გადაწყვეტილებებს მოისურვებდნენ („ანტიდასავლელებიც“ კი). ეს კი უკვე, მინიმუმ, შეფასებების შეუსაბამობის საფუძველია. ამასთან არსებობს იმის გაგება, რომ დასავლური ინტეგრაცია პანაცეა არ არის არც ქართული ეკონომიკისთვის, არც ეროვნული უსაფრთხოებისთვის.

სატრანზიტო ქვეყნის ტურისტული სექტორისთვის COVID-19-ის პანდემიით მიყენებული ზარალი უზარმაზარია. რომელი ქვეყნის მოქალაქეები შეძლებდნენ მდგომარეობის გამოსწორებას საქართველოს ეკონომიკის ამ უმნიშვნელოვანეს სფეროში? რუსეთთან ურთიერთობების ნორმალიზაცია, ყველაფერთან ერთად, პრაგმატული საკითხიცაა. ნატოსთან კავშირის მარგი ქმედების კოეფიციენტი ზემოთ ნახსენები პრობლემების გადაჭრაში მაღალი არ იქნება. შესაბამისად, მოსკოვს შეუძლია თავს პაუზის აღების უფლება მისცეს, დააცადოს მეზობელ ქვეყანას, დაინახოს ცალმხრივი საგარეო პოლიტიკური ორიენტაციის ხარვეზები, და ჩქარი ნაბიჯები არ გადადგას იმ ძალების მხარდასაჭერად, რომლებსაც საქართველოში ცვლილებების მოსახდენად საკმარისი ძალა არ შესწევთ.

საარჩევნო კამპანია კი ფინიშს უახლოვდება — წესებით, რომლებიც კრემლში არაა დამტკიცებული.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

78
გაეროს შტაბბინა

მოსაზრება: აშშ მზადაა დაშალოს გაერო

19
(განახლებულია 20:13 23.09.2020)
გაეროს გენერალური ასამბლეის 75-ე სესიაზე ყველაზე მეტი ინტერესი კანონზომიერად გამოიწვია პლანეტის სამი ყველაზე გავლენიანი ადამიანის მოხსენებებმა.

ირინა ალქსნინი

დისტანციური ვიდეოფორმატი, რომლის მეშვეობითაც იღებენ მსოფლიო ლიდერები მონაწილეობას გაეროს გენასამბლეის საიუბილეო, 75-ე სესიაში, უნებურად უფრო მეტ ინფორმაციასა და საფიქრალს იძლევა, ვიდრე მათი ტრადიციული გამოსვლები ორგანიზაციის ნიუ-იორკის შტაბ-ბინაში. ანტურაჟიც კი, რომელშიც იმყოფებიან სახელმწიფოთა ლიდერები, მეტად სიმბოლურია.

ყველაზე მეტი ინტერესი დღეს კანონზომიერად გამოიწვია პლანეტის სამი ყველაზე გავლენიანი ადამიანის მოხსენებებმა. დონალდ ტრამპის სიტყვა კიდევ ერთ წინასაარჩევნო ღონისძიებად იქცა, რომელშიც ხაზგასმული იყო არა მარტო მისი საგარეო პოლიტიკის მთავარი —  ანტიჩინური მიმართულება, არამედ ამერიკის ლიდერის გაეროსადმი ქედმაღლურ–დამამცირებელი დამოკიდებულებაც.  

ტრამპმა სიტყვა თეთრი სახლის ჩვეულ პრეს-ვითარებაში წარმოთქვა, სახელმწიფო დროშისა და შეერთებული შტატების პრეზიდენტის დროშის ფონზე — ყოველგვარი იმაზე მინიშნების გარეშე, რომ მისი სიტყვის ადრესატი არათუ გაერო, არამედ თუნდაც საერთაშორისო აუდიტორია იყო.

ამერიკის ლიდერმა მანამდე არაერთგზის განაცხადა, რომ ვინაიდან მისი ქვეყანა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დამფინანსებელი ყველაზე მსხვილი წყაროა, ამიტომ ის ვაშინგტონის ქვეშევრდომია და ვალდებულია შეასრულოს მისი განკარგულებები.

ეჭვგარეშეა, მისი წინამორბედებიც ანალოგიურად ფიქრობდნენ, მაგრამ ტრამპი პირველი აღმოჩნდა, ვინც თავს უფლება მისცა, ამგვარი პოზიცია ღიად დაეფიქსირებინა და თანაც დასჯით დამუქრებოდა ურჩობის შემთხვევაში. ასე რომ, მის მიერ დღევანდელი გამოსვლის გამოყენება საარჩევნო კამპანიის ამოცანების გადასაჭრელად სრულად ჯდება ამგვარი მიდგომის ჩარჩოში.

რუსულმა მედიასაშუალებებმა შენიშნეს, რომ ამერიკის პრეზიდენტს არც ერთხელ არ უხსენებია რუსეთი. სამაგიეროდ ჩინეთი დასახელდა თორმეტჯერ (სხვათა შორის, „შეერთებულმა შტატებმა“ მხოლოდ ათჯერ გაიჟღერა). სწორედ ეს გამომწვევი, პირდაპირ სკანდალური ანტიჩინური სული იყო ტრამპის სიტყვის არსი. მარტო პეკინის დასჯის მოწოდება რად ღირდა, კორონავირუსის გავრცელების გამო, ან სიტყვაში „ჩინური ვირუსის“ გამოყენება.  

ამერიკული მოხსენების ხაზგასმით კონფრონტაციული ხასიათი ეწინააღმდეგება გაეროს ტრადიციებსა და დაუწერელ კანონებს. მაგრამ პეკინი აშკარად ელოდებოდა მსგავს დემარშს. და საქმე მარტო ის არაა, რომ ამერიკის პრეზიდენტის გამოხდომებს ელვისებურად მოჰყვა ჩინეთის წარმომადგენლის პასუხი.

სი ძინპინის სიტყვა მიმდინარე მომენტის ყველაზე მწვავე პრობლემებს ეძღვნებოდა (უპირველესად, რაღა თქმა უნდა, COVID-19-თან მსოფლიო ბრძოლას) და ჩვეულ აწონილ ტონში იყო „გამოყვანილი“.

თუმცა ეს კია, ქვეყნის ლიდერი ჩინეთის დიდი კედლისა და ჩინური მკაცრი ბუნების მასშტაბური გამოსახულების ფონზე იჯდა. ძნელი იყო არ გაგეგოთ კომპოზიციაში ჩადებული გამჭვირვალე სიმბოლური ქვეტექსტი: სი ძინპინის ზურგს უკან დგას უზარმაზარი უძველესი ქვეყანა, რომელიც მზადაა გაუძლოს ნებისმიერ გარე საფრთხეს.

ამერიკული და ჩინელი კოლეგების კონტრასტის ფონზე რუსეთის პრეზიდენტის სიტყვა ყველაზე ტრადიციული ჩანდა: დაწყებული პუტინის მიერ წამოწეული, თანამედროვეობის ფუნდამენტური პრობლემების ფართო სპექტრიდან, დასრულებული ხაზგასმული „გაეროული“ ანტურაჟით, რომლის ფონზეც ის საუბრობდა. დაცული იყო რუსეთის ლიდერის საერთაშორისო ღონისძიებებში მონაწილეობის ისეთი თავისებურებაც, როგორიცაა ტექსტის ფურცლიდან კითხვა და არა ტელესუფლიორის გამოყენება.

პუტინი საუბრობდა გაეროს როლის მნიშვნელობაზე პლანეტაზე სტრატეგიული სტაბილურიბის მხარდაჭერაში, ისტორიის დამახინჯების დაუშვებლობაზე, შეიარაღებაზე კონტროლის შენარჩუნების აუცილებლობასა და, რაღა თქმა უნდა, კოლექტიური საერთაშორისო ძალისხმევების მნიშვნელობაზე კორონავირუსის ეპიდემიასთან ბრძოლაში და მის სოციალურ–ეკონომიკურ შედეგებზე.

არსობრივადაც და ფორმითაც ეს იყო სახელმწიფოს მეთაურის სიტყვა, რომლის ქვეყანაც უბრალოდ თვალს ადევნებს მსოფლიოს მორიგ ქაოსის ეპოქაში ჩაძირვას და, ამასთან, ყველაფერს აკეთებს, რაც მასზეა დამოკიდებული, რომ არ დაუშვას ყველაზე საშინელი შედეგი.

პუტინმა კიდევ ერთხელ გაიხსენა, რომ 75 წლის განმავლობაში არსებული საერთაშორისო თანამშრომლობის, დიალოგისა და ურთიერთგაგების სისტემას გასულ ჯერზე საშინელი ფასი გადაეხადა. და რუსეთი, რომელმაც მაშინ მასში დიდი წვლილი შეიტანა, ბოლომდე იქნება ნორმალურობისა და ჯანსაღი აზრის პატარა კუნძული, რომლის იმედიც პლანეტას ყოველთვის შეიძლება ჰქონდეს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

19
თეთრი სახლი

მოსაზრება: რატომ განუახლა შეერთებულმა შტატებმა ირანს სანქციები

30
(განახლებულია 19:32 22.09.2020)
შეერთებულმა შტატებმა ანტიირანული სანქციები სრული მოცულობით აღადგინა. სახელმწიფო დეპარტამენტმა ეს იმით ახსნა, რომ თეირანი არ ასრულებს „ბირთვული შეთანხმების“ პირობებს.

გალია იბრაგიმოვა

გაეროსა და ევროკავშირში ამერიკელთა არგუმენტები დამაჯერებლად არ ჩათვალეს და უარი თქვეს, შეერთებოდნენ ვაშინგტონს. რისკენ ისწრაფვის თეთრი სახლი და რა პოზიცია აქვს საერთაშორისო საზოგადოებას?

ცალმხრივი ზეწოლა

„გაეროს უშიშროების საბჭომ არ გაუხანგრძლივა ირანს იარაღის მიწოდებაზე ემბარგო. მაგრამ აშშ უმოქმედოდ არ რჩება და სანქციები დააბრუნა. თუმცა ამჯერად არა მარტო თეირანის, არამედ ემბარგოს ყველა დამრღვევის მიმართ“, — განაცხადა მაიკ პომპეომ და მოუწოდა ევროკავშირს, მხარი დაუჭიროს ვაშინგტონს.

მაგრამ რეაქცია საპირისპირო გამოდგა. გერმანიის, დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის საგარეო უწყებების ხელმძღვანელებმა („ევროსამეული“) ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს, რომლითაც თეთრი სახლის ნაბიჯებს გმობდნენ.

„აშშ ირანულ პროგრამაზე მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმიდან 2018 წლის 8 მაისს გავიდა და აღარ მიიჩნევა „გარიგების“ მონაწილედ. ამასთან დაკავშირებით ვაშინგტონის არანაირ გადაწყვეტილებას არ აქვს იურიდიული ძალა“, — აღნიშნეს „ევროსამეულის“ მინისტრებმა.

პარიზი, ბერლინი და ლონდონი, პირიქით, სანქციების შესუსტებას განაგრძობენ. მინისტრების თქმით, ირანისთვის შეზღუდვების მოხსნა გაეროს უშიშროების საბჭოს 2231-ე რეზოლუციითა გათვალისწინებული. ამ დოკუმენტმა ოფიციალურად დაამტკიცა 2015 წელს შეთანხმებული „ბირთვული გარიგება“.

„ჩვენ გამუდმებით ვუჭერდით მხარს მის შენარჩუნებას და განვაგრძობთ ამის კეთებას“, — ხაზი გაუსვეს ევროპელებმა.

ევროპული დაპირებები

დონალდ ტრამპი „გარიგებიდან“ ორი წლის წინ გავიდა და მიზეზად ის დაასახელა, რომ თეირანი ფარულად ავითარებს ბირთვულ პროგრამას. მას არანაირი მტკიცებულებები არ მოუყვანია, თუმცა სანქციების დაბრუნება კი მოითხოვა.

რუსეთმა, ჩინეთმა და ევროპელებმა ეს დაგმეს და ხაზი გაუსვეს, რომ დოკუმენტი აშშ-ის გარეშეც განაგრძობს მოქმედებას. გერმანიამ, საფრანგეთმა და დიდმა ბრიტანეთმა სპეციალური კანონიც კი მიიღეს, რომელიც კომპანიებს ირანთან თანამშრომლობის უფლებას ანიჭებს. იმისათვის, რომ ბიზნესს აშშ-ის ზეწოლისა არ შეშინებოდა, განსაკუთრებული საფინანსო მექანიზმი INSTEX-იც კი შეიმუშავეს.

თუმცა, ეფექტი შეზღუდული აღმოჩნდა. კომპანიები მაინც ტოვებდნენ ირანის ბაზარს და ისლამური რესპუბლიკის ეკონომიკა მკვეთრად დაეცა. თეირანთან თანამშრომლობა ჩინელებმაც კი გაწყვიტეს, მიუხედავად იმისა, რომ პეკინმა დაგმო ამერიკული სანქციები.

ირანის ხელისუფლებამ მოლოდინის რეჟიმი აირჩია იმის იმედით, რომ ევროპელები მოახერხებდნენ ვაშინგტონის დარწმუნებას – არ დაეთრგუნა ბიზნესი. მაგრამ იმის კვალდაკვალ, თუ როგორ გადიოდნენ უცხოური კომპანიები ქვეყნიდან, ხოლო ვაშინგტონის შერბილების იმედი ქრებოდა, თეირანმა ბირთვულ პროგარამაზე შეზღუდვების მოხსნა დაიწყო.

ფორმალურად მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმა (JCPOA) მუშაობს, მაგრამ „გარიგების“ მონაწილეთა ურთიერთბრალდებები მისდამი ნდობას ანგრევს. თეირანის უარს, დაიცვას დოკუმენტის პირობები, ვაშინგტონი „აიათოლების რეჟიმზე“ ახალი შეტევის ახალ არგუმენტად იყენებს.

„ემბარგოს გაუქმება არ უნდა დაიშვას“

ყველაზე მეტად ამერიკელები იმას უფრთხიან, რომ 18 ოქტომბერს თეირანს იარაღზე ემბარგო მოეხსნება. ამ შიშებს ირანის მეზობლები კიდევ მეტად ამწვავებენ.

მაგალითად, ისრაელი, საუდის არაბეთი, ბაჰრეინი და კუვეიტი მიუთითებენ, რომ აკრძალვების გაუქმების შემდეგ ისლამური რესპუბლიკა ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემებსა და თანამედროვე გამანადგურებლებს შეიძენს რუსეთისა და ჩინეთისგან. ეს გააძლიერებს ირანს და რეგიონში ვითარებას გაართულებს. იმისათვის, რომ ასეთი სცენარი არ დაუშვან, თეირანის მოწინააღმდეგეები აშშ-ის გავლით მოქმედებენ.

აგვისტოში ამერიკელებმა გაეროს უშიშროების საბჭოს წარუდგინეს რეზოლუცია იარაღის ემბარგოს გახანგრძლივების თაობაზე და ეს იმით გაამყარეს, რომ თეირანი „ჰესბოლას“ აიარაღებს ლიბანსა და სირიაში, ასევე შიიტ ბოევიკებსაც აწვდის იარაღს ერაყში, რომლებმაც არაერთხელ მოაწყვეს შეჯახება ადგილობრივ სამხედროებთან.

„ევროსამეული“ ამერიკელების შიშებს იზიარებს, მაგრამ მათ წინადადებას მხარი არ დაუჭირეს. რუსეთმა და ჩინეთმა კი მიანიშნეს, რომ ამ მიმართულებით აშშ-ის ყველა ძალისხმევას დაბლოკავენ. ირანმა, თავის მხრივ, განაცხადა, რომ ასეთი რეზოლუცია საბოლოოდ დაუსვამს ჯვარს „ბირთვულ გარიგებას“.

გაეროს უშიშროების საბჭომ არ მიიღო ამერიკული პროექტი. მაგრამ უკვე ერთი კვირის შემდეგ სახელმწიფო დეპარტამენტმა წარმოადგინა დოკუმენტი, რომელიც თითქოს ადასტურებდა, რომ თეირანი „გარიგებით“ ნაკისრ ვალდებულებებს არღვევდა. მასში საუბარი იყო იმაზე, რომ ირანმა გამდიდრებული ურანი დადგენილ ნორმაზე 300 კგ-ით მეტი დააგროვა.

მაიკ პომპეო არ მალავდა, რომ ვაშინგტონს სანქციების სრული მოცულობით აღდგენა სურდა. უშიშროების საბჭოში მათ შეახსენეს: აშშ-ს არ შეუძლია იმსჯელოს „გარიგების“ პირობების დაცვაზე, ვინაიდან ის იქიდან გავიდა. ამერიკელებმა კი უპასუხეს, რომ ისინი კვლავინდებურად რჩებიან მათ შორის, ვინც რეზოლუცია 2231 დაამტკიცა და, შესაბამისად, ინარჩუნებენ სანქციების უფლებას.

ამასთან მიუთითეს, რომ, „გარიგების“ თანახმად, თუ ირანის მიმართ საჩივრის წარდგენიდან 30 დღის განმავლობაში ზომებს არ მიიღებდნენ, სანქციები აღდგებოდა. ვადა 20 სექტემბერს ამოიწურა.

მოლოდინის დიპლომატია

„გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიუ გუტერიში უშიშროების საბჭოში კონსენსუსის არარსებობას დაეყრდნო და ამერიკული სანქციების აღდგენას წინააღმდეგობა გაუწია. ამერიკულ გადაწყვეტილებას იგნორირებით უპასუხეს ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოშიც, ევროპაში კი მკვეთრად გააკრიტიკეს. ვაშინგტონი საკმაოდ დამცირებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა“, — მიაჩნია ექსპერტ ანდრეი ბაკლიცკის.

მიუხედავად ამისა, ექსპერტი არ გამორიცხავს, რომ ამერიკულმა სანქციებმა მაინც დააფრთხოს უცხოური ბიზნესი. თუ ოქტომბერში იარაღის ემბარგო გაუქმდება, კომპანიებიდან ბევრი მაინც არ მოისურვებს ირანთან ვაჭრობას. აშშ-ის ზეწოლის ქვეშ აღმოჩენის საფრთხე გადაწონის. თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც კი ვაშინგტონის ქმედებები მეტისმეტი ჩანს.  

„ევროპული კანონმდებლობა იარაღის ემბარგოს 2023 წლამდე მოიაზრებს. ამიტომ საერთაშორისო აკრძალვების მოხსნის შემთხვევაშიც კი ევროკავშირი ვერ შეძლებს თეირანთან თანამშრომლობას ამ სფეროში. რუსეთთან და ჩინეთთან დაკავშირებით ვითარება კიდევ უფრო საინტერესოა. ამ ქვეყნების ის კომპანიები, რომლებსაც პოტენციურად შეეძლოთ ირანისთვის იარაღის მიყიდვა, უკვე სანქცირებული არიან. მათ არავინ უშლის ხელს, დადონ პომპეზური გარიგებები თერანთან ემბარგოს მოხსნის შემდეგ. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ თაირანი იარაღს მაშინვე მიიღებს, მაგრამ აშშ-ის მორალური მარცხი აშკარა იქნება“, — მიაჩნია ბაკლიცკის.

საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტი რაფაელ სატაროვი, რომელიც აშშ-ში ცხოვრობს, ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ თეირანმა აშშ-ის ცალმხრივ სანქციებზე თავშეკავებული რეაქცია გამოავლინა. მისი თქმით, ირანის ხელისუფლებას არ სურს ვითარების გამწვავება ამერიკაში საპრეზიდენტო არჩევნებამდე.

„ისლამურ რესპუბლიკას ესმის, რომ აშშ-ის მიმართ ნებისმიერი მკვეთრი გამონათქვამი მხოლოდ ზიანს მიაყენებს. ტრამპი მაშინვე თავის სასარგებლოდ გამოიყენებს ირანთან მორიგ კრიზისს და რეჟიმზე ზეწოლას გააძლიერებს. გარდა ამისა, ახლა ევროპა, რუსეთი, ჩინეთი და გაერო ირანის მხარეს არიან. სიტყვიერ კონფრონტაციას აზრი არ აქვს. ხოლო ცალმხრივ სანქციებს საერთაშორისოდ აღიარებული კანონიერი ძალა არ აქვს“, — ამბობს სატაროვი.

გამოკითხული ექსპერტები თანხმდებიან, რომ თუ აშშ-ის შემდგომი პრეზიდენტი ჯო ბაიდენი გახდება, ამერიკელები შეძლებენ დაუბრუნდნენ „გარიგებას“. მაგრამ ტრამპის პრეზიდენტობის წლებში ირანის ირგვლივ ვითარება შეიცვალა და ამიტომ „გარიგებაში“ დაბრუნება არც ისე მარტივი იქნება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

30
ბათუმის რესპუბლიკური საავადმყოფო

ბათუმის რესპუბლიკურ საავადმყოფოში 9 პაციენტის მდგომარეობა უკიდურესად მძიმეა

0
აჭარაში კორონავირუსის შემთხვევების იმავე რაოდენობით მატებას ელოდებიან, რამდენიმე დღეში კი, სპეციალისტების გათვლებით, მოსალოდნელია კლება

თბილისი, 23 სექტემბერი – Sputnik. ბათუმის რესპუბლიკურ საავადმყოფოში 80 პაციენტის მდგომარეობა მძიმე, ცხრის კი განსაკუთრებით მძიმეა, განაცხადა თბილისის ინფექციური საავადმყოფოს სამედიცინო დირექტორმა, მარინა ეზუგბაიამ.

თბილისის საბავშვო ბაღებში ბავშვებს ინდივიდუალური ჩანთები გადაეცემა >>

ბოლო 24 საათში დარეგისტრირებული კორონავირუსის 227 ახალი შემთხვევიდან 165 აჭარაში გამოვლინდა. რეგიონში სულ ინფიცირების ათასზე მეტი აქტიური შემთხვევაა.

კლინიკაში მართვა კვალიფიციურად ხდება და ამ ეტაპისთვის მედპერსონალის რაოდენობაც საკმარისია.

„პერსონალი არის აბსოლუტურად მზად, მათ დამატებით ჩაუტარდათ ტრენინგები, მთავარია, დროულად მოხდეს დიფერენცირება ავადმყოფების, რომ მსუბუქ მდგომარეობაში მყოფი პაციენტები დროულად გადავიდნენ კლინიკებიდან კოვიდსასტუმროებში და იქაც გაგრძელდეს ეფექტური მართვა, კლინიკებში კი გამოთავისუფლდეს ადგილები მძიმე პაციენტებისთვის“, - აღნიშნა მარინა ეზუგბაიამ.

თბილისის ინფექციური საავადმყოფოს სამედიცინო დირექტორი მარინა ეზუგბაია მეორე დღეა, ბათუმში იმყოფება და ვითარებას ეცნობა.

აჭარაში არსებული ეპიდვითარება შეაფასა ასევე რეგიონის ჯანდაცვის მინისტრმა ნინო ნიჟარაძემ, რომლის განცხადებით, იმის იმედი, რომ ახალი შემთხვევების რაოდენობა მკვეთრად შემცირდება, არ უნდა გვქონდეს.

როგორც მან აღნიშნა, შემდგომი დინამიკა მთლიანად მოსახლეობაზეა დამოკიდებული. თუ ადამიანები არ დაიცავენ დადგენილ წესებს, შემთხვევების რაოდენობა არ შემცირდება.

„აჭარაში ეპიდსიტუაცია არის რთული და მომდევნო დღეებში შემთხვევების იმავე რაოდენობით მატებას ველოდებით, რამდენიმე დღის შემდეგ კი კლებას. ამ ყველაფერში მოსახლეობაც უნდა დაგვიდგეს გვერდით და დაიცვას რეკომენდაციები. ამ დროისთვის აჭარაში 600 საწოლია მობილიზებული, ხდება ავადმყოფების დიფერენციაცია, მიმდინარეობს პაციენტის მდგომარეობის შეფასება, ამის მიხედვით ნაწილდებიან ისინი კლინიკებსა და სასტუმროებში. მუდმივად ხდება გადაადგილებები კლინიკებიდან სასტუმროებში. ნაწილი პაციენტებისა გამოჯანმრთელდა, ამიტომ არსებული საწოლფონდი სრულიად ადეკვატური რაოდენობაა იმ საჭიროებისთვის, რაც დღეს აჭარაში არსებობს“, – განაცხადა ნინო ნიჟარაძემ.

კრიზისი, დისტანცია და ნიღბები: როგორ შეცვალა კორონავირუსმა მსოფლიო – ფოტო >>

საქართველოში ახალი კორონავირუსით დაავადებულთა რაოდენობა ბოლო დღე-ღამეში 227-ით გაიზარდა და 4140-ს მიაღწია, გამოჯანმრთელდა 1643 ადამიანი, გარდაიცვალა 24 პაციენტი.

საქართველოში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა 26 თებერვალს დაფიქსირდა.

0
თემები:
COVID-19 საქართველოში