ქინძი

მისი უდიდებულესობა - ქინძი

1478
(განახლებულია 18:28 29.04.2020)
ხმელთაშუაზღვისპირული წარმომავლობის ერთწლოვანი მცენარე ქართულ სამზარეულოში ერთ-ერთი პირველი მწვანილეული კულტურაა და უხსოვარი დროიდან იყენებენ როგორც საუკეთესო საკმაზს და სამკურნალო საშუალებას.

„Кишнец, ქინძი, ქიშნი. ბალახი ესე აღმოსცენდების ერთსა წელსა მზესუჭვრიტის სახედ, რომლისაცა თესლსა იჴმარებენ მასალად საჭმელთა შ(ინ)ა. თესლნი ესე განსხვავდებიან ერთგუართა თუისთა ბალახთა თესლთაგან გურგალის შესახედავითა წვრილის ღმენჭებითურთ ზემოდგან და რღმებითა ღარებითა. გემო აქუს არომატული, გარნა მძიმე, რომელსაცა სუნიცა ეთანჴმების“ - ასე აღწერს იოანე ბაგრატიონი (1814), ძვირფას არომატულ სანელებელს და სამკურნალო მცენარე ქინძს (Coriandrum sativum L.), რომლის სახელი Corian მოდის ბერძნული სიტყვიდან Koris, და, რაც უნდა გაგიკვირდეთ, ბაღლინჯოს ნიშნავს. მცენარეს ბაღლინჯოსებურს უწოდებდნენ მისი მოუმწიფებელი თესლების სუნის ბაღლინჯოს სუნთან მსგავსების გამო. მომწიფებისას თესლში არსებული ეთერზეთები გარდაიქმნება და მცენარე იღებს ანისულის სასიამოვნო არომატს.

ქინძი
© CC0 / Pixabay
ქინძი

აყვავებული ქინძი ტრადიციული ეროვნული საწებლების „ტყემლის“ და აჯიკების, დაფქვილი თესლები კი - ქართული კერძების შეუცვლელი ინგრედიენტია და მას „ხმელი ქინძის“ სახელით იხსენიებენ.

მწვანილად გამოიყენება მცენარის მწვანე ნაწილები ნორჩი ან ხმელი სახით, სანელებლად - დაფქული, ან მთლიანი თესლი.

წარმოუდგენელია ხორცის, თევზის, ბოსტნეულის და პარკოსნების ცივი და ცხელი კერძები, სალათები, სუპები და ბულიონები, პიურეები, რაგუ, მხალეული და სხვა კერძები ქინძის გარეშე.

ქინძი პოპულარულია სხვადასხვა ქვეყნის სამზარეულოში. დიდი გამოყენება აქვს თესლს, განსაკუთრებით პურ-ფუნთუშეულის წარმოებაში. ხმელი ქინძი იხმარება საკონდიტრო, ძეხვეულის, შაშხის, ლორის, კონსერვების, მწნილების, მარინადების წარმოებაში.

მსოფლიოში სახელგანთქმული ბოროდინული პურის, ტიურინგული ძეხვის და თურქული შიშ-ქებაბის აუცილებელი ინგრედიენტი შედის სხვადასხვა ქვეყნების სუნელების - ხმელი სუნელის, მასალას, ეთიოპიური ბერბერის, ადვიის, ბაქარატეს, ბოლონიური სუნელის, ზატარის, კარრის, სალამურეს, ფრანკფურტის სუნელის და სხვ. შემადგენლობაში. 

1574 წელს ბერლინში ქინძის თესლებისგან მიიღეს ზეთი, რომელსაც დღემდე ფართო გამოყენება აქვს როგორც კულინარიულ, ისე ფარმაცევტულ და პარფიუმერულ საქმეში.

შუა საუკუნეების ხელნაწერებში, კარლოს დიდის კაპიტულარებიდან სუნელების შესახებ ვიგებთ, რომ პარიზელი მონარქების (კარმელიტების) მიერ ქინძის ბაზაზე შექმნილი სითხე მეტად პოპულარული გამხდარა საფრანგეთში როგორც ტუალეტის წყალი და საგულე საშუალება.

ქართული ხალხური მედიცინა სამკურნალოდ იყენებს ქინძის თესლს, ნაყენს და წყალს. ქინძის და თაფლისგან ამზადებდნენ ღრძილების და ენის დაავადების წამალს, ქინძის და კვერცხის ცილით - წითელი ქარის სამკურნალო მალამოს, იხმარდნენ სისხლდენის შესაჩერებლად და თვალის ტკივილის დროს, ურევდნენ სამკურნალო მალამოებს და სალბუნებს. სხვადასხვა დაავადების დროს ავადმყოფებს ხშირად ურჩევდნენ ბევრი ქინძით შეზავებული საჭმლის, ან შაქრით აზელილი ქინძის ჭამას და ცივ წყალში გახსნილი ქინძის სმას.

„ქინძი გრილი და ხმელი მესამე დარაჯაშიგა ნაზუქია, კარგი და სისხლსა დასწმენდს, და ქინძისა წყალი რძითა, რომე თვალი ეწოდეს და სტკიოდეს ჩაუშვან დაუამებს, რომე ძარღვებშია ცხლად იყოს მას ერგების და თავსა და ტანშიგა ცხლად იყოს და მძიმედ მას გამოიღებს. და ბევრისა ჭამა ჭკუას აკლებს თუ დანაყო და პურშიგა გაურიო და ხალშიგა და დამწვარსა დაადვა, და მატლსა უშველის და მისი თესლი ღვინითა და თაფლითა მოადუღო და შეასვა და რაც ფერი ჭირია ყველას გამოიღებს და გასწმენდს. თუ აწყინოს მისი ნიშანი ეს არის ენა ჩაუვარდების და თავს ტარაბუა დაესხას“ - ვკითხულობთ ძველ ქართულ ხელნაწერებში.

დავით ბატონიშვილს (XVIII) ქინძის თესლი, წვენი და წყალი ბევრი დაავადების უებარ საშუალებად მიაჩნია: „კაცსა რომე სიცხისა და სიმხურვალისაგან თავი სტკიოდეს და ქინძის თესლი ან ჭამოს და ან დანაყოს და ძმრითა გააყენოს და თავმტკივანსა თავზედა შემოიცხოს, თავის ტკივილს მაშინვე უშველის და მსივანსა ალაგსა ზედა დაიდვას, ყოველს სიმსივნესა გააქარვებს და ტკივილსა და გატეხვასა მაშინვე გაუშვებს“. „კაცსა რომე ცხვირსა სისხლი დიოდეს ქინძის თესლი დანაყონ და ორივე ცხვირი გამოუტენონ, მაშინვე ცხვირსა სისხლს დასწყუეტს“.

ქინძი მსუბუქი სანელებელია, ამიტომ უფრო ეფექტურია მისი მიღება პროფილაქტიკისთვის, ვიდრე სამკურნალოდ. თესლებში დიდი რაოდენობით არის A, C, P, B1, B2 ვიტამინები, ალკალოიდები, ცხიმოვანი და ეთერზეთები, მთრიმლავი ნივთიერებები, შაქარი და სახამებელი. ამ ნივთიერებების სიჭარბის გამო ფარმაცევტულ წარმოებაში იყენებენ გალენური, ანტისეპტიკური, ნაღველმდენი და ტკივილგამაყუჩებელი პრეპარატების დასამზადებლად, რომლებიც აუმჯობესებს მონელებას და ეფექტურია გასტრიტების, კუჭის და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადებების დროს.

მცენარის თესლების და მწვანე ნაწილების ნაყენი და ნახარში გამოიყენება ფილტვების და ბრონქების ანთების, ნივთიერებათა ცვლის დარღვევის, მუცლის ტკივილის, კოლიკების, ნევროზების, სტრესის და ისტერიკის, ცისტიტის, ბუასილის, მეტეორიზმის და სხვა დაავადებების დროს. ხალხურ მედიცინაში გამოიყენება მეხსიერების გასაუმჯობესებლად და ნერვული გადაღლილობისას.

ქინძი
© CC0 / Pixabay
ქინძი

ქინძის ეთერზეთები ხსნის ნევროლოგიურ და რევმატულ ტკივილებს. ქინძის ზეთს ხმარობენ ლავანდის ზეთის ნაცვლად (ავერინის მალამოს მოსამზადებლად), უმატებენ არომატისა და გემოს გასაუმჯობესებლად სამკურნალო პრეპარატებს, აუმჯობესებს გულის და ტვინის მუშაობას, ამაღლებს მადას, ებრძვის დეპრესიას. ხელს უწყობს საჭმლის შეთვისებას, დადებითად მოქმედებს სასქესო ჯირკვლების მუშაობაზე, აქვს ბაქტერიციდული, შებერილობის საწინააღმდეგო, ნაღველმდენი, ანტისეპტიკური, გამაჯანსაღებელი, ამოსახველებელი და ოფლმდენი მოქმედება. ხსნის კრუნჩხვებს და მისი მიღება რეკომენდებულია ეპილეპტიკებისთვის.

როგორ მოვიყვანოთ ქინძი

ქინძის ადგილობრივი, ქართული ჯიშებია „მსხვილფოთლიანი“ და „წვრილფოთლიანი“. საქართველოში გავრცელებულია ყველგან. გვხვდება ველური სახითაც, ნათესებსა და რუდერალურ ადგილებზე. უკეთ იზრდება ზომიერად ნესტიან შავმიწა ნიადაგებზე, უფრო იტანს სიმშრალეს, ვიდრე გადაჭარბებულ სინესტეს.

ქინძი
© CC0 / Pixabay
ქინძი

სწავლული მებაღე არჩილ დარეჯანაშვილი გვირჩევს („საბოსტნე მცენარეების თესვა-მოყვანა და მოხმარება-შენახვა“, 1895): „ქინძი არ არის ნაზი მცენარე. იგი მოდის ველურათაც მინდვრებში. ითესება მარტიდგან დაწყობული ღვინობისთვემდის, ყოველ სამ-კვირაში ერთხელ. ქინძს როგორც ამოსვლანდის, ისე ამოსვლის შემდეგ უყვარს მორწყვა. მარგვლაც უნდა თავის დროზედ. ზამთრისთვის ქინძს ინახავენ, როგოც კამას. სათესლედ უნდა დაითესოს რაც შეიძლება თხლად. თესლს ინახავენ მშრალ ადგილას. თესლი ინახება ორ-სამ წლამდის. ქინძსაც ხმარობენ მწნილებში, როგორც სუნნელსა და საჭმელში, როგორც სანელსა“.

სინათლის მოყვარული მცენარეა, უყვარს მზის სხივები. დაჩრდილულ ადგილზე ღეროები ნაკლებად იტოტება და მწვანე მასაც იკლებს. მომწიფებული თესლები იოლად იბნევა.

მცენარის მოთხოვნილება წყლის მიმართ ვეგეტაციის სხვადასხვა ფაზაში განსხვავებულია. თესლებს გაღივებისათვის სჭირდება მასის 120-125% წყალი. აღმოცენებიდან აღერებამდე მორწყვას არ საჭიროებს და იტანს ნიადაგის გამოშრობასაც. ინტენსიური მორწყვა სჭირდება ყვავილობისას.

ქინძი ითესება გაზაფხულზე, საადრეო საგაზაფხულო მარცვლოვანი კულტურების თესვისას მიწის საგაზაფხულო სამუშაოების დაწყებისთანავე, გაზაფხულის ყინვების შემდეგ. ითესება როგორც მობნევით, ისე მწკრივებად. მეტ მოსავალს იძლევა მობნვით თესვისას, მწკრივებად თესვის უპირატესობა ის არის, რომ სათესი მასალა ნაკლები იხარჯება და შესაძლებელია მიწის გაფხვიერება რიგებს შორის.

შეგიძლიათ დათესოთ როგორც საშემოდგომო კულტურა დეკემბრის დასაწყისში. ამ დროს თესლი გამოიზამთრებს მიწაში და ვეგეტაციას იწყებს ადრე გაზაფხულზე, რაც მოსავლიანობას 25%-ით ზრდის.

ქინძი სიცივის ამტანი მცენარეა და თოვლის საფარის ქვეშ უძლებს ხანმოკლე ყინვებსაც (-8 -10 °С). თოვლის საფარის გარეშე ჰაერის ტემპერატურა არ უნდა დაეცეს 10°С ტემპერატურაზე ქვევით, თორემ თესლები ზიანდება და მთლიანად კვდება. შემოდგომაზე დათესილი ქინძის სავეგეტაციო პერიოდი (მასობრივი აღმოცენებიდან კოკრობამდე) 30-40 დღეა, ადრე გაზაფხულზე დათესილის 28-30, ზაფხულში 24-27 დღე.

ქინძის მოყვანა-მოვლის წესები

ნაკვეთის მომზადება
     -  ნაკვეთს შემოდგომაზე ათავისუფლებენ მცენარეული ნარჩენებისგან და ამუშავებენ 25-27 სმ სიღრმეზე;

    - 1 ჰექტარზე შეაქვთ 300 კგ სუფერფოსფატი, 200 კგ კალიუმის ქლორიდი, ან სხვა კალიუმიანი სასუქი და 200 კგ ამონიუმის სულფატი;

    - გაზაფხულზე მიწას მსუბუქად ხნავენ 6-7 სმ სიღრმეზე;

    - თესვის წინ ნიადაგში შეაქვთ 100 კგ/ჰა ამონიუმის სელიტრა;

    - ნათესი რომ არ დაიჩაგროს, პერიოდულად წმენდენ სარეველებისგან;

    - მცირე ნაკვეთზე, ბოსტანში საკმარისია ნიადაგის ნაკელით განოყიერება

ქინძი
© CC0 / Pixabay
ქინძი

დათესვა
      - ღია გრუნტში ითესება აპრილში, ცივ რეგიონებში მაისის მეორე დეკადაში;

      - როგორც საშემოდგომო კულტურა - დეკემბრის დასაწყისში;

     - გამოირჩევა სითბოს მიმართ ზომიერი მოთხოვნილებით, კარგად იტანს სიცივეს, 4 - 6 °С ტემპერატურაზე იწყებს გაღივებას;

სოკოვანი დაავადებების და მავნებლების თავიდან აცილების მიზნით დათესვამდე თესლებს ამუშავებენ სისტემური მოქმედების კომპლექსური პესტიციდებით: პრევიკური, ვიტავაქსი, რანკო, ვინციტი და სხვ.

ან ახურებენ: თერმოსში ყრიან თესლს, ასხამენ 70-75 ˚С ტემპერატურის წყალს და აჩერებენ 1 საათით.
ნიადაგი მაღალ მოსავალს იძლევა ფხვიერ, კარგად დრენირებულ, ღრმა ჰუმუსიანი, კარგი მექანიკური სტრუქტურის, საკვებით მდიდარ ნეიტრალურ ნიადაგებზე. შედარებით ნაკლებს თიხნარ, ქვიშნარ და კარბონატულ ნიადაგებზე. საუკეთესოა შავმიწა ნიადაგები.
მორწყვა

მორწყვის ნორმაა 3-5 ლ/კვ.მ ზედაპირზე. აქტიური ზრდის ფაზაში 5-8 ლ/კვ.მ, თესლების მომწიფებისას 2-3 ლ/კვ.მ. ირწყვება მზეზე გამთბარი წყლით.
სასუქი
     - ღარიბ ნიადაგებზე საჭიროა NPK სასუქის შეტანა;

     - ფოსფორი და კალიუმი შეაქვთ შემოდგომაზე, მოხვნის წინ, აზოტი - გაზაფხულზე, თესვის წინ;

      ზრდის პერიოდში დამატებითი კვება არ სჭირდება. მისთვის საკმარისია ნაკვეთის მომზადებისას შეტანილი განოყიერება;
დაავადებები
      - რამულარიოზი, ნაცარი, ჟანგა
მავნებლები
      - თესლიჭამია (ქინძის კრაზანა), ქოლგოსნების ჩრჩილი, რწყილები, ბუგრები, კუსებურა, ბაღლინჯოები
წამლობა (საწარმოო მიზნით დათესილ  ნაკვეთებზე)
       - ნაცრის, ჟანგას და სხვა სოკოვანი დაავადებების გაჩენისთანავე ნათესი მუშავდება პროფილაქტიკური და სამკურნალო მოქმედების ფუნგიციდით, მავნებლების წინააღმდეგ - ხანგრძლივი მოქმედების ფართო სპექტრის ინსექტიციდებით.

გაითვალისწინეთ, თუ ქინძის გამოყენება მწვანილად გინდათ (და არა სათესლედ), მისი ინსექტიციდებით დამუშავება დაუშვებელია. მავნებელ-დაავადებებს უნდა ებრძოლოთ ბიოლოგიური მეთოდებით.
ბრძოლის ბიოლოგიური მეთოდები
სოკოვანი დაავადებები განსაკუთრებით აზიანებს მცენარეს ჭარბტენიანი ამინდების დროს. ამის თავიდან ასაცილებლად აუცილებელია:

      - თესვამდე ნიადაგის კარგად გაწმენდა ძველი მცენარეული ნარჩენებისგან;

       - თესლის შეწამვლა თესვის წინ;

დაავადების პირველივე ნიშნების დროს (თეთრი ნაფიფქი, მურა ლაქები, ჟანგისფერი წერტილები), შეწამლეთ. ამისთვის გამოიყენეთ ბუნებრივი საშუალებები: ნაკელი, წუნწუხი, ფერმენტირებული ბალახის წვენი, ხის ნახშირი, შემჟავებული რძის შრატი, ნივრის ნაყენი, ან სოდიანი წყალი;

    - დაავადებული მცენარეები მოთხარეთ და დაწვით;

    - ნივრის ნაყენი და სოდიანი წყალი ეფექტურია მავნებლების წინააღმდეგაც.
თესლის წონა და სათესი ნორმა
     1000 ცალი თესლი იწონის 5,5–8,0 გრამს;

     თესლის წონის გათვალისწინებით სათესი ნორმა განსხვავდება: მობნევით თესვისას 25-30 კგ /ჰა. რიგებად თესვისას - 10-12 კგ/ჰა
წინამორბედი კულტურები და კულტურების მონაცვლეობა
     კარგი წინამორბედებია მარცვლოვანი, მარცვლოვან-პარკოსანი და მრავალწლოვანი ბალახები;

     არ არის რეკომენდებული დათესოთ ნაკვეთზე, სადაც წინა წელს იმავე ოჯახის წარმომადგენლები ეთესა (საერთო მავნებელ-დაავადებების გამო);

     დაავადებების თავიდან ასაცილებლად კარგი იქნება კულტურების მონაცვლეობა 3-5 წლიანი შუალედებით
თესვის სიღრმე და წესი
     - ითესება მობნევით ან მწკრივებად, მწკრივებს შორის 15-20 სმ დაცილებით, რიგებს შორის 45 სმ             დაცილებით. თესვის სიღრმე 1,5-2,0 სმ.

    - სრულფასოვან ფოთლის როზეტებს იკეთებს დათესვიდან 2 თვის შემდეგ;

    - მჭიდრო ნათესებში საჭიროა გამოხშირვა;

    - დათესვიდან 3-4 კვირაში მცენარეებს შორის 1,0-2,0 სმ დაცილებით გამოხშირეთ - გამოაცალეთ              ზედმეტი, უფრო სუსტი ღერები;

    - სათესლე ინდივიდებზე ფოთლებს არ აცლიან.
მოსავლის აღება
      - თესლები ერთდროულად არ მწიფდება და იოლად იბნევა, ამიტომ მათ შეგროვებას იწყებენ ნაყოფების 60-70% მომწიფებისას
მზა ნედეულის დამზადება და შენახვა
      - თესლის მომწიფებისას ჭრიან 20-25 სმ სიგრძის ყვავილედებს და აშრობენ კონებად შეკრულს, დაკიდებულს, ან ფენებად გაშლილს, ჩრდილში, ან მზეზე. ფოთლებს - თხლად გაშლილს სიბნელეში, ან განიავებად შენობაში. პერიოდულად გადააბრუნებენ, თანაბრად რომ გაშრეს;

     - გამშრალ თესლებს წმენდენ ზედმეტი მინარევებისგან (ატარებენ მსხვილ საცერში) და ინახავენ მშრალ, გრილ ადგილზე ქაღალდის პაკეტებში, ტომრებში, ან მჭიდროდ თავდახურულ მინის ქილებში
ვეგეტაციის ხანგრძლივობა და ფაზები
      - ქინძის ვეგეტაციის ფაზებია: აღმოცენება, ფოთლის როზეტის ფორმირება, აღერება (საყვავილე ღეროების განვითარება), ყვავილობა და თესლის მომწიფება.

     სრული სავეგეტაციო ციკლი გრძელდება 80-120 დღე.
მოსავლიანობა
     1,2-2 ტონა/ჰექტარზე.

და ბოლოს, შეგიძლიათ ქინძი სხვა მწვანილებთან ერთად ფანჯრის რაფაზეც გაზარდოთ. დათესეთ 10-15 სმ სიმაღლის ქოთანში 1,5 სმ სიღრმეზე, დააფარეთ ცელოფანი და დადგით ფანჯრის რაფაზე. 1-2 კვირის შემდეგ, როდესაც თესლები აღმოცენებას დაიწყებს, ცელოფანი მოხსენით. ნათესის მოვლა მარტივია, მორწყეთ საჭიროებისამებრ. პირველი ნამდვილი ფოთლების ამოსვლისას ნათესი გამოხშირეთ, მცენარეები კარგად რომ გაიზარდოს. თუ გაქვთ საშუალება, გაზრდილი მცენარეები გაიტანეთ აივანზე, ქარის და წვიმისაგან დაცულ ადგილზე, მზეზე, ან ნაწილობრივ დაჩრდილულ ადგილზე. ფესვებში წყალი რომ არ ჩადგეს, ქოთანში მიწა ფხვიერი უნდა იყოს. ამისთვის მიწას ურევენ 1/3 წილ ქვიშას. მიწის გასანოყიერებლად უმატებენ ნაკელს (20 სმ დიამეტრის ქოთანზე  100 გ), ან მინერალურ სასუქს.

1478
ბროკოლი

ბროკოლი, ანუ სატაცურა კომბოსტო და მისი სასარგებლო თვისებები

625
(განახლებულია 17:49 21.09.2020)
ბროკოლი ეფექტურია კიბოს, დიაბეტის, შეკრულობისა და სხვა დაავადებების დროს, მაგრამ მისი მომზადებისა და მიღების დროს გასათვალისწინებელია რეკომენდაციები, რათა ამ ძალზე სასარგებლო პროდუქტისგან უკუშედეგები არ მივიღოთ.

ბროკოლი (ლათ.Brassica oleracea ან Brassica sylvestris) კომბოსტოსებრთა ოჯახის ერთწლიანი ბოსტნეული მცენარეა. იტალიური სიტყვა broccoli ითარგმნება, როგორც კომბოსტოს აყვავებული ყლორტი.

ბროკოლი, ანუ სატაცურა კომბოსტო იტალიაში ჯერ კიდევ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე გაჩნდა. ის დიდი ხნის განმავლობაში ქვეყნის ფარგლებს გარეთ უცნობი იყო. მცენარის შესახებ პირველი ცნობები საფრანგეთში მე-16 საუკუნით თარიღდება, აშშ-ში კი ბროკოლი მხოლოდ მე-20 საუკუნის დასაწყისში „გაიცნეს“.

ბროკოლის კალორიულობა და შემადგენლობა

ბროკოლის კალორიულობა 100 გრამ პროდუქტზე 28 კკალორიაა. მოხარშულში – 35 კკალორია. გაყინულის – 23 კკალორია.

ბროკოლი შეიცავს ცილებს, ცხიმებს, ნახშირწყლებს, ნაცარს, წყალს. ვიტამინებს: А (კომბოსტოს სახეობებს შორის ამ ვიტამინის შემცველობით „რეკორდსმენია“), С, В1, В2, В5, В6, РР, Е, К; უჯრედისს, კალიუმს, ფოსფორს, კალციუმს, მაგნიუმს, რკინას, თუთიას, მანგანუმს, გოგირდს, ფოლიუმის მჟავას, ბეტა-კაროტინს.

ბროკოლი კალციუმის შემადგენლობით ტოლს არ უდებს რძეს – 100 გრამ მოხარშულ კომბოსტოში არის 180 მილიგრამი კალციუმი მაშინ, როცა 100 გრამ რძეში მისი რაოდენობა 120 მილიგრამია; შეიცავს რკინის დღიური ნორმის 10%-ს (ნორმაა 18 მილიგრამი, ბროკოლი შეიცავს 1,8 მილიგრამს); შეიცავს С ვიტამინის თითქმის 100% დღიურ ნორმას – 89,2 მილიგრამი, დღიური ნორმაა 90 მილიგრამი დღეში.

ბროკოლის სასარგებლო თვისებები

ბროკოლი შესანიშნავი დიეტური პროდუქტია ისეთი დაავადებების პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის, როგორიცაა ონკოლოგიური, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, ნერვული აშლილობები, კუჭ-ნაწლავის სისტემის დაავადებები, ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა, პოდაგრა.

ბროკოლი კიბოს წინააღმდეგ

ბროკოლიდან გამოყვეს ანეტოლ-ტრიტიონი, რომელიც ამცირებს სწორი ნაწლავისა და მკერდის კიბოს დაავადებების შემთხვევებს.

იმის შესახებ, რომ ბროკოლი შესანიშნავი პროფილაქტიკური საშუალებაა კიბოს წინააღმდეგ, ცნობილი არცთუ დიდი ხნის წინ გახდა. ჯონს ჰოპკინსის კოლეჯის მედიკოსების მიერ ჩატარებული კვლევების შედეგად დადგინდა, რომ მცენარე შეიცავს განსაკუთრებულ ნივთიერება სულფორაფანს, რომელიც კლავს კუჭის ზოგიერთი სახეობის წყლულის გამომწვევ ბაქტერიებს, აბრკოლებს კუჭის კიბოს განვითარებას.

არაქისი, იგივე მიწის თხილი – სასარგებლო და მავნე თვისებები>>

უფრო მეტიც, სულფორაფანი იმ ბაქტერიებსაც ანადგურებს, რომლებიც ანტიბიოტიკებს არ ემორჩილება. ახლა მეცნიერები ცდილობენ ამ ქიმიურ ნივთიერებაზე დაყრდნობით პრეპარატი შექმნან, რომელსაც ადამიანის ორგანიზმი ოპტიმალურად შეითვისებს.

ბროკოლის სხვა სასარგებლო თვისებები

ბროკოლს აქვს არა მხოლოდ კიბოს საწინააღმდეგო მოქმედება, არამედ ასევე ხელს უწყობს სისხლის შედედებას, ეფექტურია ათეროსკლეროზის საწინააღმდეგოდ, არის დამამშვიდებელი, გამხსნელი და ნაღვლმდენი საშუალება.

ბროკოლი ამცირებს ინფარქტებისა და ინსულტების რისკს. აძლიერებს სისხლძარღვების კედლებს, აფერხებს ქოლესტერინის დაგროვებას ორგანიზმში.

ბროკოლის სისტემატური გამოყენება აბრკოლებს ათეროსკლეროზის განვითარებას, ნაადრევ სიბერეს, მას ორგანიზმიდან გამოაქვს მძიმე ლითონების მარილები.

ბროკოლი მდიდარია უჯრედისით (ნედლი პროდუქტის 100 გრამზე 2,6 გრამი). ის წმენდს ნაწლავებს, აწესრიგებს მის მუშაობას. აქვს გამხსენლი ეფექტი და მისი რეგულარული მიღებით შესაძლებელია ქრონიკული შეკრულობისგან გათავისუფლება.

კომბოსტოს ეს სახეობა ასევე ასტიმულირებს ნაღვლის გამოდევნას, აუმჯობესებს ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის მუშაობას.

ბროკოლი აწესრიგებს სისხლში შაქრის შემცველობას. ის შეუცვლელი პროდუქტია პირველი და მეორე ტიპის შაქრიანი დიაბეტით დაავადებული ადამიანებისთვის. მის შემცველობაში არსებული სულფორაფანი, რომელიც წარმატებით ებრძვის კიბოს, ასევე ასტაბილურებს შაქრის დონეს.

ვიტამინი В1 არეგულირებს ნერვული სისტემის საქმიანობას. ამ ვიტამინის უკმარისობა კი აუარესებს ნერვული სისტემის, გულის, სისხლძარღვებისა და საჭმლის მომნელებელი სისტემის ფუნქციონირებას. ამიტომ ბროკოლი აუცილებელია იმ ადამიანების რაციონში, ვისაც აქვს ნერვული აშლილობები, არიან ზედმეტად გაღიზიანებული და აქვთ ცუდი მეხსიერება.

ბროკოლი შესანიშნავი პროდუქტია დასუსტებული ადამიანებისთვის, ორსულებისთვის, ბავშვებისა და ასაკოვანი ხალხისთვის.

აუცილებლად გასათვალისწინებელი რჩევები:

ბროკოლის მიღება შეიძლება ნედლი, მოხარშული, ორთქლზე დამზადებული და შემწვარი სახით. მას ასევე იყენებენ, როგორც ერთ-ერთ ინგრედიენტს სუპებში, სოუსებში, ომლეტებში, ბოსტნეულის გარნირებში.

ბროკოლი აუცილებლად კარგად უნდა გაირეცხოს წყლის ჭავლით, რადგან მასში, შესაძლოა, მწერები იყვნენ დაბუდებული.

არ არის რეკომენდებული ბროკოლის დამზადება მიკროტალღურ ღუმელში, გაყინულის გალღობა და შემდეგ ისევ გაყინვა, თბილ ადგილზე შენახვა.

საკვებად იყენებენ როგორც ყვავილედს, ისე ღეროს. ღერო უნდა გათალოთ კანისგან და კანგაცლილი შემდეგ შეგიძლიათ დაამატოთ სუპში ან სხვა კერძში.

ბოლოკი – სასარგებლო, დიეტური და შემადგენლობით მდიდარი სამკურნალო მცენარე>>

ბროკოლის მოხარშვის წესი: ბროკოლი ჩაუშვით მდუღარე, მარილიან წყალში და ხარშეთ 5-7 წუთი. თუ გაყინული იყო, ხარშვის დრო 10-12 წუთამდე გაზარდეთ. მოხარშვის მერე გადაავლეთ ცივი წყალი, რადგან მასზე მაღალი ტემპერატურა კვლავ განაგრძობს გავლენას.

ორთქლზე მომზადებისას გასათვალისწინებელია, თუ როგორ მდგომარეობაში გინდათ მისი მიღება – თუ ხრაშუნა გსურთ, ორთქლზე მოამზადეთ 5-7 წუთი, თუ ისეთი, პირში რომ დნებოდეს – 12-15 წუთი.

შეგიძლიათ ასევე ბროკოლის ბლანშირება, ღუმელში გამოცხობა და ნედლი სახით მიღება (სხვადასხვა სალათში).

ბროკოლს აქვს უკუჩვენებებიც

გაითვალისწინეთ: მისი მიღება ნედლი ან შემწვარი სახით არ შეიძლება კუჭის მაღალი მჟავიანობის დროს, კუჭქვეშა ჯირკვლის დაავადებებისას, გასტრიტისა და წყლულის დროს.

როდესაც ექიმის მიერ დანიშნული გაქვთ დიეტა, რომელიც უხეში უჯრედისის მიღებას გამორიცხავს.

იდეალური ქინოა – ჯანმრთელობის საწინდარი>>

ინდივიდუალური აუტანლობის დროს.

ბროკოლის შეწვისას გამოიყოფა კანცეროგენები და ორგანიზმში გროვდება, ამიტომ რჩევაა – არ შეწვათ ის ბევრი რაოდენობის ცხიმში და მაღალ ცეცხლზე.

625
თემები:
სასარგებლო რჩევები
ყურძენი და წვენი

ყურძნის სასარგებლო თვისებები

596
(განახლებულია 15:30 14.09.2020)
საქართველო ვაზისა და ღვინის სამშობლოდ არის მიჩნეული, მაგრამ ვიცით კი, რატომაა ის სასარგებლო, რამდენი უნდა მიიღოს ის ადამიანმა წელიწადში, რომ ორგანიზმი საჭირო ნივთიერებებით შეავსოს და როდის არ შეიძლება ყურძნის მიღება?

ყურძენი ფოთლოვანი ვაზის კენკროვანი ნაყოფია. მისგან ამზადებენ ღვინოს, ან ხილის სახით იღებენ. მისგან მზადდება მურაბა, ქიშმიში, ძმარი, ყურძნის თესლის ექსტრაქტი, ზეთი.

ყურძენი უძველესი დროიდანაა ცნობილი ადამიანისთვის. ხოლო ის, რომ საქართველო ვაზისა და მევენახეობის სამშობლოა, არქეოლოგიური აღმოჩენებით დასტურდება. მათ შორისაა 8 ათასი წლის ყურძნის წიპწა თუ ღვინის ქვევრები, საწნახელი თუ სხვა იარაღი.

ასევე 8 ათას წელს ითვლის საქართველოში ღვინის დაყენების ტრადიცია, მას ქართულ კულტურაში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს. იუნესკოს გადაწყვეტილებით, 2013 წელს ქვევრის ღვინის დაყენების უძველეს მეთოდს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.
საქართველოში ყურძნის 525 ჯიშია, ღვინის სახეობების დათვლა კი პრაქტიკულად შეუძლებელია.

მსოფლიოში ცნობილი ყურძნის ოთხი ათასი სახეობიდან დაახლოებით 500-ს ქართული ფესვები აქვს.

მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ თითოეულმა მოზრდილმა ადამიანმა, იმ ვიტამინებისა და მიკროელემენტების აუცილებელი რაოდენობის მისაღებად, რაც მხოლოდ ყურძენში შედის, წელიწადში 65–70 კილოგრამი ყურძენი უნდა მიირთვას.

ყურძნის კალორიულობა და შემადგენლობა

ყურძნის ენერგეტიკული ღირებულება დაახლოებით 70 კკალორიაა 100 გრამზე, ქიშმიშის – 281 კკალორია, ყურძნის წვენში – 54 კკალორია.

ყურძენი შეიცავს 150-ზე მეტ ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებას.

ყურძნის კვებითი ღირებულება (100 გრამზე): ცილები – 0,6 გრამი, ცხიმები – 0,6 გრამი, ნახშირწყლები – 15,5, ნაცარი – 0,6, წყალი – 80,4.

ტყემალი – ბუნების საგანძური ადამიანის ჯანმრთელობისთვის>>

ყურძნის კენკრა შეიცავს: თავისუფალ და ორგანულ მჟავებს 2,5-დან 6 პროცენტამდე. ვაშლის მჟავას – 60%, ღვინის, გლუკონის, ლიმონის, ქარვისა და სხვა მჟავებს – 40%.

კენკრაში არის ადამიანის ორგანიზმისთვის აუცილებელი მინერალური მარილები და მიკროელემენტები: კალიუმი, მანგანუმი, მაგნიუმი, ნიკელი, კობალტი, ალუმინი, კაჟი, თუთია, ბორი, ქრომი და სხვ. ისინი ხშირად არის ფერმენტების, ჰორმონების, ვიტამინების, ცილებისა და სხვა ორგანული კომპლექსების სტრუქტურული ელემენტები.

ყურძენში ადამიანისთვის აუცილებელი ვიტამინების დიდი რაოდენობაა: A – 0,1 მილიგრამი, B1 – 0,05 მილიგრამი, B2 – 0,02 მგ, B3 ან PP – 0,3 მგ, B5 – 0,18 მგ, B6 – 0,6 მგ, B9, ანუ ფოლიუმის მჟავა – 4 მიკროგრამი, C – 6 მილიგრამი, H – 4 მიკროგრამი, K – 0,5–2,0 მიკროგრამი, P – 45 მიკროგრამი. ყურძენი ასევე შეიცავს პექტინის ნივთიერებებს, შეუცვლელ ამინომჟავებს (ლიზინი, ჰისტიდინი, არგინი, მეტიონინი, ლეიცინი), ცვლად ამინომჟავებს (ცისტინი, გლიცინი), რომლებიც ნივთიერებათა ცვლაში აქტიურად მონაწილეობს. კურკაში აღმოჩენილია 20%-მდე მყარი ცხიმი, მთრიმლავი ნივთიერებები, ლეციტინი, ვანილინი, ფლობაფენები.

ყურძნის სასარგებლო და სამკურნალო თვისებები

ყურძენი უნდა მიიღოთ ჭამიდან ჭამამდე, საკვების მიღებიდან 1,5–2 საათის შემდეგ.

ყურძენსა და მისგან მიღებულ პროდუქტებს ადამიანი მრავალი დაავადების სამკურნალოდ უძველესი დროიდან იყენებდა. ცნობილია, რომ მუქი ფერის ყურძენი კარგი ამოსახველებელი საშუალებაა, ამიტომ მას იღებენ პლევრიტის, ბრონქიტის, ფილტვების ტუბერკულიოზის დროს. მას უძველესი დროიდან იყენებდნენ ფილტვებისა და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის სამკურნალოდ.

მარწყვი – უგემრიელესი, სასარგებლო კენკრა>>

ყურძნით მკურნალობის შედეგად წესრიგდება გულის რიტმი, არტერიული წნევა, მალე ქრება შეშუპება, ის ხელს უწყობს ნორმალურ ძილს, სისხლწარმოქმნას, იწმინდება სისხლი, უმჯობესდება ფილტვებისა და სასუნთქი გზების მდგომარეობა.

წითელი ყურძნის კანი შეიცავს ნივთიერება რევერატროლს – ეს ბუნებრივი ფენოლია (კარბოლის მჟავა), რომელსაც კიბოს დაავადების დათრგუნვა შეუძლია სხვადასხვა სტადიაზე.

ყურძენი ორგანიზმს ეხმარება ანემიის, თირკმელების ქრონიკული დაავადებების, ართრიტების, საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაავადებების, სახსრების ტკივილის დროს. ის აუმჯობესებს ნივთიერებათა ცვლას და ორგანიზმიდან შარდის მჟავის გამოდევნას ეხმარება.

ყურძნის წვენს ახასიათებს მატონიზირებელი და ორგანიზმის ზოგადი გაჯანსაღების ეფექტი. მას ურჩევენ, როდესაც ნერვული სისტემა გამოფიტულია, ძალები დაქვეითებული. ის დადებითად მოქმედებს კუნთების ტონუსზე, განსაკუთრებით – გულის კუნთის. მას აქვს ბაქტერიციდული, შარდმდენი, გამხსნელი, ოფლმდენი, ამოსახველებელი თვისებები. ასევე მასში არ არის კანი, რომელიც ნაწლავებში გაზებს წარმოქმნის და მეტეორიზმს იწვევს. ყურძნის წვენის მიღება ჯობს ჭამამდე 1 საათით ადრე დღეში სამჯერ.

ფითრი – „ყველაფრის მკურნალი" პარაზიტი მცენარე>>

ყურძნის ფოთოლი და ტოტები შეიცავს 2%-მდე შაქრებს, დიდი რაოდენობით ორგანულ მჟავებს. მარცვლის კურკაში არის 20%-მდე ცხიმები, მთრიმლავი ნივთიერება ფლაბოფენი, ლეციტინი, ვანილინი და ძმრის მჟავა. ასევე მათში განისაზღვრა ნივთიერებები (პიკგენოლები) ანტიოქსიდანტური აქტიურობით.

ყურძნის ფესვებში არის ბევრი C ვიტამინი, ალკალოიდები, გლიკოზიდები, მთრიმლავი ნივთიერებები. მცენარის ყველა ნაწილი შეიცავს დიდი რაოდენობით მარილებს Si, Na, P, Fe, Cu.

ნორჩი ყლორტები, ულვაში, ფოთოლი შველის თავის ტკივილს, თვალის წვას. ამისთვის ისინი უნდა დააქუცმაცოთ და ქერის ფქვილს შეურიოთ, შემდეგ დაიდოთ მტკივნეულ ადგილზე.

ყურძნის ყლორტებს თუ ეპილეფსიით დაავადებული კისერზე ჩამოიკიდებს, ეს შეტევას შეასუსტებს. ნორჩი ყლორტების ჭამა ხელს უშლის მავნე ანაორთქლის ტვინამდე მიღწევას.

ყურძნის ფოთლების შედედებული წვენი კარგია კუჭისთვის, აჩერებს პირღებინებას, მკურნალობს სისხლიან ღებინებას, ნაწლავების წყლულს, ასევე მოქმედებს ის უკანა ტანში შეყვანისას. წვენი კარგად მოქმედებს ნაყოფზე ორსულებში. გარეგნული მოხმარებისას, თუ მას თმაზე დავიდებთ, თმის ზრდას უწყობს ხელს.

დეკა: ხელს უწყობს წონაში კლებას, აძლიერებს იმუნიტეტს>>

ყურძნის ფოთოლი შველის სისხლიან ხველებას. ტოტების წვენისგან მომზადებული შაქრიანი სიროფი აუმჯობესებს მადას, კარგია ნაბახუსევზე, პირღებინებისას, მაგრამ ხველებისას ეს სიროფი მავნებელია.

თანამედროვე მედიცინაში ყურძნის ახალი ფოთლებით შეკრულობას მკურნალობენ. ფოთლების ცივი ნაყენი გამოიყენება მხედველობის გასაუმჯობესებლად, რევმატიზმისას. ნაყენის დასამზადებლად 350 გრამ ყურძნის ფოთოლს დაასხით სამი ლიტრი ცივი წყალი და გააჩერეთ სამი დღე-ღამე.

ფოთლების ნახარში კარგია თირკმელების კენჭოვანი დაავადებებისას, ასევე პოდაგრისას. ფოთლებს შაქრის დამწევი თვისება აქვს – მას წარმატებით იყენებენ დიაბეტის მურნალობისას. ასევე მიიჩნევენ, რომ ფოთლები ამაღლებს პოტენციას.

გამხმარ ფოთოლს იყენებენ ცხვირიდან სისხლდენის დროს (ისუნთქავენ მას ფხვნილის სახით ნესტოებში), როგორც ანტისეპტიკურ საშუალებას, იყენებენ ჩირქოვანი ჭრილობების სამკურნალოდ.

ყურძნის კურკას აქვს სისხლდენის შეჩერების ეფექტი საშვილოსნოდან სისხლდენის დროს.  

ყურძნის მიღება არ შეიძლება, ან უნდა შეიზღუდოს:

შაქრიანი დიაბეტის დროს, დიარეისას, მწვავე ან ქრონიკული კოლიტის, ენტეროკოლიტის დროს, ტუბერულიოზის მწვავე ფორმებისას, სიმსუქნის მესამე–მეოთხე სტადიებზე, ქრონიკული შეკრულობისას, შეშუპების, ჰიპერტონიის დროს, კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადების, კუჭის ონკოდაავადებისას.

ინდიელების მაგია, ანუ ჩია – ხელს უწყობს წონაში კლებას და თან უაღრესად სასარგებლოა>>

ყურძნის წვენის მიღება ასევე არ არის რეკომენდებული ორსულობის ბოლო ფაზაში, რადგან სარძევე ჯირვლების მუშაობაზე უარყოფითად მოქმედებს.

აგრეთვე არ უნდა მიიღოთ ყურძენი, თუ ალერგია გაქვთ.

596
თემები:
სასარგებლო რჩევები
ირაკლი სესიაშვილი

სესიაშვილი: საქართველომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს იარაღის ტრანზიტზე უარი უთხრა

0
საქართველო კონფლიქტის მშვიდობიან მოგვარებას უჭერს მხარს და მხარეებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისკენ მოუწოდებს, განაცხადა საპარლამენტო კომიტეტის თავმჯდომარემ

ბილისი, 29 სექტემბერი – Sputnik. საქართველომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს თავისი ტერიტორიის გავლით იარაღის ტრანზიტზე უარი განუცხადა და ისინი ამას გაგებით მოეკიდნენ, განაცხადა თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარე ირაკლი სესიაშვილმა.

საქართველოს პარლამენტში სომხეთსა და აზერბაიჯანს ცეცხლის შეწყვეტისკენ მოუწოდეს>>

სომხეთისა და აზერბაიჯანის ხელისუფლებებმა, მთიან ყარაბაღში ვითარების გამწვავების შემდეგ, 27 სექტემბერს საომარი მდგომარეობა გამოაცხადეს. კონფლიქტის ესკალაციაში ერევანი და ბაქო ერთმანეთს ადანაშაულებენ. სომხეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ყარაბაღზე აზერბაიჯანმა „საჰაერო და სარაკეტო იერიში“ მიიტანა, ბაქოში კი ირწმუნებიან, რომ ცეცხლი სომეხმა სამხედროებმა გახსნეს. მესამე დღეა, რაც მთიან ყარაბაღში გააფთრებული ბრძოლები მიმდინარეობს. არის მსხვერპლი ორვე მხარეს.

„მინდა, ხაზი გავუსვა, რომ ორივე სახელმწიფო უფრთხილდება ჩვენს პოზიციებს. საუბარი იმაზე, რომ საქართველოს ტერიტორიები შეიძლება რომელიმე ქვეყანამ გამოიყენოს ტრანზიტისთვის და საკუთარი სამხედრო მიზნებისთვის, ჩვენ ამაზე მკაფიო უარი გვაქვს გაცხადებული ყველასთვის. ეს ჩვენმა მეზობლებმა იციან, ამ მიდგომას პატივისცემით ეპყრობიან და უფრთხილდებიან. ვაანალიზებთ სიტუაციას, პროცესს თვალ-ყურს ვადევნებთ და ყველანაირი სცენარისთვის მზად ვართ“, – განუცხადა სესიაშვილმა ჟურნალისტებს.

მან აღნიშნა, რომ საქართველო კონფლიქტის მშვიდობიან მოგვარებას უჭერს მხარს და მხარეებს ცეცხლის შეწყვეტისკენ მოუწოდებს.

საგარეო უწყება: საქართველო მზადაა ხელი შეუწყოს ყარაბაღში სიტუაციის დეესკალაციას>>

„საქართველოს ერთგვარი ნეიტრალური პოზიციები აქვს ამ კონფლიქტთან მიმართებით გასაგები მიზეზების გამო, რამდენადაც ჩვენ გამორჩეული კეთილმეზობლური ურთიერთობა გვაქვს როგორც აზერბაიჯანთან, ისე სომხეთთან“, – განაცხადა სესიაშვილმა.

მთიანი ყარაბაღის გამო სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის კონფლიქტი 1988 წლის თებერვალში დაიწყო, როდესაც მთიანი ყარაბაღის ავტონომიამ აზერბაიჯანის სსრ-დან გასვლის თაობაზე განაცხადა. 1992-1994 წლებში აზერბაიჯანმა დაკარგა კონტროლი მთიან ყარაბაღზე და მის მიმდებარე შვიდ რაიონზე.

კონფლიქტის მშვიდობიანად მოგვარებისთვის მოლაპარაკებები 1992 წლიდან მიმდინარეობს ეუთოს მინსკის ჯგუფის ფარგლებში, რომელსაც სამი თანათავმჯდომარე ჰყავს – რუსეთი, აშშ და საფრანგეთი. აზერბაიჯანი მოითხოვს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენას, სომხეთი კი არაღიარებული რესპუბლიკის ინტერესებს იცავს, რადგან თავად ყარაბაღი მოლაპარაკებების მხარე არ არის.

0
თემები:
მთიან ყარაბაღში ვითარება გამწვავდა – შეიარაღებული შეტაკება 2020