ულუმბოს ყვავილი

უცხო სუნელი, ანუ „ფილოსოფოსების სამყურა“ ის, რაც არ ვიცით ამ შეუცვლელ სანელებელზე

3981
(განახლებულია 18:15 23.04.2020)
უდავოა, რომ სანელებლებს განსაკუთრებული როლი აქვს ქართულ სამზარეულოში. რა ცოდნასა და გამოცდილებას ფლობდნენ ჩვენი წინაპრები, რატომ იკმაზება ესა თუ ის კერძი სხვადასხვა სანელებლებით, რა თვისებების მატარებელია თითოეული მათგანი?

ძნელად თუ მოიძებნება საქართველოში ადამიანი, რომელიც არ იცნობს უცხო სუნელს.

იცით თუ არა, რომ ეს არაჩვეულებრივი ქართული სანელებელი მთელი რიგი სასარგებლო თვისებების მატარებელია?

მცენარე ულუმბო
მცენარე ულუმბო

მცენარე ულუმბო, იგივე უცხო სუნელი (ლათ.: Trigonella caerulea (L.)Ser.), ფართოდ გავრცელებული სახელებია: ჩამანი, შამბალა, ფერუნგრეკი, ხელბა. ინდოეთში გავრცელებულია როგორც „კარი“ (კურკუმასთან ნარევი). ძველ ბერძენ ფილოსოფოსებს უყვარდათ ულუმბოს თესლის ღეჭვა, სწორედ ამიტომ ამ მცენარეს „ფილოსოფოსების სამყურას“ უწოდებდნენ. პარკოსანთა ოჯახის ერთწლოვანი, ბალახოვანი მცენარეა. სწორმდგომი, განტოტვილი ღეროებითა და სამფოთოლაკიანი ფოთლებით. ყვავილედი მტევანია, ცისფერი, ან ღია მოლურჯო-მოიისფრო ყვავილით. ნაყოფი პარკია. სანელებლად გამოიყენება ულუმბოს მძაფრი არომატის მქონე ხმელი თესლი, დაფქული სახით. დიდი რაოდენობით კუმარინის შემცველობის გამო აქვს სპეციფიკური, მძაფრი არომატი.

ულუმბო ყვავილობისას
ულუმბო ყვავილობისას

ულუმბოს სამშობლოა მცირე აზია. გავრცელებულია მთელ საქართველოში, კავკასიაში, აღმოსავლეთ და მცირე აზიაში, ევროპასა და ამერიკაში. ველური ფორმით გვხვდება მხოლოდ კავკასიაში.

თქვენთვის კარგად არის ცნობილი უცხო სუნელის მნიშვნელობა ქართულ კულინარიაში, თუმცა ბევრმა არ იცის, რომ ულუმბოს თესლი შეიცავს ისეთ ბიოქიმიურად აქტიურ ნივთიერებებს, როგორებიცაა: ტანინები, საპონინები, ფიტოსტეროლები, ფლავონოიდები, უჯერი და ნაჯერი ცხიმოვანი მჟავები, კაროტინოიდები, ფიტოსტერინები, ამინომჟავები, პოლისაქარიდები, ფოლის მჟავა, ვიტამინები: А, С, В1, В2, В3, В4, В9. თესლებში ასევე ჭარბადაა მინერალური ნივთიერებები K, Ca, Se, Mg, Fe, P, Mn, Na, Cu, Zn და სხვ.

 

ულუმბოს ყვავილი
ულუმბოს ყვავილი

ძლიერი სამკურნალო თვისებების გამო უცხო სუნელს ფართოდ იყენებდნენ ხალხურ მედინაში სხვადასხვა დაავადების წინააღმდეგ როგორც ჩვენთან, ისე ძველ საბერძნეთში, ეგვიპტეში, უკრაინაში, ინდოეთში და აზიის ქვეყნებში. დღემდეა შემორჩენილი არაერთი რეცეპტი, რომლის მიხედვით დამზადებულ წამლებში წამყვანი ადგილი უცხო სუნელს უჭირავს. როგორც აღმოჩნდა, მცენარე დღემდე ძალიან პოპულარულია და მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში ხდება მისი სელექცია. უფრო მეტიც, ულუმბო ფართოდ გამოიყენება ფარმაცევტულ წარმოებაში ამერიკაში, რუსეთსა და ევროპის ქვეყნებში.

 

ულუმბოს კოკრები
ულუმბოს კოკრები

უსასრულოა დაავადებების ჩამონათვალი, რომელთა მკურნალობაც უცხო სუნელის ნაყენით არის შესაძლებელი: იცავს და აწესრიგებს ენდოკრინული, ნერვული, გულ-სისხლძარღვთა, მომნელებელი, იმუნური სისტემების მუშაობას. აქვს ანთების საწინააღმდეგო და ანტიოქსიდანტური მოქმედება. არეგულირებს ნივთიერებათა და ცხიმოვან ცვლას, ამცირებს არტერიულ წნევას. კანს, ფრჩხილებსა და თმებს ანიჭებს ჯანსაღ იერს. ააქტიურებს ტვინის მუშაობას. დევნის ორგანიზმიდან ტოქსინებს, შლაკებს და მძიმე ლითონებს. აუმჯობესებს განწყობას, მხედველობას, ამცირებს სტრესს, უზრუნველყობს უჯრედების მომარაგებას ჟანგბადით და არეგულირებს წყლის ბალანსს ორგანიზმში. გამოიყენება როგორც ამოსახველებელი, სიცხის დამწევი, გამაჯანსაღებელი, მატონიზირებელი და ენერგიის აღმდგენი საშუალება. გამოიყენება ნაწლავური პარაზიტების, ტილების და ჩრჩილის წინააღმდეგ.

ულუმბო სიმწიფემდე
ულუმბო სიმწიფემდე

ჩამონათვალი უსასრულოა. ამ უნიკალურ მცენარეს უამრავი ნაშრომი, სტატია და წიგნი ეძღვნება. აზიის ქვეყნების ხალხურ მედიცინაში უცხო სუნელი ცნობილი იყო, როგორც ქალების მცენარე. ულუმბოს ნაყენი ამსუბუქებს მენსტრუალურ ტკივილებს, აძლიერებს ლაქტაციას, მშობიარობის შემდეგ ეხმარება ორგანიზმს ძალების აღდგენაში. ეფექტურია თმის დაავადებების სამკურნალოდ, თმის ცვენის საწინააღმდეგოდ და ზრდის დასაჩქარებლად.

საინტერესო ცნობებია შემონახული ულუმბოს ზეთის უნიკალური თვისებების შესახებ. აზიელები მას მაგიურ მცენარედაც მოიხსენიებდნენ. მცენარის ზეთს ფართოდ იყენებდნენ ჰარამხანებში, სხეულის სავსე ფორმების მისაღებად, რადგან ულუმბოს ზეთი ამკვრივებს მკერდის კანს და კორექტირებას უკეთებს მკერდის ფორმას. ნაყენი  იხმარებოდა ჭარბ წონასთან ბრძოლისას, თესლისგან დამზადებულ ფაფას ცელულიტის საწინააღმდეგოდაც კი იყენებდნენ.

ქართული სანელებლები
© Sputnik / Levan Avlabreli
ქართული სანელებლები

მეცნიერებმა შეისწავლეს ულუმბოს მოქმედება ქალების ორგანიზმზე. აღმოჩნდა, რომ მცენარეში შემავალი ფიტოჰორმონები — ფიტოესტროგენები, ანტიანდროგენები, პროგესტერონი და კორტიკოსტეროიდები ეფექტურად ებრძვის ენდოკრინულ დაავადებებს, რომელთა მკურნალობა მცენარეული ჰორმონების შემცვლელი ნივთიერებებით დღითიდღე აქტუალური ხდება. ულუმბოსგან დამზადებული პრეპარატები გამოიყენება პოლიკისტოზის სამკურნალოდ. აფერხებს სიმსივნური უჯრედების წარმოქმნას სარძევე ჯირკვლების ქსოვილებში.

ქალის ორგანიზმის გარდა, ულუმბო დადებითად მოქმედებს მამაკაცების ორგანიზმზეც. იგი ძლიერი აფროდიზიაკია. მცენარის თესლში შემავალი საპონინები ხელს უწყობს მამაკაცის ორგანიზმში ტესტოსტერონის გამომუშავებას და 25%-ით ზრდის პოტენციას, ასტიმულირებს სპერმატოგენეზს, ზრდის სისხლის მიწოდებას მენჯის ღრუში.

სხვათა შორის, ფართოდ გავრცელებული აღმოსავლური, ან ეგვიპტური ყვითელი ჩაი — ხელბა, ეს სწორედ ულუმბოს ჩაია, არა მხოლოდ გემრიელი, არამედ ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოც.

ასე რომ, ჩემთვის და, ალბათ, ბევრი თქვენგანისთვის საყვარელი სანელებელი — უცხო სუნელი არა მარტო გემრიელი, არამედ ძალიან სასარგებლო თვისებების მქონეც ყოფილა.

შეაზავეთ კერძები უცხო სუნელით და იგრძენით ენერგიის მოზღვავება.

3981
თემები:
ქართული სამზარეულო (30)
ტყემალი

ტყემალი ბუნების საგანძური ადამიანის ჯანმრთელობისთვის

798
(განახლებულია 15:41 25.05.2020)
ტყემალს უამრავი სასარგებლო თვისება გააჩნია. მაგალითად, დამტკიცებულია, რომ ტყემლის რეგულარული მიღება ორგანიზმს რადიაციისა და დასხივების მოქმედებასთან შებრძოლებაში ეხმარება. კარგად მოქმედებს ის მამაკაცებზეც...

ტყემალი (Prúnus cerasiféra) ვარდისებრთა ოჯახის კურკოვანთა გვარის მრავალწლოვანი ხეხილოვანი მცენარე. არის ხე ან ხისმაგვარი ბუჩქი. მისი სამშობლოა ამიერკავკასია.

ტყემალი ველურად და კულტურაში გავრცელებულია ბალკანეთში, შუა და მცირე აზიაში, ირანში და სხვა ქვეყნებში.

საქართველოში უძველესი დროიდან თითქმის ყველგანაა გავრცელებული ზღვის დონიდან 1600-1800 მეტრამდე სიმაღლეზე. ამჟამად დარაიონებული ჯიშებია „გულდედავა“, „გაზაფხულის მერცხალი“, „წითელი დროშა“, „ქუთაისი“, „რიონი“, „ხვავიანი“ და სხვ.

ტყემალს ქართულ სამზარეულოში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს. ტყემლისგან მზადდება საუკეთესო ხარისხის წვენი, კომპოტი, მურაბა, სანელებელი, ტყლაპი და ტყემლის სახელგანთქმული საწებელი, რომელიც ქართული სუფრის ერთ-ერთი განუმეორებელი და უნიკალური შემადგენელი ნაწილია.

ტყემლის შემადგენლობა და კალორიულობა

ტყემლის კალორიულობა 100 გრამ პროდუქტზე 34 კკალორიაა.

ტყემალი
ტყემალი

ტყემალში უამრავი სასარგებლო ნივთიერებაა. ესენია ნახშირწყლები, ორგანული მჟავები, პექტინები, ვიტამინები С, В-ჯგუფის, პროვიტამინი А, ბევრია მასში კალიუმი, რკინა, მაგნიუმი, კალციუმი, ფოსფორი. ტყემლის ფერი მისი შემადგენლობით განისაზღვრება. მაგალითად, ყვითელში ბევრია შაქარი და ლიმონმჟავა და თითქმის არაა მთრიმლავი ნივთიერებები, ხოლო მუქი ფერის ნაყოფში ბევრია პექტინები.

ტყემლის სასარგებლო თვისებები

უდავოა ტყემლის სასარგებლო ზემოქმედება ადამიანის ჯანმრთელობაზე. მასში ჭარბადაა ასკორბინის მჟავა, რის გამოც ის გამოიყენება ავიტამინოზის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის.

ამასთან, ამ ხილის რეგულარული გამოყენება დადებითად მოქმედებს იმუნიტეტზე.

კალიუმის არსებობა ტყემლის შემადგენლობაში გულის ნორმალურ მუშაობას უწყობს ხელს.

ხილის შემცველობაში შაქრის მცირე რაოდენობის გამო მისი მიღება შეუძლიათ შაქრიანი დიაბეტით დაავადებულებსაც.

ფითრი – „ყველაფრის მკურნალი" პარაზიტი მცენარე>>

ტყემალი შესანიშნავი ბუნებრივი ანტიოქსიდანტია. ის გამოიყენება ორგანიზმის გაწმენდისა და გაახალგაზრდავებისთვის. რადგანაც ტყემალი დაბალკალორიულია, მისი მიღება ნებადართულია ჭარბი წონის დაკლების პროცესში.

ტყემალი კარგი საშუალებაა რესპირატორული, კუჭის დაავადებების დროს, ასევე როგორც მსუბუქი გამხსნელი საშუალება.

დამტკიცებულია, რომ ტყემლის რეგულარული მიღება ორგანიზმს რადიაციისა და დასხივების მოქმედებასთან შებრძოლებაში ეხმარება.

ტყემალი ასევე გამოიყენება კოსმეტიკური მიზნებისთვის. მაგალითად, ტყემლის ნაყენი შესანიშნავი საშუალებაა დაბანისთვის. ის კანის ცხიმიანობას ებრძვის. ხილის ნაყოფის რბილობის გამოყენება შეიძლება ნიღბის სახით, ეს ნაყენი სახეს გამონაყარისგან წმენდს. ნაყოფისა და დაქუცმაცებული კურკის ნარევი შესანიშნავი საშუალებაა სახის კანის, ყელისა და დეკოლტეს ზონის გაახალგაზრდავებისთვის.

კრიალოსანა და მისი სამკურნალო თვისებები>>

ამასთან, ხალხურ მედიცინაში გამოიყენება ტყემლის ყვავილიც. ყვავილზე დამზადებული ნაყენი მამაკაცებს ეხმარება პროსტატის მკურნალობასა და ერექციის გაუმჯობესებაში. ტყემლის მურაბით, როგორ სიცხის დამწევი და ამოსახველებელი საშუალებით, მკურნალობენ ინფექციურ და ვირუსულ დაავადებებს.

რადგანაც ტყემლის შემადგენლობაში ამიგდალინის მჟავა შედის, მისი გამოყენება შეიძლება ბრონქული ასთმის შეტევის დროს.

ტყემლის მიღება არარეკომენდებულია:

ინდივიდუალური აუტანლობის დროს, კუჭის წვენის გაზრდილი მჟავიანობის, გასტრიტისა და კუჭის წყლულის დროს.

ტყემლის კურკაში არის მავნე ნივთიერებები, რამაც მოწამვლა შეიძლება გამოიწვიოს.

ტყემლის ნაყოფი ადამიანმა ზომიერი რაოდენობით უნდა მიიღოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება კუჭის აშლილობა გამოიწვიოს.

 

798
თემები:
სასარგებლო რჩევები
პომიდვრის ჩითილები

ბოსტანი საკუთარი ხელით - როგორ მივიღოთ ჯანსაღი ჩითილები

520
(განახლებულია 19:16 17.05.2020)
თანამედროვე ყოფაში სულ უფრო პოპულარული ხდება საკარმიდამო ნაკვეთების გაცოცხლება, რამაც აუცილებელი გახადა ბოსტნეულ-ბაღჩეული კულტურების მოყვანის წესების გახსენება და სწავლა, საკუთარი ხელით რომ შეძლოთ ბოსტნის მოწყობა. თუ ჯერ არ დაგიწყიათ, ჯერ კიდევ არ არის გვიანი.

პირველ რიგში ის კულტურები უნდა მოიყვანოთ, რომლებსაც ძირითადი ადგილი უკავია კვების რაციონში: ქინძი, ოხრახუში, ნიახური, კამა, სტაფილო, ყაბაყი, პომიდორი, კიტრი, ბადრიჯანი, წიწაკები, რეჰანი, ლობიო, ბარდა, პიტნა, ნიორი, ხახვი, სალათა და სხვ. მათი ჩამოთვლა შორს წაგვიყვანს.

ზოგი ბოსტნეულის თესვა უკვე დაგვიანებულია, თუმცა, არც თუ მცირეა მცენარეები,  რომელთა დათესვას მაისსა და ივნისში, ზოგისას უფრო გვიანაც შეიძლება.

საგაზაფხულო სათეს კულტურებში ყოფენ ორ ჯგუფს: საადრეო საგაზაფხულო (ითესება მარტსა და აპრილში) - მათი თესლები დაბალ ტემპერატურაზე იოლად ღივდება და აღმონაცენი მცირე ყინვებს უძლებს. ზრდა-განვითარებისთვის ოპტიმალური ტემპერატურაა დღისით +120C ... +200C, ღამით +60C ... +120C. ესენია: კომბოსტო, ბარდა, ცერცვი, ისპანახი, წიწმატი, ხორბალი, ქერი, სელი, ბარდა და სხვ.

მეორე ჯგუფია საგვიანო საგაზაფხულო კულტურები, მათი თესლის გაღივებისთვის საჭიროა ნიადაგი +10 0C და მეტად იყოს გამთბარი. აღმონაცენი მცირე წაყინვასაც ვერ უძლებს. ოპტიმალურია დღისით +160C ... +240C, ღამით +80C ... +120C. ესენია: სიმინდი, კარტოფილი, ჭარხალი, სტაფილო, ბოლოკი.

საგვიანო საგაზაფხულო კულტურებს მიეკუთვნება აგრეთვე, სითბოს მოყვარული მცენარეები - საზამთრო, ნესვი, კიტრი, ბადრიჯანი, წიწაკა, გოგრა, პომიდორი, ლობიო. მათი განვითარებისთვის ოპტიმალური ტემპერატურაა დღისით +280C ... +300C, ღამით +140C ... +180C. ამ ჯგუფის მცენარეები სათანადო ტენის პირობებში +400C სიცხეს უძლებენ, +130C ქვევით მათი ზრდა-განვითარება ჩერდება, ხოლო მცირე ყინვის დროს (-10C ... -20C) იღუპებიან.

რაც შეეხება საშემოდგომო კულტურებს, ითესება ოქტომბერ-ნოემბერში, როცა  მინდვრის სამუშაოებისთვის ხელსაყრელი პირობებია.

მწვანილი და ზოგიერთი ბაღჩეულ-ბოსტნეული კულტურა პირდაპირ ითესება მუდმივ ადგილზე, მეორე ნაწილისათვის უმჯობესია დაჩითილება და შემდეგ გადატანა ღია გრუნტში, ან სათბურში.

ჩითილი - თესლიდან გაზრდილი ნორჩი მცენარე, რომელზეც ლებნები (ჩანასახოვანი ფოთლები) და პირველი ნამდვილი ფოთლებია (მაგ.: კომბოსტოს ჩითილზე 3, კიტრზე 3-5, პომიდორზე 5-7, წიწაკაზე 5-7 ფოთოლი და ა.შ.). დასაჩითილებლად იყენებენ პოლიეთილენის ფირით გადახურულ სათბურს, ან თბილ შენობას, სადაც მაღალი ტემპერატურის და ჰაერის ტენიანობის შექმნაა შესაძლებელი.

დაჩითილებით მოყავთ კიტრი, პომიდორი, წიწაკები, ბადრიჯანი, კომბოსტო, საზამთრო, ნესვი და სხვ.

ღია გრუნტში დასარგავად ჩითილების გამოყვანას იწყებენ დაცულ გრუნტში (სათბურში, ორანჟერეაში, ან სულაც ოთახის პირობებში), სპეციალურად გამოყოფილ კვლებში, ან მცირე კონტეინერებში (კასეტებში, ქოთნებში, ყუთებში) თესვის ვადების დაწყებამდე 2-3 კვირით, ან უფრო ადრე. სათბურში დასარგავად ჩითილები გამოყავთ წლის სხვადასხვა დროს, ამ კულტურებისათვის საჭირო პირობებში.

დაჩითილებით მცენარის ვეგეტაციის ხანგრძლივობა 30-35 დღით მცირდება და მიიღება ადრეული მოსავალი, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ცივ რაიონებში, სადაც მოკლე ზაფხული და გრძელი ზამთარია.

ბოსტნეული კულტურები მომთხოვნია ნიადაგების მიმართ და მათი კარგი ზრდა-განვითარებისთვის აუცილებელია ნიადაგის წინასწარ მომზადება – გამდიდრება ორგანული და მინერალური სასუქებით, განსაკუთრებით - თესლების აღმოცენების და დაჩითილებისთვის.

ჩითილების გამოსაყვანად საჭიროა ნოყიერი, მცენარის ზრდა-განვითარებისათვის აუცილებელი მიკრო და მაკროელემენტებით მდიდარი სუბსტრატი (საკვები არე), რომელიც შეგიძლიათ შეიძინოთ უკვე მზა სახით, ან თავად მოამზადოთ სხვადასხვა კომბინაციით. ამისთვის დაგჭირდებათ:

ü  1 წილი ბაღის მიწა : 3 წილი ფოთლოვანი  ტყის ნეშომპალა : 1 წილი აგრო პერლიტი;

ü  ან 1 წილი გადამწვარი ნაკელი : 1 წილი ბოსტნის მიწა, ან ტორფი;

ü  1 წილი ბოსტნის მიწა : 1 წილი ბიოჰუმუსი, ან პერლიტი;

ü  ჩითილების გამოსაყვანად შესაძლებელია გამოყენებული იქნას მხოლოდ ტორფი.

ასეთი სუბსტრატები მსუბუქია და გამოიყენება სუსტი, ნაზი და ზედაპირულფესვებიანი კულტურების დასათესად, ჩითილების გამოსაყვანად, დასაკალმებლად.

მზა სუბსტრატი ჩაყარეთ კასეტებში, ან ერთჯერად ქოთნებში, ჩაყარეთ 1-2 თესლი 1 - 1,5 - 2,5 სმ სიღრმეზე, თესლის ზომის გათვალისწინებით, დაფარეთ მიწით, მსუბუქად მოტკეპნეთ და მორწყეთ.  

სხვადასხვა კულტურების თესლები ითესება სხვადასხვა სიღრმეზე მათი ზომის, ნიადაგის სტრუქტურის და მცენარის ბიოლოგიური თავისებურებების გათვალისწინებით. ნორმაზე უფრო ღრმად ჩათესვისას აღმონაცენი ვითარდება ძალიან წვრილი და სუსტი, შეიძლება თესლის საერთოდაც ვერ აღმოცენდეს. არასაკმარის სიღრმეზე თესვისას აღმონაცენი კი იოლად იზრდება, მაგრამ მიწის ზედა ფენის სწრაფი გამოშრობის გამო მისი შემდგომი განვითარება ფერხდება. ორივე შემთხვევაში მოსავლიანობა მცირდება.

რაც უფრო წვრილია თესლი, მით ნაკლებ სიღრმეზე ითესება, რადგან ღრმად თესვისას ჩანასახს არ ყოფნის სამარაგო საკვები მიწის ზედაპირზე ამოსასვლელად. უფრო დიდი ზომის თესლები შეიძლება ღრმად ჩაითესოს. მაგ.: სიმინდის თესლებს თესენ 7-12 სმ. სიღრმეზე, ხორბლის 7-9 სმ., კომბოსტოს, ქინძის, თალგამის - 1-2 სმ., კიტრის, გოგრის 5-7 სმ., პომიდვრის, წიწაკის, ბადრიჯნის 2-2,5 სმ და სხვ.

ზოგჯერ თესლს დასაჩითილებლად სათბურებში პირდაპირ, მობნევით თესავენ. ასეთ დროს ნათესი ხშირი გამოდის, მცენარეების ფესვები ერთმანეთში იხლართება და ჩითილების ამოღების დროს, ხშირ შემთხვევაში, ზიანდება. ასეთი ჩითილები მუდმივ ადგილზე გადარგვისას ადაპტაციას ძნელად გადის, 1-2 კვირით ანელებს ზრდას, მომწიფებას აგვიანებს, იოლად ავადდება და ზოგჯერ იღუპება კიდეც.

უმჯობესია დაჩითილება სპეციალურ ქოთნებსა და კონტეინერებში მოახდინოთ, სადაც მცენარის ფესვთა სისტემა ჭურჭლის შიგნით მოცულობას იკავებს და გადატანისას არ ზიანდება. ასეთი მცენარე შემდეგაც იოლად ხარობს, სწრაფად იზრდება, გამძლეა მავნებელ-დაავადებების და სიცივის მიმართ.

სუბსტრატის მომზადებასთან ერთად, აუცილებელია ჩითილებისთვის სპეციალური მიკროკლიმატის შექმნა. ჯანსაღი ჩითილის მისაღებად თესლების აღმოცენებამდე სათბურში უნდა შევინარჩუნოთ  +220C ... +240C, აღმოცენების შემდეგ (4-5 დღის მანძილზე) +160C ... +180C, შემდეგ, მზიან ამინდში +220C ... +240C, ღრუბლიან ამინდში +180C ... +190C, ღამით +16 0C, ჩითილების ნორმალური განვითარებისთვის აუცილებელია დღის სინათლე 12-16 სთ. იყოს. მორწყვა - რეგულარულად, რომ არ მოხდეს სუბსტრატის გამოშრობა. 1მ2-ზე თავსდება საშუალოდ 280-300 ჩითილი.

პირშუშხა
ნინო ფოცაძის პირადი არქივი

ჯანსაღი ჩითილი მუქი მწვანე ფერის, მსხვილ ღეროიანი და კარგად დატოტვილია. სუსტი და უფერული ჩითილებიდან ძლიერი მცენარეების განვითარება ვერ ხდება და შესაბამისად, მოსავლიანობაც იკლებს.

ჩითილების გადატანა ხდება 5-7 ნამდვილი ფოთლის ფაზაში. ზოგიერთ ჩითილს (პომიდორი, ბადრიჯანი, წიწაკები) გადატანისას უკეთებენ პიკირებას - აჭრიან ძირითადი ფესვის 1/3 და ღია გრუნტში ისე რგავენ, რომ ფოთლები ახლოს იყოს, მაგრამ მიწას არ ეხებოდეს. ასეთ ჩითილებზე ფესვებს მიწაში მოქცეული ღეროც ივითარებს და მოსავლიანობა იზრდება. ჩითილებს გადატანისას ფრთხილად აცლიან ჩანასახოვან ფოთლებს (ლებნებიდან განვითარებულს).

გადარგვამდე ორჯერადად, აღმოცენებიდან მე-20 და 30-ე დღეს სასურველია ჩითილების გამოკვება ნატრიუმის გუმატით (1გრ/20ლ წყალზე), ან კრისტალონით (20 გრ/10ლ წყალზე).

4-5 ნამდვილი ფოთლის ფაზაში და ჩითილების გადარგვამდე 3 დღით ადრე სასურველია ორჯერადად პროფილაქტიკური ღონისძიების გატარება: ანტრაკოლი + პრევიკურ ენერჯი (30 გრ ანტრაკოლი/ 20 გრ პრევიკურ ენერჯი / 10 ლ წყალი) ნარევის შესხურებით.

გადარგვამდე სასურველია სარგავი ორმოების მორწყვა. თუ ჩითილები ბიოდეგრადირებად ქოთნებშია გამოზრდილი, პირდაპირ იდგმება ორმოებში, თუ არადეგრადირებადშია, ჩითილი ფრთხილად, ისე რომ არ დაზიანდეს, მიწის კომით უნდა გადაიტანოთ. გადატანილი ჩითილები ირწყვება 3-5 დღის შემდეგ.

ღია გრუნტში გადარგვისას გასათვალისწინებელია ნიადაგის ტემპერატურა 10 სმ სიღრმეზე, რომელიც სხვადასხვა კულტურისთვის განსხვავებულია.

მაგ.: კომბოსტოების ჩითილები ირგვება, როცა ნიადაგის ტემპერატურა +8°-ს მიაღწევს. პომიდვრის ჩითილის გადარგვა ღია გრუნტში უმჯობესია მაშინ, როცა ნიადაგის ტემპერატურა +14°C, ხოლო ჰაერის +18°C და მეტია. სასურველია სარგავ ორმოში გადარგვის დროს ყოველ ძირზე 1 ს.კ. მიწაში შერეული სუპერფოსფატის შეტანა, რაც ფესვთა სისტემის ინტენსიურ განვითარებას და მცენარის დაჩქარებულ ზრდას უწყობს ხელს.

პომიდორთან შედარებით, ბადრიჯანი და წიწაკა სითბოს მოყვარული კულტურებია და ერთნაირ პირობებში უფრო ნელა იზრდება. მათი ჩითილების გამოყვანას 2-3 კვირთ მეტი ჭირდება, თუმცა, 18-20°C ტემპერატურაზე ეს ვადა 40-45 დღემდე შეიძლება შემცირდეს. ბადრიჯნის და წიწაკის ჩითილებს უფრო ფაქიზი ფესვთა სისტემა აქვთ და გადარგვისას ძნელად ეგუებიან ახალ გარემოს.

რაც შეეხება მუდმივ ადგილზე ნიადგის მომზადებას, ბოსტნეული კულტურების მოსაყვანად ოპტიმალურია კარგი წყალგამტარობის, კარგი აერაციის, საკმარისად ფხვიერი, ოდნავ ნოტიო, ნაყოფიერი ნიადაგები, რომლებშიც კარგად ინახება საკვები ნივთიერებები და სითბო. მათ უმრავლესობას ნეიტრალურთან მიახლოებული, ოდნავ მჟავე (pH = 6.06.5.) ნიადაგები მოწონს.

სათბურისთვის კარგია მინდვრის და კორდის მიწის, ქვიშის, ნაცრის და ორგანული სასუქის (ნაკელი, ნეშომპალა, ქათმის სკორე) ნარევი, კარგად დაშლილი ტორფი, ტორფიანი და ნაკრები კომპოსტები. ასეთ სუბსტრატში დამატებით შეაქვთ სხვადასხვა მინერალური სასუქი. ყოველი ორი წლის შემდეგ სასურველია გადამუშავებული გრუნტის შეტანა.

გასანოყიერებლად საუკეთესოა ტორფის, გადამწვარი ნაკელის და ყამირი მიწის ნარევი. ყურადღება მიაქციეთ რომ მიწა გაწმენდილი იყოს სარეველებისგან, საიდანაც შესაძლებელია სხვადასხვა მავნებელ-დაავადებების გავრცელება.

ორგანულ და არაორგანულ სასუქებს შორის  საუკეთესოდ ითვლება გადამწვარი ნაკელი, რომელიც 2-3-ჯერ მდიდარია მცენარისათვის საჭირო აუცილებელი საკვები ელემენტებით, ვიდრე ყველაზე ნაყოფიერი მიწა. გადამწვარი ნაკელი მცენარეების კვებასთან ერთად, აუმჯობესებს ნიადაგის სტრუქტურას, არეგულირებს მასში ჰაერისა და წყლის გამტარობას და ა.შ.

ღია გრუნტში მრავალწლოვანი, მსხვილი და ძლიერფესვიანი მცენარეებისათვის კარგია:  2 წილი ბაღის  (ნოყიერი) მიწა : 1 წილი გადამწვარი ნაკელი : 1 წილი  სილა  (უმჯობესია მდინარის) : 2  წილი  აგრო პერლიტი.

 

 

 

520
დაკეტილი მაღაზიები აბანოთუბანში

კორონავირუსი საქართველოში: საგანგებო მდგომარეობის შემდეგ შეზღუდვების სრული სია/29 მაისი

78676
23 მაისიდან საქართველოში საგანგებო მდგომარეობა აღარ მოქმედებს, მაგრამ მთავრობამ შეზღუდვების ნაწილი ძალაში დატოვა.

თბილისი, 29 მაისი – Sputnik. საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმის მოხსნის შემდეგ, კორონავირუსით ინფიცირებულთა რაოდენობის ზრდის თავიდან აცილების მიზნით, საქართველოს მთავრობამ შეზღუდვების და აკრძალვების ნაწილი ძალაში დატოვა. ეს შესაძლებელი გახდა პარლამენტის მიერ დამტკიცებული ცვლილებებით კანონში „საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შესახებ“. ახლა მთავრობას მიენიჭა უფლება შემოიღოს შეზღუდვები საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმის მოხსნის შემდეგ.

ცვლილებები 15 ივლისამდე იმოქმედებს.

მოქმედი ძირითადი შეზღუდვების ჩამონათვალი:

  • რესტორნები, სასტუმროები, ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის მაღაზიები, სავაჭრო მოლები, სპორტდარბაზები ივნისის დასაწყისიდან ეტაპობრივად გაიხსნება;

  • რესტორნებს აქვთ მხოლოდ კერძების მიწოდების სერვისით მუშაობის უფლება, აგრეთვე ფეხსაცმლისა და ტანსაცმლის მაღაზიებს შეუძლიათ ონლაინ ვაჭრობა;
  • ტაქსის მძღოლისთვის სავალდებულოა პირბადის ტარება, ტაქსით ორზე მეტი მგზავრის გადაყვანა არ შეიძლება, ისიც უკანა სავარძელზე
  • აკრძალულია კულტურული და სპორტული ღონისძიებების გამართვა;
  • კაზინოების და ტოტალიზატორების მუშაობა დაშვებულია მხოლოდ ონლაინ;

მთავრობა საქართველოს ყველა მოქალაქეს მოქმედი რეკომენდაციების დაცვისკენ მოუწოდებს.

ტრანსპორტი

  • აკრძალულია საერთაშორისო სამგზავრო სახმელეთო და საზღვაო მიმოსვლა;
  • აკრძალულია პირდაპირი საერთაშორისო რეგულარული ავიარეისები, ჩარტერულის გარდა, რომელიც ინიშნება მხოლოდ საქართველოს მოქალაქეთა დაბრუნების მიზნით;
  • აკრძალულია სარკინიგზო ტრანსპორტით მგზავრთა გადაყვანა;
  • აკრძალულია საქალაქთაშორისო და მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე მგზავრთა გადაყვანა სამარშრუტო ტაქსებითა და ავტობუსებით;
  • აკრძალულია საზოგადოებრივი ტრანსპორტით, მათ შორის, მეტროპოლიტენითა და საბაგიროთი გადაადგილება.

საზოგადოებრივი ცხოვრება

  • აკრძალულია 10-ზე მეტი ადამიანის თავშეყრა ტრადიციულ სოციალურ ღონისძიებებზე (ქორწილი, ნებისმიერი იუბილე, ქელეხი და ა.შ.);
  • ყველა სახის ტრენინგი, კონფერენცია და სემინარი უნდა ჩატარდეს დისტანციურად;
  • სკოლებსა და უნივერსიტეტებში სასწავლო პროცესი კვლავ დისტანციურად განხორციელდება;
  • დასაშვებია უნივერსიტეტში პრაქტიკული/ლაბორატორიული სამუშაოებისა და გამოცდების ჩატარება არადისტანციურად, მაგრამ რეკომენდაციების შესაბამისად;
  • კულტურული ღონისძიებები მხოლოდ დისტანციური ფორმით ჩატარდება;
  • აკრძალულია მასობრივი სპორტული ღონისძიებების, შეკრებების და შეჯიბრებების ჩატარება;

ეკონომიკური საქმიანობა

  • აკრძალულია რესტორნებში, ბარებში, კაფეებსა და სასადილოებში მომხმარებლის ადგილზე კვების მომსახურება;
  • აკრძალულია ფეხსაცმლისა და ტანსაცმლის მაღაზიების მუშაობა;
  • აკრძალულია სავაჭრო ცენტრების და ბაზრობების მუშაობა, აგრარული ბაზრობების გარდა;
  • აკრძალულია სპორტული, კულტურული და გასართობი ღონისძიებების ორგანიზება და გამართვა;
  • აკრძალულია ვალუტის გადამცვლელი პუნქტების მუშაობა;
  • აკრძალულია სპორტულ-გამაჯანსაღებელი აქტივობები და პროცედურები.

ამ მომენტისათვის ინფიცირებულთა რაოდენობა 738 ადამიანს შეადგენს, აქედან 573 გამოჯანმრთელდა, 12 კი გარდაიცვალა. კიდევ სამი ინფიცირებული მოქალაქე სამკურნალოდ სხვა ქვეყნებიდან ჩამოიყვანეს. ეპიდემიოლოგები მიიჩნევენ, რომ ჯერჯერობით აუცილებელია სოციალური დისტანციის უზრუნველყოფა და მოქალაქეთა მობილობის შეზღუდვა.

კორონავირუსით ინფიცირების ახალი შემთხვევების უმრავლესობა შიდა გადაცემას უკავშირდება.

საქართველო სხვა ქვეყნებისთვის კორონავირუსთან ბრძოლაში სამაგალითოა >>

უწყებათშორისი საკოორდინაციო საბჭო ოპერატიულად აფასებს სიტუაციას და შეიმუშავებს ახალ რეკომენდაციებს და შეზღუდვებს.

მთავრობის სპეციალურ ვებ-გვერდზე stopcov.ge გამოქვეყნებული ბოლო მონაცემების თანახმად, საკარანტინო სივრცეში იმყოფება 3076, სტაციონარებში მეთვალყურეობის ქვეშ კი 250 ადამიანია.

მთავრობა მოსახლეობას მოუწოდებს, ქვეყანაში კორონავირუსთან დაკავშირებით მხოლოდ და მხოლოდ გადამოწმებულ და ოფიციალურად დადასტურებულ ინფორმაციას ენდონ. ყველა ინფორმაციის მოძიება შესაძლებელია მთავრობის მიერ სპეციალურად შექმნილ ვებ-გვერდზე StopCoV.ge.

„ცხელი ხაზის“ ნომრები: ცხელი ხაზი კარანტინის რეჟიმის საკითხებზე – 144. საქართველოს ჯანდაცვა – 15 05 (დღე-ღამის განმავლობაში); დაავადებათა კონტროლის ცენტრი – 116 001 (21:00-მდე სამუშაო დღეებში და 18:00-მდე დასვენების დღეებში).

ყველა მოხალისეს, რომელსაც აქვს დრო და სურვილი დაეხმაროს ხანდაზმულ ადამიანებს, ასევე მათ, ვისაც სპეციალური დახმარება ესაჭიროება, შეუძლია დარეკოს მერიის ცხელ ხაზზე (032)2722222 და წითელი ჯვრის ცხელ ხაზზე - 0800 000 018.

კორონავირუსი საქართველოში: შეზღუდვების მოხსნის ეტაპები
© Sputnik / Konstantin Ivanov.
კორონავირუსი საქართველოში: შეზღუდვების მოხსნის ეტაპები
78676
თემები:
COVID-19 საქართველოში