წითელი რედიკიუ

ვარდკაჭაჭა და რადიკიუ ძვირფასი საკვები და სამკურნალო მცენარე

717
(განახლებულია 17:57 08.10.2019)
ჩვენი მდიდარი ბუნება რომ უხვად გვასაჩუქრებს და მრავალფეროვანი ძვირფასი სამკურნალო თუ საკვები მცენარეებით გვანებივრებს, ამაში ყოველდღიურად ვრწმუნდებით.

ყველა კარგად იცნობს ვარდკაჭაჭას (Cichorium intybus) – ტყისპირებზე, მდელოებზე, მინდვრებზე, გზისპირებზე, დასახლებულ ადგილებსა თუ ყანებში ფართოდ გავრცელებულ სამკურნალო ბალახოვან მცენარეს შიშველი წახნაგოვანი ღეროებითა და ლამაზი იასამნისფერი ყვავილებით. მაგრამ ცოტამ თუ იცის, რომ ბუნებაში არსებობს ვარდკაჭაჭას სახესხვაობა, ცნობილი სახელით რადიკიუ (Cichorium intybus var. foliosum), რომელიც მეტად ფასობს ევროპის ქვეყნებში როგორც ვიტამინებით მდიდარი, საუკეთესო დიეტური სასალათე ბოსტნეული კულტურა.

ვარდკაჭაჭას ხსენებაზე თვალწინ წარმოგვიდგება სახალისო სცენა იტალიური კომედიური ფილმიდან „ჭირვეულის მორჯულება“, სადაც ადრიანო ჩელენტანოს გმირი ილია ქაღალდში გადახვეულ ვარდკაჭაჭას მიუტანს ორნელა მუტის გმირს - ლიზას. განრისხებული ლიზა ნამდვილ ქარიშხალს ატრიალებს ოთახში. ბევრმა ალბათ არ იცის, რომ ვარდკაჭაჭას ყვავილების ნაყენი დამამშვიდებლად მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე და ფართოდ გამოიყენება როგორც სედატიური და დამამშვიდებელი საშუალება. სამკურნალო მიზნით ვარდკაჭაჭას ყვავილების გარდა იყენებენ მცენარის ფესვებს ნახარშისა და ნაყენის სახით, ან სამკურნალო ნაკრებების შემადგენლობაში. 

საქართველოში ვარდკაჭაჭას 8 სახეობიდან ბუნებრივად გავრცელებულია ერთი – ჩვეულებრივი ვარდკაჭაჭა (Cichorium intybus), რომელიც მდიდარია ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებებით. ვარკაჭაჭას ფესვებსა და ფოთლებში განსაკუთრებით დიდი ოდენობით არის პოლისაქარიდი ინულინი, აგრეთვე ფრუქტოზა, ცილები, გლიკოზიდები (რაც სპეციფიურ, მწარე გემოს აძლევს მცენარეს), მთრიმლავი ნივთიერებები, ორგანული მჟავები, ვიტამინები, მწარეები, მინერალური მარილები. 

ფესვების ნაყენს აქვს ანტიმიკრობული, შარდმდენი, ნაღველმდენი, ნივთიერებათა ცვლის მარეგულირებელი, სისხლის გამწმენდი და საფაღარათე მოქმედება. ამაღლებს მადას, ამცირებს ოფლის გამოყოფას, აუმჯობესებს მომნელებელი ტრაქტის ფუნქციას, ატონიზირებს გულის მუშაობას. განსაკუთრებით ფასობს ვარდკაჭაჭა შაქრიანი დიაბეტის მქონეთა დიეტურ კვებაში. ფესურების ექსტრაქტი ამცირებს სისხლში შაქრის დონეს და აუმჯობესებს ორგანიზმის საერთო მდგომარეობას. ფართოდ გამოიყენება ვარდკაჭაჭას მწარე ექსტრაქტი, როგორც მადის მომგვრელი საშუალება.

ვარდკაჭაჭას ფესვები ძალიან ფასობს კულინარიასა და საკონდიტრო მრეწველობაში ფესვებში დიდი ოდენობით ინულინის (60-75%) შემცველობის გამო. ვარდკაჭაჭას გამომშრალი და მოხალული ფესვები გავრცელებული და ყველასათვის კარგად ცნობილი ყავის სუროგატია, ცნობილი „ციკორის“ სახელით. ალექსანდრე დიუმას აზრით, ვარდკაჭაჭას ყავის სუროგატად გამოყენებას კონტინენტურმა ბლოკადამ შეუწყო ხელი, როდესაც საფრანგეთში ერთდროულად შეიქმნა შაქრის და ყავის დეფიციტი. ძვირადღირებული და თანაც უშაქრო ყავა ხელმისაწვდომი და სასიამოვნო დასალევი რომ გამხდარიყო, მზარეულებმა ყავას დაფქვილი ვარდკაჭაჭა შეურიეს. აღმოჩნდა, რომ სასმელის გემო გაუმჯობესდა. ძვირადღირებული ყავა ასეთი სახით ყველასათვის ხელმისაწვდომი გახდა და ყავის მსგავსი იაფი სასმელი ფართოდ გავრცელდა 1810 წლებში.

ვარდკაჭაჭას ფესვების ვეჟინი გამოიყენება საკონდიტრო და საკონსერვო წარმოებაში, ფესვები და ფოთლები სალათებში, ვინეგრეტებში, სუპებში, როგორც ნედლი, ისე მოშუშული სახით და გარნირად – ხორცისა და თევზის კერძებისთვის. მცენარე ნებისმიერ კერძს გამორჩეულ პიკანტურ გემოს აძლევს.

ალექსანდრე დიუმას ნაშრომში „დიდი კულინარიული ლექსიკონი“, ვკითხულობთ: „ეს ერთი მეტ-ნაკლებად ძვირფასი სასალათე მცენარეა, რომლისგან ამზადებენ ჯანმრთელობისთვის ძალიან სასარგებლო და ნოყიერ სალათებს. შესაძლოა, ყველაზე საუკეთესოს, თუმცა ეს სალათები ოდნავ ცხარეა. ექიმები ზოგჯერ ავადმყოფს ნებას რთავენ გამოჯანმრთელების შემდეგ მიირთვან მხოლოდ ერთი სალათი – ვარდკაჭაჭას სალათი“.

ძვირფასი თაფლოვანი მცენარე დიდი რაოდენობით იძლევა ნექტარს და მტვერს. თაფლის პროდუქტულობა ხელსაყრელი ამინდის პირობებში ჰექტარზე 100 კგ-ია. ბევრ ქვეყანაში ვარდკაჭაჭას სწორედ ამ მიზნით სპეციალურად თესავენ დიდ ფართობებზე. მცენარის მწვანე ნაწილებს და ფესვებს ამზადებენ ივლის-სექტემბერში.

ევროპის ბევრ ქვეყანაში ჩვეულებრივი ვარდკაჭაჭას გარდა, კულინარიული მიზნით მოჰყავთ მისი სახესხვაობა რადიკიუ, რადიჩიო, იტალიური ვარდკაჭაჭა (Cichorium intybus var. foliosum) - გრეიფრუტის ზომის კომბოსტოსებური თავით და თეთრად დაძარღვული, ლამაზი მოიისფრო-წითელი ფოთლებით. იზრდება როგორც კომბოსტო და გარეგნულადაც წააგავს მას. მწარე, სპეციფიური პიკანტური გემოს მქონე რადიკიუს ფოთლები სიმწარეს კარგავს თერმული დამუშავებისას.

რადიკიუ ძვირფას სასალათე ბოსტნეულ კულტურად ითვლება დიდი ოდენობით ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების შემცველობის და დაბალკალორიულობის გამო. რადიკიუ მეტად პოპულარულია დიეტურ კვებაში. მისი ენერგეტიკული ღირებულებაა - 23 კკალორია. დიდი ოდენობით შეიცავს A, B9, C, E, K ვიტამინებს, ცილებს, კალიუმს, კალციუმს, ნატრიუმს, მაგნიუმს, ფოსფორს და სხვა მინერალურ მარილებსა და  ბიოლოგიურად აქტიურ სხვა ნივთიერებებს.

მკვეთრი იისფერი რადიკიუს გამოყვანის მეთოდიკა შეიმუშავა ბელგიელმა აგრონომმა ფრანჩესკო ვან დენ ბორემ. მან ახალგაზრდა მცენარეები მოათავსა ბნელ სარდაფში, სადაც მზის სხივი არ ხვდებოდა. მცენარის ფოთლები ჯერ გაფერმკრთალდა, აცივებასთან ერთად კი იისფერი გახდა. ფოთლების გამუქებასთან ერთად გამძაფრდა მწარე გემოც.

რადიკიუ გამოიყენება სხვა სასალათე ბოსტნეულების მსგავსად, ნედლი, ან მოშუშული სახით. დაბალკალორიული და ვიტამინებით მდიდარი ბოსტნეული კულტურა გარდა იმისა, რომ პიკანტურ გემოს აძლევს კერძებს, აქვს საუკეთესო სამკურნალო თვისებები - აქვს აღმდგენი, სედატიური და გამაყუჩებელი მოქმედება. განსაკუთრებით ძვირფასია მხედველობისთვის - ფოთლებში დიდი ოდენობით შემავალი ფენოლური შენაერთები - ანტიოქსიდანტები გროვდება თვალის ბადურაზე და ხელს უშლის ასაკის მატებით გამოწვეულ მხედველობის დაქვეითებას. დიდი ოდენობით B ჯგუფის ვიტამინები (განსაკუთებით ფოლის მჟავა), კი ხელს უწყობს მომნელებელი სისტემის მუშაობის მოწესრიგებას. მისი რეგულარული მოხმარება აუმჯობესებს მხედველობას, აწესრიგებს ნივთიერებათა ცვლას, სიმტკიცეს მატებს ძვლოვან ქსოვილს, ამცირებს ალცჰეიმერის და გულ-სისხლძარღვთა მთელი რიგი დაავადებების განვითარების რისკს.

ევროპის ქვეყნებში დღეისათვის გამოყვანილია რადიკიუს არა ერთი ჯიში. თუმცა, ჩვენთან ეს ბოსტნეული სასალათე კულტურა ნაკლებად არის ცნობილი. ევროპაში პოპულარული კულტურა განსაკუთრებით უყვართ იტალიაში, სადაც დიდი პოპულარობით სარგებლობს და ამზადებენ როგორც მთავარი კერძი, ისე გარნირების და სალათების სახით. მომწარო გემოს გამო, უმატებენ სხვადასხვა ბოსტნეულის და ყველის სალათებს. განსაკუთრებით უყვართ ზეთში, ან წითელ ღვინოში მოშუშული. იყენებენ პიცის, რიზოტოს, პასტების, სპაგეტების და სხვა ტრადიციული კერძების მომზადებისას. მცენარე კარგად ეხამება ნიორს, ხახვს, ბეგქონდარას და სხვა სანელებლებს. ამერიკაში ცხარე გემოს გამო აყოლებენ გარნირად.

ყველაზე მარტივი მოსამზადებელია გემრიელი და სასარგებლო რადიკიუს სალათა: დაკუწულ ფოთლებს აზავებენ ძმრით, ზეითუნის ზეთით და სუნელებით. უმატებენ დაჭრილ პომიდორს, კიტრს და ზეთში მოხუხული ჭვავის პურის ნაჭრებს.

რადიკიუ ითესება ადრე გაზაფხულზე ყინვების შემდეგ, ან ზაფხულის ბოლოს, უპირატესობას ანიჭებს ტენიან ნიადაგებს, უძლებს მცირე ყინვებს და კარგად ძლებს თოვლის საფრის ქვეშაც. თოვლის საფრის ქვეშ, დაბალი ტემპერატურის ზემოქმედებით ფოთლები კარგავს სიმწარეს და უფრო ტკბილი ხდება. მოყავთ ღია გრუნტში, სხვა საკმაზ-სანელებელ მცენარეებთან ერთად, კონტეინერებში, ბაღებსა და ბოსტნებში. აღსანიშნავია, რომ რადიკიუ გამძლეა მავნებელ-დაავადებებისადმი.

პლინიუს უფროსი რადიკიუს აღწერს როგორც სისხლის გამწმენდი მცენარე, რომელიც ეხმარება უძილობისას. მარკო პოლო კი მცენარეს ვენეციელების საყვარელ ბოსტნეულად მოიხსენიებს და ეს ასეც არის - რადიკიუ ვენეციელების საყვარელი ბოსტნეული კულტურაა. იტალიის პროვინცია ტრევიზო პირველია დღეს სალათ რადიკიუს მწარმოებელთა შორის. აქ ყოველწლიურად ტარდება იტალიური ვარდკაჭაჭასადმი მიძღვნილი ტრადიციული რადიკიუს ბაზრობები და ფოლკლორული ფესტივალები.

 

717
შემწვარი ქათამი

შავ ლუდში მრგვალად შემწვარი ქათამი - დეტალური რეცეპტი

84
(განახლებულია 15:58 18.02.2021)
სპეციალისტების თქმით, მთლიანად (მრგვალად) შემწვარი ქათმშის ყოველ 100 გრამზე 300 მგ კალიუმი და 12 მგ კალციუმი მოდის, ხოლო ერთ კაცზე გათვლილი თითო ულუფა 200 მგ ფოსფორს შეიცავს

ამასთან ქათმის ხორცი ცხოველური ცილების ერთ–ერთი საუკეთესო წყაროა. მით უმეტეს იმ ფონზე, რომ სპეციალისტები სულ უფრო ხშირად გვირჩევენ, თავი ავარიდოთ წითელ ხორცს.  

არსებობს ქათმის შეწვის არაერთი განსხვავდებული და ძალიან გემრიელი რეცეპტი, თუმცა ის, რომელსაც დღეს შემოგთავაზებთ, მართლაც ყველასგან გამორჩეულია. საუბარია ლუდში შემწვარ ქათამზე.

მომზადების წესი

  • კარგად გარეცხილ და გასუფთავებულ ქათამს მოაყარეთ მარილი და წიწაკა და  შეკარით, რათა შეწვისას ფორმა არ დაკარგოს. 
  • შედგით წინასწარ 230 გრადუსამდე გახურებულ ღუმელში. შეგიძლიათ, ტაფას ცოტა ზეთი მოუსვათ, მეტი არაფრის დამატება საჭირო არ არის. დატოვეთ ღუმელში 30 წუთით.
  • სანამ ქათამი იწვება, აიღეთ ოთხი ცალი საშუალო ზომის ხახვი და თითოეული 8–10 ნაწილად დაჭერით. მოშუშეთ ღრმა ტაფაში ზეითუნის ზეთზე, სანამ ოქროსფერი არ გახდება.
  • შენდეგ დაასხით ზედ 0,5 ლიტრი შავი ლუდი და დატოვეთ ცეცხლზე 10 წუთის განმავლობაში. ამის შემდეგ ამოიღეთ ხახვი ტაფიდან და გადაიღეთ სხვა ჭურჭელში.
  • გამოიღეთ ქათამი ღუმელიდან, გადაუწურეთ ტაფაზე დაგროვილი ცხიმი, დაასხით მოდუღებული ლუდის დიდი ნაწილი და დაახლოებით ერთი საათით ისევ ღუმელში შედგით — ამჯერად 190 გრადუსზე. დრო და დრო დასხით ქათამს ზემოდან ტაფაზე დაგროვილი ლუდისა და წვენის ნარევი.
  • სანამ ქათამი იწვება, გარეცხეთ 6 საშუალო ზომის კარტოფილი, დაჭერით და შეწვით ზეითუნის ზეთში მაღალ ცეცხლზე. როდესაც კარტოფილი ოქროსფერი გახდება, დააყარეთ ზემოდან მანამდე ლუდში მოშუშული ხახვი. მოურიეთ ფრთხილად, რათა კარტოფილი არ დაიშალოს. დაამატეთ მარილი და წიწაკა და ნელ ცეცხლზე ბოლომდე შეწვით. ბოლოს მოაყარეთ ცოტა პიტნა.
  • როდესაც ქათამი შეიწვება, გამოიღეთ ღუმელიდან, მოყენებული წვენი ქვაბში გადაუწურეთ, დადგით ქვაბი მაღალ ცეცხლზე და დაელოდეთ, როდის აორთქლდება ნახევრამდე. ამ დროს შეგიძლიათ შიგ ნახევარი კოვზი მდოგვი ჩაამატოთ. ეს იქნება ქათმისა და კარტოფილის სოუსი.
  • დადეთ ქათამი ლანგარზე, შემოულაგეთ გარშემო შემწვარი კარტოფილი, მოასხით სოუსი და მიიტანეთ სუფრაზე.
გემრიელად მიირთვით!
84
თემები:
გემრიელი სამზარეულო
სამზარეულო და კერძები

ქართული ხაშის პოლონელი „ნათესავი“ უგემრიელესი ფლაკი „საპახმელიოდ“

667
(განახლებულია 14:00 02.01.2021)
პანდემიის მიუხედავად, საახალწლო სტუმრიანობა და ქეიფები არც შეწყვეტილა და არც შემცირებულა - ალკოჰოლი ძველებურად გვარიანად ისმება. შესაბამისად, ნაბახუსევის პრობლემაც უწინდებურად აქტუალურია. ამიტომაც გთავაზობთ შესანიშნავი „საპახმელიო“ კერძის რეცეპტს.
667
თემები:
გემრიელი სამზარეულო
თამო ვაშალომიძე

„100 ლარი მასესხე...“ - თამო ვაშალომიძის უცნაურმა „ლუქმა“ სოცქსელები მოიცვა

0
(განახლებულია 12:42 25.02.2021)
ცნობილი მოდელის უცნაურმა ჩაცმულობამ სოციალური ქსელის მომხმარებლების ყურადღება მიიქცია. ნახეთ რა აცვია ვაშალომიძეს

თამო ვაშალომიძემ „ინსტაგრამზე“ ფოტო გამოაქვეყნა, სადაც ქართული 100-ლარიანებით დაპრინტული ტანისამოსი აცვია. ფოტო მალევე გახდა განხილვის საგანი და უამრავი კომენტარი დაიმსახურა. „კიდე ეგ უნდოდა ლარს?“, „თამო ასი ლარი მასესხე“, „თამომ ლარის კურსი გაამყარა“, „ყოველთვის ორიგინალური იდეები და საუკეთესო შედეგი მაგარი გოგო ხარ წარმატებები შენ“, „ევროები უფრო მოგიხდება თამო“, - უწერენ მოდელს კომენტარებში.

თამო ვაშალომიძე, ფაქტობრივად, საიდუმლოს გარეშე ცხოვრობს. ერთადერთი, რაც მოდელმა თაყვანისმცემლებს დღემდე არ გაუმხილა – მისი პირველი პარტნიორის ვინაობაა. მოდელმა ახალშობილი ვაჟის ფოტო მშობიარობისდღეს გამოაქვეყნა და დაწერა, რომ სიტყვებით ვერ გადმოსცემს ისეთი ბედნიერია, თუმცა ბავშვის სახე დამალა. ახლა მოდელმა გადაწყვიტა თაყვანისმცემლებს უსაყვარლესი მაქსიმეს სახეც აჩვენოს, რასაც სოფიას დაბადებისას არ აკეთებდა და საგულდაგულოდ მალავდა ცხოვრების გარკვეულ დეტალებს.

რამდენიმე თვეა თაყვანისმცემლებმა შეამჩნიეს, რომ მის გვერდზე ეროტიკული ხასიათის სურათებმა იკლო, ხოლო ოჯახურმა იდილიამ იმატა. თამო ვაშალომიძის ახალი პარტნიორი აკა სამხარაძეა. ის ბიზნესმენია, რომელიც სამედიცინო სფეროში საქმიანობს. ფოტომოდელის განცხადებით, ისინი ერთ წელზე მეტია, რაც ერთმანეთს ხვდებიან. ეს ერთი ნახვით შეყვარებას ჰგავს.

 

 

0
თემები:
სელებრითების ცხოვრება