მენავთობე ნიღბით

ნავთობის ფასები და ალტერნატიული ენერგეტიკის კარხი: ვინ გამოვა გამარჯვებული

47
(განახლებულია 20:17 17.03.2020)
კორონავირუსის განვითარების ფონზე ნავთობის ფასების მკვეთრმა ვარდნამ მაშინვე წამოჭრა კითხვა, რამდენადაა ერთმანეთთან კავშირში ეს ორი მოვლენა და რა გლობალური შედეგები შეიძლება მოიტანონ მათ.

ალექსეი მასლოვი

უშუალო დამოკიდებულება თითქოს აშკარაა: ჩინეთში წარმოების 40–60 პროცენტით შემცირება და ექსპორტის მკვეთრი შემცირება, ენერგოპროდუქტებზე ჩინეთის, როგორც „მსოფლიო ფაბრიკის“ მოთხოვნის ვარდნა, მსოფლიოს მსხვილ ქვეყნებში კარანტინები და დისტანციური მუშაობის რეჟიმზე გადასვლა და როგორც შედეგი – დომინოს პრონციპით ნავთობის ფასების ვარდნა. მაგრამ რატომღაც ისე ჩანს, რომ ეპიდემიამ მხოლოდ სტიმული მისცა იმას, რაც უკვე დიდი ხანია მზადდებოდა.

ნავთობზე ფასები მანამდეც ეცემოდა კრიტიკული სამხედრო მოვლენების გამო: 1991 წლის 17 იანვარს ნავთობის ფასი 34,8%-ით დაეცა სპარსეთის ყურეში დაწყებული ომის ფონზე; ფასები დაეცა 2001 წლის სექტემბერ–ნოემბერში აშშ-ზე განხორციელებული ტერორისტული შეტევის გამო. მაგრამ ამჯერად ფასები ეცემა მშვიდობიან დროში და ის რუსეთის OPEC+-ის შეთანხმებიდან გასვლას უკავშირდება. ეს ყველაფერი კი იმაზე მეტყველებს, რომ ვარდნას აქტიურად ასტიმულირებდა სხვა ძალა, არის „ხელით ქმნილი“ და არანაირად არ უკავშირდება კორონავირუსის გავლენას ან ჩვეულებრივ ეკონომიკურ ფაქტორებს. 

ამ ვითარებაში არიან გამარჯვებულებიც და დამარცხებულებიც. მნიშვნელოვანი საკითხია ის, რამდენად შეეხება ნავთობის ფასების რყევა რუსეთის პარტნიორებს ნავთობისა და გაზის სექტორში, უპირველესად კი ჩინეთს. რუსეთ–ჩინეთის ნავთობისა და გაზის სექტორში თანამშრომლობა გარკვეულწილად დაცულია გრძელვადიანი კონტრაქტებით, მაგრამ ფორსმაჟორულ ვითარებაში, როგორიცაა ვირუსული პანდემია, ბევრი გარიგება შესაძლოა გადაიხედოს, მაგალითად, იმ ნაწილში, რომ ჩინეთი უფრო ნაკლებ ნავთობსა და გაზს აირჩევს, რაც რუსეთის ნავთობშემოსავლებზე აისახება.

აშშ-ს ნავთობზე ფასების ხანგრძლივი ვარდნა არ აწყობს, ვინაიდან ეს დაახლოებით 40 დოლარად ღირებული ფიქალური ნავთობის მოპოვებას ჩამოშლის. ახლანდელი ფასები ასევე არახელსაყრელია საუდის არაბეთისთვისაც, რომლის ბიუჯეტიც ნავთობზე 65 დოლარის (და მეტი) გაანგარიშებით იგება.

სამაგიეროდ შესამჩნევ მოგებაში არიან ჩინეთი და აზიის სხვა ქვეყნები, რომლებსაც ნავთობის მნიშვნელოვნად დაბალ ფასად შეძენის შანსი ეძლევათ და ამით საკუთარი ეკონომიკის აღდგენას აიოლებენ.

როგორც წესი, ნავთობზე ფასების ვარდნა სტიმულს აძლევდა აზიური ქვეყნების ეკონომიკურ ზრდას და ეს ამჯერადაც მისცემს მთავრობებს შესაძლებლობას, დაიწყონ სტიმულირების ფისკალური ღონისძიებები. თუმცა ახლანდელ პირობებში იაფი ნავთობის უპირატესობა, შესაძლოა, ბევრად მეტად ზომიერი გამოდგეს კორონავირუსის გამო სამომხმარებლო მოთხოვნის შესუსტების გამო.

აშკარაა ისიც, რომ ნავთობზე ფასების ვარდნა გავლენას მოახდენს მალაიზიისა და ინდონეზიის ბიუჯეტებზე — აზიის რეგიონში ნავთობის ექსპორტიორ ორ ქვეყანაზე, და შეზღუდავს მათ შესაძლებლობებს, ჩართონ ეკონომიკის გამოცოცხლების ფინანსური სტიმულები. 

ამ საკითხს სხვა მხარეც აქვს. ნავთობზე ფასების ვარდნა პრაქტიკულად უსარგებლოს ხდის ალტერნატიულ ენერგეტიკას, მათ შორის, ქარისა და მზის ენერგიებს. და სწორედ ეს საკითხია ძალიან არსებითი ჩინეთისთვის.

ენერგიის ალტერნატიული წყაროები ბოლო დროს ჩინეთის მიერ განიხილებოდა როგორც არა მარტო ახალი „სუფთა“ ეკონომიკის შექმნის მეთოდი, არამედ როგორც ენერგეტიკის სფეროში უსაფრთხოების უზრუნველყოფის, ნავთობისა და გაზის უმსხვილესი ექსპორტიორებისგან „ჩახსნის“ საშუალება. პრინციპში, ენერგიის განახლებადი წყაროების გამოყენების ზრდა მთელ მსოფლიოში ამ დრომდე მხოლოდ ზრდიდა ჩინეთის გავლენას, რომელიც, მოითხოვდა რა განახლებადი ენერგიის წყაროების გამოყენების გაზრდას, ნავთობის მსხვილი ექსპორტიორების გავლენას ძირს უთხრიდა. ყველაფრიდან ჩანს, რომ, მიუხედავად უზარმაზარი კაპიტალდაბანდებებისა, ჩინეთს უახლოეს მომავალში ამის გაკეთება არ გამოუვა.

ჩინეთი მზის ბატარეების, ქარის ტურბინების, აკუმულატორებისა და ელექტრო სატრანსპორტო საშუალებების ყველაზე მსხვილი მწარმოებელი და ექსპორტიორია მსოფლიოში. ქვეყნის მეცამეტე ხუთწლიანი გეგმა (2016-2020) ელექტროენერგიის სფეროში მიმართულია არაწიაღისეული საწვავის წილის გაზრდისკენ ელექტროენერგიის წარმოებაში. 2020 წლისთვის ის 35-დან 39 პროცენტამდე უნდა გაზრდილიყო. ჩინეთის ენერგეტიკის ეროვნული სამმართველო და განვითარებისა და რეფორმების ეროვნული კომიტეტი 360 მლრდ დოლარის ჩადებას გეგმავდნენ ენერგიის განახლებადი წყაროების შემუშავებასა და 13 მლნ სამუშაო ადგილის შექმნაში 2020 წლისთვის.

ჯერ კიდევ ერთ წელზე ცოტა მეტი ხნის წინ ენერგიის ალტერნატიულ წყაროებზე მსჯელობას პოზიტიური რომანტიზმის ელფერი დაჰკრავდა. მოხსენებაში „ახალი სამყარო: ენერგიის ტრანსფორმაციის გეოპოლიტიკა“, რომელიც 2019 წლის იანვარში იყო წარმოდგენილი, ამტკიცებდნენ, რომ განახლებადი ენერგიის წყაროების სწრაფი ზრდის გეოპოლიტიკური და სოციალურ–ეკონომიკური შედეგები შესაძლოა ისეთივე ღრმა აღმოჩენილიყო, როგორც ეს ორი საუკუნის წინ მოხდა წიაღისეულ საწვავზე გადასვლისას. მოსალოდნელი ცვლილებები მოიაზრებდა ახალი ენერგეტიკული ლიდერების გამოჩენას მსოფლიოში, ვაჭრობის სტრუქტურის შეცვლასა და ახალი ენერგეტიკული ალიანსების განვითარებას. ასევე „ნახშირწყალბადოვანი ქვეყნების“ არასტაბილურობასა და სხვ. ფიქრობდნენ, რომ ჩინეთი თავისი ენერგეტიკის ტრანსფორმაციით გამარჯვებული დარჩებოდა ენერგეტიკული უსაფრთხოების თვალსაზრისითაც, ვინაიდან უკვე ეკავა ლიდერის პოზიცია არა მარტო წარმოებაში, არამედ ინოვაციებსა და განახლებადი ენერგიის წყაროების დანერგვაში: 2017 წელს ენერგიის განახლებად წყაროებში ინვესტიციებმა ჩინეთის მხრიდან მსოფლიო ინვესტიციების 45% შეადგინა. 

ამ დროისათვის ევროპა, ჩინეთი და იაპონია ძლიერ არიან დამოკიდებული წიაღისეული საწვავის იმპორტზე, მაგრამ ენერგიის განახლებადი წყაროების წილის ზრდის კვალდაკვალ მათი ენერგეტიკული დამოუკიდებლობა შეიძლებოდა გაზრდილიყო. იაპონია ყველაზე მეტად დამოკიდებული ქვეყანაა: წიაღისეული საწვავის მისი წმინდა იმპორტი მთლიანი შიდა პროდუქტის 5%-ს შეადგენს. სამხრეთ აზია თავისი მთლიანი შიდა პროდუქტის 3%-ს ხარჯავს წიაღისეული საწვავის სახეობების იმპორტზე. თეორიულად, იმ ქვეყნებში, რომლებიც იმპორტირებული წიაღისეული სახეობებიდან ქვეყნის შიგნით წარმოებულ ენერგიის განახლებად წყაროებზე გადადიან, მნიშვნელოვნად უნდა გაუმჯობესდეს სავაჭრო ბალანსი.

ჩინეთი აქტიურად იწევდა ენერგიის ახალი წყაროებისკენ ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში. 2017 წლის დასაწყისისთვის მსოფლიოში ხუთიდან ოთხ უმსხვილეს გარიგებას ენერგიის განახლებადი წყაროების შესახებ ჩინური კომპანიები დებდნენ. ჩინეთი ფლობს ექვსიდან ხუთ უდიდეს მზის მოდულს მწარმოებელი კომპანიებისათვის და ასევე ქარის ტურბინების მსოფლიოში უმსხვილეს წარმოებას.

ჩინეთის წამყვანმა ტექნოლოგიურმა კომპანიებმა, უპირველესად, მონაცემთა შენახვისა და დამუშავების კუთხით, უკვე დიდი ხანია დაიწყეს ენერგიის განახლებად წყაროებზე გადასვლა.

ჩინეთი ალტერნატიულ წყაროებზე გადასვლას სხვა მიზეზითაც გეგმავდა. ეს გარემოს დაბინძურებასთან ბრძოლა იყო. RAND Corporation-მა ანალიზის საფუძველზე დაასკვნა, რომ ჰაერის დაბინძურებასთან ბრძოლა 2012 წელს ჩინეთს 535 მლრდ დოლარი დაუჯდა, ანუ მთლიანი შიდა პროდუქტის 6,5%.

ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ ჩინეთი ალტერნატიული ენერგეტიკის უმსხვილესი ბაზარია მსოფლიოში, 2018 წელს ელექტროენერგიის წარმოებაში ქარის ენერგია მხოლოდ 5,2%-ს, მზის ენერგია კი 2,5%-ს შეადგენდა. განახლებად ენერგეტიკაში პრობლემები ჩინეთს ამერიკა–ჩინეთის სავაჭრო ომის პარალელურად დაეწყო 2018 წლის შუა პერიოდში. თავად ბატარეების უზარმაზარი მინდვრების მოწყობა, რომელიც მზის ენერგიის გენერირებას ახდენს, მეტად ძვირი საქმე გამოდგა. დაიწყო სუბსიდიების შემცირება ქარისა და მზის ენერგეტიკაში. ამასთან ცენტრალურმა ხელისუფლებამ მკვეთრად გაზარდა იმის ფინანსირება, რასაც ის „ახალი ენერგიის“ მიღებას უწოდებს — ანუ ფიქალური გაზის მოპოვებასა და მეთანის გამოყოფას ნახშირიდან. 

ამგვარად, ახლანდელი სიტუაციის პარადოქსი არის შემდეგში: ჩინეთს ტრადიციულ ენერგომატარებლებზე დაბალი ფასი ისე ესაჭიროება, როგორც არავის სხვას. მთელი მსოფლიო ელოდება სწორედ ჩინური ეკონომიკის აღდგენას. კორონავირუსის ქვეყნის შიგნით სწრაფად დამარცხების შემდეგ ქვეყნისადმი ნდობაც თანდათან ბრუნდება. მთელი მსოფლიოს ეკონომიკის აღდგენას ბევრი სწორედ ჩინური წარმოების განახლებასა და ჩინეთის მოთხოვნის ზრდას უკავშირებს. ამის გაკეთება კი ნავთობზე მანამდე არსებული ფასების პირობებში ძალიან რთული და ძვირი იქნებოდა.

მაგრამ ალტერნატიულ ენერგიაზე შემდგომი გადასვლის გეგმა — დაე, ხანგრძლივი და მტკივნეული — რომელიც ეტაპობრივად, თუნდაც ნაწილობრივ, გამოიყვანდა ჩინეთს ნავთობსა და გაზზე დამოკიდებული მდგომარეობიდან, დიდი ხნით დაიმარხა. ჩინეთს ძველ მოდელებზე დაბრუნება მოუწევს.

თუმცა, ნავთობის ახალი ფასი ძალიან აწყობს ჩინეთს, ის უზარმაზარ ბონუსს იღებს, რაც მას საშუალებას მისცემს, „განახლდეს“ მინიმალური დანაკარგებით.

მთლიანობაში, 2020 წლის პირველ ნახევარში, აშკარაა, რომ კორპორატიული ვარდნები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით მოხდება, რასაც მერე მკვეთრი ნახტომი მოჰყვება — როგორც ეკონომიკის აღდგენის ფორმა. ამან 2020 წლის გლობალური შემოსავლების ზრდის პერსპექტივები შეიძლება ზომიერად ნეგატიური გახადოს. და ამ ფონზე აზიური ბაზრები, რომლებიც იაფი ენერგიის ძირითადი ბენეფიციარები არიან, უფრო მდგრადები და წარმატებულები აღმოჩნდებიან, ვიდრე ექსპორტიორი ქვეყნების ბაზრები.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

 

47
თემები:
მსოფლიო დღეს (1928)

მოსაზრება: დასავლეთმა პირველად აღიარა რუსეთის წარმატება სირიაში

89
(განახლებულია 20:05 07.08.2020)
აშშ-ის კონგრესის კვლევების სამსახურმა 49-გვერდიანი მოხსენება გამოაქვეყნა სათაურით „სირიაში შეიარაღებული კონფლიქტის მიმოხილვა და აშშ-ის რეაქცია“.

ანდრეი კოცი

რომ არა რუსების დახმარება, ბაშარ ასადი ომს წააგებდა — ამერიკელებმა აღიარეს, რომ სწორედ მოსკოვის, ასევე ირანისა და „ჰესბოლას“ ჩარევამ მისცა საშუალება სირიის არმიას, განედევნა ქვეყნის დიდი ნაწილიდან უკანონო შეიარაღებული დაჯგუფებები. ასეთია კონგრესის კვლევების სამსახურის 49-გვერდიანი მოხსენების დასკვნა, სათაურით „სირიაში შეიარაღებული კონფლიქტის მიმოხილვა და აშშ-ის რეაქცია“.

ძალთა განაწილება

დოკუმენტში ილუსტრირებულია სირიის რუკა. ქვეყნის ცენტრალურ, დასავლეთ და სამხრეთ ნაწილებს ბაშარ ასადის მთავრობა აკონტროლებს — იორდანიასთან საზღვარზე მცირე ანკლავის გამოკლებით, სადაც აშშ-ის ბაზა ატ-ტანფი მდებარეობს. იდლიბში ექსტრემისტული დაჯგუფებებისა და თურქეთის ხელისუფლებაა, ხოლო ჩრდილოეთი ტერიტორიები და ევფრატის აღმოსავლეთით — ქურთებისაა.

აქ ანალიტიკოსები ეშმაკობენ. საქმე ისაა, რომ ამ მიწებს სწორედ რომ ვაშინგტონი აკონტროლებს. ისინი იქ ცოტანი არიან — მოხსენების თანახმად, დაახლოებით 600, მაგრამ მათი პოზიციები ძირითადი ნავთობსაბადოების ირგვლივაა განლაგებული ნახშირწყალბადებით მდიდარ ამ რეგიონში. გარდა ამისა, სირიის აღმოსავლეთში კერძო სამხედრო კომპანიების რამდენიმე ასეული მებრძოლიც მოქმედებს. დოკუმენტში აღნიშნულია, რომ ოფიციალურ მთავრობას აშშ-ის ამ რეგიონში ყოფნა უკანონოდ მიაჩნია, მაგრამ ვაშინგტონში ამბობენ, რომ ნავთობის ტერორისტებისგან დაცვაა აუცილებელი.

მოხსენების ავტორები არ მალავენ, რომ ზოგჯერ ასადის არმიასთან შეტაკებები ხდება. მათი მტკიცებით, მიმდინარე წლის თებერვალში კამიშლის დასახლებული პუნქტის ბლოკ-პოსტზე სირიელმა სამხედროებმა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების პატრული დაცხრილეს. არავინ დაშავებულა. გარდა ამისა, მოხსენებაში ასევე ნათქვამია, რომ ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში გახშირდა რუს და ამერიკელ სამხედროთა შორის უშუალო დაპირისპირების შემთხვევები.

ინტერნეტში უკვე ათამდე ვიდეორგოლია გავრცელებული, რომლებზეც აღბეჭდილია, როგორ ცდილობენ აშშ-ის ჯავშანმანაქანები რუსეთის სამხედრო პოლიციის ავტომობილების ბლოკირებას. საბედნიეროდ, საქმე სროლამდე არ მისულა.

რუსეთი არ წავა

მთლიანობაში ამერიკელები აღიარებენ, რომ ისრაელის ავიაიერიშებმა ირანის ობიექტებზე და ასევე ანტირუსულმა სანქციებმა ვერ აიძულეს თეირანი და მოსკოვი, უარი ეთქვათ ბაშარ ასადის მხარდაჭერაზე, ან რაღაც დონით მაინც შეეზღუდათ მისთვის დახმარება.

„შეერთებულმა შტატებმა ბოლომდე ვერ შეაფასა მოსკოვის სურვილი, გამოიყენოს სირია თავისი გავლენის გავრცელების პლაცდარმად ახლო აღმოსავლეთში, — წერენ ანალიტიკოსები. — არ შეიძლება გამოირიცხოს რუსეთთან, ირანთან ან მათ „პროქსებთან“ პირდაპირი სამხედრო შეტაკება. გარდა ამისა, აუცილებელია გავიგოთ, რამდენად შორს შეიძლება წავიდეს მოსკოვი თავისი სირიელი მოკავშირის მხარდაჭერის საქმეში“.

მოხსენების ავტორები სინანულით აღნიშნავენ, რომ დამასკზე ზეწოლა სულ უფრო რთულდება. სირიის დედაქალაქიდან ფრონტის ხაზის გადაწევა, პირველ რიგში, რუსული ავიაციისა და სპეცრაზმის წყალობით გახდა შესაძლებელი. ქვეყნის უმეტეს ნაწილს „რეჟიმი“ აკონტროლებს. ბაშარ ასადის პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეებს პრაქტიკულად არ შერჩათ კოზირები. იმავდროულად ქურთები თანდათან უახლოვდებიან დამასკს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ცენტრალურ ხელისუფლებას შეუძლია დაიბრუნოს კონტროლი აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთზე.

„ისლამური სახელმწიფო“ კვლავ საშიშია

2018 წლის დეკემბერში დონალდ ტრამპმა „ისლამურ სახელმწიფოზე“ გამარჯვება გამოაცხადა. მაგრამ ანალიტიკოსებს მიაჩნიათ, რომ ეს დაჯგუფება ჯერ კიდევ არ არის განადგურებული. აშშ-ის მოკავშირეებმა სირიაში „ისლამური სახელმწიფოს“ საყრდენი პუნქტები 2019 წლის მარტში იგდეს ხელთ. მაგრამ ისლამისტებმა შეინარჩუნეს სარდლობის სტრუქტურა და ამბოხებულთა მართვა როგორც სირიაში, ისე ერაყში. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ჯერ კიდევ ძალუძთ საგრძნობი დარტყმის მიყენება.

კიდევ ერთი საფრთხე — სამხედრო ტყვეთა ბანაკებია, რომლებშიც ამ დროისათვის „ისლამური სახელმწიფოს“ 10 ათასამდე ბოევიკი იმყოფება. ისინი ძირითადად ქვეყნის ჩრდილოეთით ჰყავთ მოთავსებული და მათ ქურთული ქვედანაყოფები დარაჯობენ. გარდა ამისა, არსებობს ბანაკები ექსტრემისტთა ოჯახების წევრებისთვის. მათგან ყველაზე დიდში — ალ-ჰოლეში ტერორისტების 66 ათასამდე ცოლი და შვილი იმყოფება. ანალიტიკოსების აზრით, ბოევიკები განაგრძობენ ბანაკებში პროპაგანდას და ამხნევებენ ტყვეებს, ხოლო „ისლამური სახელმწიფო“ თავდასხმებს გეგმავს მომხრეთა გასათავისუფლებლად.

ქურთულმა ხელმძღვანელობამ არაერთხელ განაცხადა, რომ ტყვეების დასაცავად ძალები არ ჰყოფნით. ამერიკელები კი დახმარებას არ ჩქარობენ — ვაშინგტონი მოითხოვს, რომ ბოევიკების მშობლიურმა ქვეყნებმა „თავიანთი“ ტერორისტები შინ დააბრუნონ სასჯელის მოსახდელად. მაგრამ „თავისი“ ტერორისტების დაბრუნების სურვილით არავინ იწვის და სხვადასხვა საბაბებს იგონებენ ამის თავიდან ასარიდებლად.

პრობლემური პროვინცია

ყველაზე ცხელი წერტილი — იდლიბია. იქ ახლა სირია, რუსეთი, ირანი და თურქეთი მოქმედებენ. აშშ-ის არმია იდლიბში არ არის, მაგრამ ამერიკელებმა არაერთხელ მიაყენეს დარტყმა „ალ-ქაიდასთან“ დაკავშირებულ რაზმებს. არასახელმწიფოებრივი ფორმირებები წარმოდგენილია შემდეგი დაჯგუფებებით: „ჰაიატ ტაჰრირ აშ-შამი“, „ჰურას ად-დინი“, „სირიის ნაციონალური არმია“, „ჰესბოლა“ და სხვები, არიან „ისლამური სახელმწიფოს“ ბოევიკებიც.

„იდლიბის ჩრდილოეთი რაიონები — ერთადერთი რეგიონია, რომელსაც ოპოზიციური ძალები აკონტროლებენ, — ხაზს უსვამენ ანალიტიკოსები. — ადგილობრივი დაჯგუფებები — ეს ისაა, რაც იმათგან დარჩა, ვინც დამასკი 2011 წელს გამოიწვია. 5 მარტიდან იდლიბში ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმი მოქმედებს, რაზეც თურქეთისა და რუსეთის პრეზიდენტები შეთანხმდნენ. მათი არმიები ერთობლივად პატრულირებენ სტრატეგიულ ტრასა М4-ზე“.

მოხსენების ავტორები აზუსტებენ, რომ ჯერჯერობით ზავის შენარჩუნება ხერხდება, მიუხედავად ბოევიკების მხრიდან დაცხრილვებისა. მაგრამ თურქეთს არ შეუწყვეტია იდლიბში ჯარების გადასროლა და ცოტა ხნის წინ საბრძოო მოქმედებების განახლებისთვის მზადყოფნაც კი გამოთქვა აუცილებლობის შემთხვევაში. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სირიაში ომის დასრულება ჯერ კიდევ შორსაა.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

89
აშშ-სა და ჩინეთის  დროშები

გადაწყდა: ჩინეთს ათნი მოახრჩობენ დაუძახებენ თუ არა რუსეთს?

179
(განახლებულია 18:35 05.08.2020)
ჩინეთთან ცივი ომის გარდაუვალობის ფონზე, რომელიც, დიდი ალბათობით, სანქციებსაც გაითვალისწინებს, ეკონომიკური კავშირების შეზღუდვასაც, ორმხრივ შპიონაჟსაც და, შესაძლოა, კონფრონტაციის ძალისმიერ ფორმასაც, დასავლელი ექსპერტები პეკინზე გამარჯვების ჯადოსნური მეთოდის ძებნას იწყებენ

ივან დანილოვი

„ჩინური დრაკონის მოხრჩობის“ ყველა ვარიანტი, რომლებსაც ამა თუ იმ ფორმით განიხილავენ ვაშინგტონში, ლონდონსა თუ ბრიუსელში, რაღაც ფართო ანტიჩინური კოალიციის შექმნას მოიაზრებს იმ მიზნით, რომ კოლექტიური ძალისხმევით მოხდეს ჩინეთის იზოლირება, გაუვნებელყოფა და დაჩოქება დაახლოებით ისეთივე სქემით, როგორიც სსრკ-ის წინააღმდეგ წარმატებული ბრძოლისთვის გამოიყენებოდა.

მაგრამ თუ რაღაც მიმართულების მიმცემი პრინციპების დონეზე არანაირი მრავალფეროვნება არ შეინიშნება, ამ პრინციპების განხორციელების დონეზე სერიოზული პრობლემა ჩნდება, რომლის გადაჭრის დროსაც პრეზიდენტებს, პრემიერებს, დიპლომატებსა თუ ანალიტიკოსებს „შუბები ემსხვრევათ“.

საქმე ისაა, რომ ზოგ ევროპულ დედაქალაქში და აშშ-ის ანალიტიკურ ცენტრებში უკვე იქმნება საფუძვლიანი შთაბეჭდილება, რომ ევროკავშირისა და (განსაკუთრებით, გერმანია, საფრანგეთი და იტალია) ასევე აზიის ზოგი ქვეყანა რატომღაც არ იწვიან სურვილით, მონაწილეობა მიიღონ ახალ ცივ ომში ჩინეთის წინააღმდეგ — აშშ-ის პაიკების რანგში. უფრო მეტიც, მათ არ სურთ ფული იხადონ ამერიკის გამარჯვებისთვის ამ ომში (რაც იმ მუდმივ სკანდალებში გამოიხატება, რომ გერმანია და საფრანგეთი უარს ამბობენ თავიანთი შიდა პროდუქტის მთლიანი მოცულობის ორი პროცენტის გადახდაზე „ამერიკულ სამხედრო საფარველში“) და ისინი მზად არც კი არიან, მაშინვე დაეთანხმონ, მაგალითად, ევროკავშირში ჩინური კომპანია „ჰუავეის“ აღჭურვილობის სრულ აკრძალვას, რაც 5G ქსელებისთვისაა საჭირო. ეს კი წარმოუდგენლად აბრაზებს „ანტიჩინურ ქორებს“ ვაშინგტონსა და ლონდონში.

საკუთარი არმიის ფაქტობრივი შექმნის შესახებ ევროპული განცხადებებისა და მაკრონის დეკლარაციის ფონზე, რომელიც დამოუკიდებელი (ანუ, არც პროჩინური და არც პროამერიკული) საგარეო პოლიტიკის წარმოების სურვილს შეეხება, ჩნდება ეჭვები, რომ ფართო ანტიჩინური ალიანსის „შეკოწიწება“ ძალიან რთული და ძვირი იქნება. და ეს ეჭვები მხოლოდ ძლიერდება, მასთან ერთად კი ძლიერდება ამ პრობლემის გადაჭრის გზების ძიება.

ავტორიტეტული ჟურნალი Foreign Affairs, რომელიც გავლენიანი „გონებრივი ცენტრის“ Council on Foreign Relations-ის ეგიდით გამოიცემა, ამ პრობლემისადმი მიდგომის ორ ვარიანტს განიხილავს. მათგან ერთს შეიძლება პირობითად „დონალდ ტრამპის მიდგომა“ ეწოდოს, ხოლო მეორეს — „ბორის ჯონსონის მიდგომა“. იმ კოლოსალური გავლენის გათვალისწინებით, რომელსაც Council on Foreign Relations-ი ახდენს ამერიკული და ასევე ევროპის პროამერიკული ელიტების აზროვნებაზე (თავად „გონებრივი ცენტრი“ რამდენიმე პოპულარული შეთქმულების თეორიის გმირია, რომელთა თანახმადაც, ის ლამის „აშშ-ის ჩრდილოვან მმართველად“ მიიჩნევა), ღირს განვიხილოთ ის მეთოდები, რომლებსაც ამერიკოცენტრული სამყაროს მოწყობის კრიზისისა და „ჩინური პრობლემის“ წარმატებით გადაჭრისთვის გვთავაზობენ — მით უმეტეს, რომ ამას პირდაპირი კავშირი აქვს რუსეთთან.

მიუხედავად იმისა, რომ Foreign Affairs-ის ახალი სტატია დაიბეჭდა სათაურით „დემოკრატიის საბჭოს მრავალმხრივობის გადარჩენა შეუძლია“, შემოთავაზებული მეთოდები მაინც ვაშინგტონის ფაქტობრივ დომინირებაზეა (მინიმუმ, დასავლურ სამყაროში მაინც) ორიენტირებული, განსხვავება მხოლოდ ამერიკული ჰეგემონიის შენარჩუნების მეთოდებშია.

ავტორიტეტული გამოცემის ავტორები სტატიას იმის კონსტატაციით იწყებენ, რომ არსებული მსოფლიო წესრიგი აშკარად სულს ღაფავს, ხოლო მთავარი საფრთე ამ დროისათვის არის არა კორონავირუსი, არამედ ჩინეთი და რუსეთი.

„მაგრამ კორონავირუსის პანდემიამდეც კი მრავალმხრივი სისტემა, რომელიც შეერთებული შტატების დახმარებით აიგო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, ძლივს უმკლავდებოდა ყველაზე სასიცოცხლო პრობლემებს მსოფლიოში. COVID-19-მა აჩვენა, რომ მეფე შიშველია, მაგრამ რეალურად მეფე მანამდე ძუნწად იყო ჩაცმული რაღაც დროის განმავლობაში.

რამდენადაც მსოფლიო ეკონომიკის სიმძიმის ცენტრმა ინდო–წყნარი ოკეანის რეგიონისკენ გადაინაცვლა, გლობალური ამბიციების მქონე სტრუქტურებს აღარ შეუძლიათ პრეტენზია გამოთქვან ამ რეგიონში დამაჯერებელ ლიდერობაზე მნიშვნელოვანი წარმომადგენლობის გარეშე. მაგრამ G7-ში, რომელიც 1973 წლის სანავთობე შოკის შემდეგ ჩამოყალიბდა, ჯერ კიდევ შედის ევრო-ატლანტიკური რეგიონისმიღმა ერთი წევრი — იაპონია. ხოლო „დიდი ოცეული“, რომელიც აზიური ფინანსური კრიზისის შემდეგ შეიქმნა 1997 წელს და თავისი ღირებულება წარმოაჩინა 2008 წლის ფინანსური კრიზისის დროს, ძალიან შეუთავსებელი აღმოჩნდა პოლიტიკური თვალსაზრისით. ასევე საერთაშორისო პრობლემების საიმედოდ გადაჭრის უნარის თვალსაზრისითაც. ამასობაში გაეროს უშიშროების საბჭოს ზიანი მიადგა ჩინეთსა და რუსეთში აგრესიული ავტორიტარიზმის აღორძინებით“.

ეს ძალიან მძიმე დიაგნოზია, რომელიც შეიძლება დავიყვანოთ თეზისამდე: „ყველაფერი დაიღუპა და არაფერი მუშაობს!“

შესაბამისად, შემოთავაზებულია გადაჭრის ორი გზა — ერთი ტრამპის, მეორე — ჯონსონისა.

„ჯონსონი პირველი იყო, ვინც ახალი სტრუქტურის იდეა წამოაყენა. მაისში მან ათი წამყვანი დემოკრატიის ალიანსის შექმნის წინადადება დააყენა, რომელშიც G7-ის ქვეყნები და ავსტრალია, ინდოეთი და სამხრეთ კორეა შევიდოდნენ, ხოლო გაერთიანებას D10 დაერქმეოდა — იმისათვის, რომ ტელეკომუნიკაციების სფეროში პოლიტიკის კოორდინაცია მომხდარიყო და ჩინური ბაზრის ლიდერის „ჰუავეის“ ალტერნატივა დამუშავებულიყო, რომლის დომინანტმა მდგომარეობამ 5G-ს ტექნოლოგიაში უსაფრთხოებას ყველგან შეუქმნა საშიშროება. ამის შემდეგ მალევე ტრამპმა გადადო G7-ის შეხვედრა, რომელიც ივნისში უნდა გამართულიყო, და მის ნაცვლად G11-ის ფორმატი შემოგვთავაზა შემოდგომის სამიტზე. ჯონსონის წინადადებისგან განსხვავებით, ტრამპის ახალ ჯგუფში, D10-ის ქვეყნებთან ერთად, რუსეთიც უნდა შედიოდეს“.

Foreign Affairs-ის ექსპერტების რეკომენდაციით, ამ კლუბში რუსეთის შეყვანა არ ღირს და ისინი D10-ის ვარიანტს, ანუ ჯონსონის სქემას არჩევენ. თუმცა, ეს არ არის ყველაზე მნიშვნელოვანი. უფრო საინტერესოა თავად ამ რეკომენდაციის მოტივაცია, რომელიც შემდეგში მდგომარეობს: იმ შემთხვევაშიც კი, თუ რუსეთს რამენაირად დაარწმუნებენ, რომ ანტიჩინურ ბრძოლაში მონაწილეობა მიიღოს, ტრამპის სქემა მაინც ცუდი იქნება და გრძელვადიან პერსპექტივაში — უპერსპექტივოც, იმის გამო, რომ ის უპირველესად ანტიჩინურ დღის წესრიგზე იქნება აგებული. აი ჯონსონის სქემიდან კი თითქოს რაღაც პოზიტიური დღის წესრიგის ამოღება შეიძლება, ანუ რაღაც გამაერთიანებელი იდეისა, რომელიც „ჩინეთის საწინააღმდეგო ალიანსის“ შექმნას კი არა, არამედ „ყველაფერი კარგისთვის ალიანსის“ შექმნის საშუალებას გააჩენს.

პოზიტიურ დღის წესრიგში, რა თქმა უნდა, ცარიელი ლოზუნგების ნაკრები მოიაზრება — „დემოკრატია“, „თავისუფლება“ და „ადამიანის უფლებები“. განსაკუთრებით სახალისოა ის, რომ ასეთი პოზიტიური დღის წესრიგის გაჩენა ვაშინგტონის ამჟამინდელ საგარეო პოლიტიკას საპირწონედ უდგება: „შეერთებულ შტატებს შეუძლია გამოვიდეს აზიური ბანკის (რომელსაც ჩინეთი მეთაურობს) ინფრასტრუქტურული ინვესტიციების წინააღმდეგ, ინიციატივებისა „ერთი სარტყელი — ერთი გზა“ და რუსული „ჩრდილოეთის ნაკადი-2“. მაგრამ თუ დამაჯერებელ ალტერნატივას არ შესთავაზებენ სხვა ქვეყნებს, მათი დარწმუნება, რომ ისინიც იგივენაირად მოიქცნენ, ძალიან რთული იქნება. ვაშინგტონი ვერ დაამარცხებს რამეს, თუ არაფერს გამოიყენებს“.

ამ მიდგომის პრობლემა ისაა, რომ „დემოკრატია“ და „თავისუფლება“ იარლიყით „დამზადებულია აშშ-ში“ ვერ შეუცვლის გერმანიას რუსულ გაზს, ხოლო იტალიას — ჩინურ ინვესტიციებს. აქ შეიძლებოდა ამერიკულ ფულს ემუშავა, მაგრამ ვაშინგტონს ასეთი ურთიერთობები არ სჭირდება, თანაც, კონკრეტული მომავალი პრეზიდენტის გვარის მიუხედავად — ბაიდენსაც და ტრამპსაც სჭირდებათ კოლონიები, მაგრამ ევროკავშირის დაბრუნება ამ პოზიციაზე, დიდი ალბათობით, აღარ გამოვა, თანაც მნიშვნელობა არა აქვს, D10-ის თუ G11-ის ფორმატში. რუსეთზე ხომ ლაპარაკიც აღარაა.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

179
სასწრაფო დახმარების მანქანა

კორონავირუსის ახალი შემთხვევები საქართველოში: ცნობილია თუ არა ინფიცირების წყაროები

0
ინფიცირებულთა შორის ორი მედპერსონალია, ორი კი ე.წ. იმპორტირებული შემთხვევა. ახალ შემთხვევათა შორის ერთი სოფელ გაჩიანის კლასტერიდანაა

თბილისი, 9 აგვისტო - Sputnik. კორონავირუსის ახალი შემთხვევებიდან ერთის წყარო უცნობია, განაცხადა საქართველოს დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა ამირან გამყრელიძემ.

საქართველოში ახალი კორონავირუსით დაავადებულთა რაოდენობა ბოლო დღე-ღამეში ცხრით გაიზარდა და 1225-ს მიაღწია.

ამირან გამყრელიძე: სექტემბერში სწავლის დაწყებას საშიშროება არ ემუქრება>>

გამყრელიძის განცხადებით, ინფიცირებულთა შორის ორი მედპერსონალია, ორი კი „იმპორტირებული“ შემთხვევა. ახალ შემთხვევათა შორის ერთი სოფელ გაჩიანის კლასტერიდანაა.

„ერთის გარდა, ცნობილია ყველას ინფიცირების წყარო, რომელზეც ახლა კვლევა მიმდინარეობს. ერთი სოფელ გაჩიანის კლასტერიდან არის, გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. სამი არის დადასტურებულ შემთხვევასთან კონტაქტი. ორი სამედიცინო პერსონალია. ორი არის „იმპორტირებული“, მათ შორის არის სატვირთო ავტომობილის მძღოლი“, – აღნიშნა გამყრელიძემ.

რაც შეეხება სოფელ ყარაჯალარში არსებულ მდგომარეობას, სოფლიდან კორონავირუსის ერთი შემთხვევა დაფიქსირდა. მისივე განმარტებით, სოფელში მოსახლეობის კვლევა ჯერ ბოლომდე არ დასრულებულა.

ამასთან, საქართველოს დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის ხელმძღვანელის, ეკა ქორჩაშვილის ინფორმაციით, კორონავირუსით ინფიცირებული ექიმი გორსა და თბილისში რამდენიმე კლინიკაში მუშაობდა. ამ ეტაპზე ინფიცირებული ექიმის კონტაქტების კვლევა მიმდინარეობს.

ბოლო მონაცმებეით, ქვეყანაში გამოჯანმრთელდა 1000 ადამიანი, გარდაიცვალა – 17, კარანტინის რეჟიმში იმყოფება 7068, ხოლო სტაციონარებში ექიმების დაკვირვების ქვეშ 242 პაციენტია.

ასევე კორონავირუსის დიაგნოზით უცხოეთიდან სამშობლოში გადმოყვანილია საქართველოს 41 მოქალაქე, მათ შორის 38 – სამხედრო მოსამსახურე.

საქართველოში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა 26 თებერვალს დაფიქსირდა.

0
თემები:
COVID-19 საქართველოში