ნავთობსაქაჩები

მოსაზრება: რუსეთი, OPEC-ი და აშშ ახალი წესრიგის დასამყარებლად ემზადებიან

74
(განახლებულია 19:41 06.04.2020)
წინა კვირა დასრულდა დონალდ ტრამპის მცდელობით, ხელში აეღო ნავთობის მსოფლიო ბაზრის მართვის სადავეები. სამართლიანობა მოითხოვს აღინიშნოს, რომ აშშ-ის პრეზიდენტი ამჯერად გაცილებით უკეთ გაუმკლავდა ამოცანას, ვიდრე წინა შემთხვევებში.

ივან დანილოვი

პირადი „ტვიტერის“, სანქციების, განცხადებებისა და საპრეზიდენტო განკარგულებების მეშვეობით ტრამპმა ნავთობის ფასის დაგდება ვერაფრით მოახერხა, მაგრამ ფასების მკვეთრი ზრდის ორგანიზების მცდელობა შესანიშნავად გამოუვიდა, მიუხედავად იმისა, რომ ზრდა შესაძლოა მეტისმეტად ხანმოკლეც აღმოჩნდეს.

„ნავთობის თაობაზე გარიგების“ ჩაშლის პერიოდი, რომელიც აშშ-ის პრეზიდენტმა რამდენიმე დღის წინ პომპეზურად დააანონსა, შედარებით ხანმოკლე აღმოჩნდა. შევადაროთ ორი ცნობა:

„ეს წუთია ვესაუბრე მეგობარს — საუდის არაბეთის პრინცს, რომელიც ელაპარაკა პრეზიდენტ პუტინს, და ველი და ვიმედოვნებ, რომ ისინი [მოპოვებას] შეამცირებენ დაახლოებით ათი მილიონი ბარელით და შესაძლოა საგრძნობლად მეტითაც. თუ ასე მოხდება, ნავთობისა და გაზის დარგისთვის შესანიშნავი იქნება!“ – დაწერა ტრამპმა 2 აპრილს „ტვიტერის“ გვერდზე.

​შაბათ საღამოს ტრამპმა რიტორიკა მცირედით შეცვალა. ჟურნალისტების წინაშე გამოსვლისას მან კრიტიკის ქარცეცხლში გაატარა OPEC-ი (ორგანიზაცია, რომელსაც, პრაქტიკულად, ხელმძღვანელობს საუდის არაბეთი და რომლისგანაც მოსალოდნელია მოპოვების შემცირება):

„მთელი ცხოვრება ოპეკის წინააღმდეგი ვიყავი. რას წარმოადგენს ის? ესაა უკანონო (სტრუქტურა, - რედ.), შეგიძლიათ უწოდოთ მას კარტელი, შეგიძლიათ უწოდოთ მონოპოლია“.

მეტიც, მან კვლავ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მზადაა დააწესოს ბაჟი ნავთობის (სავარაუდოდ, საუდის არაბეთიდან და რუსეთიდან) იმპორტის წინააღმდეგ აშშ-ში სამუშაო ადგილების გადასარჩენად, მაგრამ ამასთანავე ღიად დატოვა იმის შესაძლებლობა, რომ „საუკუნის გარიგება“ დღეში ათი მილიონი ბარელის შემცირების თაობაზე შეიძლება მაინც შედგეს.

OPEC+-ის წევრების შეხვედრა 6 აპრილს ვიდეოკონფერენციის ფორმატით ჩატარდება. რადიო Sputnik-ის ეთერით ეკონომისტმა ვლადისლავ გინკომ გამოთქვა მოსაზრება იმის თაობაზე, თუ როგორ შეიძლება შეიცვალოს ვითარება ნავთობის ბაზარზე უახლოეს მომავალში.

აშშ-ის ლიდერის გაღიზიანება შეიძლება გამოწვეული იყოს ორი ფაქტორით: ჯერ ერთი, ნავთობის ბაზრის მონაწილეთა კონფერენციის სწრაფად მოწვევა ჯერ ვერ მოხერხდა, მეორეც – თითქმის ყველა წამყვანი ნავთობმომპოვებელი ქვეყნის წარმომადგენლები ვაშინგტონს მიანიშნებენ, რომ სერიოზული გარიგება მოპოვების უპრეცედენტოდ შესამცირებლად შეიძლება შედგეს მხოლოდ აშშ-ის მონაწილეობით – და ეს პრინციპულად არ შეიძლება მოსწონდეს თეთრ სახლს. ბოლოს და ბოლოს, ერთ-ერთი ფუნდამენტური იდეა, რომელსაც აშშ-ის საგარეო პოლიტიკა ეფუძნება, არის ის, რომ ყველას აქვს აშშ-ის ვალი, რომელსაც ვერასდროს გადაიხდის.

რასაკვირველია, რეფლექსიის საკითხი არასდროს აღელვებდათ „გეოპოლიტიკურ კოვბოებს“ დემოკრატიული თუ რესპუბლიკური პარტიებიდან, ამასთან, რა საჭიროა პრობლემების ძებნა შიგნით, როდესაც ავტორიტეტული ამერიკული მედიამაგნატები ყოველთვის გიკარნახებენ, რომ ყველაფერი პუტინის ბრალია. The New York Times-მაც კი, გამოცემამ, რომელიც მზადაა აკრიტიკოს დონალდ ტრამპი ყველაფრისთვის, ზუსტად იცის, ვინაა დამნაშავე ნავთობის ბაზრის ყველა პრობლემაში: OPEC-ის ორი დელეგატის სიტყვებით, ორშაბათს დაგეგმილი შეხვედრა (ნავთობის ექსპორტიორი ქვეყნების, რუსეთისა და ნავთობის სხვა მომპოვებელი ქვეყნების ოფიციალურ წარმომადგენლებს შორის), რომელიც ენერგეტიკულ ბაზრებზე ქაოსის შეწყვეტის მიზნით გარიგების დადების იმედს იძლეოდა, გადაიდო. 

ეს სიახლე მაშინ გავრცელდა, როდესაც დაიძაბა ვითარება საუდის არაბეთს, OPEC-ის დე-ფაქტო ლიდერსა და რუსეთს შორის იმასთან დაკავშირებით, ვინაა დამნაშავე ნავთობის ფასების ამასწინანდელ ვარდნაში. პარასკევს რუსეთის პრეზიდენტმა ნაწილობრივ დაადანაშაულა საუდის არაბეთი ფასების ვარდნაში. არაბებმა უპასუხეს მწვავე განცხადებებით და რუსეთი დაადანაშაულეს. შეიძლება თამამად ვივარაუდოთ, ვაშინგტონს რომ განეცხადებინა, რომ ის თავად „ჩამოჭრის“ სამ ან ოთხ მილიონ ბარელს საკუთარი მოპოვებიდან, არავითარი დავები აღარ იქნებოდა: ყველა მეტისმეტად დაკავებული იქნებოდა შეთანხმებების გაფორმებითა და მოგების დაანგარიშებით.

ენერგეტიკის მინისტრმა ალექსანდრ ნოვაკმა არ გამორიცხა ნავთობის კიდევ უფრო გაიაფების შესაძლებლობა, მაგრამ არა ხანგრძლივი დროით. ენერგეტიკული განვითარების ფონდის დირექტორმა სერგეი პიკინმა რადიო Sputnik-ის ეთერით წარმოადგინა თავისი პროგნოზი ნავთობის ბაზარზე მოვლენების განვითარების თაობაზე.

ურთიერთსაყვედურების, ბრალდებებისა და სირთულეების მიუხედავად, მაინც არსებობს საფუძველი ვარაუდისა, რომ არსებობს გარკვეული შანსი ნავთობის ბაზრის ახალი არქიტექტურის შემუშავებისა, რომელშიც ყველა ქვეყანა – ნავთობის მომპოვებელი, მათ შორის, აშშ – თავის თავზე აიღებს მოპოვების შემცირების გარკვეულ ვალდებულებებს ფასების გაზრდის მიზნით. დონალდ ტრამპი თავს უფლებას ვერ მისცემს, მოსთხოვოს ამერიკელ მენავთობეებს მოპოვების შემცირება და ფაქტი არ არის, რომ მას მოუნდება საჯაროდ აღიარება იმისა, რომ ასეთი ვალდებულებები იკისრა: ამერიკა, რომელიც მარცხდება ფასების ომში, აღარ გამოიყურება როგორც „ძლიერი სახელმწიფო“, როგორსაც პრეზიდენტი თავის ელექტორატს დაპირდა. 

მაგრამ არსებობს ორი მნიშვნელოვანი ნიუანსი: ტრამპს მართლაც ძალიან სჭირდება ნავთობის ფასის გაზრდა და მას სასურველი შედეგის მიღწევის შესაძლებლობა მენავთობეებისთვის დირექტივებისა და მითითებების მიცემის გარეშეც გააჩნია. თუ საქმეს ხელს მოჰკიდებს ნავთობის ბაზრის მარეგულირებელი ტეხასის კომისია, ორი-სამი მილიონი ბარელი ფიქალური ნავთობის „ჩამოჭრა“ რამდენიმე მისაღები საბაბით შედარებით მარტივად იქნება შესაძლებელი, მით უმეტეს, რომ უმსხვილესი ფიქალური ნავთობის კომპანიები თავად ითხოვენ შტატების მთავრობისგან სწორედ ამგვარ ზომებს.  

ნავთობის მნიშვნელოვანი ნაწილი მოიპოვება მექსიკის ყურეში – ფედერალურ მთავრობას შეუძლია დროებით დახუროს ეს საბადოები მენავთობეების ჯანმრთელობაზე ზრუნვის საბაბით. ეს არ ნიშნავს, რომ მოლაპარაკება მარტივი იქნება, რომ ის აუცილებლად წარმატებით დაგვირგვინდება და რომ ეს წარმატება სწრაფად მიიღწევა. მაგრამ ფაქტი, რომ ვაშინგტონი ახლა ძალიან დაინტერესებულია ნავთობის ბაზრის ახალი კარტელის ფორმირებითა და მასში მონაწილეობით – უკვე კარგი წინ გადადგმული ნაბიჯი და მნიშვნელოვანი შედეგია.

OPEC+-ის წევრი ქვეყნების უახლოესი შეხვედრის შედეგებისგან დამოუკიდებლად ნავთობის მოპოვების მნიშვნელოვანი შემცირებაც კი ვერ შეძლებს ნედლეულზე შემცირებული მოთხოვნილების კომპენსირებას – კორონავირუსი რადიკალურად ამცირებს ნავთობზე დედამიწის მოსახლეობის მოთხოვნილებას.

მთავარი ფსონი – ესაა ნავთობის ბაზრების მომავალი კორონავირუსის პანდემიის დასრულების შემდეგ. ეპიდემია, ადრე თუ გვიან, დასრულდება, ნავთობით ფულის შოვნის სურვილი კი დარჩება, ისევე, როგორც მსოფლიო ეკონომიკის მოთხოვნილება შავ ოქროზე. და თუ ეპიდემიის გამო მსოფლიო ნავთობის ბაზრის ახალ არქიტექტურას შეიმუშავებს, სადაც ფასებს გააკონტროლებენ ნავთობმომპოვებელი ქვეყნების გლობალური შეთანხმების მონაწილეები, ეს შეიძლება მივიჩნიოთ დღევანდელი კრიზისის ერთ-ერთ პოზიტიურ შედეგად.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

74
გიორგი გახარია

მიდის თუ მოდის გიორგი გახარია? ვინ რა კითხვაზე მიიღო პასუხი

332
(განახლებულია 14:45 29.05.2020)
სალაყბოს დიდი ოთხშაბათი: თვითდაჯერებული პრემიერ-მინისტრი და გაწბილებული ოპოზიცია, ვინ რას ელოდა და რა მიიღო, ვის უხარია გახარია და გადამდებია თუ არა გიორგი გახარიას განწყობა?

სამსონ ხონელი

ხალხის რჩეულები დათქმულ დროს შეიკრიბნენ. პოლიტიკური მასტერ-კლასი შედგა! არავინ იფიქროს, ეს მხოლოდ ჩემეული დასკვნაა. გადავხედე სოციალურ ქსელს და დავრწმუნდი, რომ პარლამენტში გამართული თერთმეტსაათიანი სანახაობა საზოგადოების დიდმა ნაწილმაც, ჩემი არ იყოს, სწორედ ასე შეაფასა. მეტი კონკრეტიკა! – შესაძლოა მიმითითოს მკითხველმა და, კაცმა რომ თქვას, მართალიც იქნება. რა გაეწყობა, უნდა დავაზუსტო. როგორ მუშაობდა მთავრობა, რა ღონისძიებები გატარდა კორონავირუსის პანდემიისა და საგანგებო მდგომარეობის პერიოდში?..

პრემიერ-მინისტრმა დეპუტატებს მთავრობისა და საკოორდინაციო საბჭოს მიერ ორი თვის განმავლობაში გაწეული საქმიანობის ანგარიში წარუდგინა. შეხვედრა თავად გიორგი გახარიას ინიციატივით გაიმართა. იყო პრემიერ-მინისტრის საკმაოდ ვრცელი მოხსენება, პოლიტიკური შეფასებებით გაჯერებული მწვავე და ნაკლებად მწვავე, ზოგჯერ არაკორექტულად დასმული კითხვები, ვისთვის ამომწურავი და დამაჯერებელი, ვისთვისაც ზერელე პასუხები. ბოლოს კი – გიორგი გახარიას დასკვნითი სიტყვა. შემდეგ მოვლენები ძველი და კარგად დავიწყებული სცენარით წარიმართა – დებატების მონაწილეებმა და გარედან მაყურებლებმა შეფასებებისთვის მოიცალეს. რამდენიმე ამონარიდს შემოგთავაზებთ, დარწმუნებული ვარ, რომ საერთო პათოსს გაგიზიარებთ...

ყველაფრით უკმაყოფილო და სამყაროზე გაბრაზებულმა საპარლამენტო თუ არასაპარლამენტო ოპოზიციამ ვერც ამჯერად აჯობა საკუთარ თავს.

საპარლამენტო უმცირესობის ლიდერის მოადგილე გიგა ბოკერია: „გიორგი გახარია კითხვებს არ პასუხობდა, ან პირდაპირ სიცრუეს ამბობდა“.

საპარლამენტო ფრაქცია „ნაციონალური მოძრაობის“ თავმჯდომარე რომან გოცირიძე: „მისი არც ერთი სიტყვა სანდო არ არის... პრემიერ-მინისტრი პარლამენტში მოვიდა ხელცარიელი“.

ფრაქცია „ნაციონალური მოძრაობის“ წევრი თინა ბოკუჩავა: „გიორგი გახარია არის ჯალათი და რაც არ უნდა ეცადოს, ამოეფაროს თეთრ ხალათს, ის თავის სისხლიან ხელებს ვერ დამალავს“.

პარტია „ახალი საქართველოს“ თავმჯდომარე გიორგი ვაშაძე: „მშიერი ქვეყნისა და მშიერი მოსახლეობის პრემიერ-მინისტრი საკუთარ თავს ტაშს არ უნდა უკრავდეს“.

პარტია „ერთიანი საქართველოს“ თავმჯდომარე ნინო ბურჯანაძე: „პოზიტიურია, რომ პრემიერ-მინისტრმა იგრძნო პასუხისმგებლობა, მივიდა პარლამენტში, უპასუხა კითხვებს, თუმცა მისი გამოსვლა თვითკმაყოფილებით იყო გაჯერებული“.

ერთი სიტყვით, ოპოზიციისთვის მოსაწონი და მისაღები მთავრობის არც გაწეული საქმიანობა იყო და არც ამ გარჯის ამსახველი პარლამენტში წარმოდგენილი ანგარიში. გიორგი გახარია კი, ახალს არაფერს ვიტყვი, მმართველი გუნდის ოპონენტებს უკვე დიდი ხანია, რაც „ყელში ჰყავთ გაჩხირული“. სამართლიანობა მოითხოვს და უნდა ითქვას, რომ ამჯერად დებატებისთვის ოპოზიციის მზადყოფნით უკმაყოფილო ოპოზიციის რიგებშივე აღმოჩნდა.

პოლიტიკური ცენტრი „გირჩის“ დამფუძნებელი ზურაბ ჯაფარიძე: „ოპოზიცია ძალიან სუსტი იყო, დებატებს მოუმზადებელი შეხვდა. გიორგი გახარიამ მოიგო. როცა ეკონომიკურ საკითხებზე აპირებ ლაპარაკს, პრემიერ-მინისტრს არ უნდა ჰკითხო, რატომ გაძვირდა წიწიბურა. არის სხვა, გაცილებით უფრო მწვავე პრობლემები... ოპოზიციას კომპეტენცია არ ეყო და გიორგი გახარიამ ბოლოს მას დაცინა“.

მმართველი გუნდი დებატების შედეგებით კმაყოფილებას არ მალავდა და, ვეჭვობ, საფუძველიც ჰქონდა. ბალანსს შეგნებულად დავარღვევ და ხელისუფლების მხოლოდ ორი წარმომადგენლის მოკლე კომენტარს შემოგთავაზებთ. პროსახელისუფლებო ქმედებას ვერავინ დამაბრალებს.

პარლამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე გიორგი ვოლსკი: „სრული ლუსტრაცია იყო, ოპოზიცია და ვირუსი ერთ მხარეს აღმოჩნდნენ“.

საპარლამენტო უმრავლესობის წევრი, პარლამენტის ყოფილი სპიკერი ირაკლი კობახიძე: „ეს იყო არა ანგარიში, არამედ მასტერ-კლასი, რომელიც გოიმური ოპოზიციის წარმომადგენლებს პრემიერ-მინისტრმა ჩაუტარა“.

საინტერესოა, როგორია არბიტრების, პოლიტიკური პრეფერენციებისგან მეტ-ნაკლებად მაინც თავისუფალი ექსპერტ-ანალიტიკოსების შეფასებები?

გია ხუხაშვილი: „ხელისუფლების დღის წესრიგი მორგებულია არჩევნებს, ის, სამწუხაროდ, არ ფიქრობს ეკონომიკაში სისტემური ცვლილებების განხორციელებაზე“.

ვახტანგ ძაბირაძე: „იშვიათი შემთხვევა იყო, შეიძლება გამონაკლისიც კი, როდესაც მმართველმა გუნდმა სწორად განსაზღვრა თემაც და სწორად წაიყვანა კამათიც“.

გიორგი ცუცქირიძე: „დადასტურდა მწარე რეალობა, პოლიტიკური კლასი ამორტიზებულია და განახლებას საჭიროებს... ამ ტიპის ოპოზიცია არის კატასტროფა“.

ხათუნა ლაგაზიძე: „ოპოზიციამ უნდა დაინახოს გამოწვევა – კარს მომდგარი არჩევნები მისთვის რთული იქნება. „ქართული ოცნების" ამომრჩეველმა მიიღო ის, რასაც ეძებდა. ეს არის ძლიერი პრემიერი, რომელმაც დადო შედეგი ვირუსთან ბრძოლაში და რომელსაც მიღწეულმა შედეგმა თავდაჯერება შემატა“.

პარლამენტში გამართული დებატების შინაარსზე დეტალურად არ შევჩერდები. იმედია, რომ მკითხველს კარგად მოეხსენება. თუმცა, ერთს დავძენ, პრემიერ-მინისტრი ბოლო დროს მისი შესაძლო გადადგომის თაობაზე გავრცელებულ ინფორმაციასაც გამოეხმაურა. „კი არ მივდივარ, მოვდივარ!“ – თქვა გიორგი გახარიამ და მისთვის დამახასიათებელი პირდაპირობით დაუსვა წერტილი. სხვისი არ ვიცი, ჩემთვის კი მოახლოებული საპარლამენტო არჩევნების კონტექსტში სწორედ ეს ხაზგასმული რეპლიკა იყო ყურადსაღები.

ერთი სიტყვით, პრემიერ-მინისტრი გამორჩეულად დამაჯერებელი იყო. სავარაუდოდ, მისი ეს განწყობა ეროვნულ სიამაყეს გადაედო... რომელ ერთს? – შესაძლოა ჩამეძიოს მკითხველი და დავაკონკრეტებ – ლარს! ფაქტია, რომ ზედიზედ ორი დღის განმავლობაში ეროვნული ვალუტა, მართალია მცირედით, მაგრამ გამყარდა. თუმცა, ვითარება უმძიმესია. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენს რეგიონში, ეპიდემიოლოგიური თვალსაზრისით, საქართველოსთან შედარებით ბევრად რთული სიტუაციაა, ლარს მაინც ყველაზე მეტად გაუჭირდა.     

ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევის ცენტრის ინფორმაციით, მარტში ლარი რეკორდულად, 22 პროცენტით გაუფასურდა. შედარებისათვის: ამავე პერიოდში დაახლოებით 20 პროცენტით შემცირდა რუსული რუბლი, თურქული ლირა – 16 პროცენტით, აზერბაიჯანული მანათისა და სომხური დრამის რყევის დიაპაზონი კი 2 პროცენტის ქვემოთ არის.   

ანალიტიკოსთა ერთი ნაწილი მიიჩნევს, რომ ამჟამინდელი საშუალო კურსი 3.20 – წონასწორობის ხელოვნური წერტილია, რადგან ეროვნული ბანკი ყველანაირად ცდილობს, ლარის შემდგომი დევალვაცია და გაუფასურება არ მოხდეს.

ფინანსისტი ნიკა შენგელია: „თუ ლარის გაცვლითი კურსი 3.30-ს გადასცდება, პროდუქტებსა და მომსახურებაზე ფასების 8-12 პროცენტით გაძვირებაა მოსალოდნელი. ამიტომ ეროვნული ბანკი სავალუტო ბაზარზე აქტიურად ერევა და მარტის თვიდან დღემდე უკვე 120 მილიონი დოლარი აქვს გამოტანილი ინტერვენციების სახით“.

რა აუფასურებს ეროვნულ ვალუტას, როდესაც რეგიონის სხვა ქვეყნებში ეპიდემიოლოგიური თვალსაზრისით ბევრად მძიმე ვითარებაა, ვიდრე ჩვენთან? როგორც ანალიტიკურ წრეებში ამბობენ, ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ეროვნული ბანკის პოლიტიკაა. 

ეკონომისტი მიხეილ თოქმაზიშვილი: „ამ შემთხვევაში არსებობს როგორც სუბიექტური, ისე ობიექტური მიზეზები. სუბიექტური მიზეზებიდან შეგვიძლია ხაზი გავუსვათ, რომ მთელი წლის განმავლობაში ეროვნული ბანკის რეაქცია ყოველთვის დაგვიანებულია ხოლმე, ამიტომ ნდობა დაეცა, ხოლო რისკები უფრო მეტად გაიზრდა. მეორე მხრივ, ვიცით, რომ რეგიონის ქვეყნებში მკაცრი აკრძალვები არ დაწესებულა, შესაბამისად, ეკონომიკამაც უფრო თავისუფლად იმუშავა. საქართველოში კი კორონავირუსის პანდემიის პირობებში ყველაფერი გაჩერდა და ესეც არის მიზეზი იმისა, რომ ლარი რეკორდულად გაუფასურდა“.

როგორია პროგნოზი? ექსპერტ-ანალიტიკოსთა უმრავლესობა მოკლევადიან პერიოდში ლარის კიდევ მეტად გაუფასურების საშიშროებას ვერ ხედავს. მათი თქმით, სავარაუდოდ, ლარი ერთხანს ამ ნიშნულზე შეჩერდება, მაგრამ საშუალოვადიან პერიოდში ის გაუფასურდება. ეს პროცესი დინამიკურად წარიმართება.

ვნახოთ, დრო გვიჩვენებს. ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ეკონომიკის ამუშავებას იმპორტის გააქტიურება მოჰყვება, შესაბამისად გაიზრდება უცხოურ ვალუტაზე მოთხოვნაც, რაც ლარის სიმყარეს დამატებით პრობლემას შეუქმნის. კი, მაგრამ ეკონომიკის ამუშავებით ექსპორტიც მოიმატებს. შედეგად ქვეყანაში მეტი ვალუტა შემოვა – ბრძანებს მკითხველი და ძნელია, არ დაეთანხმო. თუმცა, სწორედ ეს არის მთავარი – მარტივი ჭეშმარიტებაა, რომ მოთხოვნა-მიწოდების ბალანსი განსაზღვრავს ლარის კურსს. შესაბამისად, სხვა მაკროეკონომიკურ პარამეტრებთან ერთად, მნიშვნელოვანი იქნება იმპორტ-ექსპორტის სალდო, რომელიც საქართველოს მკვეთრად უარყოფითი აქვს. და, მაინც, გადამწყვეტია ეკონომიკური აქტიურობის მასშტაბები, როგორი იქნება ტემპი, რის საშუალებას მოგვცემს COVID-19?..      

332
ნავთობსაქაჩი

მოსაზრება: აშშ შესაძლოა საკუთარი ნავთობის გარეშე დარჩეს

104
(განახლებულია 18:14 28.05.2020)
ამერიკელები ნავთობმოპოვების რეკორდული ჩამოშლის ზღვარზე აღმოჩნდნენ. გაზისა და ნავთობის საბურღი დანადგარების რაოდენობა ქვეყანაში ისტორიულ მინიმუმამდე დაეცა, კომპანიები მასობრივად აცხადებენ გაკოტრების თაობაზე და მუშაობას აჩერებენ.

ნატალია დემბინსკაია

ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა შესაძლოა დაკარგოს ფიქალური დარგი, რომლის აღდგენასაც წლები დასჭირდება. რატომ იყო კოლაფსი გარდაუვალი?

საბურღების რეკორდული შემცირება 

2019 წელს, გადაუსწრეს რა რუსეთსა და საუდის არაბეთს, ამერიკელები ლიდერები გახდნენ ნავთობმოპოვებაში — ფიქალური ნავთობის წყალობით. 70 წლის განმავლობაში აშშ შავი ოქროს ნეტო–ექსპორტიორი გახდა.

„ნავთობმრეწველობას სიურპრიზები ახასიათებს — ფიქალურმა რევოლუციამ თავდაყირა დააყენა ნავთობის ფასები, წარმოება და სავაჭრო ნაკადები“, — განაცხადა მაშინ პრეზიდენტ ჯორჯ ბუში-უმცროსის მრჩეველმა ენერგეტიკის საკითხებში და კონსალტინგური კომპანია Rapidan Energy-ს პრეზიდენტმა ბობ მაკენლიმ.

მაგრამ ფიქალურ დარგს მკვეთრ შენელებას უწინასწარმეტყველებდნენ: რეკორდის საფასური ჭაბურღილების გამოფიტვა, ინფრასტრუქტურისთვის უზარმაზარი დანახარჯები და კაპიტალდაბანდებების უკმარისობა გახდა.

ვარაუდობდნენ, რომ პრობლემები 2021 წელს დაიწყებოდა, მაგრამ კორონავირუსულმა პანდემიამ ენერგომატარებლებზე მოთხოვნა და ნავთობის კოტირებები ჩამოშალა. ამან პირველ რიგში ვალებში ჩაფლული მეფიქალეები დააზარალა, რომლებიც ინვესტიციების მწვავე უკმარისობას განიცდიდნენ.

მაისის ბოლოს ნავთობისა და გაზის სერვისულმა კომპანია Baker Hughes-მა განაცხადა, რომ მოქმედი საბურღი დანადგარების რაოდენობა აშშ-ში ისტორიულ მინიმუმამდე შემცირდა და მწყობრში მხოლოდ 318 ერთეული დარჩა, როცა ერთი წლის წინ მათი რაოდენობა 983 იყო.

მოპოვებების მესამედი დაიკარგება

ShaleProfile Analytics-ის პროგნოზით, აშშ ფიქალური ნავთობმოპოვების მესამედს იზარალებს. 

კრიზისმა დარგის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა გაამწვავა — ჭაბურღილების სწრაფი გამოფიტვა ტექნოლოგიის თავისებურებების გამო. ბურღვის დასრულებიდან მოკლე ხანში ფიქალურ საბადოებზე მოპოვება ეცემა და ადრინდელ წარმოებაზე საუბარიც აღარ არის. ამის საკომპენსაციოდ გამუდმებით ახალი ჭაბურღილებია საჭირო. მაგრამ ახლანდელ ვითარებაში ეს უბრალოდ შეუძლებელია: კომპანიები მასიურად კოტრდებიან.

Haynes & Boone-ის მონაცემებით, წლის დასაწყისიდან გაკოტრების პროცედურა 17-მა მწარმოებელმა დაიწყო, რომელთა საერთო დავალიანება დაახლოებით 14 მლრდ დოლარია.

მათ შორისაა ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ფიქალური კომპანია Whiting Petroleum და ასევე ისეთი გიგანტები, როგორებიცაა California Resources და Chesapeake Enеrgy. მაისის ბოლოს სასამართლოში გაკოტრების თაობაზე დოკუმენტაცია წარადგინა კომპანია Unit-მაც.

დალასის ფედერალური სარეზერვო ბანკის კვლევების თანახმად, ერთ ბარელზე 40 დოლარის ღირებულების პირობებში ერთი წლის განმავლობაში მწარმოებელთა მხოლოდ 15% გადარჩება. მეფიქალეების გადამრჩენელი გაძვირება კი არ ივარაუდება.

აშშ-ის ენერგეტიკული ინფორმაციის სამმართველოს პროგნოზით, Brent-ის მარკის ნავთობის საშუალო ფასი 2020 წელს 34,31 დოლარი იქნება ბარელზე, და 45,62 დოლარი – 2021 წელს. ხოლო დასავლეთ-ტეხასური WTI 30,10 დოლარი ეღირება მიმდინარე წელს და 43,31 დოლარი – მომდევნო წელს.

აღდგენას წლები დასჭირდება  

შედეგად, ანალიტიკოსების აზრით, აშშ-ში ფიქალური მოპოვება შესაძლოა 5 მლნ ბარელამდე დაეცეს დღე-ღამეში. The Wall Street Journal-ის ინფორმაციით, ქვეყნის 15-მა უმსხვილესმა ფიქალურმა კომპანიამ ახალი ჭაბურღილების დამუშავებაზე გამოყოფილი ბიუჯეტი საშუალოდ 48%-ით შეამცირა. წარმოების წინანდელ მოცულობებზე დაბრუნებას, პანდემიის გამო მოთხოვნების დაცემის პირობებში, ისინი ვერ შეძლებენ.

„დიდი ალბათობით, წლები გავა, სანამ ისინი ძველ დონეს დაუბრუნდებიან — თუ საერთოდ ოდესმე მოხდა ეს“, — წერს გამოცემა.

ასე რომ, ექსპერტების აზრით, ამერიკელებმა შესაძლოა ლიდერობა დაკარგონ. მათ არც ისე ბევრი ინსტრუმენტი აქვთ საიმისოდ, რომ ეს არ დაუშვან.

„ამერიკა თითქმის გარანტირებულად დაკარგავს პირველ ადგილს წელს, — განუცხადა CNBC-ს სასაქონლო ბაზრების, Emirates-ის ანალიტიკოსმა ედვარდ ბელმა. — და ეს, სავარაუდოდ, იმაზე ადრე მოხდება, ვიდრე მოსალოდნელია“.

„კორონავირუსულმა პანდემიამ დაანგრია ნავთობწარმოება, გამოიწვია ბენზინზე, საავიაციო და დიზელის საწვავებზე მოთხოვნის სწრაფი და უპრეცედენტო დაცემა. ამას დაამატეთ რუსეთსა და საუდის არაბეთს შორის „ფასების ეპიკური ომი“ და ამერიკული ნავთობკომპანიების ბალანსებზე არსებული უზარმაზარი დავალიანებები“, — აღნიშნავენ Bloomberg Intelligence-ის ანალიტიკოსები.

ამ ყველაფერთან ერთად ამერიკელი მეფიქალეები შესაძლოა იოლ ნადავლად იქცნენ მათთვის, ვინც კომპანიების შერწყმა–შთანთქმაზე ნადირობს.

უმთავრესი საფრთხე ჩინეთიდან მომდინარეობს — მისი აღდგენის გზაზე დამდგარი ეკონომიკითა და გაიაფებული უცხოური აქტივების მიმართ ინტერესებით.

ამერიკული ნავთობსაბადოების საშუალო ფასი ორჯერ შემცირდა მას შემდეგ, რაც ერთი ბარელი 60 დოლარი ღირდა: 42 ათასიდან 20 ათას დოლარამდე. და ვაშინგტონში ძალიან უფრთხიან ჩინეთის შეჭრას რღვევად ენერგეტიკულ სექტორში.

„მტრულად განწყობილი ქვეყნების მხრიდან პრობლემური ფიქალური კომპანიებისა შესყიდვა ტეხასში, და არა მარტო ტეხასში, სერიოზული პრობლემაა ეროვნული უსაფრთხოებისთვის“, — მიაჩნიათ ტეხასელ ნავთობ–მარეგულირებლებს.

მართალია, ჩინელების მიერ კომპანიების შთანთქმა ნაკლებსარწმუნოა — ამას მთავრობა არ დაუშვებს, მაგრამ არსებობს შემოვლითი გზები. მაგალითად, არასტრატეგიული აქტივების ნაწილის შესყიდვა ან ერთობლივი საწარმოების შექმნა.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

104
ამირან გამყრელიძე

გამყრელიძე: ჩამოყალიბდა ე.წ. საბურთალოს კლასტერი

19
ბოლო მონაცემებით, საქართველოში კორონავირუსის შემთხვევები 757–მდე გაიზარდა, გამოჯანმრთელდა 600 ადამიანი, გარდაიცვალა – 12.

თბილისი, 30 მაისი - Sputnik. საქართველოში ახალი, ე.წ. საბურთალოს კლასტერი ჩამოყალიბდა და დიდი ალბათობით, შესაძლოა, ინფიცირების პირველწყარო მედიკოსი იყოს, განაცხადა დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა ამირან გამყრელიძემ.

საქართველოში დღეს კორონავირუსის 11 ახალი შემთხვევა დადასტურდა, რომელთაგან ცხრა ორი დღის წინ დადასტურებული შემთხვევების კონტაქტებია. გამყრელიძის განმარტებით, ისინი ერთი ოჯახის წევრები და ოჯახის ახლო კონტაქტები არიან.

მისი თქმით, თბილისში დადასტურებული კორონავირუსის კონტაქტების კვლევა მიმდინარეობს და ხდება მათი გადაყვანა საკარანტინო სივრცეებში.

„ამ კონტაქტების კვლევა გუშინ და დღეს მიმდინარეობს ძალიან ინტენსიურად. უკვე გამოკვლეულია დაახლოებით 50-მდე კონტაქტი.  ამ კონტაქტებიდან,  გარდა გუშინწინ დადგენილი ორისა ანუ პირველწყაროსი,  ცხრას დაუდგინდა კოვიდინფექცია. კონტაქტების კვლევა ამ წუთშიც გრძელდება. კოვიდინფიცირებულები გადაყვანილი არიან საავადმყოფოებში,  ხოლო კონტაქტების გადაყვანა ხდება თანდათან საკარანტინო სივრცეებში თბილისში“, – განაცხადა ამირან გამყრელიძემ.

დაავადებათა კონტროლის  ცენტრის ხელმძღვანელის განცხადებით, ინფიცირების პირველადი წყარო, შესაძლებელია, იყოს მედიკოსი. 

„მე პერსონალურ ინფორმაციას არასოდეს გავცემ. შემიძლია, გითხრათ, რომ ესენი არიან ერთი ოჯახის და ოჯახთან ძალიან ახლო კონტაქტები. კიდევ ერთხელ გიდასტურებთ, რომ ეს კლასტერი გახლავთ საბურთალოზე და გიდასტურებთ იმას, რომ მიმდინარეობს ამ კლასტერის, როგორც ინფიცირებულის ყველა კონტაქტის კვლევა. ესენი არიან დევნილები თუ ადგილობრივი მცხოვრებლები, მე ამას ვერ დავაზუსტებ“, – აღნიშნა ამირან გამყრელიძემ.

გამყრელიძემ მოსახლეობას სიმშვიდისკენ და  წესების მკაცრად დაცვისკენ მოუწოდა.

ბოლო  მონაცემებით, საქართველოში კორონავირუსის შემთხვევები 757–მდე გაიზარდა, გამოჯანმრთელდა 600 ადამიანი, გარდაიცვალა – 12.

კარანტინში იმყოფება 2966 ადამიანი, ხოლო სტაციონარებში – 250. საქართველოს სამი მოქალაქე სამშობლოში უცხოეთიდან გადმოიყვანეს სამკურნალოდ.

კორონავირუსის პირველი შემთხვევა საქართველოში 26 თებერვალს დადასტურდა. 

ამ კვირის პირველ დღეებში კორონავირუსის სულ რამდენიმე შემთხვევა გამოვლინდა - 1-3 ერთ დღეში. გუშინ 8 ახალი შემთხვევა დაემატა. ექსპერტები ვარაუდობენ, რომ ასეთი ნახტომისებური ზრდა მკაცრი შეზღუდვების მოხსნას უკავშირდება.

საქართველოში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა 26 თებერვალს დაფიქსირდა. კორონავირუსის პანდემიასთან დაკავშირებით საქართველოში 21 მარტს საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა, რომელიც 23 მაისს გაუქმდა, თუმცა ზოგიერთი შეზღუდვა კვლავ დარჩა. ხელისუფლება შეზღუდვებს ეტაპობრივად ხსნის.

19
თემები:
COVID-19 საქართველოში