ძველი წიგნები და ღამის ნათურა საწერ მაგიდაზე

ქართული სინამდვილე: ცხოვრებაში ერთხელ გამოჩენილი სისუტე და 50 მოღალატე აზნაური

166
(განახლებულია 16:59 21.11.2020)
VII-X საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს აფხაზეთის სამეფოს უწოდებდნენ, რომელმაც დაახლოებით ორსაუკუნენახევარი იარსება. 

ეს იყო მხოლოდ ქართული პოლიტიკური ერთეული, მხოლოდ ქართული ენით. იმდროინდელ ნუმიზმატურ, არქეოლოგიურ თუ წერილობით წყაროებში ვერსად შევხვდებით თუნდაც ერთ წინადადებას, რომელიც აფხაზურ ენაზე იქნებოდა შესრულებული. უფრო მეტიც, აფხაზთა მეფე გიორგი მეორის დაკვეთით, სამეფო კარზე დაიწერა მეფეთა გენეალოგიური ნუსხა „აფხაზთა მეფეთ დივანი“, რომელიც ასევე ქართულ ენაზეა შედგენილი.

აფხაზეთის სამეფო კარმა და მისმა დიდგვაროვნებმა დიდი როლი შეასრულეს საქართველოს გაერთიანების პროცესში. თუმცა ქვეყნის პოლიტიკურ გაერთიანებას წინ უძღოდა ეკლესიის ერთიანობის აღდგენა. საქმე ის გახლდათ, რომ VIII–IX საუკუნეების აფხაზეთის სამეფოში ძალიან დიდი იყო ბიზანტიის გავლენა. კონსტანტინეპოლის დასაყრდენს დასავლეთ საქართველოში არსებული ბერძნული საეპისკოპოსოები წარმოადგენდა. დასავლეთ საქართველო დაყოფილი იყო ოთხ ბერძნულ სამიტროპოლიტოდ, სადაც მღვდელმსახურებაც ბერძნულ ენაზე ტარდებოდა.

სანამ ბიზანტია ძლიერი იყო, აფხაზეთის მეფეები ერიდებოდნენ კონსტანტინეპოლის სამეფო კართან დაპირისპირებას. ხოლო როცა ბიზანტია არაბებთან ბრძოლაში დასუსტდნენ, აფხაზეთის ერისთავებმა (მოგვიანებით კი მეფეებმა) ისარგებლეს შექმნილი ვითარებით და დამოუკიდებლობა მოიპოვეს. ამის შემდეგ აფხაზეთის მეფეები — ლეონ მეორე, კონსტანტინე მესამე, გიორგი მეორე ბიზანტიისაგან მართლმადიდებლური ეკლესიის ჩამოშორებისა და მის მცხეთის კათალიკოსის დაქვემდებარებაში გადასვლისათვის, ანუ საქართველოს საეკლესიო ერთიანობისათვის იღწვოდნენ.

ბიზანტიის ეკლესიური გავლენისაგან თავის დაღწევის მიზნით, გააუქმეს სებასტოპოლის (ცხუმის), ბიჭვინთის, გუდაყვისა და ფაზისის ბერძნული სამიტროპოლიტოები და მათი ადგილი ახლადშექმნილმა ეპარქიებმა დაიკავა. აფხაზეთის მეფე გიორგი მეორის ძალისხმევით შეიქმნა ჭყონდიდის ეპარქია, ლეონ მესამემ საფუძველი ჩაუყარა მოქვის საეპიკოსოპოსოს, ხოლო ბედიის საეპისკოპოსო ბაგრატ მესამის დროინდელია. ახალი ეპარქიები მცხეთის კათალიკოსს ემორჩილებოდნენ და წირვა - ლოცვაც, შესაბამისად, ქართულ ენაზე ტარდებოდა.

აფხაზთა მეფის, ეკლესიათა ამშენებლად წოდებული გიორგი მეორის დროს აფხაზეთის სამეფომ ძლიერების მწვერვალს მიაღწია. ის 922 წელს ავიდა ტახტზე, მამის, კონსტანტინე III-ის გარდაცვალების შემდეგ. გიორგის გამეფებას არ შეურიგდა მისი ნახევარძმა ბაგრატ უფლისწული, რომელსაც დახმარებას სიმამრი — გურგენ კლარჯეთის ერისთავთ-ერისთავი უწევდა. გურგენი ფინასურადაც ეხმარებოდა სიძეს და ცოცხალი ძალითაც მეფის წინააღმდეგ ბრძოლაში, ამიტომაც გიორგიმ ვერ შეძლო ნახევარძმის დამარცხება.

მაგრამ X საუკუნის 20-იანი წლების ბოლოს ბაგრატ უფლისწული მოულოდნელად გარდაიცვალა და გიორგი მეორემ სამეფოს მთელ ტერიტორიაზე შეძლო კონტროლის დამყარება და წესრიგის აღდგენა.

მემატიანეს ცნობით გიორგი მეფე ყოფილა „სრული ყოვლითა სიკეთითა, სიმხნითა და ახოვანებითა“. ღვთისმოყვარე, ეკლესიების მაშენებელი, გლახაკთმოწყალე, გულუხვი, თავმდაბალი, სიკეთითა და სათნოებით აღსავსე. მან ააშენა და განამშვენა ჭყონდიდის ტაძარი, მრავალი სიწმინდე დააბრძანა იქ და საეპისკოპოსო ცენტრად აქცია.

იმ ეპოქის აფხაზთა სამეფო კარგად იყო განვითარებული ეკონომიკურად, მაღალ დონეს მიაღწია კულტურამაც, შეიქმნა ქართული ჰაგიოგრაფიული და ჰიმნოგრაფიული ნაწარმოებები. გიორგი მეორის დროინდელი აფხაზეთი გახდა ქართული საეკლესიო მწერლობის ცენტრი.

საშინაო პრობლემების მეტ-ნაკლებად მოგვარების შემდეგ, გიორგი აქტიურად შეუდგა ექსპანსიურ საგარეო პოლიტიკას, რაც დაქუცმაცებული საქართველოს თავისი სკიპტრის ქვეშ გაერთიანებას ითვალისწინებდა. პირველი იერიში ქართლზე მიიტანა, სადაც მრავალხელისუფლებიანობა იყო: ქვემო ქართლი თბილისის არაბ ამირას ემორჩილებოდა, შიდა ქართლზე პრეტენზიას კახეთის ქორეპისკოპოსი აცხადებდა და ამას გარდა, ქართლზე ასევე ეჭირათ თვალი სომეხ მეფეებსაც.

გიორგი სწრაფად ამოქმედდა და აღადგინა აფხაზეთის მეფის გავლენა შიდა ქართლზე. მან ქართლის ერისთავად თავისი უფროსი ვაჟი კონსტანტინე დანიშნა, რომელიც სამი წელი მართავდა საერითავოს. მერე კი, „ვითარ დაყოს სამი წელიწადი, იწყო მტრობად მამისათვისა და ზებნად მეფობისა“, რისკენად ადგილობრივმა დიდებულებმა წააქეზეს.

აჯანყებულ უფლისწულს მხარი დაუჭირეს ტბელებმა და ქართლის სხვა დიდაზნაურებმა, რომლებმაც კონსტანტინე ქართლის მეფედ აკურთხეს.

გიორგი აფხაზთა მეფეს თავიდან არ სჯეროდა შვილის განდგომის ამბავი, მაგრამ როდესაც ღალატი აშკარა გახდა, სასწრაფოდ ჯარი შეჰყარა და 929 წელს ქართლისკენ დაიძრა. დასახმარებლად მან მოკავშირეებს — კახეთისა და ტაო-კლარჯეთის მეფეებს უხმო და კონსტანტინე გამოუვალ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. ის კარგად დაცულ უფლისციხეში გამაგრდა და იქიდან გააგრძელა წინააღმდეგობა. დღე დღეს მისდევდა, ქვეითები თუ მხედრები დაუნდობლად ჩეხდნენ ერთმანეთს, მაგრამ უპირატესობას ვერცერთი მხარე ვერ აღწევდა.

გიორგი მეორემ, რაღაი ნახა, რომ უფლისციხის მრავალრიცხოვან დამცველებს ვერაფერს აკლებდა, მოღალატე შვილის ციხიდან გამოსატყუებლად ვერაგობას მიმართა. კონსტანტინეს ბანაკში მყოფი საზვერელი აზნაურები (შემდგომში საჩინოს ერისთავების, ჩიჯავაძეების წინაპრები) მოისყიდა, რომლებმაც დაარწმუნეს კონსტანტინე, სანამ მეფე გიორგი უფლისციხესთან დგას, ქუთაისში მის წინააღმდეგ შეთქმულება მოაწყვეს და შენ მისვლას ელოდებიან, რათა გაგამეფონო. კონსტანტინემ სიცრუე დაიჯერა, ღამით უფლისციხე დატოვა და რამდენიმეკაციანი ამალით  დასავლეთ საქართველოსკენ აიღო გეზი. მტკვრის  მეორე ნაპირზე ტივით გადასულ კონსტანტინეს თავისივე ამალის წევრებმა შეპყრობა დაუპირეს, ქართლის მეფემ ტივის უკან მიბრუნება კი მოახერხა, მაგრამ უფლისციხეში შეღწევა ვეღარ შეძლო, რადგან აფხაზთა მეფემ მოღალატე შვილს ციხემდე მისასვლელი ყველა გზა მოუჭრა. მარტოდმარტო დარჩენილმა კონსტანტინემ ღამე კლდის ნაპრალთან გაათია, გამთენიისას კი გიორგი მეორის მეომრებმა იპოვეს და მამას მიჰგვარეს.

უფლისციხის უმეთაუროდ დარჩენილმა დამცველებმა წინააღმდეგობის გაწევა შეწყვიტეს და ციხე აფხაზთა მეფემ აიღო. მერე მოღალატეთა დასჯის დრო დადგა: კონსტანტინეს თვალები დათხარეს და დილეგში ჩააგდეს, სადაც მალე დალია სული; ტბელებს სიცოცხლე კი შეუნარჩუნეს, თუმცა ასფურაგანში (სომხეთი) გააძევეს, ქართლი კი სამართავად ლეონს დაუტოვეს.

გიორგი მეორის გავლენა ვრცელდებოდა ტაო-კლარჯეთზეც და საქართველოს ფარგლებს გარეთაც. მისი აქტიური ხელშეწყობით, დაახლოებით 922 (სხვა ვერსიით 925) წელს, ალანთა ქვეყანაში ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა. ალანიაში ეპისკოპოსი პეტრე სწორედ აფხაზთა მეფის ძალისხმევთ დაინიშნა. მომთაბარე ალანების გაქრისტიანებისათვის კონსტანტინეპოლის პატრიარქმა ნიკოლოზ მისტიკოსმა მადლობა გადაუხადა გიორგის და მას „ბრწყინვალე ექსუსიატი“ (მფლობელი) უწოდა და ამით ირიბად მიანიშნებდა, რომ ალანიას მის სამფლობელოდ აღიარებდა.

აფხაზთა სამეფოში შედიოდა ჯიქეთიც. მის მორჩილებაში იყო ჯავახეთისა (თმოგვი და მისი მიმდებარე ტერიტორია) და ქვემო ქართლის ნაწილიც (სამშვილდე და მისი მიმდებარე ტერიტორია). რაც შეეხება ჰერეთს, ეს რეგიონი ჯერ კიდევ გიორგის მამამ — კონსტანტინე მესამემ და კახეთის მეფე კვირიკემ გაიყვეს და შესაბამისად, გიორგი აფხაზთა მეფის მფლობელობაში ჰერეთის მნიშვნელოვანი ნაწილიც რჩებოდა.

აფხაზთა მეფე ასევე აქტიურად ერეოდა კახეთის სამეფოს საქმეებშიც და მის ხელში ჩასაგდებად ძალისხმევას არ იშურებდა. 939 წელს გარდაიცვალა მისი მოკავშირე ფადლა კახეთის ქორეპისკოპოსი და მის ნაცვლად კახეთის ხელისუფალი გახდა ფადლას სიძე კვირიკე II. ახალგაზრდა მეფეს აზნაურები აუჯანყდნენ და დასახმარებლად აფხაზთა მეფეს უხმეს. გიორგიმ სიამოვნებით მიიღო ეს მიწვევა და ლაშქრით კახეთისკენ დაიძრა. იქაურობა კი მოარბია, „მოსწუა და ასწყვდა“, თუმცა კვირიკე ხელში ვერ ჩაიგდო და ატენში დაბრუნდა გამოსაზამთრებლად.

იქ აფხაზთა მეფემ ჯარი შეავსო და ახალი ძალით შეუტია კახეთს. კვირიკე მას ბანაკში ეახლა და ზავი ითხოვა, თუმცა მერე გაპარვა დააპირა. აფხაზებმა გაუგეს ჩანაფიქრი და შეიპყრეს. გიორგიმ კახეთის მეფის ოჯახის სხვა წევრების დაპატიმრებაც განიზრახა, მაგრამ ხელი მოეცარა. ქართველმა აზნაურებმა კახელებს შეატყობინეს აფხაზთა მეფის განაზრახი და კვირიკეს ოჯახის წევრებმა მიმალვა მოასწრეს.

კახეთის დაკავება სისხლისღვრის გარეშე ვერ მოგვარდა, ამიტომ აფხაზებმა ლაშქრობა განაგრძეს. კვირიკეს ძმამ — შურტამ, იგრძნო რა, გიორგი აფხაზთა მეფის მოახლოება, ღალატის გუნებაზე დადგა:

„მოერთო შტორა (შურტა), ძმა კვირიკე ქორეპისკოპოსისა, გიორგი მეფეს და მიუტანა თანა ციხე მისი უჯარმა, და ეუფლნეს სხუათა ციხეთა კახეთისათა თვინიერ სამთა ციხეთა: ნახჭოვნის, ბოჭორმისა და ლოწობანთა“.

კვირკემ ბრძოლა წაგებულად ჩათვალა, ბედს შეურიგდა და „დაულოცა კახეთი“ გიორგი მეფეს იმ პირობით, რომ ნახჭევნის ციხეს დაუყოვნებლივ გადასცემდა, თავის შვილს, დავითს, მძევლად დაუტოვებდა, ხოლო თვითონ ბოჭორმის  ციხეში დარჩებოდა გაზაფხულამდე და აღდგომის დღესასწაულისათვის მასაც დაცლიდა.

ამის შემდეგ მეფე გიორგი თავისი ჯარით დასავლეთ საქართველოში გადავიდა.

ბოჭორმაში მყოფი კვირკე კახეთის დატოვებას აპირებდა უკვე, როცა მასთან ქართლის აზნაურები მივიდნენ და აფხაზთა მეფესთან ბრძოლაში დახმარება შესთავაზეს. „მატეანე ქართლისაი“ გადმოგვცემს:

 „მაშინ შეეზრახნეს აზნაურნი ქართველნი და მათ თანა კახნი: გოდერძი მგდეური, მამა ყანჩაელი, დაჩი კორინთელი, დაჩი და ივანე სხვილოელნი, სარა და გრიგოლ ძმანა ფრუელნი და მათთან ორმოცდაათი აზნაური სხვა და მიერთნენ კვირკეს დაუწყეს ბრძოლად ციხეთა და მცირეთა დღეთა წარუხუნეს ციხეში ყველანი; დაარღვევინეს შურის ციხე და ლოწობანთა, და კუალად ეუფლა კვირკე მამულსა თვისსა“.

ამ ბრძოლაში კვირიკე გამარჯვებული გამოვიდა. მან თითქმის ყველა ციხე უკან დაიბრუნა და ისევ დაეუფლა კახეთს. ამან სასტიკად განარისხა აფხაზთა მეფე, მან მკაცრად მოსთხოვა პასუხი ყველა იმ ადამიანს, რომელმაც კვირიკეს შეწყალება ურჩია, ხოლო კახთა მეფის დასაჯელად  ჯარი გაგზავნა უფლისწულ ლეონის სარდლობით.

მაგრამ ლეონს ლაშქრობის შეწყვეტა მოუხდა, ვინაიდან აფხაზთა მეფე გიორგი მეორე გარდაიცვალა და ქუთაისში უნდა დაბრუნებულიყო გვირგვინის თავზე დასადგმელად... ერთადერთხელ გამოიჩინა სისუტე გიორგი აფხაზთა მეფემ და ცოცხალი დატოვა მტერი, რაც ცუდად შემოუბრუნდა ჩვენს ქვეყანას, რომელიც ძალიან ახლოს იყო გაერთიანებასთან. 

166
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (391)
რუსი სამშვიდობოების ბლოკპოსტები ლაჩინის რაიონში

მოსაზრება: რატომაა დასავლეთი უკმაყოფილო მთიან ყარაბაღში დარეგულირებით

14
(განახლებულია 19:40 24.11.2020)
საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა იმ ჰუმანიტარული მისიის დეტალები გაამჟღავნა, რომელიც მის  ქვეყანაში მთიანი ყარაბაღის მოსახლეობის დასახმარებლადაა ორგანიზებული.

ირინა ალქსნისი

საუბარია რეგიონში ქირურგებისა და სამედიცინო–ქირურგიული აღჭურვილობის გაგზავნაზე. აშშ, თავის მხრივ, წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტისა და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის 5 მლნ დოლარის გამოყოფით შემოიფარგლა. პარიზისა და ვაშინგტონის მხრიდან ყარაბაღის დარეგულირების საკითხზე აშკარა ენთუზიაზმის არარსებობა — რიტორიკაშიც და ქმედებებშიც — სერგეი ლავროვის სიმართლეს ადასტურებს, რომელმაც მათი „შელახული თავმოყვარეობა“ ახსენა.

იგივე თქვა აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმაც, რომელმაც ირონიულად შენიშნა, რომ შეერთებულმა შტატებმა და საფრანგეთმა დაგვიანებით, მაგრამ მაინც გამოთქვეს პოზიტიური დამოკიდებულება მიღწეულ შეთანხმებაზე.  

ანკარას კი, ტრადიციულად, სიტყვების შესარჩევად ცერემონიები არ დაუწყია. თურქეთის პრეზიდენტის პრეს-მდივანმა განაცხადა, რომ დასავლეთს, ნატოსა და ევროკავშირის სახით, 30 წლის განმავლობაში არ გამოუვლენია უნარი, წამოეყენებინა „კონკრეტული და რეალური წინადადებები“ ყარაბაღში დაპირისპირებასთან დაკავშირებით — და ეს მაშინ, როცა რუსეთმა და თურქეთმა „ურთიერთგაგებას მიაღწიეს“.

იმის შესახებ, რომ მთიან ყარაბაღზე მოლაპარაკებები დასავლეთისთვის მტკივნეული მარცხი გამოდგა — განსაკუთრებით აშშ-ისა და საფრანგეთისთვის, რომლებიც რუსეთთან ერთად არიან ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარეები — მაშინვე დაიწყეს წერა.

თუ The National Interest-ის ჟურნალისტებს დავუჯერებთ, დასავლეთმა ამჯერად ყველაფერი გამოტოვა. მისთვის მოულოდნელობა იყო საომარი მოქმედებების განახლებაცა და შეთანხმებაზე ხელმოწერაც, რომლის თანახმადაც რეგიონში რუსი სამშვიდობოები შევიდნენ. გამოცემამ მომხდარზე პასუხისმგებლობა ამერიკულ დაზვერვას დააკისრა, რომელმაც, მის ხელთ არსებული მონაცემებით, პუტინისა და ერდოღანის მოლაპარაკებების შესახებაც კი ვერ მოიპოვა ინფორმაცია. ამის შედეგად კი აშშ-ის პოზიციები რეგიონში შესამჩნევად შესუსტდა.

მაგრამ რეალურად ვითარება კიდევ უფრო უარესია, ვინაიდან პოზიცია „დაზვერვამ ვერ იმუშავა“ შესაძლებელს ხდის დაიფაროს აშშ-ის კიდევ უფრო მასშტაბური ხასიათის ჩავარდნა მთელ ამ ისტორიაში.

ყარაბაღის დარეგულირება, მიუხედავად კონფლიქტის შედარებით ლოკალური ხასიათისა, ცვლილებების პრინციპულად ახალ ეტაპს მოასწავებს, რომელთაც გლობალური პოლიტიკური სისტემა განიცდის. ეს პირველადაა, როცა შეერთებული შტატები და ევროპა არასაჭირო და არასასურველი პარტნიორები გამოდგნენ ყველა მონაწილე მხარისთვის.

ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში დასავლური ჰეგემონიის უმნიშვნელოვანესი მარკერი იყო მისი ყველგან ყოფნა და მასზე საყოველთაო მოთხოვნა. ნებისმიერ ვითარებაში, ნებისმიერ კონფლიქტში — სხვადასხვა ქვეყნების შიდაპოლიტიკურ ნაწილშიც კი — ყოველთვის მოიძებნებოდა ძალები, რომლებიც დასავლეთით აპელირებდნენ, მიმართავდნენ მას დახმარებისთვის, მხარდაჭერის იმედი ჰქონდათ და ხშირად იღებდნენ კიდეც მას ამა თუ იმ სახით.

ამგვარი მიდგომის მეტყველ ნიმუშად შეიძლება გავიხსენოთ ყირიმში 2014 წლის გაზაფხულზე მომხდარი ეპიზოდი, როდესაც უკრაინელმა სამხედროებმა რუსული სამხედრო ობიექტის „იერიში“ სცადეს ლოზუნგით „ამერიკა ჩვენთანაა“. ეს, რა თქმა უნდა, სასაცილოდ კი გამოიყურება, მაგრამ იმავდროულად ზუსტად ასახავს პლანეტის ადამიანების მნიშვნელოვანი ნაწილის აზროვნებას, მათ შორის, მაღალჩინოსნებისა — ბელორუსიიდან ვენესუელამდე და სირიიდან ჰონკონგამდე.

უფრო მეტიც, დასავლეთი მიზანმიმართულად უჭერს მხარს ამგვარ ვითარებას, რომელიც, ბუნებრივია, დაინტერესებულია იყოს ბოლო ინსტანციის სიმართლე და თუ საკონტროლო პაკეტის არა, მინიმუმ, ვეტოს უფლების მფლობელი მაინც მსოფლიოს ყოველ პრობლემასა თუ კონფლიქტში. სწორედ ეს არის კიდეც მისი გეოპოლიტიკური დომინირების ერთ-ერთი მთავარი შემადგენელი.

ყარაბაღის ამჟამინდელი დარეგულირება უნიკალური გამოდგა იმით, რომ დასავლეთი მისგან იმთავითვე მოკვეთილი აღმოჩნდა ყველა მონაწილე მხარის მიერ. ეს მით უმეტეს შთამბეჭდავია, რომ მოლაპარაკებათა პროცესი აშკარად არ იყო მარტივი, რაც მონაწილე დედაქალაქების ოფიციალურ, დროდადრო საკმაოდ მკვეთრ განცხადებებში აისახებოდა.

მაგრამ, ნაცვლად იმისა, რომ, არსებული მსოფლიო ტრადიციით, მონაწილეობაში შტატებიცა და ევროპაც ჩაერთოთ, ყველა ერთხმად იზიარებდა მოსაზრებას „ყველაფერში თავად გავერკვევით“.

და მართლაც გაერკვნენ, ჩააყენეს რა დასავლეთი და დანარჩენი მსოფლიო უკვე პოსტფაქტუმ მიღწეული და უკვე ამოქმედებული შეთანხმების ფაქტის წინაშე.

ამით მძლავრი დარტყმა მიაყენეს აშშ-ის მსოფლიო სისტემაზე გავლენის კიდევ ერთ ქვაკუთხესა და პრეტენზიას. ხოლო როგორც პრაქტიკა გვაჩვენებს, პირველ მცდელობას, მით უმეტეს, ესოდენ წარმატებულს, აუცილებლად მოჰყვება სხვა წარმატებებიც.

არაფერია გასაკვირი იმაში, რომ ამერიკელებს ურჩევნიათ მომხდარი საკუთარი დაზვერვის შემთხვევით ჩავარდნას მიაწერონ. ეს მარტივიცაა და უფრო კომფორტულიც, ვიდრე იმის საჯაროდ აღიარება, რომ რეალურად მთიან ყარაბაღში დარეგულირება მორიგ ტექტონიკურ რყევას ნიშნავს მსოფლიო პოლიტიკურ სისტემაში, რომელიც აშშ-სა და დასავლეთს თანდათანობით ართმევს ექსკლუზიურ სტატუსს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

14
თემები:
რუსეთი დღეს
თურქი ჯარისკაცები აზერბაიჯანში

მოსაზრება: რისთვის შეჰყავს თურქეთს ჯარები აზერბაიჯანში

22
(განახლებულია 18:54 24.11.2020)
თურქული ჯარების შეყვანა აზერბაიჯანში სამშვიდობო მისიის საბაბით მეტყველებს ანკარის სწრაფვაზე, გაზარდოს სამხედრო–პოლიტიკური გავლენა სამხრეთ კავკასიასა და კასპიისპირა რეგიონში, განიმტკიცოს პოზიციები საერთაშორისო არენაზე.

მსგავსი ამოცანების გადასაჭრელად ერთი წელი ნამდვილად არ იქნება საკმარისი. ჩვენ ვართ მოწმეები ნატოს პოსტსაბჭოთა სივრცეზე ყოფნის მორიგი, აღმოსავლურად ჩახლართული ეტაპისა.

თურქეთის ეროვნული თავდაცვის მინისტრმა ჰულუსი აკარიმ 21 ნოემბერს განაცხადა, რომ ქვეყნის სახმელეთო ჯარებმა დაამთავრეს სამზადისი და მალე აზერბაიჯანში იქნებიან გადასროლილი რესპუბლიკის სამხედრო–საჰაერო ძალების მიერ.

მან ასევე ისაუბრა თურქეთის „ლიდერობაზე საერთაშორისო არენაზე“, რომლისკენ მიმავალ გზაზეც „თურქეთის შეიარაღებული ძალები რესპუბლიკის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე დაძაბულ პერიოდს გადიან“.

აზერბაიჯანში თურქული სამხედრო კონტინგენტის რაოდენობრივი და ხარისხობრივი შემადგენლობა ჯერჯერობით უცნობია. შევნიშნავთ, რომ თურქეთის არმიის დანაყოფების აზერბაიჯანში პერმანენტული და პრაქტიკულად მუდმივი ყოფნა ანკარისა და ბაქოს სამხედრო და სამხედრო–ტექნიკური თანამშრომლობის ფარგლებში ხდება. ოფიცერთა მორიგი ჯგუფის გაგზავნა მთიან ყარაბაღში ცეცხლის შეწყვეტაზე კონტროლის რუსეთ–თურქეთის ერთობლივი ცენტრის მუშაობის ფარგლებში, დიდი ალბათობით, არც პრეზიდენტის ბრძანებულებას მოითხოვდა და არც საპარლამენტო განხილვებს.

ანკარამ და მოსკოვმა 11 ნოემბერს მოაწერეს ხელი მემორანდუმს ერთობლივი ცენტრის შექმნის შესახებ და ამ დოკუმენტში არაფერია ნათქვამი ერთობლივი სამშვიდობო ძალების შექმნაზე. მაგრამ მერე აზერბაიჯანისა და თურქეთის პრეზიდენტებმა — ილჰამ ალიევმა და რეჯეფ ერდოღანმა არაერთხელ განაცხადეს თურქული ჯარების მონაწილეობით „ერთობლივი სამშვიდობო მისიის“ თაობაზე.

აშკარაა, მოსკოვის თხოვნა, არ შეიყვანონ „ცხელ“ რეგიონში თურქული ჯარები, ანკარამ და ბაქომ რბილად დააიგნორეს. თურქეთის სახმელეთო ჯარები აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე აშკარად ემზადება კიდევ სხვა რაღაცისთვის, გარდა ერთობლივი ცენტრის ფარგლებში რუსეთთან ერთად მოქმედებისა.

წარმატების არბიტრაჟი

თურქეთს არ აქვს სტრატეგიული მიზეზი, წამოიწყოს მასშტაბური კონფლიქტი რუსეთთან სამხრეთ კავკასიაში (აქ წარმატება ნაკლებად დამაჯერებელია, ხოლო ნეგატიური შედეგები ანკარას გარანტირებული აქვს). უფრო ეფექტური და უსაფრთხო — რეგიონში აზერბაიჯანთან ორმხრივი სამხედრო–ტექნიკური თანამშრომლობის, ან „სამშვიდობო მისიის“ საბაბით შეღწევაა. მეორე მხრივ, ბაქოსთვის დახმარების გაწევა შეიძლება სამომავლო მიზნებით ხდებოდეს.

თურქული ჯარების მოქმედება მთიან ყარაბაღში არც ერთი შეთანხმებით არ არის გათვალისწინებული, მათ შორის, არც აზერბაიჯანი–სომხეთი–რუსეთის სამმხრივი შეთანხმებით. თავად აზერბაიჯანში თურქი სამხედროების ყოფნა იურიდიულად პოსტფაქტუმ არის გაფორმებული — რუსეთის ავტორიტეტული სამხედრო ექსპერტების მონაცემებით, აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე დაახლოებით 1500 სამხედრო სექტემბრის ბოლოდან იმყოფებოდა. თურქი გენერლები და ოფიცრები მრჩევლების სახით მოქმედებდნენ მართვის მთელ ვერტიკალზე — აზერბაიჯანის გენშტაბიდან პოლკის რგოლის შტაბებამდე. აზერბაიჯანისთვის კონფლიქტში ანკარის ერთმნიშვნელოვანი სამხედრო მხარდაჭერა უფლებას არ აძლევს თურქეთის არმიას, პრეტენზია ჰქონდეს ყარაბაღში მშვიდობისმყოფლობაზე ან გამიჯვნის ხაზზე ერთობლივ პატრულირებაში ნებისმიერ მონაწილეობაზე. თუმცა ვარიანტები შესაძლებელია.

თურქეთი პრაქტიკულად უკვე მკვიდრად „დამაგრდა“ აზერბაიჯანში. შემდგომში თურქული ჯარები შეიძლება წლების განმავლობაში დარჩნენ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე — ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე. ამით საერთაშორისო სამართლის ნორმები არ დაირღვევა, თუმცა მშვიდობის გარანტიას არ იძლევა. გამომდინარე იქიდან, რომ მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა მსოფლიოს არც ერთ ქვეყანას არ უღიარებია, ბაქოსა და ანკარას შესაძლოა ყველაფრის უფლების ილუზია გაუჩნდეთ მთიანი ყარაბაღის სომხური მოსახლეობის მიმართ. თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ უკვე განაცხადა „ადგილებზე დამატებითი სადამკვირვებლო განყოფილებების“ თაობაზე. დასაყურადებელია აზერბაიჯანიდან სირიელი პროთურქი ბოევიკების გაყვანაზე ინფორმაციის არარსებობაც. ასეთ ვითარებაში მნიშვნელოვანია, რომ „აზერბაიჯანელი ძმების წარმატების არბიტრაჟი“ (მინისტრ ჰულისი აკარის ფრაზა) წარმატებისგან თავბრუსხვევად არ გადაიქცეს.

მომავლის კონტურები

ანკარას „თურქული სამყაროს“ შენების გლობალური გეგმები აქვს. პერსპექტივაში არ გამოირიცხება თურქული ინტერესებისა და ძალის აზერბაიჯანის ფარგლებს გარეთ პროექცია — კასპიის რეგიონსა და ცენტრალური აზიის ქვეყნებში.

ფლობს რა საკმაოდ მძლავრ შეიარაღებულ ძალებს — 355 ათასი სამხედრო, 2600-ზე მეტი ტანკი, 270 მრავალმიზნობრივი გამანადგურებელი F-16 და დამსახურებული მე-11 ადგილი Global Firepower-ის მსოფლიო რეიტინგში, თურქეთი აქტიურად ზრდის თვითმფრინავების, დრონების, რაკეტებისა და ტანკების საკუთარ წარმოებას. გასული 15 წლის განმავლობაში თურქული თავდაცვითი საწარმოების რაოდენობა 56-დან 1500-მდე გაიზარდა, მთავრობა მართავს სამხედრო–სამრეწველო კომპლექსების 75 მილიარდი დოლარის ღირებულების პროგრამებს. ანკარა ყიდულობს ბევრ უცხოურ იარაღს. თურქეთის თავდაცვითი ბიუჯეტი 18 მლრდ აშშ დოლარზე მეტია, რაც 2020 წლის ბიუჯეტში საერთო ხარჯების 13%-ს შეადგენს.

თურქეთი აქტიურად იყენებს სამხედრო ინსტრუმენტებს სირიის ჩრდილოეთსა და ლიბიაში. სხვა ქვეყნების ინტერესების საწინააღმდეგოდ, პრეტენზია აქვს ხმელთაშუა ზღვის მნიშვნელოვან მონაკვეთებზე (ნახშირწყალბადების მოპოვება). ამგვარად, აზერბაიჯანი (რომელსაც ნავთობის მნიშვნელოვანი მარაგები გააჩნია) ხდება მოედანი თურქეთის სრულიად განსაზღვრული, ექსპანსიური და აგრესიული პოლიტიკის განვითარებისთვის. ამგვარი „დაძმობილება“ კიდევ იმითაა სახიფათო, რომ ანკარის ზურგს უკან ჩრდილოატლანტიკური ალიანსი ილანდება, რომელიც მდუმარედ უჭერს მხარს ერდოღანის „სკანდალს“ ნებისმიერ გეოგრაფიულ წერტილში.

რუსი სამშვიდობოები მთიან ყარაბაღში მშვიდობისა და წესიგის აღდგენისთვის იღწვიან, თურქეთი კი ცდილობს აზერბაიჯანში ერთგვარი სამხედრო ინფრაქსტრუქტურა შექმნას და განიმტკიცოს სამხედრო ჩარევის უფლება სამხრეთ კავკასიაში. ანკარის ყარაბაღულ პროექტს მხოლოდ ლოგისტიკა აუფერულებს. აზერბაიჯანსა და თურქეთს ერთობლივი სახმელეთო საზღვრის მცირე მონაკვეთი აქვთ თურქული პროვინცია იგდირის შესაყარზე, ნახჭევანის ავტონომიური რესპუბლიკაში, რომელიც საკმაოდ იზოლირებულია „დიდი აზერბაიჯანისგან“. ჯარების, შეიარაღებისა და მარაგების სამხედრო–საჰაერო ძალების თვითმფრინავებით გადატანის (ძალიან ძვირი სიამოვნება) შეთანხმება სომხეთთან, საქართველოსთან (უფრო მეტად სავარაუდო მარშრუტი) ან ირანთან მოუწევთ. და ნებისმიერ გეოპოლიტიკურ წყობაში თურქეთს რუსეთის მყარი პოზიციების გათვალისწინება მოუწევს კავკასიასა და ახლო აღმოსავლეთში.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

22
თემები:
რუსეთი დღეს
ვაშლი

ქართული ვაშლის ექსპორტიდან მოგებამ 2 მლნ დოლარს გადააჭარბა

0
(განახლებულია 22:41 24.11.2020)
საქართველოში წელს ვაშლის უხვი მოსავალი იყო, რომლის დიდი ნაწილი ექსპორტზე რუსეთის ფედერაციაში გავიდა.

 

თბილისი, 25 ნოემბერი – Sputnik. ბოლო მონაცემებით საქართველოდან 5045  ტონა ვაშლის ექსპორტი განხორციელდა, რომლის ღირებულებაც 2,2 მლნ აშშ დოლარია, იუწყება გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. 

უწყების ცნობით, 1 აგვისტოდან 23 ნოემბრამდე პერიოდში განხორციელებული ვაშლის ექსპორტის მოცულობა 12-ჯერ აღემატება გასული წლის ანალოგიური პერიოდის მაჩვენებელს, ხოლო ექსპორტის ღირებულება 1,9 მლნ აშშ დოლარითაა გაზრდილი.

ქართული ვაშლის ძირითადი ექსპორტიორი რუსეთია, სადაც 4 884 ტონა გავიდა. შემდეგ მოდის ყაზახეთი, სომხეთი, სინგაპური და ჰონკონგი.

წელს საქართველოში ვაშლის უხვი მოსავალი იყო – 120 ათას ტონაზე მეტი. მისი ძირითადი ნაწილი შიდა ქართლის რეგიონზე მოდის.

სამინისტროს ინფორმაციით, სახელმწიფოს მხარდაჭერით ინტენსიური და ნახევრად ინტენსიური ვაშლის ბაღები საქართველოს მასშტაბით 1 128 ჰექტარზე გაშენდა.

პროგრამის „დანერგე მომავალი“ ფარგლებში სახელმწიფოს თანადაფინანსებამ 9 მლნ ლარზე მეტი შეადგინა.

პროგრამას „დანერგე მომავალი“ სოფლის განვითარების სააგენტო 2015 წლიდან ახორციელებს. სოფლის განვითარების სააგენტოს პროგრამები გათვლილია გრძელვადიან განვითარებაზე და მათი მიზანია ისეთი გარემოს შექმნა, რომელიც ხელს შეუწყობს მაღალხარისხიანი პროდუქციის წარმოების სტაბილურ ზრდას და სურსათის უვნებლობის საერთაშორისო სტანდარტების დანერგვას.

0
თემები:
საქართველოს სოფლის მეურნეობა