ევროკავშირის დროშა

მოსაზრება: დასავლეთი მზადაა თვითგამანადგურებელი ომისთვის

89
(განახლებულია 18:45 07.09.2020)
მსოფლიო საინფორმაციო ფონი ბოლო დღეებში, თავისი აგრესიულ-ისტერიული რუსოფობიით, გამოკვეთილად ჰგავს 2014–2015 წლების მოვლენებს, როდესაც დასავლეთმა პლანეტარული მასშტაბის ანტირუსული კამპანია წამოიწყო.

ირინა ალქსნისი

გასაკვირი არ არის, რომ ამჟამინდელ მოვლენებში ბევრი იმ პროცესების გაგრძელებასა და რუსეთსა და დასავლურ „დერჟავებს“ შორის მწვავე დაპირისპირების ახალ ტალღას ხედავს. ვიღაცას ეს შეიძლება ძალიან საწყენად მოეჩვენოს — ბოლო წლებში დაძაბულობის შესუსტების გათვალისწინებით, აქაოდა, თითქოს ასე თუ ისე ყველაფერი დალაგდა და აჰა, ყველაფერი ისევ თავიდან დაიწყოო.

მაგრამ უნდა დაგაწყნაროთ: მიუხედავად ნამდვილად არსებული მსგავსებისა, ამჟამინდელი მოვლენები და ის, რაც მანამდე მოხდა, თავისი არსით კარდინალურად განსხვავდება ერთმანეთისგან.

ბოლო ხუთი-ექვსი წლის განმავლობაში მსოფლიო წესრიგმა უზარმაზარი ცვლილებები განიცადა. 2010-იანების შუა წლებში პლანეტა ჩვეულ Pax Americana-ში ცხოვრობდა — დასავლური დომინირების სისტემაში, რომლის თავშიც აშშ იდგა, როგორც ერთადერთი გლობალური ზესახელმწიფო. და, მიუხედავად იმისა, რომ იმ დროს ეს სისტემა უკვე განიცდიდა ძალიან სერიოზულ კრიზისს, მთლიანობაში მის სიმტკიცესა და უალტერნატივობაში ეჭვები არ არსებობდა.

არსებითად სწორედ დასავლეთის სწრაფვა, შეერბილებინა თავისთვის მზარდი პრობლემები, განემტკიცებინა დნობაშეპარული სიმძლავრე და იმავდროულად მიეხრჩო ზედმეტად თავხედი კონკურენტი, იქცა კიდეც უკრაინის გარშემო კონფლიქტისა და რუსეთთან სასტიკი ბრძოლის მთავარ მიზეზად.

იმ მომენტში რუსეთი იქცა დასავლეთის ძირითად სამიზნედ, რომელიც ერთ ფრონტად გამოდიოდა მის წინააღმდეგ. ყველაფერი, რაც მაშინ ხდებოდა — დასავლელი პოლიტიკოსების ისტერიკა, უსაფუძვლო ბრალდებები, რუსოფობიული გამოხდომები მასმედიაში, სექტორალური სანქციები — მიმართული იყო იმისკენ, რომ მოსკოვისგან სრული გეოპოლიტიკური კაპიტულაცია მიეღოთ.

მაგრამ რუსეთმა უბრალოდ კი არ გაუძლო, უმძლავრესი დარტყმაც მიაყენა იმ მსოფლიო წესრიგს, რომლის დღეგრძელობის გასახანგრძლივებლადაც იყო ყველაფერი წამოწყებული.

ახლა შესამჩნევად სხვა მსოფლიოში ვცხოვრობთ.

დიდი ალბათობით, ამჟამინდელი ვითარება სისტემის აგონია არ არის, მაგრამ მის უმძიმეს კრიზისზე უკვე თავდაჯერებით შეიძლება საუბარი. თანამედროვე ეტაპის საკვანძო მახასიათებელი — თავად დასავლეთის შიგნით ღია ესკალაციაა. თანაც საუბარია არა ქვეყნებს შორის (დიდი ბრიტანეთისა და ევროკავშირის, გერმანიისა და აშშ-ის და ა.შ.) ურთიერთობების გამწვავებაზე, არამედ თავად დასავლური ქვეყნების შიგნით საზოგადოებრივ–პოლიტიკური კონფლიქტურობის მკვეთრ მატებაზე.

კოლექტიური დასავლეთი, რომელიც ექვსი წლის წინ რუსეთის წინააღმდეგ აღდგა, უბრალოდ აღარ არსებობს. ვერ მიაღწია რა 2010-იანების შუა წლებში თავის მიზნებს, ახლა მან საკუთარი თავის ჭამა დაიწყო. მისი აპოთეოზი, ეჭვგარეშეა, აშშ-ში მიმდინარე მოვლენები გახდა — ქუჩებში მრავალთვიანი არეულობებითა და საოცრად ბინძური საპრეზიდენტო კამპანიით. მაგრამ ეს ყველაფერი არ არის.

ალექსეი ნავალნის მოწამვლის ისტორია, უპირველეს ყოვლისა, გერმანიაში გლობალისტურ–პროამერიკულად და ეროვნულად ორიენტირებული ელიტების გაცხარებული შიდაპოლიტიკური ბრძოლის გამოვლინებაა „ჩრდილოეთის ნაკადი 2“-ის ბედთან დაკავშირებით. ზუსტად იგივე ხდება, თუმცა ნაკლები სიმწვავით, ჩინურ Huawey-სთან თუ ევროპა–ირანის თანამშრომლობასთან დაკავშირებით.

უბრალოდ, ის დასავლური ძალები, რომლებიც ახლა თავიანთი ქვეყნების სუვერენიტეტის უფლებებს იცავენ, წინა პერიოდში დაგებულ მახეში არიან გაბმულები – იმ პერიოდში, როდესაც ჯერ კიდევ ერთიანი დასავლეთი „განკვეთილ ქვეყნებზე“ ზეწოლას ახდენდა და თავის პროპაგანდაში ისინი ჯოჯოხეთის მოციქულებად გამოიყვანა, რომლებსაც ნებისმიერ დანაშაულზე შეეძლოთ წასვლა. და ეს აქსიომად იქცა.

შედეგად – ახლა ვერც ერთი პოლიტიკური ძალა დასავლეთში თავს უფლებას ვერ მისცემს, პირდაპირ განაცხადოს, რომ არ ენდობა ალექსეი ნავალნის „ნოვიჩოკით“ მოწამვლის შესახებ ბუნდესვერის ლაბორატორიის დასკვნას მანამ, სანამ კვლევას ყველა დაინტერესებული მხარე ღიად არ შეამოწმებს. ზუსტად ასევე არ შეიძლება საჯარო ეჭვის გამოთქმა „კომუნისტური ჩინეთის“ ავ ზრახვებთან დაკავშირებით, რომელიც პლანეტის დამონებას აპირებს 5G ქსელების მეშვეობით.

მაქსიმუმი, რაც შეიძლება — ეს მიკიბულ–მოკიბული რიტორიკაა, რომლის მიღმაც ჯიუტი ფარული წინააღმდეგობა იმალება, კერძოდ, გერმანული მრეწველობისთვის ჟანგბადის გადაკეტვის მცდელობა — ქვეყნის იძულება, უარი თქვას ახალ გაზსადენზე.

აქ უნდა გავიხსენოთ, რომ რუსეთთან დაპირისპირების პიკზე, 2010-იანების შუა წლებში დასავლეთი არ წავიდა ყველაზე რადიკალურ ზომებზე. დაწესებული სექტორალური სანქციები ძალიან მგრძნობიარე აღმოჩნდა მოსკოვისთვის, და მეტი არაფერი. არადა მაშინ მარაგში არც ისე ცოტა კიდევ უფრო მტკივნეული გადაწყვეტილება ჰქონდათ. მაგალითად, SWIFT-სგან გათიშვა, რაც რეალურად უმძიმეს დარტყმას მიაყენებდა რუსულ ეკონომიკას. მაგრამ ამ ნაბიჯზე არ წავიდნენ, თუმცა არა იმიტომ, რომ ვიღაცას მოსკოვი შეეცოდა. დასავლეთს საკუთარი თავი ადარდებდა: რაც უფრო მძლავრია დარტყმა, მით სერიოზულია უკუცემა — ტოპ–10-ში შემავალი ეკონომიკის გამორთვა ფინანსური კომუნიკაციის საერთაშორისო სისტემისგან ზედმეტად ბევრი სახსრების დაკარგვას ნიშნავდა.

გადაწყდა, რომ საქმე უამისოდაც გამოვიდოდა. მაგრამ შედეგი ცნობილია: არ გამოვიდა.

ახლა კი მოვლენების ყველაზე არახელსაყრელად განვითარების შემთხვევაშიც კი, იქნება ეს „ჩრდილოეთის ნაკადი 2“-ზე უარის თქმა თუ Huawey-ს ევროპაში მუშაობის სრული აკრძალვა, რუსეთისთვის და ჩინეთისთვის ფატალური შედეგი არ მოჰყვება. მაგრამ ეს კატასტროფას მოუტანს დასავლეთის ეროვნული ეკონომიკების მთელ რიგ დარგებს და, როგორც შედეგი, ელიტების მნიშვნელოვან ნაწილს. არაერთხელ აღინიშნა, რომ არ არსებობს იმაზე უფრო უმოწყალო ომი, ვიდრე ეს სამოქალაქო ომია. ხუთი წლის წინ, რუსეთთან ბრძოლის ყველაზე მწვავე ფაზისას, დასავლეთმა არ მიმართა ყველაზე დაუნდობელ ზომებს. როგორც ჩანს, ახლა ის უკვე მომწიფდა მათ გამოსაყენებლად. ეგაა მხოლოდ, რომ მთავარ სამიზნედ იქცევიან არა გეოპოლიტიკური მოწინააღმდეგეები, არამედ შიდა მტრები.

დასავლეთი მზადაა დაიწყოს ომი განადგურებისთვის — თვითგანადგურებისთვის.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

89
თეთრი სახლი

მოსაზრება: რატომ განუახლა შეერთებულმა შტატებმა ირანს სანქციები

29
(განახლებულია 19:32 22.09.2020)
შეერთებულმა შტატებმა ანტიირანული სანქციები სრული მოცულობით აღადგინა. სახელმწიფო დეპარტამენტმა ეს იმით ახსნა, რომ თეირანი არ ასრულებს „ბირთვული შეთანხმების“ პირობებს.

გალია იბრაგიმოვა

გაეროსა და ევროკავშირში ამერიკელთა არგუმენტები დამაჯერებლად არ ჩათვალეს და უარი თქვეს, შეერთებოდნენ ვაშინგტონს. რისკენ ისწრაფვის თეთრი სახლი და რა პოზიცია აქვს საერთაშორისო საზოგადოებას?

ცალმხრივი ზეწოლა

„გაეროს უშიშროების საბჭომ არ გაუხანგრძლივა ირანს იარაღის მიწოდებაზე ემბარგო. მაგრამ აშშ უმოქმედოდ არ რჩება და სანქციები დააბრუნა. თუმცა ამჯერად არა მარტო თეირანის, არამედ ემბარგოს ყველა დამრღვევის მიმართ“, — განაცხადა მაიკ პომპეომ და მოუწოდა ევროკავშირს, მხარი დაუჭიროს ვაშინგტონს.

მაგრამ რეაქცია საპირისპირო გამოდგა. გერმანიის, დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის საგარეო უწყებების ხელმძღვანელებმა („ევროსამეული“) ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს, რომლითაც თეთრი სახლის ნაბიჯებს გმობდნენ.

„აშშ ირანულ პროგრამაზე მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმიდან 2018 წლის 8 მაისს გავიდა და აღარ მიიჩნევა „გარიგების“ მონაწილედ. ამასთან დაკავშირებით ვაშინგტონის არანაირ გადაწყვეტილებას არ აქვს იურიდიული ძალა“, — აღნიშნეს „ევროსამეულის“ მინისტრებმა.

პარიზი, ბერლინი და ლონდონი, პირიქით, სანქციების შესუსტებას განაგრძობენ. მინისტრების თქმით, ირანისთვის შეზღუდვების მოხსნა გაეროს უშიშროების საბჭოს 2231-ე რეზოლუციითა გათვალისწინებული. ამ დოკუმენტმა ოფიციალურად დაამტკიცა 2015 წელს შეთანხმებული „ბირთვული გარიგება“.

„ჩვენ გამუდმებით ვუჭერდით მხარს მის შენარჩუნებას და განვაგრძობთ ამის კეთებას“, — ხაზი გაუსვეს ევროპელებმა.

ევროპული დაპირებები

დონალდ ტრამპი „გარიგებიდან“ ორი წლის წინ გავიდა და მიზეზად ის დაასახელა, რომ თეირანი ფარულად ავითარებს ბირთვულ პროგრამას. მას არანაირი მტკიცებულებები არ მოუყვანია, თუმცა სანქციების დაბრუნება კი მოითხოვა.

რუსეთმა, ჩინეთმა და ევროპელებმა ეს დაგმეს და ხაზი გაუსვეს, რომ დოკუმენტი აშშ-ის გარეშეც განაგრძობს მოქმედებას. გერმანიამ, საფრანგეთმა და დიდმა ბრიტანეთმა სპეციალური კანონიც კი მიიღეს, რომელიც კომპანიებს ირანთან თანამშრომლობის უფლებას ანიჭებს. იმისათვის, რომ ბიზნესს აშშ-ის ზეწოლისა არ შეშინებოდა, განსაკუთრებული საფინანსო მექანიზმი INSTEX-იც კი შეიმუშავეს.

თუმცა, ეფექტი შეზღუდული აღმოჩნდა. კომპანიები მაინც ტოვებდნენ ირანის ბაზარს და ისლამური რესპუბლიკის ეკონომიკა მკვეთრად დაეცა. თეირანთან თანამშრომლობა ჩინელებმაც კი გაწყვიტეს, მიუხედავად იმისა, რომ პეკინმა დაგმო ამერიკული სანქციები.

ირანის ხელისუფლებამ მოლოდინის რეჟიმი აირჩია იმის იმედით, რომ ევროპელები მოახერხებდნენ ვაშინგტონის დარწმუნებას – არ დაეთრგუნა ბიზნესი. მაგრამ იმის კვალდაკვალ, თუ როგორ გადიოდნენ უცხოური კომპანიები ქვეყნიდან, ხოლო ვაშინგტონის შერბილების იმედი ქრებოდა, თეირანმა ბირთვულ პროგარამაზე შეზღუდვების მოხსნა დაიწყო.

ფორმალურად მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმა (JCPOA) მუშაობს, მაგრამ „გარიგების“ მონაწილეთა ურთიერთბრალდებები მისდამი ნდობას ანგრევს. თეირანის უარს, დაიცვას დოკუმენტის პირობები, ვაშინგტონი „აიათოლების რეჟიმზე“ ახალი შეტევის ახალ არგუმენტად იყენებს.

„ემბარგოს გაუქმება არ უნდა დაიშვას“

ყველაზე მეტად ამერიკელები იმას უფრთხიან, რომ 18 ოქტომბერს თეირანს იარაღზე ემბარგო მოეხსნება. ამ შიშებს ირანის მეზობლები კიდევ მეტად ამწვავებენ.

მაგალითად, ისრაელი, საუდის არაბეთი, ბაჰრეინი და კუვეიტი მიუთითებენ, რომ აკრძალვების გაუქმების შემდეგ ისლამური რესპუბლიკა ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემებსა და თანამედროვე გამანადგურებლებს შეიძენს რუსეთისა და ჩინეთისგან. ეს გააძლიერებს ირანს და რეგიონში ვითარებას გაართულებს. იმისათვის, რომ ასეთი სცენარი არ დაუშვან, თეირანის მოწინააღმდეგეები აშშ-ის გავლით მოქმედებენ.

აგვისტოში ამერიკელებმა გაეროს უშიშროების საბჭოს წარუდგინეს რეზოლუცია იარაღის ემბარგოს გახანგრძლივების თაობაზე და ეს იმით გაამყარეს, რომ თეირანი „ჰესბოლას“ აიარაღებს ლიბანსა და სირიაში, ასევე შიიტ ბოევიკებსაც აწვდის იარაღს ერაყში, რომლებმაც არაერთხელ მოაწყვეს შეჯახება ადგილობრივ სამხედროებთან.

„ევროსამეული“ ამერიკელების შიშებს იზიარებს, მაგრამ მათ წინადადებას მხარი არ დაუჭირეს. რუსეთმა და ჩინეთმა კი მიანიშნეს, რომ ამ მიმართულებით აშშ-ის ყველა ძალისხმევას დაბლოკავენ. ირანმა, თავის მხრივ, განაცხადა, რომ ასეთი რეზოლუცია საბოლოოდ დაუსვამს ჯვარს „ბირთვულ გარიგებას“.

გაეროს უშიშროების საბჭომ არ მიიღო ამერიკული პროექტი. მაგრამ უკვე ერთი კვირის შემდეგ სახელმწიფო დეპარტამენტმა წარმოადგინა დოკუმენტი, რომელიც თითქოს ადასტურებდა, რომ თეირანი „გარიგებით“ ნაკისრ ვალდებულებებს არღვევდა. მასში საუბარი იყო იმაზე, რომ ირანმა გამდიდრებული ურანი დადგენილ ნორმაზე 300 კგ-ით მეტი დააგროვა.

მაიკ პომპეო არ მალავდა, რომ ვაშინგტონს სანქციების სრული მოცულობით აღდგენა სურდა. უშიშროების საბჭოში მათ შეახსენეს: აშშ-ს არ შეუძლია იმსჯელოს „გარიგების“ პირობების დაცვაზე, ვინაიდან ის იქიდან გავიდა. ამერიკელებმა კი უპასუხეს, რომ ისინი კვლავინდებურად რჩებიან მათ შორის, ვინც რეზოლუცია 2231 დაამტკიცა და, შესაბამისად, ინარჩუნებენ სანქციების უფლებას.

ამასთან მიუთითეს, რომ, „გარიგების“ თანახმად, თუ ირანის მიმართ საჩივრის წარდგენიდან 30 დღის განმავლობაში ზომებს არ მიიღებდნენ, სანქციები აღდგებოდა. ვადა 20 სექტემბერს ამოიწურა.

მოლოდინის დიპლომატია

„გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიუ გუტერიში უშიშროების საბჭოში კონსენსუსის არარსებობას დაეყრდნო და ამერიკული სანქციების აღდგენას წინააღმდეგობა გაუწია. ამერიკულ გადაწყვეტილებას იგნორირებით უპასუხეს ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოშიც, ევროპაში კი მკვეთრად გააკრიტიკეს. ვაშინგტონი საკმაოდ დამცირებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა“, — მიაჩნია ექსპერტ ანდრეი ბაკლიცკის.

მიუხედავად ამისა, ექსპერტი არ გამორიცხავს, რომ ამერიკულმა სანქციებმა მაინც დააფრთხოს უცხოური ბიზნესი. თუ ოქტომბერში იარაღის ემბარგო გაუქმდება, კომპანიებიდან ბევრი მაინც არ მოისურვებს ირანთან ვაჭრობას. აშშ-ის ზეწოლის ქვეშ აღმოჩენის საფრთხე გადაწონის. თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც კი ვაშინგტონის ქმედებები მეტისმეტი ჩანს.  

„ევროპული კანონმდებლობა იარაღის ემბარგოს 2023 წლამდე მოიაზრებს. ამიტომ საერთაშორისო აკრძალვების მოხსნის შემთხვევაშიც კი ევროკავშირი ვერ შეძლებს თეირანთან თანამშრომლობას ამ სფეროში. რუსეთთან და ჩინეთთან დაკავშირებით ვითარება კიდევ უფრო საინტერესოა. ამ ქვეყნების ის კომპანიები, რომლებსაც პოტენციურად შეეძლოთ ირანისთვის იარაღის მიყიდვა, უკვე სანქცირებული არიან. მათ არავინ უშლის ხელს, დადონ პომპეზური გარიგებები თერანთან ემბარგოს მოხსნის შემდეგ. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ თაირანი იარაღს მაშინვე მიიღებს, მაგრამ აშშ-ის მორალური მარცხი აშკარა იქნება“, — მიაჩნია ბაკლიცკის.

საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტი რაფაელ სატაროვი, რომელიც აშშ-ში ცხოვრობს, ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ თეირანმა აშშ-ის ცალმხრივ სანქციებზე თავშეკავებული რეაქცია გამოავლინა. მისი თქმით, ირანის ხელისუფლებას არ სურს ვითარების გამწვავება ამერიკაში საპრეზიდენტო არჩევნებამდე.

„ისლამურ რესპუბლიკას ესმის, რომ აშშ-ის მიმართ ნებისმიერი მკვეთრი გამონათქვამი მხოლოდ ზიანს მიაყენებს. ტრამპი მაშინვე თავის სასარგებლოდ გამოიყენებს ირანთან მორიგ კრიზისს და რეჟიმზე ზეწოლას გააძლიერებს. გარდა ამისა, ახლა ევროპა, რუსეთი, ჩინეთი და გაერო ირანის მხარეს არიან. სიტყვიერ კონფრონტაციას აზრი არ აქვს. ხოლო ცალმხრივ სანქციებს საერთაშორისოდ აღიარებული კანონიერი ძალა არ აქვს“, — ამბობს სატაროვი.

გამოკითხული ექსპერტები თანხმდებიან, რომ თუ აშშ-ის შემდგომი პრეზიდენტი ჯო ბაიდენი გახდება, ამერიკელები შეძლებენ დაუბრუნდნენ „გარიგებას“. მაგრამ ტრამპის პრეზიდენტობის წლებში ირანის ირგვლივ ვითარება შეიცვალა და ამიტომ „გარიგებაში“ დაბრუნება არც ისე მარტივი იქნება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

29
გათხევადებული ბუნებრივი აირის ტანკერები

მოსაზრება: გაზის მსოფლიო ფასებს ქარიშხალი და ბანდები ადგენენ

29
(განახლებულია 20:58 21.09.2020)
გაზის ბაზარი თანდათან უბრუნდება ძველ მდგომარეობას: საბირჟო ფასები ევროპასა აზია–წყანარი ოკეანის რეგიონში (გათხევადებული ბუნებრივი აირის ბაზრისთვის), შესაბამისად, 130 და 150 დოლარს შეადგენს 1000 კუბურ მეტრზე.

ალექსანდრ სობკო

ფასების ზრდის მიზეზები არსებობს როგორც მოთხოვნის, ისე შეთავაზების მხრიდანაც. მიმდინარე წლის რვა თვეში გათხევადებული ბუნებრივი აირის (LNG) ჯამური იმპორტი, მართალია, მხოლოდ 1,3 პროცენტით, მაგრამ მაინც უფრო მეტი გამოდგა შარშანდელ ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით. LNG-ს იმპორტის მკვეთრი ზრდა ივლისსა და აგვისტოში აჩვენეს ინდოეთმა და ჩინეთმა.

ანუ, თუ მარტივ შეფასებას გავაკეთებთ, LNG-ზე გლობალური მოთხოვნა ახლა გასული წლის დონეზეა, მიუხედავად იმისა, რომ გაზსადენის აირზე მოთხოვნა უფრო დაბალია (ეს რუსეთის ექსპორტიდანაც ჩანს ევროპაში, ხოლო ჩინეთი შუა აზიიდან ამცირებს გაზის იმპორტს). მაგრამ LNG–ბაზარზე ასევე არის სიმძლავრეების სიჭარბე, ვინაიდან მიმდინარე ფონზეც ამუშავდა წინასაინვესტიციო ტალღის ქარხნები (ძირითადად ეს აშშ-ია).

ამიტომ ფასების სტაბილიზებას ხელს ასევე უწყობს შემოთავაზებების ჩავარდნაც: კვლავინდებურად არ მუშაობს მცურავი ქარხანა Prelude ავსტრალიაში (ტექნიკური პრობლემების გამო), იქვეა გაჩერებული Gorgon LNG-ს კიდევ ერთი ტოტი. აშშ-ზე უკვე ბევრი რამ ითქვა.

ცოტა ხნის წინანდელი ზედაბალი ფასების გამო LNG-ს გადმოტვირთვები ზაფხულში ქარხნების გეგმური სიმძლავრეების ნახევრამდე და კიდევ უფრო ქვემოთაც ეცემოდა. ახლა ექსპორტი თანდათანობით აღდგება გლობალური ფასების ზრდასთან ერთად, მაგრამ ქარიშხლების სეზონი ნორმასთან სწრაფ დაბრუნებას ხელს უშლის. უახლოეს თვეებში ამერიკული ექსპორტის ზრდა კვლავ მოახდენს გავლენას ფასებზე.

ანუ კოტირებების აღდგენა ჯერჯერობით არ გამოიყურება სტაბილურად (ამას საცავების გადავსებაც დავუმატოთ), თუმცა ზოგი პროგნოზით, გათბობის სეზონზე სპოტურმა ფასებმა აზიაში შესაძლოა 200 დოლარსაც გადააჭარბოს 1000 კუბურ მეტრზე. ასეთი ფასები კი უკვე შეესაბამება მისაღებ გძელვადიან ფასს ყველა მწარმოებლისთვის. თუმცა, არსებობს ერთი „მაგრამ“. ფასების ასეთი დონე საშუალოწლიური უნდა იყოს და არა მარტო „ზამთრისა“.

მაგრამ წელიწადი რთულია, არატოპური, მისი მიხედვით გრძელვადიანი დასკვნების გაკეთება არ შეიძლება. და ყველაზე საინტერესო: მიმდინარე წელს, პირველად ოცი წლის განმავლობაში, ჯერჯერობით არ მიღებულა არც ერთი ახალი საინვესტიციო გადაწყვეტილება ახალი გამთხევადებელი ქარხნების აგებაზე. შეგახსენებთ, რომ გასულ წელს საინესტიციო გადაწყვეტილებების რეკორდული რაოდენობაა მიღებული. ეს კი სამწლიანი პაუზის (2016–2018 წლები) შემდეგ მოხდა წინა ციკლში (2011–2015 წწ) გადაინვესტირების გამო.

რატომ ხდება ასე? პასუხი მარტივია და გასაგები: ნავთობ–გაზის ყველა კომპანიამ ძალიან დაკარგა შემოსავლები, რის გამოც საინვესტიციო პროგრამებს ამცირებს. მაგრამ, როგორც ცნობილია, ინვესტიციები მხოლოდ მესამედით შემცირდა, რაც თითქოს გათხევადებულ ბუნებრივ აირსაც უნდა შეეხოს.

პასუხის ნაწილი ისაა, რომ LNG-ს ბაზარი ბოლო წლებში პარადოქსულად ვითარდება. ერთი მხრივ, ჩვენ ვხედავთ გაზის მიმდინარე სიჭარბეს და ასევე მწვავე კონკურენციას მომავალში (კატარი, აშშ, რუსეთი, აღმოსავლეთ აფრიკა), ეს ყველაფერი ხელს არ უწყობს მაღალ ფასებს და არ გზავნის საკმარის საბაზრო სიგნალებს ახალ პროექტებში ინვესტიციებისთვის. ერთდროულად ბაზარი მიიჩნევა პერსპექტიულადაც (გაზზე მოთხოვნა ყველა, თვით ყველაზე მწვანე სცენარითაც კი გაიზრდება). ბაზრის განვითარების ერთ-ერთი დრაივერი გახდა ნავთობისა და გაზის ტრანსნაციონალური კომპანიების მონაწილეობა, რომლებმაც ეტაპობრივად დაიწყეს ნავთობიდან გათხევადებულ ბუნებრივ აირზე გადასვლა.

როგორც შედეგი — ძვირი ნავთობის პირობებში (როგორც მაშინ ჩანდა, დიდი ხნის განმავლობაში) ნავთობ–გაზის კომპანიებს პერსპექტიულ გათხევადებულ გაზში შეეძლოთ თანხების ჩადება შემოსავლების საერთო კალათიდან. ან ქარხნებში უშუალო ინვესტიციების გზით, ან ირიბად — LNG-ს გრძელვადიანი კონტრაქტებით შეძენის გზით. რაც გათხევადებული ბუნებრივი აირის ბაზრის შედარებით პატარა მონაწილეებს ქარხნების ასაშენებლად კრედიტების მიღების საშუალებას აძლევდა.

ახლა კი, ნავთობის კოტირებების ვარდნასთან ერთად, ნავთობის ტრანსნაციონალურ კომპანიებს ამისთვის არ სცალიათ. ამას ემატება ისიც, რომ ზოგი მათგანი ნერვიულობს და საკუთარი საინვესტიციო გეგმების „გამწვანებაზე“ საუბრობს.

თავის მხრივ, ნავთობგიგანტებს, რომლებსაც სურთ წიაღისეული საწვავის ერთგულები დარჩნენ, ასევე მძიმე ვითარება აქვთ. ეს ჩანს კომპანია ExxonMobil-ის მაგალითზე, რომლის  ფინანსური მდგომარეობა ახლა არასახარბიელოა.

ამ კომპანიას გეგმებში ორი მთავარი და მსხვილი LNG–პროექტი ჰქონდა: Golden Pass LNG აშშ-ში და Rovuma LNG მოზამბიკში. ახლა ორივე გადადებულია — ამერიკულ ქარხანაზე გადაწყვეტილების მიღება მინიმუმ ერთი წლით ყოვნდება, ხოლო მოზამბიკურისა — 2023 წლამდე. პაპუა–ახალ გვინეაში მოქმედი LNG–ქარხნის გაფართოების გეგმებიც ასევე უკეთესი დროისთვის გადაიდო.

დანარჩენი ამერიკული ქარხნები, რაღა თქმა უნდა, ასევე არ ჩქარობენ ახალი გადაწყვეტილებების მიღებას. ადგილზეა გაჭედილი სიტუაცია აღმოსავლეთ აფრიკაშიც. შეგახსენებთ, რომ ამ რეგიონის შელფი (მოზამბიკი, ტანზანია) მოპოვებების ერთ-ერთ ახალ პერსპექტიულ ცენტრად განიხილებოდა. პროექტ Exxon-ის გადავადებაზე უკვე მოგახსენეთ, აი Mozambique LNG-ს კი რეგულარულად უშლიან ხელს რეგიონში მოქმედი ექსტრემისტული ჯგუფები, რაც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მისი მშენებლობის ვადაში დასრულების საკითხს. ტანზანიაში ქარხნების გეგმების შესახებ ბოლო დროს თითქმის აღარც იხსენებენ.

ამ ყველაფრიდან შეიძლებოდა დაგვესკვნა, რომ საშუალოვადიან პერსპექტივაში შეთავაზებების დეფიციტის მოწმენი გავხდებოდით. ასეც იქნებოდა, რომ არა კატარის გეგმები ერთბაშად რამდენიმე ახალი ქარხნის თაობაზე. ოფიციალური საინვესტიციო გადაწყვეტილება ჯერ არ მიღებულა, მაგრამ წინასწარი სამუშაოები აქტიურად მიმდინარეობს. ხოლო LNG-ს დაბალი თვითღირებულება კატარს იაფად აშენების საშუალებას მისცემს.

დაბოლოს, კიდევ ერთი ფაქტორი, რომელიც გაურკვევლობას ბადებს: ფასწარმოქმნის მექანიზმები. სპოტური ბაზრის განვითარების მიუხედავად, ბოლო დრომდე ნავთობზე ფასების ბმა გათხევადებული აირის მწარმოებლებს რენტაბელობის გარანტიას აძლევდა. ამასთან, ძვირი ნავთობისა და LNG-ში მზარდი კონკურენციის ფონზე ამ ბმის კოეფიციენტი ბოლო წლებში ახალ კონტრაქტებში სულ უფრო და უფრო ეცემოდა. ახლა ნავთობი გაიაფებულია, მაგრამ ნაკლებსარწმუნოა, რომ მყიდველები ძველ, მაღალ კოეფიციენტებზე დაბრუნებას მოისურვებენ. ხოლო 45-დოლარიანი ნავთობისა და გაზის ბმის ბოლოდროინდელ 0,11 კოეფიციენტის პირობებში გათხევადებული ბუნებრივი აირი სულ დაახლოებით ხუთი დოლარი ეღირება მილიონ BTU-ზე, ანუ დაახლოებით 180 დოლარი 1000 კუბურ მეტრზე. ხოლო მყიდველებს სულ უფრო აინტერესებთ სპოტური ფასების გაზი, მით უმეტეს, რომ კატარიდან, გრძელვადიანი კონტრაქტების ეტაპობრივი ამოწურვის კვალდაკვალ, სულ უფრო მეტი LNG გამოვა საბირჟო ბაზარზე.

შეგახსენებთ იმასაც, რომ აზია–წყნარი ოკეანის რეგიონის განვითარებად ქვეყნებს გაზის დიდი მოცულობების „გადახარშვის“ უნარი აქვთ, მაგრამ მხოლოდ დაბალი ფასებით, მაქსიმუმ 200 დოლარი 1000 კუბურ მეტრზე ან კიდევ უფრო ნაკლები.

ყველა ეს ფაქტორი გაურკვევლობასა და ბაზრის განვითარების ერთგვარ პარადოქსულობას იწვევს. ბუნებრივი აირი და LNG კვლავაც ძალიან პესპექტიულ საწვავად რჩება, მაგრამ მაღალკონკურენტულ ბაზარზე, რომელზეც მოთხოვნა დამაჯერებლად გაიზრდება მხოლოდ საკმარისად დაბალი ფასებით.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

29
„მეტრონომი“ ნიუ-იორკში

კატასტროფამდე დარჩა შვიდი წელი: ნიუ-იორკის საათი ქვეყნიერების დასასრულს აითვლის

0
(განახლებულია 16:20 23.09.2020)
ნიუ-იორკში მდებარე იდუმალი საათის, „მეტრონომის“ ფუნქცია რადიკალურად შეიცვალა - ამიერიდან ის შეუქცევადი კატასატროფის დადგომამდე დარჩენილ დროს აითვლის

თბილისი, 23 სექტემბერი — Sputnik. ოც წელზე მეტია, რაც ნიუ-იორკის იუნიონ-სკვერზე მდებარე ერთ-ერთი შენობის ფასადის ელექტრონული საათი ნიუ-იორკელებისთვის საიდუმლოდ რჩება — 15 ციფრი ციფერბლატზე, რომლებიც გაუგებარი თანმიმდევრობით იცვლება, არაფრით ჯდება დროის ათვლაში, წერს გამოცემა The New-York Times-ი.

​იყო ვერსიები, რომ საათი, როგორც „მეტრონომის“ ინსტალაციის ნაწილი, გვიჩვენებს ყველაფერს, მაგრამ არა დროს. მაგალითად, ბევრი დღესაც დარწმუნებულია, რომ ციფერბლატზე 15-ნიშნა რიცხვი — არის შეერთებული შტატების სახელმწიფო ვალი, პლანეტაზე მცხოვრები ადამიანების რაოდენობა, დამწვარი და გაჩეხილი ტყეების ფართობი და ა.შ.

ვერსიები ბევრია, მაგრამ რეალურად ეს მართლაც საათია, რომლის მარცხენა ნაწილი მიმდინარე დროს აჩვენებს წამის მეასედების სიზუსტით, ხოლო მარჯვენა მხარე —  მეორე დღის დასაწყისამდე დარჩენილ დროს.

ახლა კი „მეტრონომის“ მისია რადიკალურად შეიცვალა — ამიერიდან ის აჩვენებს, თუ რამდენი დარჩა კაცობრიობას შეუქცევადი კლიმატური კატასტროფის დაწყების მომენტამდე.

ათვლის დაწყებამდე ციფერბლატზე  გაჩნდა წარწერა The Earth has a deadline („დედამიწას ვადა აქვს“).

ეკრანზე მოცემული ციფრების თანახმად, დღევანდელი დღიდან კლიმატური კოლაფსის დადგომამდე 7 წელი და 103 დღეა დარჩენილი.

იდეის ავტორები, მხატვრები გან გოლანი და ენდრიუ ბოიდი აცხადებენ, რომ ამ გზით სურთ საზოგადოების ყურადღება გლობალური დათბობის პრობლემებს მიაპყრონ და საათის მაჩვენებლებს „დედამიწაზე ყველაზე მნიშვნელოვან ციფრებს“ უწოდებენ.

0
თემები:
მსოფლიო დღეს