ნატოს სამხედრო ხომალდი

მოსაზრება: რას აკეთებენ ბარენცის ზღვაში აშშ-ის და ბრიტანეთის სამხედრო ხომალდები

182
(განახლებულია 16:49 07.05.2020)
აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის სამხედრო–საზღვაო ძალებმა ჩრდილოეთის ზღვის გზის ათვისება სცადეს. რუსეთმა გადაჭრით ჩაკეტა ბარენცის ზღვა დაუპატიჟებელი სტუმრებისთვის ჩრდილოეთის ფლოტის გეგმიური სწავლებებით.

ალექსანდრ ხროლენკო, სამხედრო მიმომხილველი

ცივ მიღებას, მართალია, სასწავლო, მაგრამ მაინც საბრძოლო სროლებით, სარაკეტო კრეისერი „მარშალი უსტინოვი“ უზრუნველყოფს.

ბარენცის ზღვაში 4 მაისს ამერიკული ესკადრონული ნაღმმზიდები — Donald Cook, Porter, Roosevelt, ბრიტანული ფრეგატი Kent და უზრუნველყოფის სწრაფმავალი ხომალდი შევიდნენ. აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალების მე-6 ფლოტის დეკლარირებული მიზნები იყო ზღვაზე უსაფრთხოების ოპერატიული უზრუნველყოფა და „პოლარული წრის მიღმა ნაოსნობის თავისუფლების დამტკიცება“.

აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალების მე-6 ფლოტის სარდალმა, ვიცე-ადმირალმა ლიზა ფრანჩეტიმ აღნიშნა: „ევროპის თეატრში მოქმედების მუდმივი რიტმის შენარჩუნება ამ რთულ დროში ისეა საჭირო, როგორც არასდროს“. და დაამატა, რომ ამ ოპერაციას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს არქტიკაში საბრძოლო მზადყოფნის საფუძვლების განმტკიცებაში.

ამასობაში კი ამერიკული წყალქვეშა ხომალდები ბარენცის ზღვაში აღმოჩნდნენ — პირველად სამი ათეული წლის განმავლობაში. ესკადრონული ნაღმმზიდების Donald Cook-ის, Porter-ისა და Roosevelt-ის გამოჩენა რუსეთის სანაპიროებთან, პოლარული წრის მიღმა მით უფრო პარადოქსულია, რომ მე-6 ფლოტის პასუხისმგებლობის ზონა უპირატესად ხმელთაშუა ზღვა, ატლანტიკის მოსაზღვრე წყლები, აფრიკის დასავლეთ სანაპიროა. შესაძლოა ჩვენ თვალწინ ყალიბდება აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალების ახალი, არქტიკული ფლოტი (ნომერს მას მოგვიანებით მიანიჭებენ).

მანამდე ნატოს მთავარსარდალმა ევროპაში და აშშ-ის ევროპული სარდლობის ხელმძღვანელმა, გენერალმა ტოდ უოლტერსმა შეირაღებული ძლების სენატის კომიტეტს განუცხადა, რომ არქტიკა სერიოზულ პრობლემად რჩება ალიანსისთვის და აშშ ისევე უნდა იყო კონცენტრირებული არქტიკაში, როგორც ბალტიისპირეთსა თუ სხვა ადგილებში. ახლა გასაგები ხდება, რომ განიხილებოდა არა ამერიკულ–კანადური არქტიკის პრობლემა, არამედ რუსულ–ნორვეგიულისა.

ბარენცის ზღვაში აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალების მე-6 ფლოტის მოიერიშე ხომალდების ჯგუფის შესვლის თაობაზე რუსეთს 1 მაისს აცნობეს, „გაუგებრობის თავიდან ასარიდებლად, რისკის დასაწევად და უნებლიე ესკალაციის აღსაკვეთად“. და, მაინც, მსგავსი შეტყობინება დაუპატიჟებელი სტუმრების ზარს ჰგავს სადარბაზოს კარზე. რუსეთის ჩრდილოეთის ფლოტი უშუალოდ აკვირდება აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის ხომალდებს ბარენცის ზღვაში.

ვითარება რეგიონში

„ხმელთაშუაზღველი“ სტუმრების ცივ მიღებას ბარენცის ზღვაში სარაკეტო კრეისერი „მარშალი უსტინოვი“ უზრუნველყოფს, რომელიც ჩრდილოეთის ფლოტის მთავარი ბაზიდან 5 მაისს გავიდა ამოცანის შესასრულებლად. ეკიპაჟი საარტილერიო სროლებს ახორციელებს საზღვაო და საჰაერო სამიზნეებზე სწავლებების დროს. სროლების ზონა დიდი ხნითაა ჩაკეტილი ნაოსნობისა და ავიაციის ფრენებისთვის. ჩრდილოეთის ფლოტის პრეს-სამსახურის ცნობით, „მარშალი უსტინოვი“ ზღვაში რამდენიმე დღე-ღამის განმავლობაში დარჩება.

ეკიპაჟი საარტილერიო სროლებს ამუშავებს, მაგრამ თუ რუსეთის ზაპოლიარიეს სერიოზული საფრთხე დაემუქრება, მძლავრი სარაკეტო კრეისერის, პროექტ 1165 „ატლანტის“ ყველა შესაძლებლობა ამოქმედდება. „მარშალ უსტინოვის“ ძირითადი შეიარაღება – 16 ხომალდსაწინააღმდეგო ზებგერითი ფრთოსანი რაკეტა П-500 „ბაზალტი“ —  ქობინებით. ფრთოსანი რაკეტა П-500 „ბაზალტი“ (მასა 6 ტონა, ფრენის სიჩქარე 3000 კმ/სთ) აღჭურვილია მძლავრი (9500 კგ) ჩვეულებრივი ფუგასურ-კუმულატური ან ბირთვული საბრძოლო ნაწილით, აქვს უნარი დააზიანოს სამიზნე 1000 კმ მანძილზე. ტყუილად არ დაურქმევიათ ამ პროექტის ხომალდებისთვის „ავიამზიდების მკვლელი“. 

რა თქმა უნდა, საოპერაციო ზონაში უხილავად არიან რუსეთის ჩრდილოეთის ფლოტის მრავალსამიზნიანი სუბმარინებიც — წყალქვეშ სპეციალისტებს შესანიშნავი შანსი მიეცათ, ჩაიწერონ უცხოური ნაღმმზიდების სახასიათო ხმები არქტიკული ჰიდროლოგიის ფონზე, და დაამუშავონ პირობითი ტორპედული შეტევები. სხვაგვარად შეუძლებელია. ამერიკულ ფრთოსან რაკეტა Tomahawk-ებს ბარენცის ზღვაში საიმედო დაკვირვება სჭირდება სხვადასხვა პოზიციიდან.

Arleigh Burke-ის ტიპის ესკადრონული ნაღმმზიდები აღჭურვილია უნივერსალური გამშვები მოწყობილობა MK–41-ის მქონე ანტისარაკეტო თავდაცვის სისტემებით, რომელთა გამოყენებაც საზენიტო და ფრთოსანი რაკეტების გასაშვებად შეიძლება. თითოეულ ზემოთ ნახსენებ ნაღმმზიდს 96 „ტომაჰავკის“ ტარება შეუძლია, ბრიტანული ფრეგატი კი დაახლოებით რვა ხომალდასაწინააღმდეგო რაკეტა Harpoon-ს იტევს. აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალების მე-6 ფლოტის მოიერიშე ჯგუფის საერთო არსენალი ბარენცის ზღვაში დაახლოებით 300 ფრთოსანი რაკეტაა. უნდა ხედავდეს თუ არა მოსკოვი ამაში საფრთხეს? კითხვა რიტორიკულია. 

დესტაბილიზაციის გზა

პენტაგონში აცხადებენ, რომ მე-6 ფლოტის არქტიკული ოპერაცია საერთაშორისო სამართალს შეესაბამება. თითქოს ამერიკულ–ბრიტანული მოიერიშე ჯგუფი მართვადი სარაკეტო იარაღით ბარენცის ზღვის აკვატორიას უსაფრთხოების უზრუნველყოფისა და ნაოსნობის თავისუფლების განმტკიცების მიზნით აკონტროლებს. მაგრამ Arleigh Burke-ის ტიპის ნაღმმზიდები ბევრ სამხედრო კონფლიქტში მონაწილეობდნენ, სარაკეტო დარტყმები მიჰქონდათ ერაყზე 1996, 1998 და 2003 წლებში, იუგოსლავიაზე 1999-ში, სირიაზე 2017–2018 წლებში. Donald Cook-ი კი არაერთხელ მონაწილეობდა ანტირუსული ხასიათის სამხედრო მანევრებში, ახორციელებდა პროვოკაციულ ქმედებებს ყირიმის სანაპიროებთან 2014 წლის გაზაფხულზე. 

ამასობაში კი რუსეთი და ნორვეგია მშვიდობიანად მეზობლობენ ზაპოლიარიეში და ჯერ კიდევ ათი წლის წინ წარმატებით „გაიყვეს“ ბარენცის ზღვა. ორი სახელმწიფოს ეკონომიკური ზონების მკაფიო საზღვრები პერსპექტივაში არ იძლევა კონფლიქტებისა და კამათის საფუძველს. რეგიონში ნაოსნობისთვის საფრთხეს მხოლოდ ყინულის ველები და აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალების შემტევი ჯგუფები წარმოადგენს.

შესაძლოა ვინმეს არ მოსწონს რუსეთის თავდაცვის მნიშვნელოვანი განმტკიცება ზაპოლიარიეში, ცალკეულ ქვეყნებს არქტიკის ბუნებრივი სიმდიდრეების გაყოფაში სურთ მონაწილეობა სამართლებრივი საფუძვლების გარეშე. ან პენტაგონში ვიღაცას ისევ აქვს ილუზიები, თითქოს ჩრდილოეთის ზღვის გზით სარგებლობა ისევე შეიძლება, როგორც მექსიკის ყურით.

შეგახსენებთ, ჩრდილოეთის საზღვაო გზა უშუალოდ რუსეთის საზღვრებთან გადის. საერთაშორისო სამართლის ნორმების თანახმად, ეს გზა ტერიტორიულ შიდა ზღვებში რუსეთის ეროვნული კანონმდებლობით რეგულირდება. ამასთან რუსეთი მზადაა, უზრუნველყოს მხარდაჭერა ყველა ხომალდისთვის, რომლებიც ჩრდილოეთის ზღვის გზით იმოძრავებენ. სხვათა შორის, ეს წესები მრავალი წლის განმავლობაში არ დაურღვევია ათობით ქვეყანას.

ვაშინგტონში დიდი ხანია ამუშავებენ გეგმას არქტიკული ზღვების საერთაშორისო სარგებლობის შესახებ, აკრიტიკებენ რუსეთს ზაპოლიარიეს „მილიტარიზაციისთვის“. პენტაგონმა 2019 წლის ოქტომბერში გამოაქვეყნა არქტიკული დოქტრინა, რომლის მიზანიცაა რუსეთის ჩრდილოეთის ზღვის გზის ბლოკადა. აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ძალების მოიერიშე ჯგუფების სავარაუდო მუდმივი განთავსება არქტიკის ევროპულ სექტორში, რის შესახებაც მანამდე აშშ-ის სამხედრო–საზღვაო ინსტიტუტის საინფორმაციო რესურსი (U.S. Naval Institute) იუწყებოდა, გარდაუვლად გამოიწვევს რეგიონულ დესტაბილიზაციას. თავის ზაპოლიარიეს კი რუსეთი არასდროს არავის არ დაუთმობს.

არქტიკა ყოველთვის მნიშვნელოვანი იყო ბირთვული შეკავებისთვის — რუსეთის სტრატეგიული დანიშნულების წყალქვეშა კრეისერები უხილავია მოწინააღმდეგისთვის და მედეგია პოლარული ყინულების მიმართ. რუსეთის ზაპოლიარიესა და საზღვაო შელფის (26 მლნ კვ. კმ) უზარმაზარი ეკონომიკური პოტენციალი კოლოსალურია. ყველაფერ ამას საიმედოდ იცავს გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა არქტიკულ ზონაში — ჩრდილოეთის ფლოტი.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

182
გიორგი გახარია

მიდის თუ მოდის გიორგი გახარია? ვინ რა კითხვაზე მიიღო პასუხი

253
(განახლებულია 14:45 29.05.2020)
სალაყბოს დიდი ოთხშაბათი: თვითდაჯერებული პრემიერ-მინისტრი და გაწბილებული ოპოზიცია, ვინ რას ელოდა და რა მიიღო, ვის უხარია გახარია და გადამდებია თუ არა გიორგი გახარიას განწყობა?

სამსონ ხონელი

ხალხის რჩეულები დათქმულ დროს შეიკრიბნენ. პოლიტიკური მასტერ-კლასი შედგა! არავინ იფიქროს, ეს მხოლოდ ჩემეული დასკვნაა. გადავხედე სოციალურ ქსელს და დავრწმუნდი, რომ პარლამენტში გამართული თერთმეტსაათიანი სანახაობა საზოგადოების დიდმა ნაწილმაც, ჩემი არ იყოს, სწორედ ასე შეაფასა. მეტი კონკრეტიკა! – შესაძლოა მიმითითოს მკითხველმა და, კაცმა რომ თქვას, მართალიც იქნება. რა გაეწყობა, უნდა დავაზუსტო. როგორ მუშაობდა მთავრობა, რა ღონისძიებები გატარდა კორონავირუსის პანდემიისა და საგანგებო მდგომარეობის პერიოდში?..

პრემიერ-მინისტრმა დეპუტატებს მთავრობისა და საკოორდინაციო საბჭოს მიერ ორი თვის განმავლობაში გაწეული საქმიანობის ანგარიში წარუდგინა. შეხვედრა თავად გიორგი გახარიას ინიციატივით გაიმართა. იყო პრემიერ-მინისტრის საკმაოდ ვრცელი მოხსენება, პოლიტიკური შეფასებებით გაჯერებული მწვავე და ნაკლებად მწვავე, ზოგჯერ არაკორექტულად დასმული კითხვები, ვისთვის ამომწურავი და დამაჯერებელი, ვისთვისაც ზერელე პასუხები. ბოლოს კი – გიორგი გახარიას დასკვნითი სიტყვა. შემდეგ მოვლენები ძველი და კარგად დავიწყებული სცენარით წარიმართა – დებატების მონაწილეებმა და გარედან მაყურებლებმა შეფასებებისთვის მოიცალეს. რამდენიმე ამონარიდს შემოგთავაზებთ, დარწმუნებული ვარ, რომ საერთო პათოსს გაგიზიარებთ...

ყველაფრით უკმაყოფილო და სამყაროზე გაბრაზებულმა საპარლამენტო თუ არასაპარლამენტო ოპოზიციამ ვერც ამჯერად აჯობა საკუთარ თავს.

საპარლამენტო უმცირესობის ლიდერის მოადგილე გიგა ბოკერია: „გიორგი გახარია კითხვებს არ პასუხობდა, ან პირდაპირ სიცრუეს ამბობდა“.

საპარლამენტო ფრაქცია „ნაციონალური მოძრაობის“ თავმჯდომარე რომან გოცირიძე: „მისი არც ერთი სიტყვა სანდო არ არის... პრემიერ-მინისტრი პარლამენტში მოვიდა ხელცარიელი“.

ფრაქცია „ნაციონალური მოძრაობის“ წევრი თინა ბოკუჩავა: „გიორგი გახარია არის ჯალათი და რაც არ უნდა ეცადოს, ამოეფაროს თეთრ ხალათს, ის თავის სისხლიან ხელებს ვერ დამალავს“.

პარტია „ახალი საქართველოს“ თავმჯდომარე გიორგი ვაშაძე: „მშიერი ქვეყნისა და მშიერი მოსახლეობის პრემიერ-მინისტრი საკუთარ თავს ტაშს არ უნდა უკრავდეს“.

პარტია „ერთიანი საქართველოს“ თავმჯდომარე ნინო ბურჯანაძე: „პოზიტიურია, რომ პრემიერ-მინისტრმა იგრძნო პასუხისმგებლობა, მივიდა პარლამენტში, უპასუხა კითხვებს, თუმცა მისი გამოსვლა თვითკმაყოფილებით იყო გაჯერებული“.

ერთი სიტყვით, ოპოზიციისთვის მოსაწონი და მისაღები მთავრობის არც გაწეული საქმიანობა იყო და არც ამ გარჯის ამსახველი პარლამენტში წარმოდგენილი ანგარიში. გიორგი გახარია კი, ახალს არაფერს ვიტყვი, მმართველი გუნდის ოპონენტებს უკვე დიდი ხანია, რაც „ყელში ჰყავთ გაჩხირული“. სამართლიანობა მოითხოვს და უნდა ითქვას, რომ ამჯერად დებატებისთვის ოპოზიციის მზადყოფნით უკმაყოფილო ოპოზიციის რიგებშივე აღმოჩნდა.

პოლიტიკური ცენტრი „გირჩის“ დამფუძნებელი ზურაბ ჯაფარიძე: „ოპოზიცია ძალიან სუსტი იყო, დებატებს მოუმზადებელი შეხვდა. გიორგი გახარიამ მოიგო. როცა ეკონომიკურ საკითხებზე აპირებ ლაპარაკს, პრემიერ-მინისტრს არ უნდა ჰკითხო, რატომ გაძვირდა წიწიბურა. არის სხვა, გაცილებით უფრო მწვავე პრობლემები... ოპოზიციას კომპეტენცია არ ეყო და გიორგი გახარიამ ბოლოს მას დაცინა“.

მმართველი გუნდი დებატების შედეგებით კმაყოფილებას არ მალავდა და, ვეჭვობ, საფუძველიც ჰქონდა. ბალანსს შეგნებულად დავარღვევ და ხელისუფლების მხოლოდ ორი წარმომადგენლის მოკლე კომენტარს შემოგთავაზებთ. პროსახელისუფლებო ქმედებას ვერავინ დამაბრალებს.

პარლამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე გიორგი ვოლსკი: „სრული ლუსტრაცია იყო, ოპოზიცია და ვირუსი ერთ მხარეს აღმოჩნდნენ“.

საპარლამენტო უმრავლესობის წევრი, პარლამენტის ყოფილი სპიკერი ირაკლი კობახიძე: „ეს იყო არა ანგარიში, არამედ მასტერ-კლასი, რომელიც გოიმური ოპოზიციის წარმომადგენლებს პრემიერ-მინისტრმა ჩაუტარა“.

საინტერესოა, როგორია არბიტრების, პოლიტიკური პრეფერენციებისგან მეტ-ნაკლებად მაინც თავისუფალი ექსპერტ-ანალიტიკოსების შეფასებები?

გია ხუხაშვილი: „ხელისუფლების დღის წესრიგი მორგებულია არჩევნებს, ის, სამწუხაროდ, არ ფიქრობს ეკონომიკაში სისტემური ცვლილებების განხორციელებაზე“.

ვახტანგ ძაბირაძე: „იშვიათი შემთხვევა იყო, შეიძლება გამონაკლისიც კი, როდესაც მმართველმა გუნდმა სწორად განსაზღვრა თემაც და სწორად წაიყვანა კამათიც“.

გიორგი ცუცქირიძე: „დადასტურდა მწარე რეალობა, პოლიტიკური კლასი ამორტიზებულია და განახლებას საჭიროებს... ამ ტიპის ოპოზიცია არის კატასტროფა“.

ხათუნა ლაგაზიძე: „ოპოზიციამ უნდა დაინახოს გამოწვევა – კარს მომდგარი არჩევნები მისთვის რთული იქნება. „ქართული ოცნების" ამომრჩეველმა მიიღო ის, რასაც ეძებდა. ეს არის ძლიერი პრემიერი, რომელმაც დადო შედეგი ვირუსთან ბრძოლაში და რომელსაც მიღწეულმა შედეგმა თავდაჯერება შემატა“.

პარლამენტში გამართული დებატების შინაარსზე დეტალურად არ შევჩერდები. იმედია, რომ მკითხველს კარგად მოეხსენება. თუმცა, ერთს დავძენ, პრემიერ-მინისტრი ბოლო დროს მისი შესაძლო გადადგომის თაობაზე გავრცელებულ ინფორმაციასაც გამოეხმაურა. „კი არ მივდივარ, მოვდივარ!“ – თქვა გიორგი გახარიამ და მისთვის დამახასიათებელი პირდაპირობით დაუსვა წერტილი. სხვისი არ ვიცი, ჩემთვის კი მოახლოებული საპარლამენტო არჩევნების კონტექსტში სწორედ ეს ხაზგასმული რეპლიკა იყო ყურადსაღები.

ერთი სიტყვით, პრემიერ-მინისტრი გამორჩეულად დამაჯერებელი იყო. სავარაუდოდ, მისი ეს განწყობა ეროვნულ სიამაყეს გადაედო... რომელ ერთს? – შესაძლოა ჩამეძიოს მკითხველი და დავაკონკრეტებ – ლარს! ფაქტია, რომ ზედიზედ ორი დღის განმავლობაში ეროვნული ვალუტა, მართალია მცირედით, მაგრამ გამყარდა. თუმცა, ვითარება უმძიმესია. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენს რეგიონში, ეპიდემიოლოგიური თვალსაზრისით, საქართველოსთან შედარებით ბევრად რთული სიტუაციაა, ლარს მაინც ყველაზე მეტად გაუჭირდა.     

ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევის ცენტრის ინფორმაციით, მარტში ლარი რეკორდულად, 22 პროცენტით გაუფასურდა. შედარებისათვის: ამავე პერიოდში დაახლოებით 20 პროცენტით შემცირდა რუსული რუბლი, თურქული ლირა – 16 პროცენტით, აზერბაიჯანული მანათისა და სომხური დრამის რყევის დიაპაზონი კი 2 პროცენტის ქვემოთ არის.   

ანალიტიკოსთა ერთი ნაწილი მიიჩნევს, რომ ამჟამინდელი საშუალო კურსი 3.20 – წონასწორობის ხელოვნური წერტილია, რადგან ეროვნული ბანკი ყველანაირად ცდილობს, ლარის შემდგომი დევალვაცია და გაუფასურება არ მოხდეს.

ფინანსისტი ნიკა შენგელია: „თუ ლარის გაცვლითი კურსი 3.30-ს გადასცდება, პროდუქტებსა და მომსახურებაზე ფასების 8-12 პროცენტით გაძვირებაა მოსალოდნელი. ამიტომ ეროვნული ბანკი სავალუტო ბაზარზე აქტიურად ერევა და მარტის თვიდან დღემდე უკვე 120 მილიონი დოლარი აქვს გამოტანილი ინტერვენციების სახით“.

რა აუფასურებს ეროვნულ ვალუტას, როდესაც რეგიონის სხვა ქვეყნებში ეპიდემიოლოგიური თვალსაზრისით ბევრად მძიმე ვითარებაა, ვიდრე ჩვენთან? როგორც ანალიტიკურ წრეებში ამბობენ, ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ეროვნული ბანკის პოლიტიკაა. 

ეკონომისტი მიხეილ თოქმაზიშვილი: „ამ შემთხვევაში არსებობს როგორც სუბიექტური, ისე ობიექტური მიზეზები. სუბიექტური მიზეზებიდან შეგვიძლია ხაზი გავუსვათ, რომ მთელი წლის განმავლობაში ეროვნული ბანკის რეაქცია ყოველთვის დაგვიანებულია ხოლმე, ამიტომ ნდობა დაეცა, ხოლო რისკები უფრო მეტად გაიზრდა. მეორე მხრივ, ვიცით, რომ რეგიონის ქვეყნებში მკაცრი აკრძალვები არ დაწესებულა, შესაბამისად, ეკონომიკამაც უფრო თავისუფლად იმუშავა. საქართველოში კი კორონავირუსის პანდემიის პირობებში ყველაფერი გაჩერდა და ესეც არის მიზეზი იმისა, რომ ლარი რეკორდულად გაუფასურდა“.

როგორია პროგნოზი? ექსპერტ-ანალიტიკოსთა უმრავლესობა მოკლევადიან პერიოდში ლარის კიდევ მეტად გაუფასურების საშიშროებას ვერ ხედავს. მათი თქმით, სავარაუდოდ, ლარი ერთხანს ამ ნიშნულზე შეჩერდება, მაგრამ საშუალოვადიან პერიოდში ის გაუფასურდება. ეს პროცესი დინამიკურად წარიმართება.

ვნახოთ, დრო გვიჩვენებს. ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ეკონომიკის ამუშავებას იმპორტის გააქტიურება მოჰყვება, შესაბამისად გაიზრდება უცხოურ ვალუტაზე მოთხოვნაც, რაც ლარის სიმყარეს დამატებით პრობლემას შეუქმნის. კი, მაგრამ ეკონომიკის ამუშავებით ექსპორტიც მოიმატებს. შედეგად ქვეყანაში მეტი ვალუტა შემოვა – ბრძანებს მკითხველი და ძნელია, არ დაეთანხმო. თუმცა, სწორედ ეს არის მთავარი – მარტივი ჭეშმარიტებაა, რომ მოთხოვნა-მიწოდების ბალანსი განსაზღვრავს ლარის კურსს. შესაბამისად, სხვა მაკროეკონომიკურ პარამეტრებთან ერთად, მნიშვნელოვანი იქნება იმპორტ-ექსპორტის სალდო, რომელიც საქართველოს მკვეთრად უარყოფითი აქვს. და, მაინც, გადამწყვეტია ეკონომიკური აქტიურობის მასშტაბები, როგორი იქნება ტემპი, რის საშუალებას მოგვცემს COVID-19?..      

253
ნავთობსაქაჩი

მოსაზრება: აშშ შესაძლოა საკუთარი ნავთობის გარეშე დარჩეს

88
(განახლებულია 18:14 28.05.2020)
ამერიკელები ნავთობმოპოვების რეკორდული ჩამოშლის ზღვარზე აღმოჩნდნენ. გაზისა და ნავთობის საბურღი დანადგარების რაოდენობა ქვეყანაში ისტორიულ მინიმუმამდე დაეცა, კომპანიები მასობრივად აცხადებენ გაკოტრების თაობაზე და მუშაობას აჩერებენ.

ნატალია დემბინსკაია

ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა შესაძლოა დაკარგოს ფიქალური დარგი, რომლის აღდგენასაც წლები დასჭირდება. რატომ იყო კოლაფსი გარდაუვალი?

საბურღების რეკორდული შემცირება 

2019 წელს, გადაუსწრეს რა რუსეთსა და საუდის არაბეთს, ამერიკელები ლიდერები გახდნენ ნავთობმოპოვებაში — ფიქალური ნავთობის წყალობით. 70 წლის განმავლობაში აშშ შავი ოქროს ნეტო–ექსპორტიორი გახდა.

„ნავთობმრეწველობას სიურპრიზები ახასიათებს — ფიქალურმა რევოლუციამ თავდაყირა დააყენა ნავთობის ფასები, წარმოება და სავაჭრო ნაკადები“, — განაცხადა მაშინ პრეზიდენტ ჯორჯ ბუში-უმცროსის მრჩეველმა ენერგეტიკის საკითხებში და კონსალტინგური კომპანია Rapidan Energy-ს პრეზიდენტმა ბობ მაკენლიმ.

მაგრამ ფიქალურ დარგს მკვეთრ შენელებას უწინასწარმეტყველებდნენ: რეკორდის საფასური ჭაბურღილების გამოფიტვა, ინფრასტრუქტურისთვის უზარმაზარი დანახარჯები და კაპიტალდაბანდებების უკმარისობა გახდა.

ვარაუდობდნენ, რომ პრობლემები 2021 წელს დაიწყებოდა, მაგრამ კორონავირუსულმა პანდემიამ ენერგომატარებლებზე მოთხოვნა და ნავთობის კოტირებები ჩამოშალა. ამან პირველ რიგში ვალებში ჩაფლული მეფიქალეები დააზარალა, რომლებიც ინვესტიციების მწვავე უკმარისობას განიცდიდნენ.

მაისის ბოლოს ნავთობისა და გაზის სერვისულმა კომპანია Baker Hughes-მა განაცხადა, რომ მოქმედი საბურღი დანადგარების რაოდენობა აშშ-ში ისტორიულ მინიმუმამდე შემცირდა და მწყობრში მხოლოდ 318 ერთეული დარჩა, როცა ერთი წლის წინ მათი რაოდენობა 983 იყო.

მოპოვებების მესამედი დაიკარგება

ShaleProfile Analytics-ის პროგნოზით, აშშ ფიქალური ნავთობმოპოვების მესამედს იზარალებს. 

კრიზისმა დარგის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა გაამწვავა — ჭაბურღილების სწრაფი გამოფიტვა ტექნოლოგიის თავისებურებების გამო. ბურღვის დასრულებიდან მოკლე ხანში ფიქალურ საბადოებზე მოპოვება ეცემა და ადრინდელ წარმოებაზე საუბარიც აღარ არის. ამის საკომპენსაციოდ გამუდმებით ახალი ჭაბურღილებია საჭირო. მაგრამ ახლანდელ ვითარებაში ეს უბრალოდ შეუძლებელია: კომპანიები მასიურად კოტრდებიან.

Haynes & Boone-ის მონაცემებით, წლის დასაწყისიდან გაკოტრების პროცედურა 17-მა მწარმოებელმა დაიწყო, რომელთა საერთო დავალიანება დაახლოებით 14 მლრდ დოლარია.

მათ შორისაა ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ფიქალური კომპანია Whiting Petroleum და ასევე ისეთი გიგანტები, როგორებიცაა California Resources და Chesapeake Enеrgy. მაისის ბოლოს სასამართლოში გაკოტრების თაობაზე დოკუმენტაცია წარადგინა კომპანია Unit-მაც.

დალასის ფედერალური სარეზერვო ბანკის კვლევების თანახმად, ერთ ბარელზე 40 დოლარის ღირებულების პირობებში ერთი წლის განმავლობაში მწარმოებელთა მხოლოდ 15% გადარჩება. მეფიქალეების გადამრჩენელი გაძვირება კი არ ივარაუდება.

აშშ-ის ენერგეტიკული ინფორმაციის სამმართველოს პროგნოზით, Brent-ის მარკის ნავთობის საშუალო ფასი 2020 წელს 34,31 დოლარი იქნება ბარელზე, და 45,62 დოლარი – 2021 წელს. ხოლო დასავლეთ-ტეხასური WTI 30,10 დოლარი ეღირება მიმდინარე წელს და 43,31 დოლარი – მომდევნო წელს.

აღდგენას წლები დასჭირდება  

შედეგად, ანალიტიკოსების აზრით, აშშ-ში ფიქალური მოპოვება შესაძლოა 5 მლნ ბარელამდე დაეცეს დღე-ღამეში. The Wall Street Journal-ის ინფორმაციით, ქვეყნის 15-მა უმსხვილესმა ფიქალურმა კომპანიამ ახალი ჭაბურღილების დამუშავებაზე გამოყოფილი ბიუჯეტი საშუალოდ 48%-ით შეამცირა. წარმოების წინანდელ მოცულობებზე დაბრუნებას, პანდემიის გამო მოთხოვნების დაცემის პირობებში, ისინი ვერ შეძლებენ.

„დიდი ალბათობით, წლები გავა, სანამ ისინი ძველ დონეს დაუბრუნდებიან — თუ საერთოდ ოდესმე მოხდა ეს“, — წერს გამოცემა.

ასე რომ, ექსპერტების აზრით, ამერიკელებმა შესაძლოა ლიდერობა დაკარგონ. მათ არც ისე ბევრი ინსტრუმენტი აქვთ საიმისოდ, რომ ეს არ დაუშვან.

„ამერიკა თითქმის გარანტირებულად დაკარგავს პირველ ადგილს წელს, — განუცხადა CNBC-ს სასაქონლო ბაზრების, Emirates-ის ანალიტიკოსმა ედვარდ ბელმა. — და ეს, სავარაუდოდ, იმაზე ადრე მოხდება, ვიდრე მოსალოდნელია“.

„კორონავირუსულმა პანდემიამ დაანგრია ნავთობწარმოება, გამოიწვია ბენზინზე, საავიაციო და დიზელის საწვავებზე მოთხოვნის სწრაფი და უპრეცედენტო დაცემა. ამას დაამატეთ რუსეთსა და საუდის არაბეთს შორის „ფასების ეპიკური ომი“ და ამერიკული ნავთობკომპანიების ბალანსებზე არსებული უზარმაზარი დავალიანებები“, — აღნიშნავენ Bloomberg Intelligence-ის ანალიტიკოსები.

ამ ყველაფერთან ერთად ამერიკელი მეფიქალეები შესაძლოა იოლ ნადავლად იქცნენ მათთვის, ვინც კომპანიების შერწყმა–შთანთქმაზე ნადირობს.

უმთავრესი საფრთხე ჩინეთიდან მომდინარეობს — მისი აღდგენის გზაზე დამდგარი ეკონომიკითა და გაიაფებული უცხოური აქტივების მიმართ ინტერესებით.

ამერიკული ნავთობსაბადოების საშუალო ფასი ორჯერ შემცირდა მას შემდეგ, რაც ერთი ბარელი 60 დოლარი ღირდა: 42 ათასიდან 20 ათას დოლარამდე. და ვაშინგტონში ძალიან უფრთხიან ჩინეთის შეჭრას რღვევად ენერგეტიკულ სექტორში.

„მტრულად განწყობილი ქვეყნების მხრიდან პრობლემური ფიქალური კომპანიებისა შესყიდვა ტეხასში, და არა მარტო ტეხასში, სერიოზული პრობლემაა ეროვნული უსაფრთხოებისთვის“, — მიაჩნიათ ტეხასელ ნავთობ–მარეგულირებლებს.

მართალია, ჩინელების მიერ კომპანიების შთანთქმა ნაკლებსარწმუნოა — ამას მთავრობა არ დაუშვებს, მაგრამ არსებობს შემოვლითი გზები. მაგალითად, არასტრატეგიული აქტივების ნაწილის შესყიდვა ან ერთობლივი საწარმოების შექმნა.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

88
ქართული მარში

„ქართული მარში“ პარტია გახდება - ქვეყნის სათავეში მოსვლა ულტრანაციონალისტებს სურთ

0
(განახლებულია 23:56 29.05.2020)
სანდრო ბრეგაძის სიტყვებით, არჩევნებში გამარჯვების შემთხვევაში ახალი პარტიის მიზანი „თავისუფალი, ნაციონალური სახელმწიფოს აშენება“ იქნება

თბილისი, 29 მაისი - Sputnik. საზოგადოებრივი მოძრაობა „ქართული მარში“ ივნისში პოლიტიკური პარტია გახდება და მონაწილეობას მიიღებს 2020 წლის შემოდგომის საპარლამენტო არჩევნებში, განუცხადა „Sputnik-საქართველოს“ მოძრაობის თავმჯდომარე სანდრო ბრეგაძემ.

თითქმის სამი წლის წინ დაფუძნებული მოძრაობა „ქართული მარში“ აერთიანებს სხვადასხვა ნაციონალისტურ ორგანიზაციას. მან სახელი გაითქვა ტრადიციული ფასეულობების დასაცავად გამართული ხმაურიანი აქციებით.

 „ჩვენ გვინდა საქართველოში „კონსერვატორული რევოლუციის“ მოწყობა. რადგანაც მთელ ქრისტიანულ სამყაროში საქართველო დარჩეს სახელმწიფოდ, სადაც არასდროს გაიმართება „გეი“ აღლუმები. პანდემიის დროს მხოლოდ საქართველოში წავიდა ხალხი ეკლესიაში, როდესაც ჩვენ აღდგომას აღვნიშნავდით. ამით მთელ მსოფლიოს ვუთხარით, რომ საქართველო სხვა ფასეულობებზე დგას და მართლმადიდებლობა - ის ფუნდამენტია, რომელზეც არა მხოლოდ საშინაო, არამედ საგარეო პოლიტიკა უნდა აიგოს. ეს საქართველოს განვითარებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით ჩვენს მეზობლებთან თანაარსებობის პროცესში“, - განუცხადა ბრეგაძემ „Sputnik-საქართველოს“

Сандро Брегадзе беседует с журналистами
© Sputnik / Alexander Imedashvili
სანდრო ბრეგაძე

პოლიტიკური პარტიის სახით მოძრაობა ივნისში დარეგისტრირდება და ყრილობასაც გამართავს.

„ყრილობაზე ვისაუბრებთ პარტიაზეც, მის ხელმძღვანელობაზეც და ჩვენს სტრატეგიასა და ტაქტიკაზე. ამის შემდეგ ვგეგმავთ გრანდიოზულ მიტინგებსა და მანიფესტაციებს. და პირობას ვდებთ, რომ არჩევნებამდე მასშტაბურ ქართულ მარშს მოვაწყობთ, ორჯერ-სამჯერ დიდს, ვიდრე 2017 წელს. საქართველოს ყველა კონსერვატორულ ძალას, რომელიც პატივს  სცემს ჩვენს ტრადიციებს, ჩვენს ეკლესიას, ჩვენს მართლმადიდებლობას - მოვუწოდებთ, გაერთიანდეს და იბრძოლოს ყველა იმ ბნელი ძალის წინააღმდეგ, რომელსაც ჩვენი ქვეყნისა და ფასეულობების დანგრევა სურს“, - აღნიშნა ბრეგაძემ. 

მისი განცხადებით, არჩევნებში მონაწილეობა და გამარჯვებისთვის ბრძოლა მოძრაობის გეგმებში არ შედიოდა, მაგრამ ეს ნაბიჯი იძულებითი ზომა იყო. პარტიის მიზანი არჩევნებში გამარჯვების შემთხვევაში - თავისუფალი, ეროვნული სახელმწიფოს შენება იქნება.

ახლა ორგანიზაცია აქტიურ მოლაპარაკებებს აწარმოებს რიგ პოლიტიკოსებთან და საზოგადოებაში ცნობილ პირებთანპირებთან. ბრეგაძე დარწმუნებულია, რომ ახალ პარტიას მოსახლეობის მხარდაჭერა ექნება, ვინაიდან საქართველოს მცხოვრებთა უმრავლესობა, მისი თქმით, კონსერვატორულ მართლმადიდებლურ იდეოლოგიას უჭერს მხარს.

ეს ბრეგაძის ხელისუფლებაში მოსვლის პირველი მცდელობა არ არის. 2018 წელს მან ქვეყნის პრეზიდენტის პოსტზე თავისი კანდიდატურა წამოაყენა.

 „ქართული მარშის“ სკანდალური ბეგრაუნდი

„ქართულ მარშს“ შექმნის დღიდან მრავალი მიტინგი გაუმართავს, რომლებიც ხშირად შეხლა-შემოხლითა და დაპატიმრებებით  მთავრდებოდა. ყველაზე გახმაურებულ აქციებს შორის არის არატრადიციული სიყვარულის შესახებ გადაღებული ფილმის პრემიერის წინააღმდეგ შარშან გამართული პროტესტი.

 „ქართულმა მარშმა“ სცადა  თბილისისა და ბათუმის კინოთეატრებში 8 ნოემბერს დაგეგმილი ლევან აკინის ქართულ-შვედური ფილმის „და ჩვენ ვიცეკვეთ“ პრემიერის ჩაშლა. აქციის მონაწილეებმა კინოთეატრების შესასვლელები და მიმდებარე ტერიტორია გადაკეტეს და სცადეს პოლიციის კორდონის გარღვევა. სკანდალური ფილმის პრემიერა შედგა –  მაყურებელი კინოთეატრებში პოლიციის თანხლებით შედიოდა და გამოდიოდა. 

2018 წლის მარტში „ქართული მარშის“ წარმომადგენლებმა, რომლებიც იესო ქრისტეზე ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ის გადაცემა „პოსტ–სკრიპტუმის“ წამყვანის, გიორგი გაბუნიას ხუმრობამ გააღიზიანა, მორწმუნეთა გრძნობების შეურაცხყოფისთვის გაბუნიასთვის „ჭკუის სწავლა“ გადაწყტიტეს. . მათ დააზიანეს ავტომობილი, რომელშიც გაბუნია და ტელეკომპანიის იურისტი ისხდნენ, სპორტულ ჟურნალისტ დავით ერაძეს კი ცხვირი გაუტეხეს. მაშინ მოძრაობის შვიდი აქტივისტი პოლიციამ ხულიგნობისთვის დააკავა.

2017 წელს „ქართულმა მარშმა“ აქცია გამართა და გააპროტესტა ფეხბურთელ გურამ კაშიას მოქმედება, რომელმაც ერთ-ერთი მატჩის დროს ხელზე ლგბტ-საზოგადოების დროშის სამკლაური გაიკეთა. მოძრაობის მონაწილეებმა მაშინ ლგბტ-საზოგადოების დროშა დაწვეს და საქართველოს ნაკრების ვიცე–კაპიტანის გუნდიდან გარიცხვა მოითხოვეს.

0