თენგიზ კუტალია: ხეხილის წამლობისას აუცილებელია უსაფრთხოების ზომების დაცვა

ვებრძვით ბაღ-ბოსტნის მავნებელ-დაავადებებს ბუნებრივი საშუალებებით

660
(განახლებულია 19:58 28.04.2020)
თუ გადაწყვეტთ ბოსტნის და ბაღჩის გაშენებას, სხვა მოსამზადებელი სამუშაოების პარალელურად, გაითვალისწინეთ, რომ აუცილებლად დაგჭირდებათ კულტურული მცენარეების მავნებელ-დაავადებების წინააღმდეგ ბრძოლის მეთოდებითა და საშუალებებით შეიარაღდეთ.

დღეს მცენარეთა დაცვის საშუალებები უამრავია და მათი მოხმარება არცთუ იაფია. გარდა ამისა, მცენარეთა დაცვის ქიმიური საშუალებები ძლიერმოქმედი ტოქსიკური შხამებია და, უმეტეს შემთხვევაში, ხასიათდება უარყოფითი ზემოქმედებით შინაურ ცხოველებსა და გარემოზე. გარდა ამისა, აუცილებელია შეწამვლის ვადების, წამლობის დოზების და გამოყენებისას სიფრთხილის ზომების მკაცრად დაცვა.

ბოსტანი
ბოსტანი

ქიმიური საშუალებების გარდა, არსებობს არაერთი ბიოლოგიურად უსაფრთხო და იაფი საშუალება კულტურულ მცენარეთა მავნებლებისა და დაავადებების წინააღმდეგ. გაითვალისწინეთ, დაცვის ქიმიური საშუალებებისგან განსხვავებით, ეს საშუალებები შედარებით სუსტი მოქმედებით ხასიათდება და მათი გამოყენება ეფექტურია პრევენციის და მავნებელ-დაავადებების გამოჩენის ადრეულ სტადიებზე - რათა თავიდან აიცილოთ მავნებლებისა და დაავადებების მასობრივი გავრცელება.

მაშ ასე, დავიწყოთ:

ბევრს ალბათ ვერც წარმოუდგენია, რა ძვირფასი მცენარეა ნიორი არა მარტო კერძებსა და სამკურნალო საშუალებებში, არამედ მებოსტნეობისა და, განსაკუთრებით, ეკოლოგიური ბიომეურნეობის საქმეში. 

სხვა ბოსტნეულისა და მწვანილეულის დათესვისას არ დაგავიწყდეთ ნიორი. გაითვალისწინეთ, საკვები დანიშნულების გარდა, ნიორი თქვენ ნაკვეთზე გაშენებული მცენარეების მავნებელ-დაავადებების წინააღმდეგ მებრძოლი სამკურნალო საშუალებაც გახდება.

ნივრის ყვავილობა
ნივრის ყვავილობა

ნიორში შემავალი ფიტონციდები აქტიურად ებრძვის და აუვნებლებს ბოსტნეული და ბაღჩეული კულტურების ისეთ აგრესიულ და აბეზარ მავნებლებს, როგორებიცაა: ტკიპები, რწყილები, თრიფსები, ბაღლინჯოები, ბუგრები და სხვ., რომლებიც სერიოზულ ზიანს აყენებენ საკვებ კულტურებს.

რა თქმა უნდა, ნივრის გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთებზე წარმოუდგენელია, თუმცა ეზოს პირობებში, მცირე ნაკვეთებზე თავისუფლად შეგიძლიათ უარი თქვათ შხამ-ქიმიკატებზე და გადახვიდეთ მცენარეთა დაცვის ბიოლოგიურად უსაფრთხო და ეკოლოგიურად სუფთა საშუალებებზე.

ნიორი
ნიორი

ნიორი - ბოსტნეული და ბაღჩეული კულტურების მავნებლების N1 მტერი

- იცავს კულტურებს სხვადასხვა მავნებლებისგან და სოკოვანი დაავადებებისგან;

- გაძლევთ საშუალებას უარი თქვათ ძვირადღირებულ ქიმიურ საშუალებებზე და მიიღოთ ეკოლოგიურად სუფთა მოსავალი;

- ეფექტურია პროფილაქტიკური ღონისძიებებისთვის;

- ნივრის ხნარით მცენარის შესხურება უნდა მოხდეს 3-4 დღიანი ინტერვალებით, 2-3 ჯერადად, მავნებელ-დაავადებების სრულ გაქრობამდე;

- ნივრის კოქტეილი მცენარის ფოთლებზე რომ დაფიქსირდეს, შესხურებამდე უმატებენ 1-2 სუფრის კოვზ თხევად, ან ერთ ნაჭერ მყარ, გახეხილ საპონს (ეს არ ეხება ჯვაროსნების რწყილებს, რომელთა წინააღმდეგ გამოიყენება კუპრის საპონი). ნებისმიერი წამლობა უკეთესია ჩატარდეს მზის ჩასვლის შემდეგ, საღამოს, მშრალ ამინდში.

1. ტილების საწინააღმდეგოდ - საბოსტნე და ბაღის კულტურებზე გამოიყენეთ ეს ნაყენი: 200 გრამი გახეხილი ნიორი ჩაყარეთ 1 ლიტრიან ქილაში, გაავსეთ თბილი წყლით. დაახურეთ თავი და დადეთ 5 დღით ბნელ, თბილ ადგილზე. პერიოდულად შეანჯღრიეთ. შემდეგ გაწურეთ, ნაყენი გადაასხით მუქ ბოთლში და შეინახეთ მაცივარში. გამოიყენეთ საჭიროების მიხედვით.

მავნებლების პირველივე ნიშნების გამოჩენისთანავე 100 მლ ეს ნაყენი გახსენით 5 ლ წყალში და კარგად შეასხურეთ მცენარეს. შესხურება გაიმეორეთ 3-4 დღის ინტერვალით 2-3 ჯერადად, მავნებელის სრულ გაქრობამდე.

2. აბლაბუდიანი ტკიპების და თრიფსების საწინააღმდეგოდ - ეს მავნებლები აქტიურდებიან ცხელ და მშრალ ზაფხულში. მათთან საბრძოლველად ეფექტურია ბალახის ფერმენტირებული წვენი ნივრით: 1-1,5 კგ დაქუცმაცებული მწვანე ბალახი ჩაყარეთ 15 ლ წყალში, თავდახურული დატოვეთ 2 დღე. შემდეგ დაამატეთ ერთი ჭიქა გატარებული ნიორი, დააყოვნეთ ნახევარი საათი, გაწურეთ და ამ კოკტეილით შეასხურეთ მცენარეები. შესხურება გაიმეორეთ საჭიროების მიხედვით მავნებელის სრულ გაქრობამდე.

ბაბუაწვერა
© Flickr / Elia Scudiero
ბაბუაწვერა

3. მუხლუხების წინააღმდეგ - ბაბუაწვერას და ნივრის ნაყენი: 1 კგ დაქუცმაცებულ ბაბუაწვერას დაასხით 10 ლ წყალი. დააყოვნეთ 2 დღე. შემდეგ დაამატეთ ერთი ჭიქა გატარებული ნიორი, გააჩერეთ ნახევარი საათი, გაწურეთ და შეასხურეთ მცენარეებს.

ამ ნაყენით მორწყვა საკმარისია 2-3-ჯერ, 1-2 დღის ინტერვალით. სრულად აქრობს ხვატარების და ფრთათეთრების კვალს. 

4. ჯვაროსანთა ბუგრების და ბაღლინჯოების წინააღმდეგ (აზიანებს კომბოსტოს, თალგამს, ბოლოკს და სხვა ჯვაროსნებს) - ამ შემთხვევაში გამოიყენება სხვა რეცეპტი: 10 ლ თბილ წყალში ჩაყარეთ დაფშვნილი ხის ნახშირი და დატოვეთ ერთი ღამე. მეორე დღეს ნახშირიან წყალს დაუმატეთ ერთი ჭიქა გაჭყლეტილი ნიორი. დააყოვნეთ ნახევარი საათი, გაწურეთ, ჩაახეხეთ და გახსენით მასში 1/4 ნაჭერი კუპრის საპონი.

პროფილაქტიკისთვის საკმარისია კვირაში ერთხელ მორწყვა, უკვე დაზიანებულ მცენარეს სჭირდება 2-3 დღეში, მავნებლის სრულ გაქრობამდე.

ნახშირი
ნახშირი

5. კოლორადოს ხოჭოს წინააღმდეგ - გამოიყენება ნივრის და ქრისტესისხლას ნაყენი: 5-6 თავი ნიორი გაურჩევლად დაჭყლიტეთ, შეურიეთ 1,5 კგ დაქუცმაცებული ქრისტესისხლა, დაფარეთ ეს მასა ცხელი წყლით და დააყოვნეთ 5-6 დღე. შემდეგ გაწურეთ და შეასხურეთ კარტოფილს და მის ქვემოთ მიწას. პროცედურა გაიმეორეთ კვირაში ერთხელ. 

6. ბუგრების, რწყილების, ტკიპების, ბაღლინჯოების, ფსილების, ნაყოფჭამიების, ტყავფრთიანების (ყურბელები) და ნაყოფმსხმოიარე ხეების სხვა მავნებლების წინააღმდეგ - გამოიყენება ნივრის და აბზინდას (Artemisia absinthium) ნაყენი: ახალი მოწყვეტილი აბზინდა დააქუცმაცეთ (დაკეპეთ) და დაასხით სამჯერ მეტი რაოდენობის მზეზე გამთბარი წყალი. თავდახურული დააყოვნეთ 3 დღე. შემდეგ შეურიეთ 300 გ გატარებული ნიორი, გააჩერეთ 30-40 წუთი. ფერმენტირებული არომატული ელექსირი გაწურეთ და შეწამლეთ დაზიანებული ხეები, მარწყვი, ხენდრო და კენკროვნები. ამ უკანასკნელებს იცავს ცხვირგრძელებისგან.

მიაქციეთ ყურადღება! მებაღეობაში პროფილაქტიკა უფრო შედეგის მომტანი და ეფექტურია, ვიდრე მკურნალობა: მნიშვნელოვანია მავნებელ-დაავადებების დაფრთხობა, რომ ვერ შეძლონ მცენარეზე კვერცხების დადება. რადგან მცენარეებს უფრო მეტად სწორედ ლარვები (მუხლუხები) აზიანებს, რომლებიც იჩეკება ბუტკოს ნასკვებში დადებული კვერცხებიდან და აქვე გამოჩეკისთანავე იწყებენ ჭამას. მავნებლებისგან დასაცავად ეფექტურია ბუტონიზაციის ფაზაში (კოკრობისას) 4-5 დღიანი ინტერვალებით 3-4-ჯერადი შესხურება ყვავილების გაშლამდე.

ქრისტესისხლა
© Flickr / Mick Talbot
ქრისტესისხლა

გარდა მავნებლებისა, ნივრის ხსნარი ეფექტურად ებრძვის სოკოვან დაავადებებსაც

7. სოკოვანი დაავადებების პროფილაქტიკა - ძლიერი მოქმედების ფიტონციდებთან ერთად, რომლებიც აფრთხობს ბაღ-ბოსტნის მავნებლებს, ნიორი შეიცავს ანტისეპტიკური და ბაქტერიციდული მოქმედების ძვირფას შენაერთებს, და ეფექტურად ებრძვის სოკოვან დაავადებებს. ნივრის ნაყენი გამოიყენება ფიტოფტოროზის, ჟანგას, ქეცის, ბაქტერიოზის, ნაცრისფერი სიდამპლის და სხვა სოკოვანი დაავადებების წინააღმდეგ.

ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ ნივრის ნაყენი ეფექტურია სოკოვანი დაავადებების პროფილაქტიკისთვის და დაავადების ადრეულ სტადიებზე. თუ პროფილაქტიკური ღინისძიებები არ გაგიტარებიათ, ნაყენი მცენარეებს უნდა შეასხუროთ სოკოვანი ინფექციების პირველივე ნიშნების გამოჩენისთანავე. მასობრივად გავრცელებულ დაავადებას ნივრის ნაყენი ვეღარ ერევა და საჭიროა ქიმიური საშუალებების მიხმარება.

სოკოვანი დაავადებების წინააღმდეგ და პროფილაქტიკისთვის მზადდება ნივრის კონცენტრირებული ნაყენი: 0,5 კგ გატარებულ ნიორს დაასხით 5 ლ თბილი წყალი. თავდახურული გააჩერეთ ერთი საათით, გადაწურეთ და დარჩენილ მასას ისევ დაასხით 1 ლ თბილი წყალი. დააყოვნეთ კიდევ ერთი საათი, გადაწურეთ. ორივე ნაყენი შეურიეთ ერთმანეთს და დაამატეთ წყალი, შეავსეთ 10 ლიტრამდე. 1,5 ჭიქა ნაყენი გახსენით 10 ლ წყალში და შეასხურეთ  მცენარეს.

8. ჭიანჭველების დასაფრთხობად - ნივრის გამოწურვის შემდეგ დარჩენილი მასა არ გადაყაროთ, შემოულაგეთ ხის ძირებში და კენკროვნების ბუჩქებთან. შესანიშნავად აფრთხობს ჭიანჭველებს. კვლებზე ჭიანჭველების ბუდეების შემჩნევისას ნივრის ბურთულა დადეთ ბუდის თავზე. ჭიანჭველები იწყებენ ქაოსურ მოძრაობას, იღებენ კვერცხებს და ტოვებენ ადგილს.

ამავე ეფექტის მქონეა ყველასთვის კარგად ნაცნობი საჭმელი სოდა - მოაფრქვიეთ ჭიანჭველის ბუდეზე და დაელოდეთ.

სოდა
© photo: Sputnik / Evgenij Biyatov
სოდა

გარდა ნივრისა, მეტად ეფექტური მავნებელ-დაავადებების მიმართ არის კიდევ ერთი საშუალება, რომელიც თავისუფლად შეგიძლიათ გამოიყენოთ სახლის პირობებში, აბსოლუტურად უვნებელია გარემოსა და ადამიანისათვის და თქვენი ბოსტნეული და მწვანილიც ეკოლოგიურად სუფთა იქნება.

ეს საშუალება გახლავთ მრავალმხრივი გამოყენების, ყველასათვის კარგად ცნობილი, დიასახლისების საყვარელი ნივთიერება - საჭმელი სოდა. ძვირადღირებულ შხამ-ქიმიკატებზე, თუ მათზე ხელი ყოველთვის არ მიგიწვდებათ, შინაურ პირობებში საჭმელი სოდა არანაკლებ ეფექტური და პრაქტიკულია. ებრძვის მავნებელ-დაავადებებს, სარეველებს და ჭიანჭველებსა და ლოქორებსაც კი.

1. ნაცარი და ნაცრისფერი სიდამპლე - სოდა ძვირადღირებული ფუნგიციდების იაფი და ეფექტური შესანიშნავი ალტერნატივაა, რომელიც მოკლე დროში აქრობს კენკროვანთა ბუჩქებზე (ხურტკმელი, მოცხარი, ჟოლო, მაყვალი) ნაცრის კვალს.

4 ს.კ. სოდა გახსენით 10 ლ წყალში და შეასხურეთ მცენარეებს 2-3-ჯერადად, 5-6 დღის ინტერვალით, ნაცრის თეთრი ნაფიფქის სრულ გაქრობამდე. უმჯობესია თუ შეასხურებთ საღამოს. მზის ჩასვლის შემდეგ.

ეს სხნარი ებრძვის კიტრის, პატისონის, ყაბაყის და გოგრის ნაცარსაც. მისი უმნიშვნელოვანესი მახასიათებელი ის არის, რომ აბსოლუტურად უვნებელია ადამიანისთვის და გარემოსათვის. ამიტომ დაავადებული მცენარეების წამლობა შეიძლება ინტენსიური ნაყოფმსხმოიარობის და სიმწიფის ფაზებშიც კი.

2. ფიტოფტოროზი - პომიდვრის ფიტოპტოროზი ერთ-ერთი ვერაგი დაავადებაა, მნიშვნელოვნად აზიანებს მცენარეს და ამცირებს მოსავლიანობას. 3 ს.კ. სოდა გახსენით 10 ლ წყალში და დაიწყეთ შესხურება ჩითილების ღია გრუნტში გადატანიდან 1-2 კვირის შემდეგ, 7-10 დღიანი ინტერვალით. ასეთი პრევენციული ღონისძიებების გატარებით თავიდან აიცილებთ ფიტოფტოროზს. სოდიანი წყლით შესხურებით იზრდება პომიდვრის შაქრიანობა.

3. კიტრის ულვაშების ნაადრევი გაყვითლება - კიტრის პირველი ნაყოფმსხმოიარობის შემდეგ შეაშველეთ ფესვისეული კვება სოდიანი ხსნარით (1 ს.კ. სოდა/10 ლ წყალზე, ისხმება 0,5 ლ ერთ ძირზე) დღე-გამოშვებით, 3-4 ჯერადად. ხსნარი უნდა შეიტანოთ აუცილებლად ნოტიო ნიადაგში. ახანგრძლივებს კიტრის ნაყოფმსხმოიარობას.

4. მუხლუხები - 5 ს.კ. სოდა 10 ლ წყალზე ეფექტურად ებრძვის ფოთლის მღრღნელ მავნებლებს, ხეხილზე მავნებლების პირველივე გამოჩენისთანავე კარგად შეწამლეთ ხის ვარჯი, 3-4 დღის ინტერვალით 2-3-ჯერადად.

5. კოლორადოს და სხვა ტკაცუნა ხოჭოების წინააღმდეგ - კარტოფილის დათესვისას თითოეულ ორმოში ჩაყარეთ 0,5 ჩ.კ. სოდა.  

6. ბუგრები, ცხვირგრძელები და სხვა მავნებლები - 10 ლ წყალში გახსენით 4 ს.კ. სოდა. შეასხურეთ მცენარეებს მზის ჩასვლის შემდეგ 3-4 დღიანი ინტერვალით 2-3 ჯერადად. შესხურება ანადგურებს ბოსტნეული კულტურების და კენკროვნების მავნებლებს. კენკროვნების შემთხვევაში შესხურება საჭიროა ბუტონიზაციის ფაზაში (კოკრების განვითარების ფაზა).

სოდა სუსტი ტუტეა, რომელიც აბსოლუტურად უვნებელია როგორც ადამიანის და შინაური ცხოველებისთვის, ისე ბოსტნეული კულტურების და გარემოსათვის. უმჯობესია ხსნარი მოამზადოთ პლასტმასის ჭურჭელში, რომელიც იქნება სუფთა, ნადების და ნალექის გარეშე. არ გამოიყენოთ +50°С მეტი ტემპერატურის წყალი. გაითვალისწინეთ, სოდის მოქმედება წყალში გახსნიდან 3 საათის შემდეგ მინიმუმამდე დადის, ამიტომ სამუშაო ხსნარი გამოიყენეთ მომზადებისთანავე.

და, ბოლოს, მცენარის ფოთლებზე სოდიანი ხსნარის დასაფიქსირებლად დაუმატეთ რამდენიმე კოვზი თხევადი საპონი.

660
ტყემალი

ტყემალი ბუნების საგანძური ადამიანის ჯანმრთელობისთვის

512
(განახლებულია 15:41 25.05.2020)
ტყემალს უამრავი სასარგებლო თვისება გააჩნია. მაგალითად, დამტკიცებულია, რომ ტყემლის რეგულარული მიღება ორგანიზმს რადიაციისა და დასხივების მოქმედებასთან შებრძოლებაში ეხმარება. კარგად მოქმედებს ის მამაკაცებზეც...

ტყემალი (Prúnus cerasiféra) ვარდისებრთა ოჯახის კურკოვანთა გვარის მრავალწლოვანი ხეხილოვანი მცენარე. არის ხე ან ხისმაგვარი ბუჩქი. მისი სამშობლოა ამიერკავკასია.

ტყემალი ველურად და კულტურაში გავრცელებულია ბალკანეთში, შუა და მცირე აზიაში, ირანში და სხვა ქვეყნებში.

საქართველოში უძველესი დროიდან თითქმის ყველგანაა გავრცელებული ზღვის დონიდან 1600-1800 მეტრამდე სიმაღლეზე. ამჟამად დარაიონებული ჯიშებია „გულდედავა“, „გაზაფხულის მერცხალი“, „წითელი დროშა“, „ქუთაისი“, „რიონი“, „ხვავიანი“ და სხვ.

ტყემალს ქართულ სამზარეულოში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს. ტყემლისგან მზადდება საუკეთესო ხარისხის წვენი, კომპოტი, მურაბა, სანელებელი, ტყლაპი და ტყემლის სახელგანთქმული საწებელი, რომელიც ქართული სუფრის ერთ-ერთი განუმეორებელი და უნიკალური შემადგენელი ნაწილია.

ტყემლის შემადგენლობა და კალორიულობა

ტყემლის კალორიულობა 100 გრამ პროდუქტზე 34 კკალორიაა.

ტყემალი
ტყემალი

ტყემალში უამრავი სასარგებლო ნივთიერებაა. ესენია ნახშირწყლები, ორგანული მჟავები, პექტინები, ვიტამინები С, В-ჯგუფის, პროვიტამინი А, ბევრია მასში კალიუმი, რკინა, მაგნიუმი, კალციუმი, ფოსფორი. ტყემლის ფერი მისი შემადგენლობით განისაზღვრება. მაგალითად, ყვითელში ბევრია შაქარი და ლიმონმჟავა და თითქმის არაა მთრიმლავი ნივთიერებები, ხოლო მუქი ფერის ნაყოფში ბევრია პექტინები.

ტყემლის სასარგებლო თვისებები

უდავოა ტყემლის სასარგებლო ზემოქმედება ადამიანის ჯანმრთელობაზე. მასში ჭარბადაა ასკორბინის მჟავა, რის გამოც ის გამოიყენება ავიტამინოზის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის.

ამასთან, ამ ხილის რეგულარული გამოყენება დადებითად მოქმედებს იმუნიტეტზე.

კალიუმის არსებობა ტყემლის შემადგენლობაში გულის ნორმალურ მუშაობას უწყობს ხელს.

ხილის შემცველობაში შაქრის მცირე რაოდენობის გამო მისი მიღება შეუძლიათ შაქრიანი დიაბეტით დაავადებულებსაც.

ფითრი – „ყველაფრის მკურნალი" პარაზიტი მცენარე>>

ტყემალი შესანიშნავი ბუნებრივი ანტიოქსიდანტია. ის გამოიყენება ორგანიზმის გაწმენდისა და გაახალგაზრდავებისთვის. რადგანაც ტყემალი დაბალკალორიულია, მისი მიღება ნებადართულია ჭარბი წონის დაკლების პროცესში.

ტყემალი კარგი საშუალებაა რესპირატორული, კუჭის დაავადებების დროს, ასევე როგორც მსუბუქი გამხსნელი საშუალება.

დამტკიცებულია, რომ ტყემლის რეგულარული მიღება ორგანიზმს რადიაციისა და დასხივების მოქმედებასთან შებრძოლებაში ეხმარება.

ტყემალი ასევე გამოიყენება კოსმეტიკური მიზნებისთვის. მაგალითად, ტყემლის ნაყენი შესანიშნავი საშუალებაა დაბანისთვის. ის კანის ცხიმიანობას ებრძვის. ხილის ნაყოფის რბილობის გამოყენება შეიძლება ნიღბის სახით, ეს ნაყენი სახეს გამონაყარისგან წმენდს. ნაყოფისა და დაქუცმაცებული კურკის ნარევი შესანიშნავი საშუალებაა სახის კანის, ყელისა და დეკოლტეს ზონის გაახალგაზრდავებისთვის.

კრიალოსანა და მისი სამკურნალო თვისებები>>

ამასთან, ხალხურ მედიცინაში გამოიყენება ტყემლის ყვავილიც. ყვავილზე დამზადებული ნაყენი მამაკაცებს ეხმარება პროსტატის მკურნალობასა და ერექციის გაუმჯობესებაში. ტყემლის მურაბით, როგორ სიცხის დამწევი და ამოსახველებელი საშუალებით, მკურნალობენ ინფექციურ და ვირუსულ დაავადებებს.

რადგანაც ტყემლის შემადგენლობაში ამიგდალინის მჟავა შედის, მისი გამოყენება შეიძლება ბრონქული ასთმის შეტევის დროს.

ტყემლის მიღება არარეკომენდებულია:

ინდივიდუალური აუტანლობის დროს, კუჭის წვენის გაზრდილი მჟავიანობის, გასტრიტისა და კუჭის წყლულის დროს.

ტყემლის კურკაში არის მავნე ნივთიერებები, რამაც მოწამვლა შეიძლება გამოიწვიოს.

ტყემლის ნაყოფი ადამიანმა ზომიერი რაოდენობით უნდა მიიღოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება კუჭის აშლილობა გამოიწვიოს.

 

512
თემები:
სასარგებლო რჩევები
პომიდვრის ჩითილები

ბოსტანი საკუთარი ხელით - როგორ მივიღოთ ჯანსაღი ჩითილები

470
(განახლებულია 19:16 17.05.2020)
თანამედროვე ყოფაში სულ უფრო პოპულარული ხდება საკარმიდამო ნაკვეთების გაცოცხლება, რამაც აუცილებელი გახადა ბოსტნეულ-ბაღჩეული კულტურების მოყვანის წესების გახსენება და სწავლა, საკუთარი ხელით რომ შეძლოთ ბოსტნის მოწყობა. თუ ჯერ არ დაგიწყიათ, ჯერ კიდევ არ არის გვიანი.

პირველ რიგში ის კულტურები უნდა მოიყვანოთ, რომლებსაც ძირითადი ადგილი უკავია კვების რაციონში: ქინძი, ოხრახუში, ნიახური, კამა, სტაფილო, ყაბაყი, პომიდორი, კიტრი, ბადრიჯანი, წიწაკები, რეჰანი, ლობიო, ბარდა, პიტნა, ნიორი, ხახვი, სალათა და სხვ. მათი ჩამოთვლა შორს წაგვიყვანს.

ზოგი ბოსტნეულის თესვა უკვე დაგვიანებულია, თუმცა, არც თუ მცირეა მცენარეები,  რომელთა დათესვას მაისსა და ივნისში, ზოგისას უფრო გვიანაც შეიძლება.

საგაზაფხულო სათეს კულტურებში ყოფენ ორ ჯგუფს: საადრეო საგაზაფხულო (ითესება მარტსა და აპრილში) - მათი თესლები დაბალ ტემპერატურაზე იოლად ღივდება და აღმონაცენი მცირე ყინვებს უძლებს. ზრდა-განვითარებისთვის ოპტიმალური ტემპერატურაა დღისით +120C ... +200C, ღამით +60C ... +120C. ესენია: კომბოსტო, ბარდა, ცერცვი, ისპანახი, წიწმატი, ხორბალი, ქერი, სელი, ბარდა და სხვ.

მეორე ჯგუფია საგვიანო საგაზაფხულო კულტურები, მათი თესლის გაღივებისთვის საჭიროა ნიადაგი +10 0C და მეტად იყოს გამთბარი. აღმონაცენი მცირე წაყინვასაც ვერ უძლებს. ოპტიმალურია დღისით +160C ... +240C, ღამით +80C ... +120C. ესენია: სიმინდი, კარტოფილი, ჭარხალი, სტაფილო, ბოლოკი.

საგვიანო საგაზაფხულო კულტურებს მიეკუთვნება აგრეთვე, სითბოს მოყვარული მცენარეები - საზამთრო, ნესვი, კიტრი, ბადრიჯანი, წიწაკა, გოგრა, პომიდორი, ლობიო. მათი განვითარებისთვის ოპტიმალური ტემპერატურაა დღისით +280C ... +300C, ღამით +140C ... +180C. ამ ჯგუფის მცენარეები სათანადო ტენის პირობებში +400C სიცხეს უძლებენ, +130C ქვევით მათი ზრდა-განვითარება ჩერდება, ხოლო მცირე ყინვის დროს (-10C ... -20C) იღუპებიან.

რაც შეეხება საშემოდგომო კულტურებს, ითესება ოქტომბერ-ნოემბერში, როცა  მინდვრის სამუშაოებისთვის ხელსაყრელი პირობებია.

მწვანილი და ზოგიერთი ბაღჩეულ-ბოსტნეული კულტურა პირდაპირ ითესება მუდმივ ადგილზე, მეორე ნაწილისათვის უმჯობესია დაჩითილება და შემდეგ გადატანა ღია გრუნტში, ან სათბურში.

ჩითილი - თესლიდან გაზრდილი ნორჩი მცენარე, რომელზეც ლებნები (ჩანასახოვანი ფოთლები) და პირველი ნამდვილი ფოთლებია (მაგ.: კომბოსტოს ჩითილზე 3, კიტრზე 3-5, პომიდორზე 5-7, წიწაკაზე 5-7 ფოთოლი და ა.შ.). დასაჩითილებლად იყენებენ პოლიეთილენის ფირით გადახურულ სათბურს, ან თბილ შენობას, სადაც მაღალი ტემპერატურის და ჰაერის ტენიანობის შექმნაა შესაძლებელი.

დაჩითილებით მოყავთ კიტრი, პომიდორი, წიწაკები, ბადრიჯანი, კომბოსტო, საზამთრო, ნესვი და სხვ.

ღია გრუნტში დასარგავად ჩითილების გამოყვანას იწყებენ დაცულ გრუნტში (სათბურში, ორანჟერეაში, ან სულაც ოთახის პირობებში), სპეციალურად გამოყოფილ კვლებში, ან მცირე კონტეინერებში (კასეტებში, ქოთნებში, ყუთებში) თესვის ვადების დაწყებამდე 2-3 კვირით, ან უფრო ადრე. სათბურში დასარგავად ჩითილები გამოყავთ წლის სხვადასხვა დროს, ამ კულტურებისათვის საჭირო პირობებში.

დაჩითილებით მცენარის ვეგეტაციის ხანგრძლივობა 30-35 დღით მცირდება და მიიღება ადრეული მოსავალი, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ცივ რაიონებში, სადაც მოკლე ზაფხული და გრძელი ზამთარია.

ბოსტნეული კულტურები მომთხოვნია ნიადაგების მიმართ და მათი კარგი ზრდა-განვითარებისთვის აუცილებელია ნიადაგის წინასწარ მომზადება – გამდიდრება ორგანული და მინერალური სასუქებით, განსაკუთრებით - თესლების აღმოცენების და დაჩითილებისთვის.

ჩითილების გამოსაყვანად საჭიროა ნოყიერი, მცენარის ზრდა-განვითარებისათვის აუცილებელი მიკრო და მაკროელემენტებით მდიდარი სუბსტრატი (საკვები არე), რომელიც შეგიძლიათ შეიძინოთ უკვე მზა სახით, ან თავად მოამზადოთ სხვადასხვა კომბინაციით. ამისთვის დაგჭირდებათ:

ü  1 წილი ბაღის მიწა : 3 წილი ფოთლოვანი  ტყის ნეშომპალა : 1 წილი აგრო პერლიტი;

ü  ან 1 წილი გადამწვარი ნაკელი : 1 წილი ბოსტნის მიწა, ან ტორფი;

ü  1 წილი ბოსტნის მიწა : 1 წილი ბიოჰუმუსი, ან პერლიტი;

ü  ჩითილების გამოსაყვანად შესაძლებელია გამოყენებული იქნას მხოლოდ ტორფი.

ასეთი სუბსტრატები მსუბუქია და გამოიყენება სუსტი, ნაზი და ზედაპირულფესვებიანი კულტურების დასათესად, ჩითილების გამოსაყვანად, დასაკალმებლად.

მზა სუბსტრატი ჩაყარეთ კასეტებში, ან ერთჯერად ქოთნებში, ჩაყარეთ 1-2 თესლი 1 - 1,5 - 2,5 სმ სიღრმეზე, თესლის ზომის გათვალისწინებით, დაფარეთ მიწით, მსუბუქად მოტკეპნეთ და მორწყეთ.  

სხვადასხვა კულტურების თესლები ითესება სხვადასხვა სიღრმეზე მათი ზომის, ნიადაგის სტრუქტურის და მცენარის ბიოლოგიური თავისებურებების გათვალისწინებით. ნორმაზე უფრო ღრმად ჩათესვისას აღმონაცენი ვითარდება ძალიან წვრილი და სუსტი, შეიძლება თესლის საერთოდაც ვერ აღმოცენდეს. არასაკმარის სიღრმეზე თესვისას აღმონაცენი კი იოლად იზრდება, მაგრამ მიწის ზედა ფენის სწრაფი გამოშრობის გამო მისი შემდგომი განვითარება ფერხდება. ორივე შემთხვევაში მოსავლიანობა მცირდება.

რაც უფრო წვრილია თესლი, მით ნაკლებ სიღრმეზე ითესება, რადგან ღრმად თესვისას ჩანასახს არ ყოფნის სამარაგო საკვები მიწის ზედაპირზე ამოსასვლელად. უფრო დიდი ზომის თესლები შეიძლება ღრმად ჩაითესოს. მაგ.: სიმინდის თესლებს თესენ 7-12 სმ. სიღრმეზე, ხორბლის 7-9 სმ., კომბოსტოს, ქინძის, თალგამის - 1-2 სმ., კიტრის, გოგრის 5-7 სმ., პომიდვრის, წიწაკის, ბადრიჯნის 2-2,5 სმ და სხვ.

ზოგჯერ თესლს დასაჩითილებლად სათბურებში პირდაპირ, მობნევით თესავენ. ასეთ დროს ნათესი ხშირი გამოდის, მცენარეების ფესვები ერთმანეთში იხლართება და ჩითილების ამოღების დროს, ხშირ შემთხვევაში, ზიანდება. ასეთი ჩითილები მუდმივ ადგილზე გადარგვისას ადაპტაციას ძნელად გადის, 1-2 კვირით ანელებს ზრდას, მომწიფებას აგვიანებს, იოლად ავადდება და ზოგჯერ იღუპება კიდეც.

უმჯობესია დაჩითილება სპეციალურ ქოთნებსა და კონტეინერებში მოახდინოთ, სადაც მცენარის ფესვთა სისტემა ჭურჭლის შიგნით მოცულობას იკავებს და გადატანისას არ ზიანდება. ასეთი მცენარე შემდეგაც იოლად ხარობს, სწრაფად იზრდება, გამძლეა მავნებელ-დაავადებების და სიცივის მიმართ.

სუბსტრატის მომზადებასთან ერთად, აუცილებელია ჩითილებისთვის სპეციალური მიკროკლიმატის შექმნა. ჯანსაღი ჩითილის მისაღებად თესლების აღმოცენებამდე სათბურში უნდა შევინარჩუნოთ  +220C ... +240C, აღმოცენების შემდეგ (4-5 დღის მანძილზე) +160C ... +180C, შემდეგ, მზიან ამინდში +220C ... +240C, ღრუბლიან ამინდში +180C ... +190C, ღამით +16 0C, ჩითილების ნორმალური განვითარებისთვის აუცილებელია დღის სინათლე 12-16 სთ. იყოს. მორწყვა - რეგულარულად, რომ არ მოხდეს სუბსტრატის გამოშრობა. 1მ2-ზე თავსდება საშუალოდ 280-300 ჩითილი.

პირშუშხა
ნინო ფოცაძის პირადი არქივი

ჯანსაღი ჩითილი მუქი მწვანე ფერის, მსხვილ ღეროიანი და კარგად დატოტვილია. სუსტი და უფერული ჩითილებიდან ძლიერი მცენარეების განვითარება ვერ ხდება და შესაბამისად, მოსავლიანობაც იკლებს.

ჩითილების გადატანა ხდება 5-7 ნამდვილი ფოთლის ფაზაში. ზოგიერთ ჩითილს (პომიდორი, ბადრიჯანი, წიწაკები) გადატანისას უკეთებენ პიკირებას - აჭრიან ძირითადი ფესვის 1/3 და ღია გრუნტში ისე რგავენ, რომ ფოთლები ახლოს იყოს, მაგრამ მიწას არ ეხებოდეს. ასეთ ჩითილებზე ფესვებს მიწაში მოქცეული ღეროც ივითარებს და მოსავლიანობა იზრდება. ჩითილებს გადატანისას ფრთხილად აცლიან ჩანასახოვან ფოთლებს (ლებნებიდან განვითარებულს).

გადარგვამდე ორჯერადად, აღმოცენებიდან მე-20 და 30-ე დღეს სასურველია ჩითილების გამოკვება ნატრიუმის გუმატით (1გრ/20ლ წყალზე), ან კრისტალონით (20 გრ/10ლ წყალზე).

4-5 ნამდვილი ფოთლის ფაზაში და ჩითილების გადარგვამდე 3 დღით ადრე სასურველია ორჯერადად პროფილაქტიკური ღონისძიების გატარება: ანტრაკოლი + პრევიკურ ენერჯი (30 გრ ანტრაკოლი/ 20 გრ პრევიკურ ენერჯი / 10 ლ წყალი) ნარევის შესხურებით.

გადარგვამდე სასურველია სარგავი ორმოების მორწყვა. თუ ჩითილები ბიოდეგრადირებად ქოთნებშია გამოზრდილი, პირდაპირ იდგმება ორმოებში, თუ არადეგრადირებადშია, ჩითილი ფრთხილად, ისე რომ არ დაზიანდეს, მიწის კომით უნდა გადაიტანოთ. გადატანილი ჩითილები ირწყვება 3-5 დღის შემდეგ.

ღია გრუნტში გადარგვისას გასათვალისწინებელია ნიადაგის ტემპერატურა 10 სმ სიღრმეზე, რომელიც სხვადასხვა კულტურისთვის განსხვავებულია.

მაგ.: კომბოსტოების ჩითილები ირგვება, როცა ნიადაგის ტემპერატურა +8°-ს მიაღწევს. პომიდვრის ჩითილის გადარგვა ღია გრუნტში უმჯობესია მაშინ, როცა ნიადაგის ტემპერატურა +14°C, ხოლო ჰაერის +18°C და მეტია. სასურველია სარგავ ორმოში გადარგვის დროს ყოველ ძირზე 1 ს.კ. მიწაში შერეული სუპერფოსფატის შეტანა, რაც ფესვთა სისტემის ინტენსიურ განვითარებას და მცენარის დაჩქარებულ ზრდას უწყობს ხელს.

პომიდორთან შედარებით, ბადრიჯანი და წიწაკა სითბოს მოყვარული კულტურებია და ერთნაირ პირობებში უფრო ნელა იზრდება. მათი ჩითილების გამოყვანას 2-3 კვირთ მეტი ჭირდება, თუმცა, 18-20°C ტემპერატურაზე ეს ვადა 40-45 დღემდე შეიძლება შემცირდეს. ბადრიჯნის და წიწაკის ჩითილებს უფრო ფაქიზი ფესვთა სისტემა აქვთ და გადარგვისას ძნელად ეგუებიან ახალ გარემოს.

რაც შეეხება მუდმივ ადგილზე ნიადგის მომზადებას, ბოსტნეული კულტურების მოსაყვანად ოპტიმალურია კარგი წყალგამტარობის, კარგი აერაციის, საკმარისად ფხვიერი, ოდნავ ნოტიო, ნაყოფიერი ნიადაგები, რომლებშიც კარგად ინახება საკვები ნივთიერებები და სითბო. მათ უმრავლესობას ნეიტრალურთან მიახლოებული, ოდნავ მჟავე (pH = 6.06.5.) ნიადაგები მოწონს.

სათბურისთვის კარგია მინდვრის და კორდის მიწის, ქვიშის, ნაცრის და ორგანული სასუქის (ნაკელი, ნეშომპალა, ქათმის სკორე) ნარევი, კარგად დაშლილი ტორფი, ტორფიანი და ნაკრები კომპოსტები. ასეთ სუბსტრატში დამატებით შეაქვთ სხვადასხვა მინერალური სასუქი. ყოველი ორი წლის შემდეგ სასურველია გადამუშავებული გრუნტის შეტანა.

გასანოყიერებლად საუკეთესოა ტორფის, გადამწვარი ნაკელის და ყამირი მიწის ნარევი. ყურადღება მიაქციეთ რომ მიწა გაწმენდილი იყოს სარეველებისგან, საიდანაც შესაძლებელია სხვადასხვა მავნებელ-დაავადებების გავრცელება.

ორგანულ და არაორგანულ სასუქებს შორის  საუკეთესოდ ითვლება გადამწვარი ნაკელი, რომელიც 2-3-ჯერ მდიდარია მცენარისათვის საჭირო აუცილებელი საკვები ელემენტებით, ვიდრე ყველაზე ნაყოფიერი მიწა. გადამწვარი ნაკელი მცენარეების კვებასთან ერთად, აუმჯობესებს ნიადაგის სტრუქტურას, არეგულირებს მასში ჰაერისა და წყლის გამტარობას და ა.შ.

ღია გრუნტში მრავალწლოვანი, მსხვილი და ძლიერფესვიანი მცენარეებისათვის კარგია:  2 წილი ბაღის  (ნოყიერი) მიწა : 1 წილი გადამწვარი ნაკელი : 1 წილი  სილა  (უმჯობესია მდინარის) : 2  წილი  აგრო პერლიტი.

 

 

 

470
საკონსტიტუციო სასამართლო

ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია საქართველოს პარლამენტს საკონსტიტუციო სასამართლოში უჩივის

0
(განახლებულია 10:10 26.05.2020)
ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია მიიჩნევს, რომ მთავრობისთვის ქვეყანაში შეზღუდვების დაწესების უფლების მინიჭება საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების გარეშე კონსტიტუციას ეწინააღმდეგება

თბილისი, 26 მაისი – Sputnik. არასამთავრობო ორგანიზაცია „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ“ (საია) საკონსტიტუციო სასამართლოში სარჩელი შეიტანა იმ შესწორებებთან დაკავირებით, რომლებიც პარლამენტმა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის შესახებ კანონში შეიტანა.

შესწორებები, რომლის მიხედვით მთავრობას შეუზღუდავი უფლება ენიჭება, დააწესოს შეზღუდვები საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმის გაუქმების შემდეგ, პარლამენტმა 22 მაისს მიიღო. ნორმა 23 მაისს ამოქმედდა და 15 ივლისამდე იქნება ძალაში.

პარლამენტმა მთავრობას საგანგებო მდგომარეობის შემდეგ შეზღუდვების დაწესების უფლება მიანიჭა>>

„კონსტიტუცია გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვას მხოლოდ კანონით უშვებს, შესაბამისად, ამ უფლების მთავრობის კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით შეზღუდვა დაუშვებელია. ასევე, შრომითი უფლებების შეზღუდვა მხოლოდ ორგანული კანონითაა დასაშვები“, – ნათქვამია საიას განცხადებაში.

ორგანიზაციაში აღნიშნავენ, რომ ამგვარად მთავრობა იღებს უფლებას, პარლამენტის გვერდის ავლით შეზღუდოს ასევე კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებები.

კანონის ამოქმედების შემდეგ მთავრობას შეუძლია პანდემიისა და განსაკუთრებით საშიში ეპიდემიის დროს დროებით დააწესოს შეზღუდვები და მოაწესრიგოს წესებით, რომლებიც მოქმედი კანონმდებლობისგან განსხვავდება. გარდა ამისა, მთავრობა მიიღებს უფლებას, შეზღუდოს მოქალაქეთა გადაადგილება, მათი შრომითი და ეკონომიკური საქმიანობა და აკრძალოს სოციალური ღონისძიებების ჩატარება.

ასოციაციის ინფორმაციით, საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, შეზღუდვითი ნორმა კონსტიტუციას უნდა შეესაბამებოდეს როგორც შინაარსობრივად, ისე ფორმალურად.

გახარია: ვერავინ შეუშლის ხელს იმ შეზღუდვების გაგრძელებას, რაც საჭიროა ჯანმრთელობისთვის>>

საია მიიჩნევს, რომ მთავრობისთვის მინიჭებული უფლება, შეზღუდოს საკუთრების უფლება, ანტიკონსტიტუციურია, რადგანაც მთავრობას მხოლოდ ტექნიკური ხასიათის ახალი წესების დადგენის უფლება აქვს. ამიტომ ახალგაზრდ იურისტები მიიჩნევენ, რომ ასეთად არ შეიძლება ჩაითვალოს შეზღუდვები, მაგალითად, სასტუმროს მესაკუთრისათვის ნომრების გაქირავების შეზღუდვა. ეს, მათი თქმით, არის საკუთრების უფლებით სარგებლობის სრული აკრძალვა და არა ტექნიკური ხასიათის რეგულაცია.

საკუთრების უფლებაზე სრული არძალვისთვის, როგორიცაა სასტუმროების ან ტანსაცმლის მაღაზიების დაკეტვა ან მუშაობის განახლების აკრძალვა, საჭიროა ლეგიტიმაცია პარლამენტის მხრიდან. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ასეთი რადიკალური ზომების მიღების შესაძლებლობა მთლიანად მთავრობის ხელშია.

საქართველოს კანონმდებლობით, საკონსტიტუციო სასამართლო ასოციაციის სარჩელს წარმოებაში მხოლოდ იმ შემთხვევაში მიიღებს, თუსასამართლოს კოლეგია მას მიზანშეწონილად მიიჩნევს.

ამოქმედებული შესწორებების საფუძველზე, საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმის გაუქმების შემდეგ კორონავირუსით ინფიცირებულთა რაოდენობის გაზრდის თავიდან აცილების მიზნით, მთავრობამ სპეციალური დადგენილებით შეზღუდვებისა და აკრძალვების ნაწილი შეინარჩუნა.

ქვეყანაში ჯერ კიდევ არ მუშაობს საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, დაკეტილია რესტორნები, ტანსაცმლისსა და ფეხსაცმლის მაღაზიები, სავაჭრო მოლები, სპორტდარბაზები, აკრძალულია სპორტული და კულტურული ღონისძიებების ჩატარება, კაზინოებისა და ტოტალიზატორების მუშაობა (გარდა ონლაინ მუშაობისა). საკარანტინე ზონებად რჩება თეთრიწყაროს რაიონი დაორი სოფელი ბოლნისის რაიონში.

0
თემები:
საქართველოს პარლამენტი