ამერიკელი ჯარისკაცები ბაღდადის ქუჩებში

მოსაზრება: აშშ-ის ერაყული კამპანიის წარმატებები და შეცდომები

97
(განახლებულია 17:17 01.09.2020)
„ექსტრემისტები განაგრძობენ ბომბების აფეთქებას, მშვიდობიან მოსახლეობაზე თავდასხმასა და შუღლის გაღვივებას“, — ამბობდა ბარაკ ობამა, როდესაც ერაყში სამხედრო ოპერაციის დასრულება გამოაცხადა.

სოფია მელნიჩუკი

კოალიციამ ქვეყანაში მისია შეასრულა და შინ დაბრუნების დრო იყო. მას შემდეგ ათი წელი გავიდა, მაგრამ ამერიკელები ისევ ბაღდადში არიან. რა მოუტანა ვაშინგტონის დახმარებამ ერაყელ ხალხს?

კიდევ ერთი „ბოროტების ღერძი“

„ამ წუთებში კოალიციის ძალები სამხედრო ოპერაციას იწყებენ ერაყის განსაიარაღებლად, მისი ხალხის გასათავისუფლებლად და მსოფლიოს სასიკვდილო საფრთხისგან დასაცავად“, — ამერიკელები პრეზიდენტ ჯორჯ ბუში–უმცროსის ამ სიტყვებით შეიჭრნენ ერაყში 2003 წლის 19 მარტს.

საათ-ნახევრის შემდეგ საზღვაო ბაზირების „ტომაჰავკებმა“ სპარსეთის ყურიდან პირველი სამიზნეები გაანადგურა, ხოლო კოალიციამ შეტევა წამოიწყო კუვეიტთან საზღვარზე.

შეერთებული შტატებისთვის ეს კიდევ ერთი ნაბიჯი იყო საერთაშორისო ტერორიზმთან ბრძოლის გზაზე, რომელიც 2001 წლის 11 სექტემბრის შემდეგ გამოცხადდა. „ალ-ქაიდას“ ბოევიკებმა იმ დღეს 3 ათასამდე ადამიანი მოკლეს. ჯორჯ ბუში თავის ხალხს დაპირდა, რომ დამნაშავეები დაისჯებოდნენ. ავღანეთში ომისას „ნომერ პირველი ტერორისტის“ უსამა ბენ ლადენის დაკავება არ მოხერხდა, ამერიკელები სხვა ლიდერზე — სადამ ჰუსეინზე გადაერთნენ. ისინი ირწმუნებოდნენ, რომ, დაზვერვის მონაცემებით, ის ხელს უწყობდა ტერორისტებს.

ახალი ერაყული კამპანიისთვის ამერიკულ საზოგადოებას წინასწარ ამზადებდნენ. პირველად კიდევ ერთი „ბოროტების ღერძის“ თაობაზე ჯორჯ ბუში 2002 წლის იანვარში ალაპარაკდა. სექტემბერში კი გაეროს გენასამბლეის ტრიბუნიდან დაიმუქრა – თუ ჰუსეინი არ განიარაღდება, ომი გარდაუვალი იქნებაო.

კონგრესმა მალევე გადასცა ხელმოსაწერად პრეზიდენტს რეზოლუცია, რომელიც ერაყის წინააღმდეგ ძალის გამოყენების ნებას იძლეოდა, ხოლო სენატმა დაამტკიცა სამხედრო ხარჯების ზრდა 37,5 მლრდ დოლარით და მაჩვენებელმა 355,1 მილიარდი შეადგინა. ეს ათწლეულის რეკორდული ზრდა იყო.

2003 წლის იანვარში ბუშმა განაცხადა: აშშ-ის დაზვერვას აქვს მტკიცებულებები, რომ სადამ ჰუსეინი მასობრივი განადგურების იარაღს, კერძოდ, ციმბირული წყლულის სპორებს ფლობს. და მიუხედავად იმისა, რომ ერაყში მხოლოდ 1980-იანი წლებიდან შემორჩენილი ქიმიური იარაღი იპოვეს, რომელიც მასობრივი ზიანის მისაყენებლად არ გამოდგებოდა, ეს ოპერაცია „ერაყული თავისუფლების“ ოფიციალურ მიზეზად იქცა.

სწრაფი შეჭრა

„ვინც ბოროტებით მოვიდა, არის ღმერთის, სამშობლოსა და კაცობრიობის მტერი, ჩაიდინა სისულელე და თავს დაესხა ჩვენს სამშობლოსა და ხალხს“ — გამოაცხადა ქვეყანაში შეჭრის დღეს ერაყულმა რადიომ. სადამ ჰუსეინი გაიქცა და ამის შემდეგ ხალხს მხოლოდ აუდიოჩანაწერებით მიმართავდა.

აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის ჯარები ბევრად ძლიერი იყო, ვიდრე ერაყული. კოალიციამ რამდენიმე კვირაში აიღო ქალაქები ბასრა, ქერბელა, კირკუკი და მოსული, ხოლო 14 აპრილს ტიკრიტში შევიდა — სადამ ჰუსეინის მშობლიურ ქალაქში. ოპერაციის აქტიურ ფაზაზე სულ 26 დღე დაიხარჯა და 2003 წლის 1 მაისს ყველაფერი დასრულდა. დაიწყო ხანგრძლივი ოკუპაცია და ნადირობა სადამ ჰუსეინზე.

ის ცხრა თვის შემდეგ შეიპყრეს. კადრებმა, რომელზეც ჩანდა, როგორ გამოჰყავდათ გაბურძგნული და დეზორიენტირებული სადამ ჰუსეინი ტიკრიტის მახლობლად მდებარე საფარიდან, მთელი მსოფლიო მოიარა. მას თან ჰქონდა ფულით სავსე ჩემოდანი (750 ათასი დოლარით) და პისტოლეტი — ტყვიების გარეშე. ამ პისტოლეტს ჯორჯ ბუში-უმცროსი მერე სამხედრო ალაფად ინახავდა.

ორი წლის შემდეგ ყოფილი პრეზიდენტი სიკვდილით დასაჯეს — ჩამოხრჩობის გზით. მაგრამ ომი არ დასრულებულა. ერაყს რელიგიათშორისი ძალადობის ტალღამ გადაუარა.

დახმარების გაწევა

„ერაყი რეგიონის ერთ-ერთი ყველაზე რთული და ჭრელი ქვეყანაა. ამერიკელებმა უამრავი პრობლემა გამოავლინეს — არა მარტო კონფესიათშორისი თვალსაზრისით, არამედ „ცივილიზებული ქალაქისა“ და ერაყული საზოგადოების ნაწილის — უდაბნოს ტომების დონეზეც“, — ამბობს ექსპერტი რუსლან მამედოვი. — ერთი მეორეს დაედო და გამოვიდა არაფუნქციონირებადი სახელმწიფო წარმონაქმნი, რომელიც აშშ-ის შეჭრის შემდეგ უამრავ გადაულახავ სირთულეს შეეჯახა“.

2004-ში შედარებითი სიმშვიდის დამყარების შემდეგ სუნიტურ უმცირესობასა (რომლებიც სადამ ჰუსეინის დროს ხელისუფლებაში იყვნენ) და შიიტურ ქურთულ უმრავლესობას შორის დაპირისპირება გამწვავდა.

ერთი წლის შემდეგ ქვეყანაში, პირველად 50 წლის განმავლობაში, მრავალპარტიული საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა. თუმცა სუნიტებმა მას პრაქტიკულად ბოიკოტი გამოუცხადეს. მიუხედავად ამისა, მაინც მოხერხდა გარდამავალი მთავრობის ჩამოყალიბება, რომელსაც ახალი კონსტიტუცია უნდა წარმოედგინა.

პროცესი შიიტებს, ქურთებსა და სუნიტებს შორის აზრთა სხვადასხვაობის გამო დამუხრუჭდა. ამ უკანასკნელებს არ აწყობდათ ქვეყნის ფედერალური მოწყობა, პარტია „ბაასის“ ლიკვიდაცია და სხვა ნორმები, რომლებიც უფრო შიიტებისა და ქურთების ინტერესებს პასუხობდა. მაგრამ კონსტიტუცია მაინც მიიღეს და ახალი პარლამენტიც ჩამოაყალიბეს. თუმცა ამან ქვეყანა ძალადობისგან ვერ იხსნა.

სუნიტებს, რომლებსაც ტრადიციულად მიეკუთვნებოდა ქვეყნის პოლიტიკური ელიტა და, მათ შორის, სადამ ჰუსეინიც, ხელისუფლების ჩაბარება არ სურდათ. „ახალი პოლიტიკური ელიტა არსებითად ამერიკელთა პროტეჟეები იყვნენ — მათ მამებსა და პაპებს საკვანძო თანამდებობები ეკავათ მონარქიის დროს — 1958 წლამდე. საზოგადოებასთან კავშირები მათ არ ჰქონდათ“, — ამბობს მამედოვი.

სისხლისღვრა გრძელდებოდა, მშვიდობიანი მოსახლეობა იღუპებოდა და ქვეყნიდან გარბოდა. 2007 წელს ბუშმა ერაყში კიდევ 21,5 ათასი სამხედრო გაგზავნა და ასევე გადახედა სტრატეგიას, რომელსაც სახელად „დიდი ტალღა“ ეწოდა. ივარაუდებოდა, რომ მას უნდა ჩაექრო კონფესიათა შორის კონფლიქტი, მაგრამ არაფერი გამოვიდა. ბაღდადის თვით ყველაზე დაცული რაიონი „მწვანე ზონაც“ კი უკვე საშიში გახდა. ამერიკული დარეგულირების ეფექტურობა ეჭვებს იწვევდა.

ბარაკ ობამას გაპრეზიდენტების შემდეგ თეთრმა სახლმა ერაყიდან ჯარების გაყვანა გადაწყვიტა. 2010 წლის ზაფხულისთვის სამშობლოში 90 ათასი სამხედრო დაბრუნდა, ერაყში დაახლოებით 50 ათასი ჯარისკაცი რჩებოდა. 31 აგვისტოს ბარაკ ობამამ ერს მიმართა და ერაყში ამმერიკული ოპერაციის სრული შეწყვეტა ამცნო.

შოკისმომგვრელი შედეგი

სახელმწიფოებრიობა და უშიშროების ინსტიტუტები, რომელთა შექმნასაც ცდილობდა აშშ ერაყში, რუსლან მამედოვის აზრით, მყარი არ გამოდგა.

„ეს სტრუქტურები მზად არ იყო არც საგარეო და არც საშინაო საფრთხეებზე პასუხის გასაცემად. გასაკვირი არ არის, რომ ერაყში ამერიკული კამპანიისა და არჩევნების დასრულების შემდეგ მაშინდელმა პრემიერმა ნური ალ-მალიქმა ხისტი ნაბიჯები გადადგა ხელისუფლების ცენტრალიზაციის მიზნით, მოაწყო არასასურველი პოლიტიკოსების დევნა და ბრალი დასდო მათ ტერორისტულ საქმიანობაში. აშშ-ის წასვლის შემდეგ მას აღარაფერი აკავებდა და, შედეგად, ერაყული საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილი, კერძოდ, სუნიტები მარგინალებად აქციეს“.

ვაშინგტონის მთავარი შეცდომა — სუნიტური ლაშქარი იყო, რომლებიც ამერიკელებს რადიკალურ დაჯგუფებებთან ბრძოლაში ეხმარებოდნენ.

„ახალგაზრდები უბრალოდ შინ წავიდნენ და იარაღიც თან წაიღეს. ეს ჯგუფები უშიშროების საერთო სისტემაში არ შეუყვანიათ, ისინი დარჩნენ უხელფასოდ, ხოლო მათ ლიდერებს დევნიდნენ“, — განმარტავს მამედოვი.

სწორედ სუნიტების მძიმე მდგომარეობამ მოიტანა რადიკალური იდეების გავრცელება. „2014-ში ყველამ შოკი მიიღო: „ისლამურმა სახელმწიფომ“ ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთი დაიპყრო და ერაყის მთავრობამ ტერიტორიის ნახევარზე კონტროლი დაკარგა“, — ამბობს ექსპერტი.

ერაყმა ბოლოს მაინც დაამარცხა „ისლამური სახელმწიფო“, მათ შორის, ამერიკელების დაბრუნების გამოც. მაგრამ, მამედოვის აზრით, მთლიანობაში ამერიკული ოპერაციის წარმატებულად შეფასება — მაინც გადაჭარბებულია.

ამ დრომდე ზუსტად არ არის ცნობილი, რამდენი ერაყელი დაიღუპა ომის დროს. ამერიკული მედიის მონაცემებით, ეს რიცხვი 100 ათასიდან 300 ათასამდე კაცს შეადგენს. ჯანმო განმარტავს, რომ მარტო პირველ წლებში ომს 150-დან 223 ათასამდე ადამიანი ემსხვერპლა. გადასახადების გადამხდელებს ერაყში შეჭრა ორ ტრილიონ დოლარზე მეტი დაუჯდათ.

„აშშ-ში არ არსებობს ერთი აზრი იმ მისიის მიზანშეწონილობის შესახებ“, — აღნიშნავს ექსპერტი ვიქტორია ჟურავლიოვა. — მიუხედავად მასობრივი განადგურების იარაღისა და ასევე ჰუსეინის „ალ-ქაიდასთან“ კავშირის არარსებობისა, რესპუბლიკურ პარტიაში პოზიცია ერთმნიშვნელოვანია — გადაწყვეტილება სწორი იყო — იმ ნებისმიერზე ფსიქოლოგიური ზემოქმედების თვალსაზრისით, ვინც 11 სექტემბრის რაღაც მსგავსს ჩაიფიქრებს. შურისძიების კამპანია შედგა“.

ჟურავლიოვას აზრით, საზოგადოებაში ერაყის ოპერაციას მაინც გადაჭარბებულად აფასებენ, განსაკუთრებით, იმ მემუარების პუბლიკაციის შემდეგ, რომ ბუშმა გადაწყვეტილება ზეწოლით მიიღო.

„რა თქმა უნდა, არიან ისეთებიც, ვინც მხარს უჭერს დერჟავულ განწყობებს, რომ აშშ გამუდმებით უნდა ამტკიცებდეს თავის ლიდერობას. მაგრამ დომინირებს „პოსტვიეტნამური სინდრომი“ — წარმატებულად მარტო მოკლე კამპანიები მიიჩნევა, ხოლო თუ ისინი დროში იწელება და აშშ-ს დანაკარგები უჩნდება, საზოგადოება ამის მიმართ მაქსიმალურად ნეგატიურად განეწყობა“, — მიაჩნია ჟურავლიოვას.

მიუხედავად ობამასა და ტრამპის დაპირებისა, ამერიკელები ბაღდადში რჩებიან. ერაყი მნიშვნელოვანია ვაშინგტონისთვის. ეს ქვეყანა კვალავაც რჩება ამერიკულ–ირანული კონფრონტაციის მძევლად და თეთრი სახლი ერაყის კარს არ კეტავს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

97
Су-25

მოსაზრება: ევროკავშირის სანქციები ბელარუსში და სამხედრო თვითმფრინავების რემონტი

46
(განახლებულია 19:09 15.01.2021)
პირდაპირი მატერიალური სარგებელი ნატოს ზოგიერთ მოკავშირეს აიძულებს, უგულებელყოს ევროპული ფასეულობები.

ბულგარეთის სამხედრო–საჰაერო ძალები თებერვალში ბელარუსში მოდერნიზებულ ბოლო, მერვე მოიერიშე Су-25-ს მიიღებს. მიიღებს და მომსახურების საფასურს გადაუხდის ქვეყანას, რომელიც ევროკავშირის სამი ახალი სანქციის „წნეხის ქვეშაა“. ეს პარადოქსი ჭარბ ყურადღებას იმსახურებს.

ბულგარეთის სამხედრო-საჰაერო ძალების პირველი მოიერიშე Су-25-ის კაპიტალური რემონტი და მოდერნიზაცია ბელარუსის ბარანოვიჩის 558-ე ავიასარემონტო ქარხანაში 2020 წლის სექტემბერში დასრულდა – ქვეყანაში მასობრივი საპროტესტო აქციების ფონზე. თეორიულად, ის ერთადერთი უნდა ყოფილიყო. თუ ევროპელი პარტნიორები ბოლომდე პრინციპულები არიან თავიანთ სასანქციო პოლიტიკაში, მაშინ ნატოს ქვეყნებმა არ უნდა გადაიხადონ ბელარუსული საწარმოების მომსახურების საფასური.

მაგალითი შეიძლება იყოს ბალტიისპირეთის ზოგი ქვეყანა, რომლებიც „მეზობლის ჯიბრით“ თბომავლების სათადარიგო ნაწილების გარეშე დარჩნენ. მაგრამ ბულგარეთის მასმედიამ განაცხადა, რომ თებერვალში ქვეყნის სამხედრო-საჰაერო ძალები ბოლო ორ Су-25-ს მიიღებს ბარანოვიჩის ქარხნიდან. უფრო მეტიც, სოფიაში განზრახული აქვთ, ბელორუსიაში კიდევ ექვსი Су-25 გაარემონტონ. საიდან ესოდენი არაპრინციპულობა?

ბულგარეთის სამხედრო-საჰაერო ძალების სარდლობის გათვლებით, ბელარუსში კაპიტალური რემონტის შემდეგ „საბჭოთა“ მოიერიშეები 2028 წლამდე იქნება ექსპლუატაციაში, ანუ მომდევნო რემონტამდე ან ახალი „ნატოური“ გამანადგურებლის - F-16V Block70-ის შეძენამდე. მაგრამ ამ უკანასკნელის შემთხვევაში ყველაფერი კარგად ვერ არის.

მანამდე ბულგარეთის პრეზიდენტმა რუმენ რადევმა აკრძალა 1,256 მლრდ დოლარის ღირებულების კონტრაქტის განხორციელება რვა ერთეული F-16 Block 70/72-ის შესყიდვაზე – თითქოს შეთანხმებაში მკაფიოდ არ იყო გაწერილი სასერვისო გარანტიები.

ვფიქრობ, გამოცდილი სამხედრო მფრინავი და ქვეყნის სამხედრო-საჰაერო ძალების ყოფილი მთავარსარდალი უბრალოდ დაეჭვდა, ღირდა თუ არა 157 მლნ დოლარის გადახდა მეოთხე თაობის ერთ თვითმფრინავში მაშინ, როცა მეხუთე თაობის F-35 ზოგ მოკავშირეს ლამის ორჯერ იაფად მიჰყიდეს? თითქმის იმავდროულად შეერთებულმა შტატებმა ტაივანს (ნატოს არაწევრი ქვეყანა) მნიშვნელოვნად იაფად – 121 მლნ დოლარად დაუთმო ახალი გამანადგურებელი F-16 Block 70. ბულგარეთი მდიდარი ქვეყანა არ არის. აშკარაა, არსებულ მძიმე საფინანსო-ეკონომიკურ ვითარებაში ბულგარეთის სამხედრო-საჰაერო ძალების მოიერიშე Су-25-ებს კიდევ ბევრი წლის განმავლობაში მოუწევთ სამსახური. რაშიც ბელარუსი ახლა ძალიან ეხმარება ნატოს ბალკანელ პარტნიორს.

სასაცილო ფული – სერიოზული შედეგი

ბულგარეთის მთავრობამ ჯერ კიდევ 2018 წლის ნოემბერში მოიწონა რვა Су-25-ის მოდერნიზაცია 43 მლნ ევროდ, მაგრამ ბელარუსულ ავიაქარხანაში კიდევ დიდხანს ვერ დაიწყეს რემონტი ევროკავშირის „ძველი“ სანქციების გამო. თუმცა კაპრემონტი მაინც მოხერხდა. სანქციებისთვის გვერდის ასავლელად ბულგარეთის პარლამენტმა შესწორებები შეიტანა ეროვნულ კანონმდებლობაში. ფული უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ევროპული სოლიდარობის პრინციპები.

ბარანოვიჩის ავიასარემონტო ქარხანამ ბულგარეთიდან პირველი Су-25 2019 წლის 28 აგვისტოს მიიღო. ყველა სამუშაო ოპერატიულად და მაღალხარისხოვნად შესრულდა. სამი განახლებული მანქანა „ბეზმერის“ ავიაბაზაზე 2020 წლის ოქტომბერში, სამი კი დეკემბერში დაბრუნდა. 14 თვითმფრინავისგან შემდგარი პარტიის რემონტი 73,665 მლნ ევროს შეადგენს, ანუ ბევრად ნაკლებს, ვიდრე ერთი F-16 Block 70-ის ღირებულებაა. თანაც დახარჯული თანხა შთამბეჭდავ შედეგს უზრუნველყოფს.

ბულგარეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მეთაური, ადმირალი ემილ ეფტიმოვი და სამხედრო-საჰაერო ძალების მთავარსარდალი, გენერალ-მაიორი დიმიტარ პეტროვი 2020 წლის ბოლოს პირადად გაეცნენ მოდერნიზებული Су-25-ების შესაძლებლობებს „ბეზმერის“ ავიაბაზაზე. და აღფრთოვანდნენ. ბელარუსულ საწარმოში სრულად განახლდა გამანადგურებლის სანავიგაციო სისტემა, გაფართოვდა სარაკეტო შეიარაღების გამოყენების შესაძლებლობები, გაიზარდა სახმელეთო სამიზნეების განადგურების სიზუსტე და მანძილი, კავშირის სისტემა. მოდერნიზებული Су-25-ის ბრძოლისუნარიანობა და ეფექტურობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ავიაბაზის მეთაურ მილენ დიმიტროვს ბრიფინგზე შემთხვევით არ უთქვამს: „რემონტის შემდეგ Су-25 სულ სხვა გახდა – თანამედროვე და ახალ თვითმფრინავად იქცა“.

მაღალი რეპუტაცია და უმადურობა

ბულგარული მოიერიშეების მოდერნიზაციისთვის ბელარუსის 558-ე ავიასარემონტო ქარხანა შემთხვევით არ შერჩეულა – ის ფართოდაა ცნობილი მომსახურების ხარისხით. და ბელორუსმა სპეციალისტებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს მაღალი რეპუტაცია.

ბელარუსის მიერ ყველა ვალდებულებისა და საერთაშორისო კანონმდებლობის კორექტულად შესრულების ფონზე ევროკავშირის ქვეყნების საგარეო საქმეთა მინისტრები შეთანხმდნენ, სანქციები დაეწესებინათ „ლუკაშენკოს რეჟიმის დამფინანსებელი“ კომპანიებისთვის. შეზღუდვები შეეხო ბელარუსის რამდენიმე თავდაცვით საწარმოსაც: МЗКТ-ს, 140-ე სარემონტო ქარხანას, ელექტრომექანიკურ ქარხანა „აგატს“, „ბელტექექსპორტს“.

ქვეყნის უდიდესი საწარმოები სახელმწიფოს საკუთრებაა, ამიტომ სანქციების ყველა პაკეტი სწორედ ბელარუსის წინააღმდეგაა მიმართული – როგორც ჰიბრიდული იარაღი ბრძოლის ველზე.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

46
დსთ-ს წევრი ქვეყნების დროშები

მოსაზრება: 2021 წელი პოსტსაბჭოურ სივრცეზე

35
(განახლებულია 20:55 14.01.2021)
მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტის ანალიტიკოსებს ტრადიცია აქვთ - ყოველი წლის იანვარში კოლეგებთან ერთად ვაქვეყნებთ „საერთაშორისო საფრთხეების“ პროგნოზს, რომელშიც ვცდილობთ საერთაშორისო ურთიერთობებში საკვანძო ტენდენციების აღწერას.

ალექსეი ტოკარევი

ჩვენ არ ვმუშაობთ „ვანგებად“, რომლებიც ზუსტ საბირჟო კოტირებებზე საუბრობენ და დიაგნოზებს ფოტოების მიხედვით სვამენ. ეს კოლექტიური შრომა მიმართულია საერთაშორისო სისტემის მომავლის აღწერისკენ.

ამჟამინდელი პროგნოზი, რასაკვირველია, მიზნად ისახავს პოსტკოვიდური მსოფლიოს ანალიზს. თუმცა პრეფიქსი „პოსტ“ ჯერ ნაადრევია. მოხსენების - „საერთაშორისო საფრთხეები - 2021“ ქვესათაურია „გეოპოლიტიკა პანდემიის შემდეგ“. თუმცა არავითარი „შემდეგ“ ჯერ არ არსებობს. ჩვენ ვცხოვრობთ „მეორე ტალღის“ პერიოდში, დიდ ბრიტანეთში COVID-19-ის ახალი ვერსია გაჩნდა, დაავადებულთა ყოველდღიური მაჩვენებელი ვერა და ვერ წამოვიდა ნულისკენ. ამის მიუხედავად, ჩვენ ვიყურებით პლანეტის უახლოეს მომავალში და ვმსჯელობთ რაციონალურად, რომ პანდემია ბოლოსდაბოლოს დასრულდება. პროგნოზის ახლანდელი ვერსიით პოსტსაბჭოურ სივრცეს, საწყენიც კია, იმდენად მცირე ადგილი აქვს დათმობილი.

2021 წლის ლაიტმოტივია: სახელმწიფო მეტი დოზითაა საჭირო. წინა წლებში გლობალიზაცია ნაციონალური სუვერენიტეტების გაუქმებისკენ ისწრაფოდა. მაგრამ, ჯერ ერთი, პანდემიასთან ბრძოლის ძირითადი ტვირთი სწორედ სახელმწიფო ინსტიტუტებს დააწვა და არა კერძო კორპორაციებს; მეორეც, 2020 წელი არ იყო მშვიდობის წელი. რუსეთი სხვადასხვა სახით (შუამავალი, მშვიდობისმყოფელი, უშუალო მონაწილე) ჩათრეულია საერთაშორისო და შიდა კონფლიქტებში სირიაში, მთიან ყარაბაღში, დონბასში, დნესტრისპირეთში, ბელარუსში. ამ კონფლიქტების ინტენსივობა განსხვავებულია. უცვლელი მხოლოდ ერთია: ქვეყანა, რომელიც ფართო საერთაშორისო მოღვაწეობას ეწევა, ვერ ჩაიკეტება ნაციონალურ საზღვრებში მაშინაც კი, როდესაც მსოფლიო საზღვრებს კეტავს.

კავკასია და თურქეთი

2021 წელს აქვს კარგი შანსი, გახდეს გარღვევის წელიწადი ყველაზე მძიმე პოსტსაბჭოურ კონფლიქტში. რუსი დიპლომატების ძალისხმევა მთიან ყარაბაღში, რასაკვირველია, სომხეთში ნაკლებადაა დაფასებული, ვიდრე აზერბაიჯანში. 1994 წელს თუ შევადარებთ, მათ თითქოს ადგილები გაცვალეს. ახლა სომხური საზოგადოება თავს წაგებულად გრძნობს. ეს ნიშნავს, რომ კონფლიქტი არ არის მოგვარებული. და მიუხედავად ყველა პოლიტიკური განცხადებისა, მისი ესკალაცია შესაძლებელია. ერთი მხრივ, რუსი მშვიდობისმყოფელები მრავალი წლის განმავლობაში ერთმანეთთან მებრძოლ მხარეებს შორის - მშვიდობის საიმედო გარანტიაა. მეორე მხრივ, მათი მანდატი შეზღუდულია ხუთწლიანი ვადით, რომელიც შეიძლება გაგრძელდეს.

ამასთან, რეგიონში მოქმედებს აქტიური შიდა მოთამაშე. თურქეთის სათავეში ძლიერი და ამბიციური ლიდერია, რომელიც ცდილობს თურქული სამყაროს ჩამოყალიბებას, რომელსაც შეუძლია ლავირება როგორც შიდა (2016 წლის „სამხედრო ამბოხი“), ისე საგარეო კრიზისებში. ნატოს წევრობა, რომელსაც თურქეთი ინარჩუნებს ევროპასთან და აშშ-თან ღია თუ არასაჯარო დაპირისპირების მიუხედავად, და მუსლიმების მსოფლიო ლიდერობისკენ სწრაფვა - თურქეთს აბსოლუტურად რეალურ ძალად აქცევს, რომელსაც კავკასიაში ყველა მოთამაშე გაუწევს ანგარიშს.

ამბიციური ლიდერი წყვეტს, ძალით გადაჭრას მრავალწლიანი ტერიტორიული და ეთნიკური კონფლიქტი რუსი მშვიდობისმყოფელების იგნორირების გზითა და გარეშე ძალის მხარდაჭერის იმედით - “ქეისი“ არცთუ შორეული პოსტსაბჭოური სივრციდან. გავიხსენოთ 2008 წელი. თითქოს ამგვარი სცენარის საპირწონედ აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა 12 იანვარს მოსკოვში რუს კოლეგასთან შეხვედრისას ისაუბრა ინფრასტრუქტურულ და ეკონომიკურ გარღვევებზე. სარკინიგზო კავშირის აღდგენა აზერბაიჯანისა და სომხეთის სამხრეთ საზღვარზე, ნახიჩევანში, იქიდან კი თურქეთში მიმავალი ხაზი, ერევნის მიერთება ტრასასთან და სომხეთის კავშირი ირანთან და რუსეთთან - ყველასთვის ეკონომიკური წარმატებაა. რასაკვირველია, სომხეთ-აზერბაიჯანის პოლიტიკური ურთიერთობა არ დათბება, მაგრამ ეკონომიკა, ინფრასტრუქტურის მშენებლობისა და სატრანსპორტო პრობლემების ურთიერთგადაჭრის აუცილებლობამ შეიძლება გვერდზე გადადოს ერევნის რევანშის სურვილი და ბაქოს შემტევი წარმატებების გაღვივება.

და თუ ილჰამ ალიევი საშინაო პოლიტიკაში დამსახურებული გამარჯვებით ტკბება, მის სომეხ ვიზავის დიდი პრობლემები აქვს. შიდაპოლიტიკური კრიზისი სომხეთში გაგრძელდება იმის გათვალისწინებით, რომ ნიკოლ ფაშინიანის რეიტინგი წაგებული ომის შემდეგ ეცემა, მაგრამ რაიმე საერთო ეროვნული ძალა, რომელიც შეძლებდა მისგან ხელისუფლების გადაბარებას, ქვეყანაში ჯერ არ ჩანს. 17 ოპოზიციური პარტია უარს აცხადებს ვადამდელ არჩევნებზე, ვიდრე ფაშინიანი პრემიერად რჩება. მათ, ვინც 2018 წელს სიხარულით მონაწილეობდა ახალი ხელისუფლების მხარდამჭერ ასიათასიან მიტინგებში, ახლა სძულთ იგი, ადანაშაულებენ მას ფრონტზე მარცხში და მთიანი ყარაბაღის ნაწილის დაკარგვაში.

ვიდრე აზერბაიჯანი დაბრუნებული რაიონების აღდგენის პროგრამაზე იმუშავებს, სომხეთის საშინაო პოლიტიკა 2021 წელს მარცხის თემას ვერ გასცდება და პასუხისმგებელი პირების ძებნას მოანდომებს. სომხეთი თავისი პოლიტიკური კლასის მიმართ უბრალოდ წყენას ან იმედგაცრუებას კი არა, ტკივილსა და ბრაზს გრძნობს. ქვეყანა, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში გრძნობდა თავს გამარჯვებულად რეგიონულ კონფლიქტში, დამარცხდა და ახლა განწირულია გრძელვადიანი რეფლექსიისა და ახალი სტატუსის მასობრივი გაცნობიერებისთვის.   

სხვა ქვეყნები  

საქართველოსა და მოლდავეთს 2021 წელს გააერთიანებს საგარეო გავლენის გაძლიერება. 2020 წლის საჩვენებელი მოვლენა - თბილისში აშშ-ის ელჩის რეზიდენციაში ხელისუფლებასა და ოპოზიციას შორის შეთანხმების ხელმოწერა იყო. ის დრო, როდესაც რუსი მინისტრები თავაზიანი მიწვეული არბიტრების სახით წარმატებით აგვარებდნენ ქართული საშინაო პოლიტიკურ დავებს, წარსულს ჩაბარდა. ახლა საშინაო პოლიტიკური კრიზისები სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე დე-იურე წყდება. ამ ფონზე ბიძინა ივანიშვილის განცხადება პოლიტიკიდან წასვლის შესახებ პოლიტიკურ სისტემას სტაბილურობას არ მატებს.

საჯარო პოლიტიკაში ქართული პოლიტიკური კლასი, რა თქმა უნდა, გააგრძელებს ყველა საკუთარი შეცდომის „ჩრდილოელ მეზობელზე“ გადაბრალებას. გამომააშკარავებელი პუბლიკაციები იმის შესახებ, როგორ „მართავს კრემლი ქართველ პოლიტიკოსებს“, გაგრძელდება. საზოგადოებას კვლავაც მოახვევენ თავს მრავალწლიან სტერეოტიპს: დასავლელი პოლიტიკოსების პირდაპირი მონაწილეობა საშინაო საქმეებში - სასიკეთოა; რუსეთის მცდელობა კი, მხარი დაუჭიროს ცალკეულ ერთმანდატიანებს - საშინელი ბოროტება.

მოლდავეთში პირველი პირის შეცვლა გააძლიერებს ანტირუსულ, პროდასავლურ, პრორუმინულ რიტორიკას. ახალი პრეზიდენტის შედარება შეიძლება ნიკოლ ფაშინიანთან. ბექგრაუნდი - დასავლური, ფასეულობები - იგივე. მოსკოვი და მისი ზნე უფრო ცუდად აღიქმება, ვიდრე ბიუროკრატია და „ნეტვორკინგი“ ბრიუსელსა და ვაშინგტონში. ისევე როგორც ფაშინიანი, სანდუც გაიმეორებს მოსალოდნელ პასაჟებს მრავალვექტორიანობასა და ძალის ყველა ცენტრთან ურთიერთობის განვითარების აუცილებლობაზე. განსხვავება ობიექტურ გეოგრაფიულ გარემოცვაშია. ფაშინიანი სომხეთს ვერაფერს მიუერთებს. სანდუ კი იმათი წარმომადგენელია, ვინც მოლდავეთის სახელმწიფოს, ისტორიას და ენას აღიქვამს, როგორც დამოუკიდებელს და სურს გაერთიანებულ რუმინეთში ცხოვრება.

ოფიციალური მოსკოვი მოლდავეთის ახალ ხელისუფლებას ყველა არხით გაუმეორებს მარტივ თეზისს: დნესტრისპირეთის პრობლემის სამხედრო გზით მოგვარება არ არსებობს. მოლდავეთის შენარჩუნება რუსული სამყაროს სივრცეში კი, ანუ ბუქარესტის ნაცვლად, სუვერენული დედაქალაქით კიშინიოვში, და რუსულენოვანი უმრავლესობის უფლებების დაცვა - რუსეთის მუდმივი ნაციონალური ინტერესია. მოლდავეთის მეშვეობით დნესტრისპირეთის ევროკავშირთან ვაჭრობას ან თავად მოლდავეთის ურთიერთობის გაფართოებას ევროპასთან მოსკოვი დაბრკოლებას არ შეუქმნის. ქვეყნის მიმართ არსებობს მკაფიო წითელი ხაზები: რიტორიკა რუსეთის სამშვიდობო კონტინგენტის გაყვანის აუცილებლობაზე მოსაწონი არ არის, მაგრამ დაშვებულია, თუმცა „5+2“ ფორმატის ფარგლებში არსებული შეთანხმებების საპირისპიროდ მასთან დაპირისპირების ნებისმიერი რეალური მცდელობა მშვიდობას არ მოიტანს. ამ შემთხვევაშიც უნდა მოვიშველიოთ მიხეილ სააკაშვილის „ქეისი“, რომელმაც ამერიკელ ნეოკონსერვატორებს დაუჯერა და საკუთარი ქვეყანა დაკარგა.   

მოძმე სლავები

და ბოლოს - მოძმე სლავები, რომლებსაც ბოლო წლებში ძმობა ყოველთვის არ სიხარულს არ ჰგვრის. ბელარუსში რუსეთი ხელისუფლების მშვიდობიანი ტრანზიტით იყო დაინტერესებული. ერთი მხრივ, მოსკოვს ესმის პოლონეთისა და ლიტვის სპეცსამსახურების მონაწილეობის ხარისხი ლუკაშენკოს მორიგი არჩევის შემდეგ პროტესტის ესკალაციაში. მეორე მხრივ, რთულია, ვერ შეამჩნიო, როგორ ექცეოდნენ ძალოვანები მშვიდობიან მომიტინგეებს. რუსეთის, როგორც მოკავშირე სახელმწიფოს, რეალური საკადრო დახმარება, რაც „ომონის“ მებრძოლთა რამდენიმე ავტობუსის გაგზავნით გამოიხატა (რომელთა დახმარება, სხვათა შორის, არ გახდა საჭირო), არ უნდა განიხილებოდეს, როგორც ინდულგენცია ოკრესტინაში იზოლატორის მუშაობის ორგანიზებისას. რუსეთი არ არის დაინტერესებული, საკუთარი ქვეყნის წინააღმდეგ განაწყოს ახალგაზრდა ბელარუსების თაობა. ტრანზიტის სათუთი მზადება ახალი კონსტიტუციის მიღების შედეგად და, მაგალითად, ვადამდელი საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნების ჩატარება, როდესაც ქვეყნის ბედი წყდება არა ქუჩაში, არამედ საარჩევნო უბნებზე კონკურენტული და ღია პროცედურების დაცვით - ის სცენარია, რომლითაც მოსკოვიც დაინტერესებულია.

უკრაინისთვის 2021 წელი გარღვევა იქნება. რა თქმა უნდა, ნაციონალისტები და „ქორები“ შთაგონებული არიან თურქეთის მხარდაჭერის წყალობით აზერბაიჯანის გამარჯვებით. უპილოტოებისა და არტილერიის გამოყენებით მოწინააღმდეგის განადგურებამ, რომელიც თავდამსხმელს ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვითა და ცოცხალი ძალით იგერიებდა, სახმელეთო ჯარის წინ წაწევამ მთა-გორიან ადგილებში წარმატება მოიტანა. აშშ-დან და თურქეთიდან კიევში შეიარაღების შეტანა ქმნის „აღმოსავლეთზე ზეწოლის“ აუცილებლობის ილუზიას. მაგრამ დონბასი დნესტრისპირეთს არ ჰგავს, როგორც მინიმუმ, ძლიერი სახელმწიფო-პატრონის არსებობით.

სამხედრო გზით პრობლემა არ მოგვარდება. მიუხედავად 450 მლრდ. გრივნას ოდენობის საგარეო ვალისა, სამრეწველო წარმოების ვარდნისა, მთავრობის გადადგომის საფრთხისა, ბიუჯეტით დაფინანსებული სექტორების წინაშე ვალდებულებების შესაძლო შეუსრულებლობისა, უკრაინა კვლავაც გაზრდის სამხედრო ხარჯს (ამჟამად - მშპ-ს 6%). ნიკოლაევოში ბრიტანული და მარიუპოლში ამერიკული სამხედრო-საზღვაო ბაზის მშენებლობის შესახებ მედიაში გასროლილი ცნობებით უკრაინელი პოლიტიკოსები კვლავაც განუმარტავენ საზოგადოებას, რომ ყველა უბედურება „იმპერიული აგრესიის“ ბრალია. გარდა ამისა, გაძლიერდება უკრაინის დესუვერენიზაციის ტრენდი. უკრაინელი გამომძიებლების ნაწილს, რომლებიც კომპანია Burisma-სა და პრეზიდენტ ბაიდენის ვაჟის ურთიერთობებს იძიებენ, სანქციები უკვე დაუწესეს.

2021 წელი პოსტსაბჭოური სივრცისთვის მშვიდობის წელი არ იქნება. პანდემია არ დამთავრებულა, აშშ-ში ახალი ადმინისტრაციაა, გაცილებით უფრო იდეოლოგიზებული, ვიდრე წინა, კონფლიქტები მოგვარებული არ არის, ნაციონალური მთავრობები სუსტია, ეროვნული სუვერენიტეტები საფრთხის ქვეშაა. ოკეანის მიღმა პარტნიორების სურვილი, გამოიყენონ პოსტსაბჭოური სივრცე, როგორც ბუფერი ევროპასა და რუსეთს შორის, რომელიც ახალ-ახალ კონფლიქტებში უნდა ჩაითრიონ, არ სუსტდება. მაგრამ რუსეთის სამშვიდობო ძალისხმევა ყარაბაღში, დნესტრისპირეთსა და დონბასში იძლევა იმედს, რომ ამ ტერიტორიებზე მაინც სროლა ნაკლები იქნება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

35

უინტერესო, მაგრამ პოპულარული: ყველაზე პირველი ვიდეო YouTube-ზე

0
(განახლებულია 17:43 17.01.2021)
გაინტერესებთ, როგორ და რით დაიწყო "იუთუბის" არსებობის ისტორია? მაშინ ეს ვიდეო უნდა ნახოთ, იმიტომ რომ ის პირველია, რომელიც ვიდეოჰოსტინგზე აიტვირთა

დღეს ძალიან, ძალიან პოპულარული ვიდეოჰოსტინგი 2005 წლის თებერვალში შექმნა PayPal-ის სამმა ყოფილმა თანამშრომელმა. იმავე წლის 23 აპრილს კი მასზე აიტვირთა ვიდეო, რომელიც ზოოპარკში, სპილოს ვოლიერის წინაა გადაღებული.

დღევანდელილ გადასახედიდან, ეს კადრები ფრიად უცნაურად (რომ არ ვთქვათ, უინტერესოდ) გამოიყურება. მაგრამ 142 085 121 ნახვა აქვს, იმიტომ რომ ისტორიულია!

0