ამერიკული Abrams-ები

მოსაზრება: „აბრამსები“ ბელარუსის საზღვართან რას აპირებენ ამერიკელები?

163
(განახლებულია 18:37 15.09.2020)
სახმელეთო ჯარები, ბომბდამშენები, გამანადგურებლები და ფლოტის მოიერიშე დაჯგუფებები — პენტაგონი და ნატო კვლავ გააქტიურდნენ ბელარუსის საზღვრებთან.

ნიკოლაი პროტოპოპოვი

ამ დღეებში ლიეტუვაში აშშ-ის სატანკო ბატალიონი გადაიყვანეს, რომელიც სწავლება Atlantic Resolve-ში მიიღებს მონაწილეობას. რუსეთის სამხედრო–კოსმოსური ძალები სულ უფრო ხშირად აფიქსირებს სტრატეგიული ავიაციისა და საჰაერო მზვერავების ფრენებს. რას უკავშირდება ეს ყველაფერი?

ბალტიისპირელი „მეგობრები“

რამდენიმე ათეული ტანკი Abrams, ქვეითთა საბრძოლო მანქანები Bradley, ჯავშნიანი ყველგანმავლები — პაბრადას პოლიგონზე მთელი მინი-არმია განთავსდა. მანამდე ცოტა ხნით ადრე კი ამერიკელებმა ლიეტუვაში ავიაციაც გადაიყვანეს — Apache-ის და Black Hawk-ის ვერტმფრენები.

ბელარუსის თავდაცვის სამინისტროს მონაცემებით, ლიეტუვის პოლიგონზე, მოკავშირე რესპუბლიკიდან სულ რაღაც 15 კმ დაშორებით, 500 სამხედროს, 29 ტანკსა და 43 ქვეითთა საბრძოლო მანქანას მოუყარეს თავი.

ბალტიისპირული რესპუბლიკის ხელისუფლებამ განმარტა, რომ ამერიკელი და ლიეტუველი სამხედროები ერთობლივ სასწავლო ამოცანებს ამუშავებენ. მანევრები გეგმურია და მესამე ქვეყნების წინააღმდეგ მიმართული არ არის.

უნდა აღინიშნოს, რომ ვილნიუსი სთხოვს ამერიკელებს, რაც შეიძლება ხშირად ჩატარდეს სწავლებები ლიეტუვის პოლიგონებზე, ხოლო ოკეანისგაღმელი მოკავშირეების კომფორტული ყოფნის უზრუნველყოფა დიდი ხანია, რაც მთავრობის ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ამოცანადაა ქცეული.   

„ამერიკული ჯარების როტაციის პროგრამა Atlantic Resolve თეთრი სახლის წინა პატრონის დროს დაიწყო, — აღნიშნა РИА Новости-სთან საუბრისას სამხედრო ექსპერტმა არტიომ კურეევმა. — ბელარუსში მიმდინარე მოვლენებთან ის პირდაპირ კავშირში არ არის. მაგრამ, ამასთან, კორონავირუსის პანდემიის მიუხედავად, ამერიკელი სამხედროები მკაცრად იცავენ როტაციის გრაფიკს და არ აუქმებენ გეგმურ მანევრებს“.

შეგახსენებთ, ოპერაცია Atlantic Resolve („ატლანტიკური სიმტკიცე“) შეერთებულმა შტატებმა 2014 წელს ყირიმის რუსეთთან შეერთებისთანავე წამოიწყო. „რუსული აგრესიის“ საბაბით ამერიკელები ჯარებს ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში ანთავსებენ და ეტაპობრივად ზრდიან მათ რაოდენობას.

არაჯანსაღი აქტიურობა

ექსპერტების შეფასებით, ნატომ 2014 წელს ორმაგად გააძლიერა სამხედრო აქტიურობა რუსეთის საზღვრებთან. ხოლო რუსეთის თავდაცვის მინისტრმა სერგეი შოიგუმ განაცხადა, რომ ჩრდილოატლანტიკური ალიანსი ისწრაფვის დაუბრუნდეს ცივი ომის დროინდელ დაპირისპირებას: ნატო ავითარებს სამხედრო ინფრასტრუქტურას და განაგრძობს რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემების განთავსებას აღმოსავლეთ ევროპაში.

„ნატოს დაჯგუფება ბალტიისპირეთში ნამდვილად არ მცირდება, — ირწმუნება კურეევი, — ამ სახელმწიფოების ელიტებისთვის აშშ-თან თანამშრომლობა აუცილებელია, რათა ელექტორატს „რუსული საფრთხისგან“ დაცვა დაანახონ, რასაც შეიძლება ეკონომიკაში ჩავარდნებიც მიეწეროს, პორტების დაუტვირთაობაც და რუსულენოვანი უმცირესობის უკმაყოფილებაც“.

უფრო მეტიც, გერმანიისგან განსხვავებით, ლატვია, ლიეტუვა და ესტონეთი მზად არიან თავად გამოკვებონ სხვისი არმია — გასწიონ არსებითი ხარჯები ინფრასტრუქტურაზე და ამერიკული ჯარების განთავსებაზე.

ამერიკელი სამხედროების ევროპაში რეგულარული გადაადგილება უკვე ყოველდღიურობად იქცა. პენტაგონის ყველაზე დიდი პლაცდარმი აღმოსავლეთ ევროპაში პოლონეთშია. ახლა იქ 4,5 ათასი სამხედრო იმყიფება. მალე კიდევ ათასს გადაისვრიან.

ვაშინგტონმა და ვარშავამ ხელი მოაწერეს შეთახმებას ფართო სამხედრო თანამშრომლობის შესახებ. დოკუმენტის თანახმად, პოლონეთში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სამეთაურო–საშტაბო სტრუქტურა გაუმჯობესდება, ჩამოყალიბდება სამხედრო მომზადების ცენტრები, შეიქმნება ხელსარელი პირობები სამხედრო და სატრანსპორტო ავიაციის, ასევე სპეციალური ოპერაციების ძალების ქვედანაყოფების განშლისთვის.

ამასთან აშშ მოხერხებულად უვლის გვერდს რუსეთი–ნატოს 1997 წლის ფუნდამენტურ აქტს, რომლის თანახმადაც ალიანსს ევალება, არ განათავსოს არსებითი ძალები აღმოსავლეთ საზღვრებთან მუდმივად.

რუსეთის „დასაშინებლად“ ევროპაში ათობით თვითმფრინავი და ვერტმფრენი გადაიყვანეს. მაგალითად, პოლონეთში გამანადგურებელი F-16-ები და სატრანსპორტო თვითმფრინავი C-17 Hercules-ებია ბაზირებული. ლიეტუვაში პერიოდულად გადაჰყავთ გამანადგურებლები ბალტიის ქვეყნების საჰაერო სივრცისა და ბალტიის ზღვის აკვატორიის პატრულირებისთვის. ძალის დემონსტრირებისთვის ნატოელი მოკავშირეების აეროდრომებზე პენტაგონი დროდადრო თავის მეხუთე თაობის „უჩინარ“ F-35 Lightning-სა და F-22 Raptor-ებსაც წარადგენს ხოლმე. პოლონეთში ასევე ჩამოაყალიბეს მზვერავ–მოიერიშე უპილოტო MQ-9 Reaper-ის ესკადრილიაც.

კუნთების თამაში

ევროპაში აქტიურად მოქმედებს აშშ-ის სტრატეგიული ავიაციაც. მაგალითად, აგვისტოს ბოლოს სამმა ბომბდამშენმა В-52Н ფრთოსანი რაკეტებით შეტევა დაამუშავა კალინინგრადის ოლქზე. „სტრატეგები“ ბრიტანეთის ავიაბაზა ფერფორდიდან აფრინდნენ, გადაუფრინეს ნიდერლანდებს, გერმანიას, პოლონეთს და ესტონეთის პოლიგონ ტაპას რაიონიდან რუსეთის ტერიტორიაზე მდებარე ობიექტების მისამართით რაკეტების პირობითი გაშვება განახორციელეს.

სექტემბრის დასაწყისში „მფრინავი სიმაგრეები“ სერავდნენ ცას უკრაინის თავზეც. B-52-ები პირველად შევიდნენ უკრაინის საჰაერო სივრცეში — სამმა თვითმფრინავმა, უკრაინული გამანადგურებლების თანხლებით, ქვეყნის დასავლეთ საზღვრიდან აზოვის ზღვამდე იფრინა და უკან დაბრუნდა.  

რუსეთის სამხედრო–კოსმოსური ძალების მთავარსარდალ სერგეი სუროვიკინის თქმით, მარტო ერთ კვირაში — 28 აგვისტოდან 4 სექტემბრამდე აშშ-ის ბომბდამშენი ავიაციის თვითმფრინავებმა ათი ინდივიდუალური და ჯგუფური ფრენა განახორციელეს დასავლეთ და აღმოსავლეთ ევროპის საჰაერო სივრცეში. გარდა ამისა, ათობით „მზვერავი“ ყოველკვირეულად პატრულირებს რუსეთის საზღვრების გასწვრივ — სამხედრო–კოსმოსური ძალების გამანადგურებლებს ზოგჯერ დღეში რამდენჯერმე უწევთ ჰაერში აფრენა მათ ჩასაჭერად.  

მაგრამ, კურეევის თქმით, ჩინეთისგან განსხვავებით, რუსეთი ბევრად მშვიდად ხვდება „თავის ტერიტორიაზე დარტყმების დამუშავებას“ და მათ მხოლოდ გეგმური სწავლებებით პასუხობს.

„პეკინი ამაზე უკიდურესად ნერვიულად რეაგირებს და ცდილობს ყველანაირად წარმოაჩინოს თავისი სამხედრო ძლიერება“, — აღნიშნავს ექსპერტი.

შეერთებული შტატები ყურადღების გარეშე არც წყლის სივრცეს ტოვებენ. მათი ხომალდები ხშირად სტუმრობენ არა მარტო შავ ზღვას. ზაფხულის ბოლოს ნორვეგიაში ატომური სუბმარინა USS Seawolf გადაისროლეს, ხოლო ამაზე ცოტა ხნით ადრე ნატოს ხომალდები ნავსაწინააღმდეგო მოქმედებებს ამუშავებდნენ ჩრდილოეთ ატლანტიკაში — ისლანდიის ნაპირებთან.

მაისში ამერიკული ფლოტი, პირველად ოცდაათზე მეტი წლის განმავლობაში, ბარენცის ზღვაში შევიდა. სარაკეტო ესკადრონული ნაღმმზიდების „პორტერის“, „დონალდ კუკისა“ და „ფრანკლინ რუზველტის“, ასევე ბრიტანული ფრეგატი „კენტის“ ეკიპაჟები მკაცრ კლიმატურ პირობებში მოქმედებებს სწავლობდნენ.

ყოველივე ეს მოწმობს არა მარტო ალიანსის მცდელობას, გააძლიეროს სამხედრო პოტენციალი ჩრდილოეთში, არამედ რუსეთის სამხედრო–საზღვაო ფლოტის, კერძოდ, ჩრდილოეთის ფლოტის მზარდ ძლიერებასაც. ცივი ომის დამთავრებისა და სსრკ-ის დაშლის შემდეგ აშშ რუსულ ფლოტს სერიოზულ მოწინააღმდეგედ არც კი განიხილავდა. ახლა კი მისთვის ანგარიშის გაწევა უხდებათ.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

163
თეთრი სახლი

მოსაზრება: რატომ განუახლა შეერთებულმა შტატებმა ირანს სანქციები

16
(განახლებულია 19:32 22.09.2020)
შეერთებულმა შტატებმა ანტიირანული სანქციები სრული მოცულობით აღადგინა. სახელმწიფო დეპარტამენტმა ეს იმით ახსნა, რომ თეირანი არ ასრულებს „ბირთვული შეთანხმების“ პირობებს.

გალია იბრაგიმოვა

გაეროსა და ევროკავშირში ამერიკელთა არგუმენტები დამაჯერებლად არ ჩათვალეს და უარი თქვეს, შეერთებოდნენ ვაშინგტონს. რისკენ ისწრაფვის თეთრი სახლი და რა პოზიცია აქვს საერთაშორისო საზოგადოებას?

ცალმხრივი ზეწოლა

„გაეროს უშიშროების საბჭომ არ გაუხანგრძლივა ირანს იარაღის მიწოდებაზე ემბარგო. მაგრამ აშშ უმოქმედოდ არ რჩება და სანქციები დააბრუნა. თუმცა ამჯერად არა მარტო თეირანის, არამედ ემბარგოს ყველა დამრღვევის მიმართ“, — განაცხადა მაიკ პომპეომ და მოუწოდა ევროკავშირს, მხარი დაუჭიროს ვაშინგტონს.

მაგრამ რეაქცია საპირისპირო გამოდგა. გერმანიის, დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის საგარეო უწყებების ხელმძღვანელებმა („ევროსამეული“) ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს, რომლითაც თეთრი სახლის ნაბიჯებს გმობდნენ.

„აშშ ირანულ პროგრამაზე მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმიდან 2018 წლის 8 მაისს გავიდა და აღარ მიიჩნევა „გარიგების“ მონაწილედ. ამასთან დაკავშირებით ვაშინგტონის არანაირ გადაწყვეტილებას არ აქვს იურიდიული ძალა“, — აღნიშნეს „ევროსამეულის“ მინისტრებმა.

პარიზი, ბერლინი და ლონდონი, პირიქით, სანქციების შესუსტებას განაგრძობენ. მინისტრების თქმით, ირანისთვის შეზღუდვების მოხსნა გაეროს უშიშროების საბჭოს 2231-ე რეზოლუციითა გათვალისწინებული. ამ დოკუმენტმა ოფიციალურად დაამტკიცა 2015 წელს შეთანხმებული „ბირთვული გარიგება“.

„ჩვენ გამუდმებით ვუჭერდით მხარს მის შენარჩუნებას და განვაგრძობთ ამის კეთებას“, — ხაზი გაუსვეს ევროპელებმა.

ევროპული დაპირებები

დონალდ ტრამპი „გარიგებიდან“ ორი წლის წინ გავიდა და მიზეზად ის დაასახელა, რომ თეირანი ფარულად ავითარებს ბირთვულ პროგრამას. მას არანაირი მტკიცებულებები არ მოუყვანია, თუმცა სანქციების დაბრუნება კი მოითხოვა.

რუსეთმა, ჩინეთმა და ევროპელებმა ეს დაგმეს და ხაზი გაუსვეს, რომ დოკუმენტი აშშ-ის გარეშეც განაგრძობს მოქმედებას. გერმანიამ, საფრანგეთმა და დიდმა ბრიტანეთმა სპეციალური კანონიც კი მიიღეს, რომელიც კომპანიებს ირანთან თანამშრომლობის უფლებას ანიჭებს. იმისათვის, რომ ბიზნესს აშშ-ის ზეწოლისა არ შეშინებოდა, განსაკუთრებული საფინანსო მექანიზმი INSTEX-იც კი შეიმუშავეს.

თუმცა, ეფექტი შეზღუდული აღმოჩნდა. კომპანიები მაინც ტოვებდნენ ირანის ბაზარს და ისლამური რესპუბლიკის ეკონომიკა მკვეთრად დაეცა. თეირანთან თანამშრომლობა ჩინელებმაც კი გაწყვიტეს, მიუხედავად იმისა, რომ პეკინმა დაგმო ამერიკული სანქციები.

ირანის ხელისუფლებამ მოლოდინის რეჟიმი აირჩია იმის იმედით, რომ ევროპელები მოახერხებდნენ ვაშინგტონის დარწმუნებას – არ დაეთრგუნა ბიზნესი. მაგრამ იმის კვალდაკვალ, თუ როგორ გადიოდნენ უცხოური კომპანიები ქვეყნიდან, ხოლო ვაშინგტონის შერბილების იმედი ქრებოდა, თეირანმა ბირთვულ პროგარამაზე შეზღუდვების მოხსნა დაიწყო.

ფორმალურად მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმა (JCPOA) მუშაობს, მაგრამ „გარიგების“ მონაწილეთა ურთიერთბრალდებები მისდამი ნდობას ანგრევს. თეირანის უარს, დაიცვას დოკუმენტის პირობები, ვაშინგტონი „აიათოლების რეჟიმზე“ ახალი შეტევის ახალ არგუმენტად იყენებს.

„ემბარგოს გაუქმება არ უნდა დაიშვას“

ყველაზე მეტად ამერიკელები იმას უფრთხიან, რომ 18 ოქტომბერს თეირანს იარაღზე ემბარგო მოეხსნება. ამ შიშებს ირანის მეზობლები კიდევ მეტად ამწვავებენ.

მაგალითად, ისრაელი, საუდის არაბეთი, ბაჰრეინი და კუვეიტი მიუთითებენ, რომ აკრძალვების გაუქმების შემდეგ ისლამური რესპუბლიკა ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემებსა და თანამედროვე გამანადგურებლებს შეიძენს რუსეთისა და ჩინეთისგან. ეს გააძლიერებს ირანს და რეგიონში ვითარებას გაართულებს. იმისათვის, რომ ასეთი სცენარი არ დაუშვან, თეირანის მოწინააღმდეგეები აშშ-ის გავლით მოქმედებენ.

აგვისტოში ამერიკელებმა გაეროს უშიშროების საბჭოს წარუდგინეს რეზოლუცია იარაღის ემბარგოს გახანგრძლივების თაობაზე და ეს იმით გაამყარეს, რომ თეირანი „ჰესბოლას“ აიარაღებს ლიბანსა და სირიაში, ასევე შიიტ ბოევიკებსაც აწვდის იარაღს ერაყში, რომლებმაც არაერთხელ მოაწყვეს შეჯახება ადგილობრივ სამხედროებთან.

„ევროსამეული“ ამერიკელების შიშებს იზიარებს, მაგრამ მათ წინადადებას მხარი არ დაუჭირეს. რუსეთმა და ჩინეთმა კი მიანიშნეს, რომ ამ მიმართულებით აშშ-ის ყველა ძალისხმევას დაბლოკავენ. ირანმა, თავის მხრივ, განაცხადა, რომ ასეთი რეზოლუცია საბოლოოდ დაუსვამს ჯვარს „ბირთვულ გარიგებას“.

გაეროს უშიშროების საბჭომ არ მიიღო ამერიკული პროექტი. მაგრამ უკვე ერთი კვირის შემდეგ სახელმწიფო დეპარტამენტმა წარმოადგინა დოკუმენტი, რომელიც თითქოს ადასტურებდა, რომ თეირანი „გარიგებით“ ნაკისრ ვალდებულებებს არღვევდა. მასში საუბარი იყო იმაზე, რომ ირანმა გამდიდრებული ურანი დადგენილ ნორმაზე 300 კგ-ით მეტი დააგროვა.

მაიკ პომპეო არ მალავდა, რომ ვაშინგტონს სანქციების სრული მოცულობით აღდგენა სურდა. უშიშროების საბჭოში მათ შეახსენეს: აშშ-ს არ შეუძლია იმსჯელოს „გარიგების“ პირობების დაცვაზე, ვინაიდან ის იქიდან გავიდა. ამერიკელებმა კი უპასუხეს, რომ ისინი კვლავინდებურად რჩებიან მათ შორის, ვინც რეზოლუცია 2231 დაამტკიცა და, შესაბამისად, ინარჩუნებენ სანქციების უფლებას.

ამასთან მიუთითეს, რომ, „გარიგების“ თანახმად, თუ ირანის მიმართ საჩივრის წარდგენიდან 30 დღის განმავლობაში ზომებს არ მიიღებდნენ, სანქციები აღდგებოდა. ვადა 20 სექტემბერს ამოიწურა.

მოლოდინის დიპლომატია

„გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიუ გუტერიში უშიშროების საბჭოში კონსენსუსის არარსებობას დაეყრდნო და ამერიკული სანქციების აღდგენას წინააღმდეგობა გაუწია. ამერიკულ გადაწყვეტილებას იგნორირებით უპასუხეს ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოშიც, ევროპაში კი მკვეთრად გააკრიტიკეს. ვაშინგტონი საკმაოდ დამცირებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა“, — მიაჩნია ექსპერტ ანდრეი ბაკლიცკის.

მიუხედავად ამისა, ექსპერტი არ გამორიცხავს, რომ ამერიკულმა სანქციებმა მაინც დააფრთხოს უცხოური ბიზნესი. თუ ოქტომბერში იარაღის ემბარგო გაუქმდება, კომპანიებიდან ბევრი მაინც არ მოისურვებს ირანთან ვაჭრობას. აშშ-ის ზეწოლის ქვეშ აღმოჩენის საფრთხე გადაწონის. თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც კი ვაშინგტონის ქმედებები მეტისმეტი ჩანს.  

„ევროპული კანონმდებლობა იარაღის ემბარგოს 2023 წლამდე მოიაზრებს. ამიტომ საერთაშორისო აკრძალვების მოხსნის შემთხვევაშიც კი ევროკავშირი ვერ შეძლებს თეირანთან თანამშრომლობას ამ სფეროში. რუსეთთან და ჩინეთთან დაკავშირებით ვითარება კიდევ უფრო საინტერესოა. ამ ქვეყნების ის კომპანიები, რომლებსაც პოტენციურად შეეძლოთ ირანისთვის იარაღის მიყიდვა, უკვე სანქცირებული არიან. მათ არავინ უშლის ხელს, დადონ პომპეზური გარიგებები თერანთან ემბარგოს მოხსნის შემდეგ. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ თაირანი იარაღს მაშინვე მიიღებს, მაგრამ აშშ-ის მორალური მარცხი აშკარა იქნება“, — მიაჩნია ბაკლიცკის.

საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტი რაფაელ სატაროვი, რომელიც აშშ-ში ცხოვრობს, ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ თეირანმა აშშ-ის ცალმხრივ სანქციებზე თავშეკავებული რეაქცია გამოავლინა. მისი თქმით, ირანის ხელისუფლებას არ სურს ვითარების გამწვავება ამერიკაში საპრეზიდენტო არჩევნებამდე.

„ისლამურ რესპუბლიკას ესმის, რომ აშშ-ის მიმართ ნებისმიერი მკვეთრი გამონათქვამი მხოლოდ ზიანს მიაყენებს. ტრამპი მაშინვე თავის სასარგებლოდ გამოიყენებს ირანთან მორიგ კრიზისს და რეჟიმზე ზეწოლას გააძლიერებს. გარდა ამისა, ახლა ევროპა, რუსეთი, ჩინეთი და გაერო ირანის მხარეს არიან. სიტყვიერ კონფრონტაციას აზრი არ აქვს. ხოლო ცალმხრივ სანქციებს საერთაშორისოდ აღიარებული კანონიერი ძალა არ აქვს“, — ამბობს სატაროვი.

გამოკითხული ექსპერტები თანხმდებიან, რომ თუ აშშ-ის შემდგომი პრეზიდენტი ჯო ბაიდენი გახდება, ამერიკელები შეძლებენ დაუბრუნდნენ „გარიგებას“. მაგრამ ტრამპის პრეზიდენტობის წლებში ირანის ირგვლივ ვითარება შეიცვალა და ამიტომ „გარიგებაში“ დაბრუნება არც ისე მარტივი იქნება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

16
გათხევადებული ბუნებრივი აირის ტანკერები

მოსაზრება: გაზის მსოფლიო ფასებს ქარიშხალი და ბანდები ადგენენ

28
(განახლებულია 20:58 21.09.2020)
გაზის ბაზარი თანდათან უბრუნდება ძველ მდგომარეობას: საბირჟო ფასები ევროპასა აზია–წყანარი ოკეანის რეგიონში (გათხევადებული ბუნებრივი აირის ბაზრისთვის), შესაბამისად, 130 და 150 დოლარს შეადგენს 1000 კუბურ მეტრზე.

ალექსანდრ სობკო

ფასების ზრდის მიზეზები არსებობს როგორც მოთხოვნის, ისე შეთავაზების მხრიდანაც. მიმდინარე წლის რვა თვეში გათხევადებული ბუნებრივი აირის (LNG) ჯამური იმპორტი, მართალია, მხოლოდ 1,3 პროცენტით, მაგრამ მაინც უფრო მეტი გამოდგა შარშანდელ ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით. LNG-ს იმპორტის მკვეთრი ზრდა ივლისსა და აგვისტოში აჩვენეს ინდოეთმა და ჩინეთმა.

ანუ, თუ მარტივ შეფასებას გავაკეთებთ, LNG-ზე გლობალური მოთხოვნა ახლა გასული წლის დონეზეა, მიუხედავად იმისა, რომ გაზსადენის აირზე მოთხოვნა უფრო დაბალია (ეს რუსეთის ექსპორტიდანაც ჩანს ევროპაში, ხოლო ჩინეთი შუა აზიიდან ამცირებს გაზის იმპორტს). მაგრამ LNG–ბაზარზე ასევე არის სიმძლავრეების სიჭარბე, ვინაიდან მიმდინარე ფონზეც ამუშავდა წინასაინვესტიციო ტალღის ქარხნები (ძირითადად ეს აშშ-ია).

ამიტომ ფასების სტაბილიზებას ხელს ასევე უწყობს შემოთავაზებების ჩავარდნაც: კვლავინდებურად არ მუშაობს მცურავი ქარხანა Prelude ავსტრალიაში (ტექნიკური პრობლემების გამო), იქვეა გაჩერებული Gorgon LNG-ს კიდევ ერთი ტოტი. აშშ-ზე უკვე ბევრი რამ ითქვა.

ცოტა ხნის წინანდელი ზედაბალი ფასების გამო LNG-ს გადმოტვირთვები ზაფხულში ქარხნების გეგმური სიმძლავრეების ნახევრამდე და კიდევ უფრო ქვემოთაც ეცემოდა. ახლა ექსპორტი თანდათანობით აღდგება გლობალური ფასების ზრდასთან ერთად, მაგრამ ქარიშხლების სეზონი ნორმასთან სწრაფ დაბრუნებას ხელს უშლის. უახლოეს თვეებში ამერიკული ექსპორტის ზრდა კვლავ მოახდენს გავლენას ფასებზე.

ანუ კოტირებების აღდგენა ჯერჯერობით არ გამოიყურება სტაბილურად (ამას საცავების გადავსებაც დავუმატოთ), თუმცა ზოგი პროგნოზით, გათბობის სეზონზე სპოტურმა ფასებმა აზიაში შესაძლოა 200 დოლარსაც გადააჭარბოს 1000 კუბურ მეტრზე. ასეთი ფასები კი უკვე შეესაბამება მისაღებ გძელვადიან ფასს ყველა მწარმოებლისთვის. თუმცა, არსებობს ერთი „მაგრამ“. ფასების ასეთი დონე საშუალოწლიური უნდა იყოს და არა მარტო „ზამთრისა“.

მაგრამ წელიწადი რთულია, არატოპური, მისი მიხედვით გრძელვადიანი დასკვნების გაკეთება არ შეიძლება. და ყველაზე საინტერესო: მიმდინარე წელს, პირველად ოცი წლის განმავლობაში, ჯერჯერობით არ მიღებულა არც ერთი ახალი საინვესტიციო გადაწყვეტილება ახალი გამთხევადებელი ქარხნების აგებაზე. შეგახსენებთ, რომ გასულ წელს საინესტიციო გადაწყვეტილებების რეკორდული რაოდენობაა მიღებული. ეს კი სამწლიანი პაუზის (2016–2018 წლები) შემდეგ მოხდა წინა ციკლში (2011–2015 წწ) გადაინვესტირების გამო.

რატომ ხდება ასე? პასუხი მარტივია და გასაგები: ნავთობ–გაზის ყველა კომპანიამ ძალიან დაკარგა შემოსავლები, რის გამოც საინვესტიციო პროგრამებს ამცირებს. მაგრამ, როგორც ცნობილია, ინვესტიციები მხოლოდ მესამედით შემცირდა, რაც თითქოს გათხევადებულ ბუნებრივ აირსაც უნდა შეეხოს.

პასუხის ნაწილი ისაა, რომ LNG-ს ბაზარი ბოლო წლებში პარადოქსულად ვითარდება. ერთი მხრივ, ჩვენ ვხედავთ გაზის მიმდინარე სიჭარბეს და ასევე მწვავე კონკურენციას მომავალში (კატარი, აშშ, რუსეთი, აღმოსავლეთ აფრიკა), ეს ყველაფერი ხელს არ უწყობს მაღალ ფასებს და არ გზავნის საკმარის საბაზრო სიგნალებს ახალ პროექტებში ინვესტიციებისთვის. ერთდროულად ბაზარი მიიჩნევა პერსპექტიულადაც (გაზზე მოთხოვნა ყველა, თვით ყველაზე მწვანე სცენარითაც კი გაიზრდება). ბაზრის განვითარების ერთ-ერთი დრაივერი გახდა ნავთობისა და გაზის ტრანსნაციონალური კომპანიების მონაწილეობა, რომლებმაც ეტაპობრივად დაიწყეს ნავთობიდან გათხევადებულ ბუნებრივ აირზე გადასვლა.

როგორც შედეგი — ძვირი ნავთობის პირობებში (როგორც მაშინ ჩანდა, დიდი ხნის განმავლობაში) ნავთობ–გაზის კომპანიებს პერსპექტიულ გათხევადებულ გაზში შეეძლოთ თანხების ჩადება შემოსავლების საერთო კალათიდან. ან ქარხნებში უშუალო ინვესტიციების გზით, ან ირიბად — LNG-ს გრძელვადიანი კონტრაქტებით შეძენის გზით. რაც გათხევადებული ბუნებრივი აირის ბაზრის შედარებით პატარა მონაწილეებს ქარხნების ასაშენებლად კრედიტების მიღების საშუალებას აძლევდა.

ახლა კი, ნავთობის კოტირებების ვარდნასთან ერთად, ნავთობის ტრანსნაციონალურ კომპანიებს ამისთვის არ სცალიათ. ამას ემატება ისიც, რომ ზოგი მათგანი ნერვიულობს და საკუთარი საინვესტიციო გეგმების „გამწვანებაზე“ საუბრობს.

თავის მხრივ, ნავთობგიგანტებს, რომლებსაც სურთ წიაღისეული საწვავის ერთგულები დარჩნენ, ასევე მძიმე ვითარება აქვთ. ეს ჩანს კომპანია ExxonMobil-ის მაგალითზე, რომლის  ფინანსური მდგომარეობა ახლა არასახარბიელოა.

ამ კომპანიას გეგმებში ორი მთავარი და მსხვილი LNG–პროექტი ჰქონდა: Golden Pass LNG აშშ-ში და Rovuma LNG მოზამბიკში. ახლა ორივე გადადებულია — ამერიკულ ქარხანაზე გადაწყვეტილების მიღება მინიმუმ ერთი წლით ყოვნდება, ხოლო მოზამბიკურისა — 2023 წლამდე. პაპუა–ახალ გვინეაში მოქმედი LNG–ქარხნის გაფართოების გეგმებიც ასევე უკეთესი დროისთვის გადაიდო.

დანარჩენი ამერიკული ქარხნები, რაღა თქმა უნდა, ასევე არ ჩქარობენ ახალი გადაწყვეტილებების მიღებას. ადგილზეა გაჭედილი სიტუაცია აღმოსავლეთ აფრიკაშიც. შეგახსენებთ, რომ ამ რეგიონის შელფი (მოზამბიკი, ტანზანია) მოპოვებების ერთ-ერთ ახალ პერსპექტიულ ცენტრად განიხილებოდა. პროექტ Exxon-ის გადავადებაზე უკვე მოგახსენეთ, აი Mozambique LNG-ს კი რეგულარულად უშლიან ხელს რეგიონში მოქმედი ექსტრემისტული ჯგუფები, რაც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მისი მშენებლობის ვადაში დასრულების საკითხს. ტანზანიაში ქარხნების გეგმების შესახებ ბოლო დროს თითქმის აღარც იხსენებენ.

ამ ყველაფრიდან შეიძლებოდა დაგვესკვნა, რომ საშუალოვადიან პერსპექტივაში შეთავაზებების დეფიციტის მოწმენი გავხდებოდით. ასეც იქნებოდა, რომ არა კატარის გეგმები ერთბაშად რამდენიმე ახალი ქარხნის თაობაზე. ოფიციალური საინვესტიციო გადაწყვეტილება ჯერ არ მიღებულა, მაგრამ წინასწარი სამუშაოები აქტიურად მიმდინარეობს. ხოლო LNG-ს დაბალი თვითღირებულება კატარს იაფად აშენების საშუალებას მისცემს.

დაბოლოს, კიდევ ერთი ფაქტორი, რომელიც გაურკვევლობას ბადებს: ფასწარმოქმნის მექანიზმები. სპოტური ბაზრის განვითარების მიუხედავად, ბოლო დრომდე ნავთობზე ფასების ბმა გათხევადებული აირის მწარმოებლებს რენტაბელობის გარანტიას აძლევდა. ამასთან, ძვირი ნავთობისა და LNG-ში მზარდი კონკურენციის ფონზე ამ ბმის კოეფიციენტი ბოლო წლებში ახალ კონტრაქტებში სულ უფრო და უფრო ეცემოდა. ახლა ნავთობი გაიაფებულია, მაგრამ ნაკლებსარწმუნოა, რომ მყიდველები ძველ, მაღალ კოეფიციენტებზე დაბრუნებას მოისურვებენ. ხოლო 45-დოლარიანი ნავთობისა და გაზის ბმის ბოლოდროინდელ 0,11 კოეფიციენტის პირობებში გათხევადებული ბუნებრივი აირი სულ დაახლოებით ხუთი დოლარი ეღირება მილიონ BTU-ზე, ანუ დაახლოებით 180 დოლარი 1000 კუბურ მეტრზე. ხოლო მყიდველებს სულ უფრო აინტერესებთ სპოტური ფასების გაზი, მით უმეტეს, რომ კატარიდან, გრძელვადიანი კონტრაქტების ეტაპობრივი ამოწურვის კვალდაკვალ, სულ უფრო მეტი LNG გამოვა საბირჟო ბაზარზე.

შეგახსენებთ იმასაც, რომ აზია–წყნარი ოკეანის რეგიონის განვითარებად ქვეყნებს გაზის დიდი მოცულობების „გადახარშვის“ უნარი აქვთ, მაგრამ მხოლოდ დაბალი ფასებით, მაქსიმუმ 200 დოლარი 1000 კუბურ მეტრზე ან კიდევ უფრო ნაკლები.

ყველა ეს ფაქტორი გაურკვევლობასა და ბაზრის განვითარების ერთგვარ პარადოქსულობას იწვევს. ბუნებრივი აირი და LNG კვლავაც ძალიან პესპექტიულ საწვავად რჩება, მაგრამ მაღალკონკურენტულ ბაზარზე, რომელზეც მოთხოვნა დამაჯერებლად გაიზრდება მხოლოდ საკმარისად დაბალი ფასებით.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

28
ავიაკომპანია  AirZena - Georgian Airways-ის თვითმფრინავი

დაინიშნა ჩარტერული რეისი თბილისი-ბერლინი

0
(განახლებულია 19:57 22.09.2020)
საქართველოს საჰაერო საზღვარი კორონავირუსის პანდემიის გამო ჯერ ისევ დაკეტილია. სრულდება მხოლოდ ჩარტერული რეისები

თბილისი, 22 სექტემბერი - Sputnik. ავიაკომპანია Georgian Airways ჩარტერულ რეისს ბერლინის მიმართულებით 27 სექტემბერს შეასრულებს, ნათქვამია ავიაკომპანიის განცხადებაში.

თბილისიდან ჩარტერული რეისები დაინიშნა: სტამბოლი, კიევი და მინსკი >>

თვითმფრინავი თბილისის საერთაშორისო აეროპორტიდან 09:30 საათზე გაფრინდება და ბერლინში დაეშვება 11:30  საათზე. რეისი ბერლინიდან დანიშნულია 12:20 საათზე, ხოლო  თბილისში თვითმფრინავი 17:50  საათზე დაეშვება.

„აღნიშნული რეისით სარგებლობა შეუძლიათ მათ, ვინც მიემგზავრება სასწავლებლად, ან აქვს სამუშაო კონტრაქტი გერმანიაში. აგრეთვე საქართველოს მოქალაქეებს, ვისაც სურს სამშობლოში დაბრუნება“, - ნათქვამია ავიაკომპანიის განცხადებაში.

ბილეთის ღირებულება 199 ევროს შეადგენს.

გასულ კვირაში პრემიერ-მინისტრმა გიორგი გახარიამ განაცხადა, რომ ქართველი სტუდენტებისთვის თბილისი-ბერლინი-თბილისის მიმართულებით მორიგი სუბსიდირებული რეისი, უახლოეს პერიოდში შესრულდება.

კორონავირუსის პანდემიასთან დაკავშირებით საქართველომ უცხოელი ტურისტებისთვის საზღვრები მარტში სრულად ჩაკეტა, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, და საჰაერო მიმოსვლა 21 მარტიდან ყველა მიმართულებით შეწყვიტა. გამონაკლისის სახით მთავრობა ეხმარება ქართველ სტუდენტებს, რომლებიც ევროპის სხვადასხვა ქალაქებში სწავლობენ და მათთვის სპეცრეისებს ნიშნავს.

ამ დროისათვის აღნიშნული სუბსიდირებული ავიარეისებით დაახლოებით 500-მა სტუდენტმა ისარგებლა.

ბოლო დროს საქართველოში მკვეთრად იმატა კორონავირუსით ინფიცირებულთა რაოდენობამ, მაგრამ ამის მიუხედავად მთავრობა მკაცრი შეზღუდვების შემოღებას არ გეგმავს. თუმცა, საქართველოს საჰაერო საზღვარი 31 ოქტომბრამდე დაკეტილი რჩება.

0
თემები:
ავიამიმოსვლა საქართველოში