Miraculum-ს საბავშვო ბაღი

„ჩვენ განსხვავებულები ვართ“ აუტიზმის სამყარო, საქართველო და ახალი გამოწვევები

21
(განახლებულია 22:36 02.04.2021)
„Sputnik-საქართველოს“ აქვს შესანიშნავი ტრადიცია – 2 აპრილს, აუტიზმის საერთაშორისო დღეს გაესაუბროს ფონდის „ჩვენ განსხვავებულები ვართ“ პრეზიდენტსა და ინტეგრაციული მედიცინის ცენტრი Miraculum-ის დირექტორს ანდრეი მაქსიმოვს.

Miraculum (ლათ. - საოცრება) ოთხი წლის წინ საქართველოში შექმნილი საერთაშორისო ბრენდია, რომლის სახელითაც საქართველოში, ჩინეთში, რუსეთში, ყაზახეთში, ბელარუსსა და უკრაინაში აუტისტური სპექტრის ბავშვებს დიაგნოსტიკასა და სამედიცინო დახმარებას სთავაზობენ. მისი დამფუძნებლები - ალექსანდრა და ანდრეი მაქსიმოვები - აუტიზმის მძიმე ფორმის მქონე 14 წლის ბიჭის მშობლები არიან.

ანდრეი მაქსიმოვთან დღევანდელი ინტერვიუ რიგით მეოთხეა.

Андрей Максимов
photo: courtesy of Andrey Maximov
ანდრეი მაქსიმოვი

რას საქმიანობს „მირაკულუმი“?

— ჩვენთვის აუტიზმი, ისევე, როგორც სხვა დარღვევები, მეორეულია. ასეთი დარღვევების მქონე ბავშვების ნეგატიური ქცევა არ არის განვითარების მახასიათებელი, რომელიც მშობლებმა უნდა მიიღონ და შეეგუონ, არამედ გახლავთ სხვადასხვა ურთიერთდაკავშირებული პათოლოგიისა და დაავადების შედეგი. მათი წარმატებული დიაგნოსტიკა და კორექცია ნეგატიური ქცევის შემცირებას ან სულაც გაქრობას იწვევს. ამ შემცირების ხარისხი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენ ხანს იყო იგნორირებული მედიცინის მხრიდან ბავშვის ძირითადი დაავადება, რამდენ ხანს აყენებდა ზიანს უწყვეტად მის ორგანიზმსა და ტვინს. ეს თეორიული პოსტულატი არ არის, არამედ ჩვენი მრავალწლიანი წარმატებული და კლინიკურად დადასტურებული პრაქტიკაა. სამწუხაროდ, ჩვენი მიდგომა კარდინალურად განსხვავდება ოფიციალური მიმდინარეობის პოზიციისგან როგორც მთელ მსოფლიოში, ისე საქართველოში, თუმცა წლიდან წლამდე იზრდება იმ ექიმებისა და მეცნიერების რიცხვი, ვინც ჩვენს პოზიციას იზიარებს.

— დაახლოებით ამავეს ამბობდით ერთი წლის წინ. რამე თუ შეიცვალა?

— პრიორიტეტები შეიცვალა. პანდემიის პირობებშიც კი სწრაფად იზრდება პაციენტების ნაკადი. 2021 წელს, შეზღუდვების შემსუბუქების შემდეგ ალექსანდრამ კონსულტაციები გამართა ალმათში, ასტანაში, კიევში, მინსკსა და მოსკოვში. მხოლოდ უკრაინაში 10 დღეში 92 ბავშვი მივიღეთ, თუმცა 200 ჩაწერილი პაციენტი ჯერ კიდევ ელის შეხვედრას. ახალ კონსულტაციებზე ბავშვების ჩაწერა ჯერჯერობით შევაჩერეთ, რადგან უბრალოდ დრო არ გვყოფნის.

პაციენტების რაოდენობა არ გვახარებს, პირიქით, გაოგნებული ვართ. ყოველდღიურად ალექსანდრა მცირეწლოვან პაციენტებს საშინელ დიაგნოზებს უსვამს. მაგალითად, ერთი კვირის წინ მინსკში ბავშვს აღმოაჩნდა და რენტგენით დაუდასტურდა ხერხემლის კისრის ნაწილის თანდაყოლილი არასტაბილურობა. ბავშვის დახმარება შეიძლებოდა, სანამ ჩვილი იყო, მაგრამ უკვე ექვსი წელია მისი ქცევის კორექტირებას ცდილობენ, რადგან განუწყვეტლივ ყვირის და ძალიან აგრესიულია. რა გასაკვირია?! ყველასთვის ცნობილია შეგრძნება, როდესაც რადიკულიტი მწვავდება. მაგრამ თუ საქმე პატარა ბავშვს ეხება და ის მუდმივად ტკივილს განიცდის?

ლატვიელი მოზარდი რაბდომიოლიოზით (კუნთოვანი ქსოვილის დაშლა), ქართველი ჰიპოფიზის ადენომათი... სისხლძარღვოვანი დარღვევები, ენდოკრინული დაავადებები... 90%-ს ნაწლავის და სხვა ლორწოვანის მიკრობიომის დარღვევები აღენიშნება. უსასრულო სია მძიმე დაავადებების მქონე პაციენტებისა, რომელთაც „ქცევის ანალიზის“ მეშვეობით მკურნალობენ. ქცევის თერაპიის საწინააღმდეგო არაფერი მაქვს, თუ მას შესაფერის დროს და საჭირო შემთხვევაში იყენებენ. ჩვენი სლოგანია – „ჯერ ჯანმრთელობა – შემდეგ ქცევა!“

სამწუხარო რეალობაა, რომ ჩვენი ძალისხმევა და ალექსანდრას მუშაობა – წვეთია ბავშვების ტანჯვის ზღვაში. ვერც ჩვენ და ვერც ვერავინ ვერ გაუმკლავდება ამ გამოწვევას, თუ მსოფლიოს სამედიცინო პროფესიული საზოგადოება არ გადახედავს აუტიზმის მიმართ თავის დამოკიდებულებას. საუბარი არ არის სპეციალისტებზე (ფსიქოლოგები, ფსიქიატრები, ქცევის ანალიტიკოსები და სხვ.), რომლებიც ამჟამად აუტიზმზე მუშაობენ – ეს სხვა თემაა. საუბარია გასტროენტეროლოგებზე, ნევროლოგებზე, ენდოკრინოლოგებზე, იმუნოლოგებზე... ყველას ვერ ჩამოთვლი.  

ამის გაცნობიერებამ ჩვენი პრიორიტეტები შეცვალა. პირველ რიგში ყურადღება გავამახვილეთ მედიცინაზე, კერძოდ, დიაგნოსტიკაზე. სამწუხაროა, მაგრამ სამომავლოდ გადავდეთ რეაბილიტაციის, სასკოლო ინკლუზიისა და სოციალიზაციის გეგმები. მეორეც, მთავარი პრიორიტეტი გახდა ჩვენი კონცეპტუალური მიდგომის სისწორის დამტკიცების გაფორმება. რას ვაკეთებთ?

ჯერ ერთი, გასული წლის ივლისიდან უწყვეტად ვაქვეყნებთ სტატიებს საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში, რომლებშიც აღვწერთ, ვაანალიზებთ, ვახარისხებთ ჩვენს კლინიკურ პრაქტიკას სწორედ სამეცნიერო ფორმატში, რომელიც მთელი მსოფლიოს მედიკოსებისთვის იქნება გასაგები. სხვადასხვა სამედიცინო მიმართულების სტატიებში საუბარია იმაზე, რომ ბავშვის მკურნალობის შემთხვევაში აუტისტური გამოვლინება, მინიმუმ, მცირდება. თავდაპირველად პუბლიკაციები რუსულ ჟურნალებში ქვეყნდებოდა, მაგრამ მიმდინარე წლის დასაწყისში ვიწრო სპეციალიზაციის ამერიკული ჟურნალები თავად დაგვიკავშირდნენ და ახლა ნებისმიერ ჩვენს სტატიას აქვეყნებენ. ეს იმედის მომცემია. ვისაც დააინტერესებს, შეუძლია მოძებნოს ვებ-გვერდზე - facebook.com/autism.ge

Выездные консультации. Александра Максимова и Лика Шамугия в аэропорту Стамбула. Александра на консультациях в Минске и Москве
photo: courtesy of Andrey Maximov
გასვლითი კონსულტაციები. ალექსანდრა მაქსიმოვა და ლიკა შამუგია სტამბულის აეროპორტში. იქვე: ალექსანდრა კონსულტაციებზე მოსკოვსა და მინსკში

მეორე – სამეცნიერო პუბლიკაციების კვალდაკვალ შევუდექით ალექსანდრას მიერ პრაქტიკული მუშაობისას შემუშავებული დიაგნოსტიკის მეთოდების დაპატენტებას. უპირველეს ყოვლისა, ეს ეხება ნეიროენერგოკარტირებას, ჩვენი „გაუგონარი“ ბავშვების ტვინის მეტაბოლიზმის შედარებით მარტივ და მოსახერხებელ კვლევას.

მესამე – მოსკოვში ჩვენი გუნდის წევრები ქმნიან სპეციალურ ციფრულ პროგრამას, რომლის ამოცანაა - სისტემურად დაალაგოს და ერთმანეთს დაუკავშიროს ლაბორატორიულ-ინსტრუმენტული დიაგნოსტიკისა და ნეიროენერგოკარტირების მაჩვენებლები და კონკრეტული პათოლოგიები, ნეგატიური ქცევა და სხვა დარღვევები და ა.შ. იმედია, ახლო მომავალში ამ უამრავი უერთიერთდაკავშირებული მონაცემის სტატისტიკური დამუშავება შესაძლებლობას მოგვცემს, მონაცემების უზარმაზარ მასივებზე დაყრდნობით დავამტკიცოთ იგივე თეზისი: „აუტიზმი – მეორეულია!“

მეოთხე – ვცდილობთ გასვლითი კონსულტაციები ჩავატაროთ კერძო კლინიკების ბაზაზე, რათა ექიმებმა ნახონ ჩვენი პაციენტებიც და მუშაობის შედეგებიც. შემდეგ კი შეუერთდნენ მას. პროგრესი არის, მაგრამ პროცესი ძალიან ნელა ვითარდება და ჯერ მხოლოდ უკრაინაში.

და ბოლოს – ვცდილობთ პაციენტებთან მუშაობაში ჩავრთოთ ოფიციალური მედიცინისა და მეცნიერების წარმომადგენლები, რათა სპეციალური პროგრამებისა და პროექტების ფარგლებში ერთად შევაფასოთ შემოთავაზებული და ხორცშესხმული გადაწყვეტილებების მართლზომიერება და ეფექტიანობა.

ეს ყველაფერი ჩვენი გუნდისგან უზარმაზარ დროსა და ფინანსურ რესურსს მოითხოვს. მაგრამ შესაძლებლობას გვაძლევს, იმედით შევხედოთ მომავალს.

— უკვე 15 თვეა ჩინეთში მუშაობთ, რამეს თუ მიაღწიეთ?

— როგორც პოლიაკოვის გმირი („ბეკეკა რძეში“) პასუხობდა ნებისმიერ კითხვას: „უფრო არა, ვიდრე კი“. ცინდაოში ჩვენი მონაწილეობით აშენდა დიდი და შესანიშნავი ცენტრი – სხვაგან მსგავსი არსადაა. ჩინელებმა, ეჭვგარეშეა, შენება იციან. მაგრამ, სამწუხაროდ, შედეგად დაიკარგა ჩანაფიქრის მთავარი ელემენტი – სამედიცინო ბლოკი. 

ჩინური მედიცინა მეტისმეტად დარეგულირებულია და ჩვენმა ჩინელმა პარტნიორებმა ვერ შეძლეს წარმოქმნილი ბიუროკრატიული და მარეგულირებელი სირთულეების გადალახვა. რამდენიმე თვის წინ პროექტში მონაწილეობა შევაჩერეთ, რადგან ავადმყოფი ბავშვების ქცევაზე მუშაობა, რბილად რომ ვთქვათ, საინტერესო არ არის. ამის მიუხედავად, ჩინეთში დამოუკიდებელი ექსპერტის სახით დავრჩი. იქ არის სპეციალური სამედიცინო ზონა ბოაო-ლეჩენგი, სადაც ნებადართულია ჩინეთში არალიცენზირებული მეთოდებისა და ფარმაცევტული პრეპარატების გამოყენება. შესანიშნავ ტროპიკულ კუნძულზე თვეში ერთ კვირას ვატარებ. ეს კარგია, მაგრამ უმჯობესი იქნებოდა ფინიშთან სწრაფად მისვლა. სახლისკენ, საქართველოსკენ მომიწევს გული.

— და ბოლო კითხვა. რას ეტყოდით ქართველ ექიმებს, კლინიკების ხელმძღვანელებს და მთელ სამედიცინო დარგს?

Центр в Циндао, построенный в прошлом году по модели Миракулума
photo: courtesy of Andrey Maximov
„მირაკულუმის“ მოდელით აგებული ცენტრი ცინდაოში

— მადლობა ასეთი შესაძლებლობისთვის. არ ვიცი, ასწავლიან თუ არა ამას სკოლაში, მაგრამ მედიცინის ისტორიაში ბევრი შეცდომა იყო.

მე-19 საუკუნის შუა წლებამდე სამშობიაროებში ცხელებით ქალების 30% იღუპებოდა. სახლებში ან, მაგალითად, მატარებლებში სიკვდილიანობა გაცილებით ნაკლები იყო. როდესაც უნგრელმა მეანმა იგნაც ზემელვაისმა ხელებისა და ინსტრუმენტების დამუშავება ქლორიანი წყლით დაიწყო, სიკვდილიანობამ მის პაციენტებს შორის ათჯერ დაიკლო. კოლეგებმა მის წარმატებას უსასტიკესი განაჩენით უპასუხეს, რადგან დაინახეს საფრთხე იმ წლებში გამეფებული დოგმებისა და თავიანთი მდგომარეობის მიმართ. 1865 წელს 47 წლის ექიმი მოტყუებით ფსიქიატრიულ კლინიკაში გადაიყვანეს, სადაც ორი კვირის შემდეგ „კოლეგებმა“ სიკვდილამდე სცემეს.

საავადმყოფოებში დეზინფექციის აუცილებლობა მხოლოდ 37 წლის შემდეგ აღიარეს. დღეს ზემელვაისის სახელს ატარებს სამედიცინო უმაღლესი სასწავლებლები, დაწესებულია მისი სახელობის პრემია მედიცინაში შეტანილი წვლილისთვის. მაგრამ 1991 წელს ამ ისტორიულ აბსურდზე დაყრდნობით ამერიკელმა ფილოსოფოსებმა უილსონმა და ლირიმ ჩამოაყალიბეს ე.წ. „ზემელვაისის რეფლექსი“. ეს ნიშნავს, ციტატას მოვიშველიებ: „საზოგადოების მხრიდან ჭეშმარიტების დაუძლეველ უარყოფას, რომელიც ეწინააღმდეგება დამკვიდრებულ წარმოდგენებს, განსაკუთრებით, თუ ეს უარყოფა მომდინარეობს რიგითი, ჩვეულებრივი ადამიანისგან“.

საპირისპირო მაგალითია ყველასთვის ნაცნობი ფილმი „ვიღაცამ გუგულის ბუდეს გადაუფრინა“. ჯეკ ნიკოლსონის გმირს უკეთებენ ოპერაციას – ლობოტომიას, რომლის დროსაც იჭრება თავის ტვინის შუბლის წილებისა და დიენცეფალონის შემაერთებელი ნერვული ბოჭკოები და რომელიც ადამიანს სრულიად ანადგურებს. ეს ბარბაროსული მეთოდი შეიმუშავა პორტუგალიელმა ნეიროქირურგმა ანტონიო ეგაშ მონიშმა, რომელმაც 1949 წელს ნობელის პრემია მიიღო მკურნალობის ამ მეთოდისათვის, თუმცა პრიზის მინიჭება სადავო გახდა. მხოლოდ აშშ-ში ეს ოპერაცია გაუკეთეს 50 ათას ადამიანს, მათ შორის, ომის ვეტერანებს, რომლებსაც თავის ჭრილობის შემდეგ ფსიქიკური გართულებები აღენიშნებოდათ. ამასთან, ნებისმიერ ექიმს, რომელიც ეჭვს გამოთქვამდა ამ მეთოდის ეფექტურობაში, ოფიციალური ნევროლოგიიდან და ნეიროქირურგიიდან აძევებდნენ. დაზარალებულთა ნათესავები ცდილობდნენ, გაეპროტესტებინათ მონიშის ნობელის პრემია, მაგრამ ამაოდ. პრემია მკურნალობის ამ მეთოდის ავტორს არ ჩამოართვეს, მიუხედავად იმისა, რომ საბოლოოდ ლობოტომია თერაპიის გამოუსადეგარ მეთოდად ცნეს და 50-იან წლებში კანონით აკრძალეს. 

ეჭვი არ მეპარება, რომ უახლოეს ხუთ-ათ წელიწადში აუტიზმის სამყარო თავდაყირა ამოტრიალდება. ბოლო წლებში ძალიან ბევრი მეცნიერი და ექიმი აანალიზებს ამ პრობლემის მიმართ თავის დამოკიდებულებას, ერთ ნაკადში იყრის თავს ახალი სამეცნიერო კვლევების შედეგები. საკითხავი ისაა, ბარიკადების რომელ მხარეს აღმოჩნდებით?

Встреча с руководством Boao Worldlight Hospital на Хайнане
photo: courtesy of Andrey Maximov
შეხვედრა Boao Worldlight Hospital-ის ხელმძღვანელობათან

ჩვენ ძალიან გვჭირდება საუკეთესო, შემოქმედებითი, პროფესიონალი ექიმები, რომლებიც ეძებენ, შეუძლიათ საყოველთაოდ აღიარებული სტანდარტებისა და შაბლონების ფარგლებს მიღმა ფიქრი. თუნდაც იმისთვის, რომ თავიანთ ვიწრო სფეროში დაუსვან (ან პირიქით, გააბათილონ, თუ შეცდომა იქნა დაშვებული) აუტისტ ბავშვს სხვა, ძირითადი დაავადების დიაგნოზი.

მედიცინის ხელმძღვანელებს კი მინდა მივმართო საქართველოს ბიზნესისა და ეკონომიკის გადმოსახედიდან. საყოველთაოდ ცნობილია, რომ სამედიცინო ტურიზმი ყველაზე ეფექტურია. თბილისის საუკეთესო კლინიკებიდან თუ ლაბორატორიებიდან ერთი მაინც თუ შეძლებს „ერთი ფანჯრის“ პრინციპით ყველა აუცილებელი ლაბორატორიული და ინსტრუმენტული კვლევის ჩატარებას, შესაძლებელი იქნება პაციენტების ნაკადის სწრაფად გადმოყვანა გასვლითი კონსულტაციებიდან საქართველოში. მათ შორის, ევროპიდან, სადაც, როგორც მშობლები ჰყვებიან, მრავალ ქვეყანაში აუცილებელი ლაბორატორიული დიაგნოსტიკა ნაწილობრივ არ არსებობს ან მიუწვდომელია ბავშვებისთვის, რომლებსაც ჩვენთან აქვთ დასმული დიაგნოზი.

ბოლოს მინდა მივმართო სახელმწიფოს ხელმძღვანელობას. ეჭვი გეპარებათ? მოდით, შევქმნათ სპეციალური პროგრამა დაინტერესებული მხარეების მონაწილეობით. არ არის აუცილებელი ასობით ან ათასობით პაციენტისთვის, როგორც ჩინეთში. საქართველოს მასშტაბებისთვის ორი-სამი ათეულიც საკმარისია. იქნებ ასეთი კეთილშობილური საქმის დაფინანსებაში ჩვენი ევროპელი მეგობრები დაგვეხმარონ? კარგი იქნებოდა. ასეთ შემთხვევაში საქართველოც მალე გადაიქცეოდა აუტიზმის სამყაროს ლიდერად.

21
ვარლამ გოლეთიანი

რას ითხოვენ ნამახვანჰესის მშენებლობის მოწინააღმდეგეები - ინტერვიუ პროტესტის ლიდერთან

73
(განახლებულია 23:31 16.04.2021)
მნიშვნელოვანია ხალხს გავაგებინოთ, რომ კონკრეტული ენერგოობიექტების მშენებლობა მათ სარგებელს მოუტანს, მიაჩნია აქტივისტს

თბილისი, 16 აპრილი - Sputnik. ნამახვანჰესის მშენებლობის მოწინააღმდეგეები ქვეყანაში ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის წინააღმდეგი არ არიან, არამედ ითხოვენ მხოლოდ კონკრეტული პროექტის გამჭვირვალობას, განაცხადა მოძრაობა „რიონის ხეობის მცველების“ ერთ-ერთმა ორგანიზატორმა ვარლამ გოლეთიანმა Sputnik-საქართველოსთან ინტერვიუში.

უკვე ნახევარი წელია, საქართველოში არ ცხრება ვნებები ნამახვანჰესის მშენებლობის ირგვლივ. მიუხედავად იმისა, რომ პროექტი ქვეყნის ენერგეტიკული დამოუკიდებლობისთვის მნიშვნელოვანია, ჰესის მშენებლობის მოწინააღმდეგეთა მოძრაობა სულ უფრო მასშტაბურ ხასიათს იძენს. ისინი ფიქრობენ, რომ მომავალმა კაშხალმა გარღვევის შემთხვევაში შეიძლება საფრთხე შეუქმნას მთელ იმერეთის რეგიონს. მათ არ მოსწონთ ასევე საქართველოში თურქული კომპანიის შემოყვანა და მისთვის 99 წლის ვადით დიდი ტერიტორიის გადაცემა.

 „ჩვენ ანტიჰესების მოძრაობა არ ვართ და არ ვამბობთ, რომ ჰესები არ უნდა აშენდეს. ჩვენ გვაქვს ჩვენი დამოკიდებულება დიდი კაშხლის მიმართ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ეს პოზიცია ყველაზე სწორია. ესეც გარკვეულწილად დავის საგანია. ჩვენი მთავარი მოთხოვნებია: იმ ანტისახელმწიფოებრივი შეთანხმების შეწყვეტა, რომელიც კომპანიასთანაა გაფორმებული, ასევე დადგენილების გაუქმება, რომელიც ითვალისწინებს უცხოელი ინვესტორისთვის რიონის ხეობის გადაცემას“, - აღნიშნა გოლეთიანმა.

იგი სერიოზულ პრობლემად მიიჩნევს უცხოელი ინვესტორისთვის 99 წლით მიწის გადაცემას. მისი თქმით, განვითარებულ ქვეყნებში, სადაც ჰესებს აქტიურად აშენებენ, ასეთი პრაქტიკა არ არსებობს.

აქტივისტი აცხადებს, რომ თუ მიწა ინვესტორს მაქსიმუმ 20 წლით გადაეცემა და კომპანია მას სახელმწიფოს ვადის გასვლის შემდეგ დაუბრუნებს, ასეთი ვარიანტი მისაღები იქნება.

„ჩვენ გვინდა, გამოცხადდეს მორატორიუმი და დაიწყოს ფართო საჯარო დისკუსიები. მნიშვნელოვანია ხალხს გავაგებინოთ, რომ კონკრეტული ენერგოობიექტების მშენებლობა მათ სარგებელს მოუტანს და მათი და ქვეყნის ინტერესებს მოემსახურება“, - აღნიშნა გოლეთიანმა.

აქტივისტის სიტყვებით, პრობლემის მოგვარება საქართველოს ენერგოპოლიტიკის შემუშავებაა, რაც ქვეყნის მთავრობასთან ასეთ მასშტაბურ დაპირისპირებას მომავალშიც თავიდან აგვაცილებს.

საქართველოს ხელისუფლებასა და ჰესის მშენებლობის მოწინააღმდეგეთა შორის მოლაპარაკების პირველი რაუნდი დასრულდა შეთანხმებით, რომ დიალოგი გაგრძელდება. გარდა ამისა, ეკონომიკის მინისტრმა ნათია თურნავამ აღნიშნა, რომ ყველა კვლევა ხელმისაწვდომი იქნება საზოგადოებისთვის და გადაიხედება უახლოეს დღეებში.

მთავრობის ინიციატივით, კომპანია ENKA-მ მზადყოფნა გამოთქვა, ყველა არსებული კვლევა გადასცეს ექსპერტთა საბჭოს, რომელიც სპეციალურად მათ შესასწავლად შეიქმნება. საბჭოში შევლენ ჰიდროლოგები, გეოლოგები, სეისმოლოგები, ეკოლოგები, მათ შორის, სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციის წარმომადგენლები.

საქართველოს მთავრობამ „ნამახვანჰესის“ პროექტის შემუშავების, მშენებლობის, მფლობელობისა და მისი კასკადის ექსპლუატაციის უფლება 2019 წელს ნორვეგიულ კომპანია Clean Energy Group-ს გადასცა, რომელმაც, თავის მხრივ, მშენებარე კომპანიად თურქული ENKA მოიწვია. საინჟინრო ნაგებობა ერთბაშად ორი მუნიციპალიტეტის – ცაგერისა და წყალტუბოს ტერიტორიებს დაიკავებს. ნამახვანჰესის კასკადმა უნდა შეაერთოს ორი კაშხალი მდინარე რიონზე: 333 მგვტ სიმძლავრის „ქვემო ნამახვანი“ და 100 მგვტ სიმძლავრის „ზემო ნამახვანი“.

73
ივანე ჩხაიძე

კორონავირუსის „მესამე ტალღის“ თავიდან აცილება ძალიან მარტივია ივანე ჩხაიძე

87
(განახლებულია 22:34 08.04.2021)
როგორ მიმდინარეობს ქვეყანაში ვაქცინაცია, რა გამოცდილება შეიძინა ხალხმა პანდემიის „მეორე ტალღის“ შედეგად და რა არის მოსალოდნელი აღდგომის დღესასწაულზე – ამ კითხვებზე „Sputnik-საქართველოს“ თბილისის ერთ-ერთი წამყვანი კლინიკის ხელმძღვანელმა უპასუხა.

მაშინ, როცა მრავალი ქვეყანა აქტიურად იცრება კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინით, საქართველოში ეს პროცესი მარტის შუა რიცხვებიდან დაიწყო და იმდენად დუნედ მიმდინარეობს, რომ, ეპიდემიოლოგების სიტყვებით, არა მხოლოდ კოლექტიური იმუნიტეტის ჩამოყალიბებას არ შეუწყობს ხელს, არამედ კორონავირუსის „მესამე ტალღასაც“ ვერ აარიდებს ქვეყანას.

იმუნიზაციის ეროვნული საკონსულტაციო ტექნიკური ჯგუფის ხელმძღვანელმა, იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს სამედიცინო დირექტორმა ივანე ჩხეიძემ „Sputnik–საქართველოსთვის“ მიცემულ ექსკლუზიურ ინტერვიუში ისაუბრა, თუ რატომ არ ჩქარობენ საქართველოს მოქალაქეები აცრას და რამდენად ჩამორჩება ქვეყანა ვაქცინაციის ეროვნული პროგრამის გეგმას.

Медицинский директор детской центральной больницы им. Иашвили Иване Чхаидзе
photo: courtesy of Ivane Chkhaidze
ივანე ჩხაიძე

- როგორ მიმდინარეობს ვაქცინაციის პროცესი საქართველოში?

- საქართველოში არსებობს ვაქცინაციის ეროვნული პროგრამა, რომელიც ითვალისწინებს წლის ბოლომდე ქვეყნის მოსახლეობის 60%-ის აცრას. ეს დაახლოებით 1,5-1,7 მილიონი ადამიანია. თუ დღეებით დავითვლით, დღეში 5-6 ათასი აცრილი გამოვა. ეს ის რიცხვია, რომელიც პოპულაციური იმუნიტეტის ჩამოყალიბებას შეუწყობს ხელს. ჩვენ ვაქცინაცია 15 მარტიდან დავიწყეთ და ყველაზე კარგი მაჩვენებელი დღემდე იყო 1,1 ათასი აცრილი დღეში. ანუ 4-5-ჯერ ნაკლები იმ მაჩვენებელზე, რომელიც ქვეყანას პოპულაციური იმუნიტეტის მისაღწევად სჭირდება. ვაქცინაცია გეგმის მიხედვით არ ტარდება და ჩვენ ძლიერ ჩამოვრჩებით დაგეგმილ მაჩვენებლებს.

- რატომ არ ენდობა საქართველოს მოსახლეობის დიდი ნაწილი ვაქცინას?

- საქართველომ ჯერ AstraZeneca-ს ვაქცინა მიიღო, შემდეგ – Pfizer-ის. ისე მოხდა, რომ ვაქცინაციის დაწყებამდე ზოგიერთმა ევროპულმა ქვეყანამ გამოაცხადა, რომ AstraZeneca-ს ვაქცინას ჰქონდა გვერდითი მოვლენები, რომლებიც სისხლის შედედებას უკავშირდებოდა და დროებით, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის დასკვნამდე ვაქცინაცია შეაჩერა.

ეს სწორედ მაშინ მოხდა, როდესაც საქართველო AstraZeneca-ს პრეპარატით აცრას იწყებდა. ინფორმაცია ყველასთვის ხელმისაწვდომი იყო და ხალხს ამ ვაქცინის მიმართ უნდობლობა გაუჩნდა.

ექიმებიც და მოსახლეობაც ეჭვით უყურებდნენ ვაქცინას, რამაც, რასაკვირველია, გავლენა მოახდინა პროცესზე.

გარდა ამისა, 18 მარტს, ვაქცინაციის დაწყებიდან სამ დღეში, აცრის შემდეგ ახალციხელი მედდა გარდაიცვალა, რამაც სკეპტიციზმი გაამძაფრა.

რა შემთხვევაში მოუწევს საკოორდინაციო საბჭოს შეზღუდვების გამკაცრება: გამყრელიძის განმარტება>>

მიზეზები არსებობს, თანაც საკმაოდ სერიოზული. ასე რომ, ამ სკეპტიციზმის გადასალახად დრო დაგვჭირდება.

ამჟამად ვაქცინაციის მაჩვენებლები ოდნავ გაუმჯობესდა. პირველ კვირაში დღეში 700 ადამიანი იყო, შემდეგ – 1,1 ათასი. მაგრამ ეს საკმარისი არ არის. თუ ეს ტემპი, სულ მცირე, 4-5-ჯერ მაღალი არ იქნება, წლის ბოლომდე ვერავითარ შემთხვევაში ვერ მივაღწევთ პოპულაციურ იმუნიტეტს. რაც ნიშნავს, რომ საქართველოში სიკვდილიანობა გაგრძელდება. ინფიცირებულთა რაოდენობა ბოლო დღეებში იმატებს და რისკი, რომ ქვეყანაში COVID-19-ით ყოველდღიური სიკვდილიანობა 2022 წელსაც გაგრძელდება, უზარმაზარია.

- რომელ ვაქცინას ენდობიან საქართველოში უფრო მეტად?

- თუ ვინმე არ ენდობა AstraZeneca-ს პრეპარატს, არის მეორე ვაქცინა, რომელსაც საქართველოს მცხოვრებნი უფრო მეტად ენდობიან. საქართველოში Pfizer-ის ვაქცინის შეზღუდული რაოდენობა შემოვიდა – 29,5 ათასი, რომელიც საკმარისია 14,5 ათასი ადამიანისთვის.

თუმცა, თუ დღეს ვინმეს ამ ვაქცინით აცრა მოუნდება, ვეღარ შეძლებს. ყველა ცენტრი, სადაც Pfizer-ით იცრებიან, უკვე შევსებულია. გამოდის, რომ საქართველოში ამ ვაქცინას უფრო ენდობიან, ვიდრე AstraZeneca-ს.

გამოდის, თუ მომავალში Pfizer-ის ვაქცინას შევიძენთ, ყოველდღიურად უფრო მეტი ხალხი აიცრება, ვიდრე დღეს.

სახელმწიფო აწარმოებს მოლაპარაკებას კომპანიასთან, რათა Pfizer-ის ვაქცინის მილიონი დოზა შემოიტანოს. თუ ეს გამოვა, მილიონი დოზა ათვისებული იქნება. მთავარია, რომ ის ტემპი, რომელიც Pfizer-ის ვაქცინით ამცრელ ცენტრებში შეინიშნება, ყოველდღიურად 5-6 ათასი ადამიანის აცრის შესაძლებლობას მოგვცემს.

- სახელმწიფო თუ გეგმავს საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას ვაქცინაციის მნიშვნელობასთან დაკავშირებით?

- ჩვენ ვაქცინის პირველ დოზებს ქვეყანაში მარტის ბოლოს ველოდით. შესაბამისად, ვგეგმავდით საინფორმაციო კამპანიის დაწყებას მარტის შუა რიცხვებიდან. მაგრამ ისე მოხდა, რომ ვაქცინა ორი კვირით ადრე მივიღეთ, ვიდრე ველოდით. ანუ სარეკლამო კამპანიისთვის დაგეგმილი დრო აღარ დაგვრჩა.

სარეკლამო კამპანიას ვგეგმავთ. ჯანდაცვის სამინისტროში შეხვედრაზე გადავწყვიტეთ, რომ 100 ცნობილი მოქალაქისთვის ვაქცინის 200 დოზას გამოვყოფდით. ესენი არიან სპორტის, კულტურის, პოლიტიკის წარმომადგენლები, რომლებსაც საზოგადოება ენდობა. იგეგმება, რომ ეს 100 ადამიანი აიცრება და დანარჩენებს მაგალითს მისცემს.

მეორე სცენარია – კომპანია Pfizer-სგან რაც შეიძლება მეტი დოზის მიღება. ეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯებია მიზნის მისაღწევად – დღეში 5 ათასი ადამიანის აცრის.

აღვნიშნავ, რომ თბილისში გაცილებით მეტი მსურველია, ვიდრე რეგიონებში. უახლოეს ორ კვირაში დედაქალაქის კლინიკებში ვაქცინაციის ყველა ადგილი შევსებულია, რეგიონებში – არა.

- „მესამე ტალღის“ რისკი თუ არსებობს საქართველოში?

- ევროპის ქვეყნებში „მესამე ტალღა“ დაწყებულია. გერმანია, საფრანგეთი, იტალია იძულებული არიან, კვლავ „ლოკდაუნები“ გამოაცხადონ. ეს ტალღა რეალურად არსებობს ევროპაში და ზოგ ქვეყანაში უფრო მასშტაბურად მიმდინარეობს, ვიდრე „მეორე ტალღა“.

მიმდინარე წლის 1 მარტისთვის ჩვენთან კორონავირუსის 1,8 ათასი აქტიური შემთხვევა იყო. დღეს ეს რიცხვი 6 ათასს აღწევს. ანუ დაახლოებით ერთ თვეში რიცხვი სამჯერ და მეტად გაიზარდა. ეს საკმაოდ სერიოზული ნამატია. დიდი ხანია არ გამოგვივლენია დღეში 800 ინფიცირებული, ახლა კი ინფიცირებულთა რაოდენობა იზრდება.

ამას თუ არ შევაჩერებთ, საქართველოში „მესამე ტალღა“ აუცილებლად დადგება. ჩვენ გვახსოვს, როგორ მოხდა ეს 2020 წლის ზაფხულის შემდეგ, როდესაც ყველამ ჩათვალა, რომ პრობლემები უკან მოიტოვა, საქართველომ „პირველი ტალღა“ გადალახა და ყველაფერი კარგად იქნებოდა. შედეგად კატასტროფული რიცხვები მივიღეთ.

ეს სრული მოულოდნელობა იყო და არც ერთი სცენარი, რომელზეც ვმსჯელობდით, არ ითვალისწინებდა მოვლენების მსგავს განვითარებას. ჩვენ არ ველოდით დღეში ათასზე მეტ ინფიცირებულს. სისტემა კი გაუმკლავდა, მაგრამ ძალიან რთული იყო. საავადმყოფოებში არ იყო ადგილები, სასწრაფო დახმარება იგვიანებდა. ამ პერიოდის ერთ-ერთი გაკვეთილი იყო ის, რომ კარგი შესაძლებლობა მოგვეცა, დაგვენახა, რა არის ნამდვილი ტალღა, როდესაც საავადმყოფოები ძლივს უმკლავდებიან საქმეს.

კრიტიკული მედიცინა შესაძლებლობების ზღვარზე მუშაობდა. ეს აუცილებელი პრაქტიკა იყო. ყველა ქვეყანამ გამოიარა ეს ეტაპი. ალბათ მიღებული გამოცდილება გამოგვადგება. ასეთი ავადმყოფების მკურნალობის პრაქტიკა გვაქვს. მაგრამ მთავარი მაინც ის საკითხია, რამდენი ინფიცირებული გვეყოლება დღეში. არ შეიძლება გამოირიცხოს, რომ რიცხვი კვლავაც დღეში 4-5 ათასს ან მეტს მიაღწევს. ქვეყანა და სამედიცინო სისტემა მზად უნდა იყოს.

- ვაქცინაცია „მესამე ტალღის“ შედეგების შემსუბუქებაში არ დაგვეხმარება?

- ვარიანტი, რომ „მესამე ტალღის“ გავლენას შევამცირებთ, თუ მეტი აცრილი გვეყოლება, უკვე ნამდვილად აღარ მუშაობს. უახლოეს 2-3 თვეში ბევრი აცრილი არ გვეყოლება.

  • ვფიქრობ, თუ უახლოეს დღეებში ინფიცირებულთა რაოდენობა ათასს გადააჭარბებს, „ლოკდაუნის“ გამოცხადება, ჩაკეტვა და შეზღუდვების დაწესება მოგვიწევს. არის რამდენიმე რაიონი, სოფელი, რომლებიც უკვე დავხურეთ. ვფიქრობ, ამ გზით უნდა წავიდეთ. ათასი ინფიცირებული საგანგაშო ნიშანი უნდა იყოს.

ჩვენთვის სერიოზული გამოწვევა იქნება აღდგომის დღესასწაული. ამიტომ შეზღუდვების გარკვეული გეგმა უნდა გვქონდეს. აღდგომა – ხალხის თავშეყრაა, რასაც ყოველთვის ახლავს ინფექციის გავრცელების რისკი. 2-3 კვირაში გაირკვევა, გვექნება „მესამე ტალღა“ თუ არა.

ან ადეკვატური ზომებით ვუპასუხებთ ინფიცირებულთა რაოდენობის მატებას, ან „მესამე ტალღას“ მივიღებთ, რაც ისეთ ქვეყანას, როგორიც საქართველოა, კრიტიკული მედიცინის განყოფილებებში ავადმყოფთა დიდ რაოდენობას, ლეტალური შედეგის დიდ რაოდენობას მოიტანს. შესაძლოა ჩვენი სისტემა გაუმკლავდეს კიდევ, მაგრამ ქვეყნისთვის ეს კატასტროფა იქნება.

- რატომ იზრდება ინფიცირებულთა რიცხვი?

- მიზეზი ნათელია. ნიღბებს თბილისშიც და რეგიონებშიც ერთეულები იკეთებენ. ყველამ იფიქრა, რომ პანდემია დასრულდა და წარსულს ჩაბარდა. ასე ვიფიქრეთ შარშანაც და მივიღეთ ის, რაც მივიღეთ. ნიღბების ტარება – ვირუსის შეკავების ერთადერთი მეთოდია. დისტანციასა და უსაფრთხოების სხვა ზომებზე აღარაფერს ვამბობ.

ჩვენთან ნიღბები ნიკაპზე უკეთიათ, ან მხოლოდ პირს იფარავენ, ასეთ პირობებში კი „მესამე ტალღას“ ვერ ავირიდებთ.

ნიღბები აბსოლუტურად ხელმისაწვდომია, იაფია. დასაწყისში იყო ძვირი. ადრე მათი გამოცვლა ყოველ ორ საათში ერთხელ იყო აუცილებელი. მოგვიანებით ჯანმომ შეცვალა რეკომენდაცია და ეს დრო ოთხ საათამდე გაზარდა. ამიტომ, თუ ქუჩაში ხართ, ორი ნიღაბი დღეში საკმარისია. განა ეს რთულია?! სამწუხაროდ, ეს ინფიცირებულთა ზრდის ძირითადი მიზეზია.

ლიზა შელია

87
თემები:
კორონავირუსი საქართველოში: ბოლო ცნობები
ჩინური ვაქცინა Sinopharm

გამყრელიძე:  საქართველოში Sinopharm-ით ვაქცინაცია 4 მაისიდან დაიწყება

0
კორონავირუსის საწინააღმდეგო ჩინურ პრეპარატს ჯანმოს ავტორიზაცია ჯერ არ მიუღია, მაგრამ ბევრი ქვეყანა ამ პრეპარატს უკვე იყენებს ვაქცინაციისთვის.

თბილისი, 18 აპრილი - Sputnik. საქართველოში კორონავირუსის საწინააღმდეგო ჩინური პრეპარატი Sinopharm-ით ვაქცინაცია 4 მაისიდან დაიწყება, ამის შესახებ დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა, ამირან გამყრელიძემ განაცხადა.

კორონავირუსის საწინააღმდეგო ჩინურ პრეპარატს ჯანმოს ავტორიზაცია ჯერ არ მიუღია. სპეციალისტების განცხადებით,  ვაქცინამ ჯანმოს ავტორიზაცია აპრილის ბოლოსთვის უნდა მიიღოს. რამდენიმე დღის წინ ცნობილი გახდა, რომ ეპიდრისკების გათვალისწინებით, ექსპერტები ერთმნიშვნელოვნად უჭერენ მხარს მოსახლეობის იმუნიზაციის პროცესში Sinopharm-ის დროულად ჩართვას. Sinopharm-ით ვაქცინაციის მსურველთა რეგისტრაცია საქართველოში 27 აპრილიდან დაიწყება.

„გადაწყვეტილია, რომ მალე დაიწყება ჩინური ვაქცინით აცრები. ქვეყანაში არის დასაწყობებული Sinopharm-ის 100 ათასი დოზა“,- აღნიშნა გამყრელიძემ.

მისი განცხადებით, ვაქცინაციის პროცესში ზრდის დინამიკა შეინიშნება, თუმცა არა ისეთი, როგორსაც სპეციალისტები ელოდებიან. გამყრელიძემ მოსახლეობას აცრისკენ კიდევ ერთხელ მოუწოდა.

ჩინური ვაქცინა Sinopharm მსოფლიოს 35 ქვეყანაშია აღიარებული და აღნიშნული პრეპარატის 200 მლნ დოზამდე უკვე გამოყენებულია.

საქართველოში ჩინური ვაქცინა Sinopharm-ის 100 ათასი დოზა 3 აპრილს ჩამოვიდა. საქართველო ასევე ელოდება Sinovac-ის ვაქცინას, რომელსაც ჩინეთიდან უსასყიდლოდ მიიღებს.

ჩინური ვაქცინა ინაქტივირებული (მკვდარი) კორონავირუსის საფუძველზეა შექმნილი. კომპანია Sinopharm-მა ის უჰანის ვირუსოლოგიის ინსტიტუტთან და ბიოლოგიური პროდუქტების ინსტიტუტთან ერთად შეიმუშავა.

ვირუსის ინაქტივაცია ვაქცინის შექმნის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და საიმედო ხერხია, აღნიშნავენ ეპიდემიოლოგები. ამ ტექნოლოგიითაა შემუშავებული, მაგალითად, დიფტერიის, В–ჰეპატიტის, პოლიომიელიტის, ყივანახველასა და სხვა დაავადებების ვაქცინები.

ამჟამად საქართველოში ვაქცინაციისთვის Pfizer-ის და AstraZeneca-ს პრეპარატები გამოიყენება. ბოლო მონაცემებით, ქვეყანაში კორონავირუსის საწინააღმდეგო აცრა 29.184 ადამიანს ჩაუტარდა.

ვაქცინაციის საერთო ეროვნული გეგმის მიხედვით, ქვეყანაში ვაქცინაცია მედპერსონალით დაიწყო. დაბალი მიმართვიანობის გამო 25 მარტიდან კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის პროცესში 75 წელს ზემოთ და 65-დან 75-წლამდე ასაკობრივი ჯგუფებიც ჩაერთვნენ. ვაქცინაციის მიზნობრივ ჯგუფებს ასევე უკვე დაემატნენ 55 წელს ზემოთ მოქალაქეები, პოლიციელები, სამხედრო მოსამსახურეები, ასევე დიალიზზე მყოფი და ორგანოგადანერგილი პაციენტები. სავარაუდოდ, კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის პროცესში უახლოეს მომავალში მასწავლებლები და განათლების სფეროს სხვა წარმომადგენლებიც ჩაერთვებიან.

0