გურული ფირალები

დაუმორჩილებელი გურულები: როგორ დაარსდა გურიის რესპუბლიკა

755
(განახლებულია 17:00 28.08.2020)
გურიის აჯანყება მარცხით დასრულდა, მაგრამ ცხელსისხლიანი და შეუპოვარი მეომრების სახელი მთელმა მსოფლიომ გაიგო და მამაცი გურულები თავისუფლებისა და თანასწორობისთვის მებრძოლთათვის მისაბაძ ეტალონად იქცნენ.

115 წელი გვაშორებს გურიის „დამოუკიდებელი რესპუბლიკის“ შექმნას, რომელმაც სულ რამდენიმე თვე იარსება, თუმცა მან მაინც დატოვა თავისი კვალი ჩვენი ქვეყნის ისტორიაში. მან მტერსაც და მოყვარესაც დაანახა, რომ მებრძოლი ქართული სული არ ჩამკვდარა და მისი საბოლოოდ გატეხვა შეუძლებელია.

გურია, იგივე ოზურგეთის მაზრა, იყო ერთ-ერთი სუსტად განვითარებული და ღარიბი რეგიონი რუსეთის უზარმაზარ იმპერიაში. სიღატაკითა და დუხჭირი ცხოვრებით გამოწვეული ეპიდემიების გამო ახალგაზრდობა გურიიდან გარბოდა და ძირითადად ბათუმში გადადიოდა საცხოვრებლად, რომელიც კავკასიაში ყველაზე დიდი საპორტო ქალაქი იყო. ბათუმში ფუნქციონირებდა უმსხვილესი (მათ შორის ნობელისა და როტშილდის) კომპანიები, რომლებშიც უამრავი გურული ახალგაზრდა მუშაობდა და იქ შეგროვებული კაპიკებით არჩენდა ოჯახებს.

თუმცა რუსეთის იმპერიაში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისის გამო ბევრმა კომპანიამ (მათ შორის ნობელმაც) დახურა საწარმოები და უამრავი ადამიანი უმუშევარი დარჩა. გურულებმა ბათუმი დატოვეს და ისევ მშობლიურ სოფლებს მიაშურეს. შესაბამისად, რეგიონი გადაივსო პოლიტიკურად აქტიური და მთავრობით უკმაყოფილო ადამიანებით, რომლებიც რევოლუციონერ სოციალ-დემოკრატთა მთავარ დასაყდენად იქცნენ.

1905 წლის დასაწყისიდან გურული სოციალ-დემოკრატები განსაკუთრებით გააქტიურდნენ, აამოქმედეს სოფლებში შექმნილი შეიარაღებულ გლეხთა ასეულები და ოზურგეთის მაზრა რევოლუციის ქარცეცხლში გაეხვა. რევოლუციაში დაახლოებით 15 ათასამდე შეიარაღებული გურული იღებდა მონაწილეობას. 

1905 წლის 11 თებერვალს გურიაში გაიგზავნა სადამსჯელო რაზმი 10 ათასი ჯარისკაცის შემადგენლობით, რომელსაც სისასტიკით განთქმული მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკი ხელმძღვანელობდა. გენერალს კავკასიის მაშინდელი მეფისნაცვლის — ვორონცოვ–დაშკოვისგან სრული კარტ-ბლანში ჰქონდა მიღებული. საერთოდ, მეფისნაცვალი მასზე დიდ იმედებს ამყარებდა და ამიტომაც მიანდო „სომეხი ხალხის საუკეთესო შვილს“ ურთულესი საქმე — „კრაზანების ბუდედ“ ქცეული გურიის დაშოშმინება.

სამთავრობო შენაერთი ნატანებთან დაბანაკდა, გენერალი თავიდან შეეცადა აჯანყებულ გლეხების სიტყვით დაშოშმინებას და მათთან მოსალაპარაკებლად სულთან კრიმ-გირეი გაგზავნა. 1905 წლის 23 თებერვალს კრიმ-გირეი სოფელ ბახვში ჩავიდა და სოფლის ეკლესიასთან შეხვდა ხუთას აჯანყებულს. გურულების არჩეულმა თორმეტმა წარმომადგენელმა კრიმ-გირეის საკუთარი მოთხოვნები გააცნო, რომელიც ჩამოყალიბებული იყო ე.წ. „ბახვის მანიფესტში“. ისინი მოითხოვდნენ:

  • წოდებათა გაუქმებას;
  • საუფლისწულო, საეკლესიო, სამონასტრო ქონების კონსიფიკაციასა და გლეხებისთვის მათ უსასყიდლოდ გადაცემას;
  • ყოველგვარი საბატონო, საეკლესიო და სახელმწიფო ბეგარის გაუქმებას;
  • სიტყვის, კრების, ბეჭვდის თავისუფლებას, პიროვნების ხელშეუხებლობას;
  • სავალდებულო უფასო დაწყებითი სწავლის დაწესებას;
  • სახალხო მთავრობის არჩევას პირდაპირი და ფარული კენჭისყრით.
  • სახალხო სასამართლოს დაარსებას, მოსმართლეთა არჩევითობას და სასამართლო პროცესების ქართულ ენაზე წარმოებას.

რა თქმა უნდა, მეფის ხელისუფლებას არანაირად არ აინტერესებდა გურული გლეხების მოთხოვნები და არც მათ დაკმაყოფილებას აპირებდა. ალიხანოვ-ავარსკის უბრალოდ დრო გაჰყავდა. მთავრობა ფიქრობდა, რომ გარკვეული ხნის შემდეგ საპროტესტო აქტივობა შემცირდებოდა და აჯანყებული გლეხები მშვიდობიან ცხოვრებას დაუბრუნდებოდნენ. მაგრამ გურულები გულხელდაკრეფილი ჯდომას არ აპირებდნენ — როცა დაინახეს, რომ მათი მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად არაფერი კეთდებოდა, ისევ იარაღს მოჰკიდეს ხელი.

მეფის ხელისუფლებამ ოზურგეთის მაზრასა და კინტრიშის ოლქში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა და სადამსჯელო რაზმი აამოქმედა. 13 მარტს რეგულარულმა არმიამ ოზურგეთი აიღო. იმავე წლის აგვისტოში საქმე მომთავრებულად ჩაითვალა და სადამჯელო ჯარი გურიიდან გაიყვანეს. ამ საქმეში დიდი წვლილი შეიტანეს ილია ჭავჭავაძემ და მეცენატმა დავით სარაჯიშვილმა. სწორედ მათი აქტიურობის შედეგი იყო ის, რომ 1905 წლის აგვისტოში მთავრობამ ალიხანოვ-ავარსკი და მისი ჯარიკაცები უკან გაიწვია.

მართალია, ჯარმა დატოვა გურია, მაგრამ პრობლემები და გაუსაძლისი სიღატაკე არსად გამქრალა. ამიტომ გურიაში ისევ იფეთქა აჯანყებამ. რევოლუციურ კომიტეტს ჰყავდა სამხედრო შტაბი, რომელსაც ექვემდებარებოდნენ მებრძოლი ძალები. ეს შტაბი ნოე ჩიგოგიძის სახლში იყო მოწყობილი და იქვე ინახებოდა იარაღიც. შტაბი ასევე განაგებდა ტერორისტების ჯგუფსაც, რომელიც კომიტეტის გადაწყვეტილებებს ასრულებდა.  

1905 წლის 21 ოქტომბერს რიონის რკინიგზიდან სამხედრო მატარებელი გადავარდა, რომლითაც გურიაში დამსჯელი რაზმი იგზავნებოდა. ლიანდაგი წინასწარ იყო დაზიანებული. ბუნებრივია, მსხვერპლი დიდი იყო, თანაც აჯანყებულებმა მოიგეს დრო და სათანადოდაც მოემზადნენ დამსჯელების დასახვედრად. რევოლუციონერები სუფსასა და ჯუმათის სადგურებს შორის დაეხსნენ თავს ბათუმიდან მომავალ მატარებელს, დაიტაცეს საბრძოლო იარაღი და ტყვია-წამალი.

1905 წლის 20 ოქტომბერს ნასაკირალთან აჯანყებულებსა და სამთავრობო ჯარებს შორის გაიმართა ბრძოლა. რევოლუციონერებმა, ბენია ჩხიკვიშვილისა და ნესტორ ერქომაიშვილის მეთაურობით, დაამარცხეს სამთავრობო ჯარები. მაზრის უფროსმა ლაზარენკომ მოკლულთა სახით 15 მეომარი დაკარგა, მრავლად ჰყავდათ დაჭრილები. თუმცა მას ძალიან გაუმართლა, რომ ნაგომარ-ნასაკირალის გზაზე ღამით გავიდა, ეს ბრძოლა მზის სინათლეზე რომ გამართულიყო, ჩასაფრებულ აჯანყებულებს ცოცხალი ვერავინ გადაურჩებოდა. ლაზარენკოს ჯარისკაცებმა დაჭრილ-დახოცილი თანამებრძოლები მიატოვეს, სიბნელით ისარგებლეს და ტყეს შეაფარეს თავი.

გამარჯვებულებმა დაიკავეს რკინიგზის სადგური, ფოსტა-ტელეგრაფის, სალაროს (ბანკის) და ქალაქის სამმართველოს (მაზრის უფროსის ლაზარენკოს რეზიდენცია) შენობები. აჯანყებულებმა კონტროლი დააწესეს მთლიანად ოზურგეთის მაზრაზე და გურიის დამოუკიდებელი რესპუბლიკა გამოაცხადეს. ამ კვაზისახელმწიფოს პრეზიდენტად ბენია ჩხიკვიშვილი აირჩიეს. გამარჯვების აღსანიშნავად ზალპიც კი გაისროლეს ჰაერში.

რევოლუციონერებმა მრავალი ტყვე ჩაიგდეს ხელში, თუმცა ღარიბ-ღატაკმა გურულმა გლეხებმა დიდსულოვნება გამოიჩინეს — დატყვევებულ კაზაკებს ისე ეპყრობოდნენ, როგორც სტუმრებს.

„ბრძოლაში ჩვენ დანდობა არ ვიცით, მარა როცა ცოცხალი ტყვეები ჩაგივარდება კაცს ხელში, სულგრძელობა უნდა გამოიჩინო, წესიერად მოეპყრო და გაათავისოფლო“, — აცხადებდნენ აჯანყებულები.

თავად არაფრის მქონე გურულები ტყვეებს სასმელ წყალსა და სურსათს არ აკლებდნენ და არც თბილ ტანსაცმელს იშურებდნენ, ის კი არა, ერთ დაჭრილ ოფიცერს უმკურნალეს კიდეც და ფეხზე დააყენეს. გაოგნებულ ოფიცერს უთქვამს, ჩემმა მტერმა დამიპყრო მე სიყვარულითო.

„გურიის რესპუბლიკამ“ 3-4 თვეც ვერ იარსება და ამიტომ მისმა „მთავრობამ“ ვერ მოასწრო დაპირებული რეფორმების გატარება. თუმცა თავად პრეცედენტი ნამვილად რეზონანსული იყო და დიდი გამოხმაურებაც მოჰყვა მსოფლიო მაშსტაბით. მართალია, რევოლუციონერებს თანაუგრძნობდნენ, სიტყვიერად ამხნევებდნენ, იარაღსაც აწვდნიდნენ, მაგრამ იმდენად დიდი სხვაობა იყო დაპირისპირებულთა სამხედრო ძალასა და შეიარაღებაში, რომ აჯანყებული გურულები, მიუხედავად ეპიზოდური წარმატებებისა, თავიდანვე დამარცხებისთვის იყვნენ განწირული.

აჯანყებულთა დასასჯელად ქალაქ ხერსონიდან გადმოისროლეს სადამსჯელო რაზმი პოლკოვნიკ სერგეი კრილოვის მეთაურობით. 1906 წლის 10 იანვარს კრილოვი გურიაში ჩავიდა. რევოლუციურმა კომიტეტმა ჩათვალა, რომ მრავალრიცხოვან სამხედრო შენაერთთან შეტაკება არ იქნებოდა შედეგის მომტანი და პოლკოვნიკთან სამშვიდობო მოლაპარაკება გამართა. კრილოვმა გურულებს აღუთქვა, რომ თუ ისინი ოზურგეთს უბრძოლველად დატოვებდნენ და წინააღმდეგობის გაწევას შეწყვეტდნენ, არავის დასჯიდა. თუმცა, როგორც კი ე.წ. „ხერსონული კორპუსი“ ოზურგეთში შევიდა, დაპირება დაივიწყა — მოსახლეობა დააწიოკა და ქალაქი გადაწვა.

ეს ტანმორჩილი, თხელი და შავგვრემანი კაცი მონსტრად ექცა ოზურგეთელებს. ხოცვა-ჟლეტა და ქალების გაუპატიურება იმ დროის ჩვეულებრივი მოვლენა გახდა. ეგზეკუციის ხელმძღვანელი არავის ინდობდა, შეუბრალებლად ხვრეტდა ეჭვმიტანილებს, საკმარისი იყო ვიღაცის დასმენა, რომ ცეცხლს უნთებდნენ მათ სახლ-კარს. არავინ იწუხებდა თავს იმის გაგებით, ვინ იყო „დამნაშავე“ და ვინ — არა. ოზურგეთელთა დამრბევი ცინიკურად ამართლებდა თავის ნაბიჯებს – გარჩევა საჭირო არაა, ღმერთი გაარჩევს ბრალიანსა და უბრალოსო.

სასტიკ ეგზეკუციას გურულებმა ბრძოლით უპასუხეს. მათ ისეთ დღეში ჩააგდეს კრილოვი და მისი პოლკი, რომ სიკვდილის შიშით დაზაფრულმა პოლკოვნიკმა მიატოვა იქაურობა და ღამით ბათუმში გაიპარა. მეორე ღამით კი მალულად ჩაჯდა გემში და საიდანაც იყო მოსული, ისევ იქით გაქუსლა (კიევში).

თუმცა კრილოვის სისასტიკემ შედეგი მაინც გამოიღო და 1906 წლის ზაფხულის დადგომამდე მთავრობამ მაინც მოახერხა „ბუნტის“ ჩახშობა. დააპატიმრეს ჯანყის მოთავეები. მიუხედავად ამისა, ხელისუფლებამ მოსალოდნელი ტერაქტების შიშით ვერ გაბედა მათი საქართველოში გასამართლება, ამიტომ სასამართლო პროცესები ქალაქ ოდესაში გამართა. სამასზე მეტი აჯანყებული ციმბირში გადაასახლეს. გადასახლებულებს შორის ლეგენდარული რევოლუციონერი და ტერორისტი ნესტორ კალანდარიშვილიც იყო, რომელიც ისტორიის ფურცლებს „ციმბირელი პაპის“ სახელით შემორჩა. მკაცრად დასაჯეს მეთაურები – ბენია ჩხიკვიშვილი, ნესტორ ერქომაიშვილი, გიორგი მამულაიშვილი, ანტონ  ლომჯარია, მოსე ტუღუში, სიმონ ტოტოჩავა, სიმონ ღლონტი, კარლო ლომაძე. გურიის კომიტეტის წევრებიდან მხოლოდ გრიგოლ დუმბაძე გაექცა სასჯელს, რომელიც შუა აზიაში გადაიკარგა და ცარიზმის დამხობამდე საქართველოში არც გამოჩენილა.

მართალია, რევოლუცია დამთავრდა, მაგრამ ეგზეკუციის მომწყობებზე ნადირობა არ შეწყვეტილა. თბილისში მოკლეს ოზურგეთის მაზრის ყოფილი უფროსი ტოლმაჩოვი და სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს ალიხანოვ-ავარსკის. პირველი თავდასხმა მასზე ქუთაისში 1906 წლის 16 მაისს მოაწყვეს აფრასიონ მერკვილაძის რაზმელებმა, რომლებმაც მისი მიმართულებით შვიდი ხელყუმბარა გაისროლეს. მაშინ გენერალი მძიმედ დაიჭრა, დაშავდა ალიხანოვის ძმა და რამდენიმე კაზაკი.

გენერლისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა სომხეთის ქალაქ ალექსანდროპოლში (გიუმრი) მოწყობილი თავდასხმა. 1907 წლის 3 ივლისს, ღამის ორ საათზე ოფიცერთა კრებიდან ეტლით მიმავალ ალიხანოვს შურისმაძიებლებმა ორი ყუმბარა ესროლეს. ალიხანოვ-ავარსკი, გენერალ გლებოვის ცოლი და მეეტლე დაიღუპნენ, ხოლო ალიხანოვის ვაჟი და გლებოვის ქალიშვილი დაიჭრნენ. თავდამსხმელებმა კი სროლით გაიკაფეს გზა და სამშვიდობოს გავიდნენ. ეს ტერაქტი დაშნაკებს დაბრალდათ, თუმცა თავდამსხმელები ისევ მერკვილაძის რაზმელები იყვნენ, რომლებმაც ქუთაისში დაწყებული საქმე გიუმრიში დაასრულეს.

სიკვდილს ვერც გურიის კიდევ ერთი ამაოხრებელი სერგეი კრილოვი გადაურჩა. გურულმა ტერორისტებმა ის ბაქოში ააფეთქეს. ამ ტერაქტის ორგანიზატორი სახელგანთქმული ფირალი მელქისედეკ გუნთაიშვილი იყო.

მართალია, გურიის აჯანყება მარცხით დასრულდა, მაგრამ ცხელსისხლიანი და შეუპოვარი მეომრების სახელი მთელმა მსოფლიომ გაიგო და მამაცი გურულები თავისუფლებისა და თანასწორობისთვის მებრძოლთათვის მისაბაძ ეტალონად იქცნენ.

755
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (381)
გაეროს შტაბბინა

მოსაზრება: აშშ მზადაა, დაშალოს გაერო

11
(განახლებულია 15:57 23.09.2020)
გაეროს გენერალური ასამბლეის 75-ე სესიაზე დღეს ყველაზე მეტი ინტერესი კანონზომიერად გამოიწვია პლანეტის სამი ყველაზე გავლენიანი ადამიანის მოხსენებებმა

ირინა ალქსნინი

დისტანციური ვიდეოფორმატი, რომლის მეშვეობითაც იღებენ მსოფლიო ლიდერები მონაწილეობას გაეროს გენასამბლეის საიუბულეო, 75–ე სესიაში, უნებურად უფრო მეტ ინფორმაციასა და საფიქრალს იძლევა, ვიდრე მათი ტრადიციული გამოსვლები ორგანიზაციის ნიუ–იორკის შტაბბინაში. ანტურაჟიც კი, რომელშიც იმყოფებიან სახელმწიფოთა ლიდერები, მეტად სიმბოლურია.

ყველაზე მეტი ინტერესი დღეს კანონზომიერად გამოიწვია პლანეტის სამი ყველაზე გავლენიანი ადამიანის მოხსენებებმა. დონალდ ტრამპის სიტყვა კიდევ ერთ წინასაარჩევნო ღონისძიებად იქცა, რომელშიც ხაზგასმული იყო არა მარტო მისი საგარეო პოლიტიკის მთავარი —  ანტიჩინური მიმართულება, არამედ ამერიკის ლიდერის გაეროსადმი ქედმაღლურ–დამამცირებელი დამოკიდებულებაც.  

ტრამპმა სიტყვა თეთრი სახლის ჩვეულ პრეს–ვითარებაში წარმოთქვა, სახელმწიფო დროშისა და შეერთებული შტატების პრეზიდენტის დროში ფონზე — ყოველგვარი იმაზე მინიშნების გარეშე, რომ მისი სიტყვის ადრესატი არათუ გაერო, არამედ თუნდაც საერთაშორისო აუდიტორია იყო.

ამერიკის ლიდერი მანამდე არარერთგზის აცხადებდა, რომ, ვინაიდან მისი ქვეყანა გაერთიაებული ერების ორგანიზაციის ფინანსირების ყველაზე მსხვილი წყაროა, ამიტომ ის ვაშინგტონის ქვეშევრდომია და ვალდებულია, შეასრულოს მისი განკარგულებები.

ეჭვგარეშეა, მისი წინამორბედებიც ანალოგიურად ფიქრობდნენ, მაგრამ ტრამპი პირველი აღმოჩნდა, ვინც თავს უფლება მისცა, ამგვარი პოზიცია ღიად დაეფიქისირებინდა და თანაც დასჯით დამუქრებოდა ურჩობის შემთხვევაში. ასე რომ, მის მიერ დღევანდელი გამოსვლის გამოყენება საარჩევნო კამპანიის ამოცანების გადასაჭრელად, სრულად ჯდება ამგვარი მიდგომის  ჩარჩოში.

რუსულმა მედიასაშუალებებმა შენიშნეს, რომ ამერიკის პრეზიდენტს არცერთხელ არ უხსენებია რუსეთი. სამაგიეროდ ჩინეთი დასახელდა თორმეტჯერ (სხვათა შორის, აშშ–მა მხოლოდ ათჯერ გაიჟღერა). სწორედ ეს გამომწვევი, პირდაპირ სკანდალური ანტიჩინური სული იყო ტრამპის სიტყვის არსი. მარტო პეკინის დასჯის მოწოდება რად ღირდა, კორონავირუსის გავრცელების გამო, ან სიტყვაში „ჩინური ვირუსის“ გამოყენება.  

ამერიკული მოხსენების ხაზგასმით კონფრონტაციული ხასიათი ეწინააღმდეგება გაეროს ტრადიციებსა და დაუწერელ კანონებს. მაგრამ პეკინი აშკარად ელოდებოდა მსგავს დემარშს. და საქმე მარტო ის არაა, რომ ამერიკის პრეზიდენტის გამოხდომებს ელვისებურად მოჰყვა ჩინეთის წარმომადგენლის პასუხი.

სი ძინ პინის სიტყვა მიმდინარე მომენტის ყველაზე მწვავე პრობლემებს ეძღვნებოდა (უპირველესად, რაღა თქმა უნდა, COVID-19–თან მსოფლიო ბრძოლას) და ჩვეულ აწონილ–დაწონილ ტონში იყო „გამოყვანილი“.

თუმცა ეს კია, ქვეყნის ლიდერი ჩინეთის დიდი კედლისა და ჩინური მკაცრი ბუნების მასშტაბური გამოსახულების ფონზე იჯდა. ძნელი იყო, არ გაგეგოთ კომპოზიციაში ჩადებული გამჭვირვალე სიმბოლური ქვეტექსტი: ზი ძინპინის ზურგს უკან დგას უზარმაზარი უძველესი ქვეყანა, რომელიც მზადაა, გაუძლოს ნებისმიერ გარე საფრთხეს.

ამერიკული და ჩინელი კოლეგების კონტრასტის ფონზე რუსეთის პრეზიდენტის სიტყვა ყველაზე ტრადიციული ჩანდა: დაწყებული პუტინის მიერ წამოწეული, თანამედროვეობის ფუნდამენტური პრობლემების ფართო სპექტრიდან, დასრულებული ხაზგასმული „გაეროული“ ანტურაჟით, რომლის ფონზეც ის საუბრობდა. დაცული იყო რუსეთის ლიდერის საერთაშორისო ღონისძიებებში მონაწილეობის ისეთი თავისებურებაც, როგორიცაა ტექსტის ფურცლიდან კითხვა და არა ტელესუფლიორის გამოყენება.

პუტინი საუბრობდა გაეროს როლის მნიშვნელობაზე პლანეტაზე სტრატეგიული სტაბილურიბის მხარდაჭერაში, ისტორიის დამახინჯების დაუშვებლობაზე, შეიარაღებაზე კონტროლის შენარჩუნების აუცილებლობასა და, რაღა თქმა უნდა, კოლექტიური საერთაშორისო ძალისხმევების მნიშვნელობაზე კორონავირუსის ეპიდემიასთან ბრძოლაში და მის სოციალურ–ეკონომიკურ შედეგებზე.

არსობრივადაც და ფორმითაც ეს იყო სახელმწიფოს მეთაურის სიტყვა, რომლის ქვეყანაც უბრალოდ თვალს ადევნებს მსოფლიოს მორიგ ქაოსის ეპოქაში ჩაძირვას და ამასთან, ყველაფერს აკეთებს, რაც მასზეა დამოკიდებული, რომ არ დაუშვას ყველაზე საშინელი შედეგი.

პუტინმა კიდევ ერთხელ გაიხსენა, რომ 75 წლის განმავლობაში არსებული საერთაშორისო თანამშრომლობის, დიალოგისა და ურთიერთგაგების სისტემას გასულ ჯერზე საშინელი ფასი გადაეხადა. და რუსეთი, რომელმაც მაშინ მასში დიდი წვლილი შეიტანა, ბოლომდე იქნება ნორმალურობისა და ჯანსაღი აზრის პატარა კუნძული, რომლის იმედიც პლანეტას ყოველთვის შეიძლება ჰქონდეს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს!

11
თეთრი სახლი

მოსაზრება: რატომ განუახლა შეერთებულმა შტატებმა ირანს სანქციები

30
(განახლებულია 19:32 22.09.2020)
შეერთებულმა შტატებმა ანტიირანული სანქციები სრული მოცულობით აღადგინა. სახელმწიფო დეპარტამენტმა ეს იმით ახსნა, რომ თეირანი არ ასრულებს „ბირთვული შეთანხმების“ პირობებს.

გალია იბრაგიმოვა

გაეროსა და ევროკავშირში ამერიკელთა არგუმენტები დამაჯერებლად არ ჩათვალეს და უარი თქვეს, შეერთებოდნენ ვაშინგტონს. რისკენ ისწრაფვის თეთრი სახლი და რა პოზიცია აქვს საერთაშორისო საზოგადოებას?

ცალმხრივი ზეწოლა

„გაეროს უშიშროების საბჭომ არ გაუხანგრძლივა ირანს იარაღის მიწოდებაზე ემბარგო. მაგრამ აშშ უმოქმედოდ არ რჩება და სანქციები დააბრუნა. თუმცა ამჯერად არა მარტო თეირანის, არამედ ემბარგოს ყველა დამრღვევის მიმართ“, — განაცხადა მაიკ პომპეომ და მოუწოდა ევროკავშირს, მხარი დაუჭიროს ვაშინგტონს.

მაგრამ რეაქცია საპირისპირო გამოდგა. გერმანიის, დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის საგარეო უწყებების ხელმძღვანელებმა („ევროსამეული“) ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს, რომლითაც თეთრი სახლის ნაბიჯებს გმობდნენ.

„აშშ ირანულ პროგრამაზე მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმიდან 2018 წლის 8 მაისს გავიდა და აღარ მიიჩნევა „გარიგების“ მონაწილედ. ამასთან დაკავშირებით ვაშინგტონის არანაირ გადაწყვეტილებას არ აქვს იურიდიული ძალა“, — აღნიშნეს „ევროსამეულის“ მინისტრებმა.

პარიზი, ბერლინი და ლონდონი, პირიქით, სანქციების შესუსტებას განაგრძობენ. მინისტრების თქმით, ირანისთვის შეზღუდვების მოხსნა გაეროს უშიშროების საბჭოს 2231-ე რეზოლუციითა გათვალისწინებული. ამ დოკუმენტმა ოფიციალურად დაამტკიცა 2015 წელს შეთანხმებული „ბირთვული გარიგება“.

„ჩვენ გამუდმებით ვუჭერდით მხარს მის შენარჩუნებას და განვაგრძობთ ამის კეთებას“, — ხაზი გაუსვეს ევროპელებმა.

ევროპული დაპირებები

დონალდ ტრამპი „გარიგებიდან“ ორი წლის წინ გავიდა და მიზეზად ის დაასახელა, რომ თეირანი ფარულად ავითარებს ბირთვულ პროგრამას. მას არანაირი მტკიცებულებები არ მოუყვანია, თუმცა სანქციების დაბრუნება კი მოითხოვა.

რუსეთმა, ჩინეთმა და ევროპელებმა ეს დაგმეს და ხაზი გაუსვეს, რომ დოკუმენტი აშშ-ის გარეშეც განაგრძობს მოქმედებას. გერმანიამ, საფრანგეთმა და დიდმა ბრიტანეთმა სპეციალური კანონიც კი მიიღეს, რომელიც კომპანიებს ირანთან თანამშრომლობის უფლებას ანიჭებს. იმისათვის, რომ ბიზნესს აშშ-ის ზეწოლისა არ შეშინებოდა, განსაკუთრებული საფინანსო მექანიზმი INSTEX-იც კი შეიმუშავეს.

თუმცა, ეფექტი შეზღუდული აღმოჩნდა. კომპანიები მაინც ტოვებდნენ ირანის ბაზარს და ისლამური რესპუბლიკის ეკონომიკა მკვეთრად დაეცა. თეირანთან თანამშრომლობა ჩინელებმაც კი გაწყვიტეს, მიუხედავად იმისა, რომ პეკინმა დაგმო ამერიკული სანქციები.

ირანის ხელისუფლებამ მოლოდინის რეჟიმი აირჩია იმის იმედით, რომ ევროპელები მოახერხებდნენ ვაშინგტონის დარწმუნებას – არ დაეთრგუნა ბიზნესი. მაგრამ იმის კვალდაკვალ, თუ როგორ გადიოდნენ უცხოური კომპანიები ქვეყნიდან, ხოლო ვაშინგტონის შერბილების იმედი ქრებოდა, თეირანმა ბირთვულ პროგარამაზე შეზღუდვების მოხსნა დაიწყო.

ფორმალურად მოქმედების ერთობლივი ყოვლისმომცველი გეგმა (JCPOA) მუშაობს, მაგრამ „გარიგების“ მონაწილეთა ურთიერთბრალდებები მისდამი ნდობას ანგრევს. თეირანის უარს, დაიცვას დოკუმენტის პირობები, ვაშინგტონი „აიათოლების რეჟიმზე“ ახალი შეტევის ახალ არგუმენტად იყენებს.

„ემბარგოს გაუქმება არ უნდა დაიშვას“

ყველაზე მეტად ამერიკელები იმას უფრთხიან, რომ 18 ოქტომბერს თეირანს იარაღზე ემბარგო მოეხსნება. ამ შიშებს ირანის მეზობლები კიდევ მეტად ამწვავებენ.

მაგალითად, ისრაელი, საუდის არაბეთი, ბაჰრეინი და კუვეიტი მიუთითებენ, რომ აკრძალვების გაუქმების შემდეგ ისლამური რესპუბლიკა ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემებსა და თანამედროვე გამანადგურებლებს შეიძენს რუსეთისა და ჩინეთისგან. ეს გააძლიერებს ირანს და რეგიონში ვითარებას გაართულებს. იმისათვის, რომ ასეთი სცენარი არ დაუშვან, თეირანის მოწინააღმდეგეები აშშ-ის გავლით მოქმედებენ.

აგვისტოში ამერიკელებმა გაეროს უშიშროების საბჭოს წარუდგინეს რეზოლუცია იარაღის ემბარგოს გახანგრძლივების თაობაზე და ეს იმით გაამყარეს, რომ თეირანი „ჰესბოლას“ აიარაღებს ლიბანსა და სირიაში, ასევე შიიტ ბოევიკებსაც აწვდის იარაღს ერაყში, რომლებმაც არაერთხელ მოაწყვეს შეჯახება ადგილობრივ სამხედროებთან.

„ევროსამეული“ ამერიკელების შიშებს იზიარებს, მაგრამ მათ წინადადებას მხარი არ დაუჭირეს. რუსეთმა და ჩინეთმა კი მიანიშნეს, რომ ამ მიმართულებით აშშ-ის ყველა ძალისხმევას დაბლოკავენ. ირანმა, თავის მხრივ, განაცხადა, რომ ასეთი რეზოლუცია საბოლოოდ დაუსვამს ჯვარს „ბირთვულ გარიგებას“.

გაეროს უშიშროების საბჭომ არ მიიღო ამერიკული პროექტი. მაგრამ უკვე ერთი კვირის შემდეგ სახელმწიფო დეპარტამენტმა წარმოადგინა დოკუმენტი, რომელიც თითქოს ადასტურებდა, რომ თეირანი „გარიგებით“ ნაკისრ ვალდებულებებს არღვევდა. მასში საუბარი იყო იმაზე, რომ ირანმა გამდიდრებული ურანი დადგენილ ნორმაზე 300 კგ-ით მეტი დააგროვა.

მაიკ პომპეო არ მალავდა, რომ ვაშინგტონს სანქციების სრული მოცულობით აღდგენა სურდა. უშიშროების საბჭოში მათ შეახსენეს: აშშ-ს არ შეუძლია იმსჯელოს „გარიგების“ პირობების დაცვაზე, ვინაიდან ის იქიდან გავიდა. ამერიკელებმა კი უპასუხეს, რომ ისინი კვლავინდებურად რჩებიან მათ შორის, ვინც რეზოლუცია 2231 დაამტკიცა და, შესაბამისად, ინარჩუნებენ სანქციების უფლებას.

ამასთან მიუთითეს, რომ, „გარიგების“ თანახმად, თუ ირანის მიმართ საჩივრის წარდგენიდან 30 დღის განმავლობაში ზომებს არ მიიღებდნენ, სანქციები აღდგებოდა. ვადა 20 სექტემბერს ამოიწურა.

მოლოდინის დიპლომატია

„გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიუ გუტერიში უშიშროების საბჭოში კონსენსუსის არარსებობას დაეყრდნო და ამერიკული სანქციების აღდგენას წინააღმდეგობა გაუწია. ამერიკულ გადაწყვეტილებას იგნორირებით უპასუხეს ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოშიც, ევროპაში კი მკვეთრად გააკრიტიკეს. ვაშინგტონი საკმაოდ დამცირებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა“, — მიაჩნია ექსპერტ ანდრეი ბაკლიცკის.

მიუხედავად ამისა, ექსპერტი არ გამორიცხავს, რომ ამერიკულმა სანქციებმა მაინც დააფრთხოს უცხოური ბიზნესი. თუ ოქტომბერში იარაღის ემბარგო გაუქმდება, კომპანიებიდან ბევრი მაინც არ მოისურვებს ირანთან ვაჭრობას. აშშ-ის ზეწოლის ქვეშ აღმოჩენის საფრთხე გადაწონის. თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც კი ვაშინგტონის ქმედებები მეტისმეტი ჩანს.  

„ევროპული კანონმდებლობა იარაღის ემბარგოს 2023 წლამდე მოიაზრებს. ამიტომ საერთაშორისო აკრძალვების მოხსნის შემთხვევაშიც კი ევროკავშირი ვერ შეძლებს თეირანთან თანამშრომლობას ამ სფეროში. რუსეთთან და ჩინეთთან დაკავშირებით ვითარება კიდევ უფრო საინტერესოა. ამ ქვეყნების ის კომპანიები, რომლებსაც პოტენციურად შეეძლოთ ირანისთვის იარაღის მიყიდვა, უკვე სანქცირებული არიან. მათ არავინ უშლის ხელს, დადონ პომპეზური გარიგებები თერანთან ემბარგოს მოხსნის შემდეგ. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ თაირანი იარაღს მაშინვე მიიღებს, მაგრამ აშშ-ის მორალური მარცხი აშკარა იქნება“, — მიაჩნია ბაკლიცკის.

საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტი რაფაელ სატაროვი, რომელიც აშშ-ში ცხოვრობს, ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ თეირანმა აშშ-ის ცალმხრივ სანქციებზე თავშეკავებული რეაქცია გამოავლინა. მისი თქმით, ირანის ხელისუფლებას არ სურს ვითარების გამწვავება ამერიკაში საპრეზიდენტო არჩევნებამდე.

„ისლამურ რესპუბლიკას ესმის, რომ აშშ-ის მიმართ ნებისმიერი მკვეთრი გამონათქვამი მხოლოდ ზიანს მიაყენებს. ტრამპი მაშინვე თავის სასარგებლოდ გამოიყენებს ირანთან მორიგ კრიზისს და რეჟიმზე ზეწოლას გააძლიერებს. გარდა ამისა, ახლა ევროპა, რუსეთი, ჩინეთი და გაერო ირანის მხარეს არიან. სიტყვიერ კონფრონტაციას აზრი არ აქვს. ხოლო ცალმხრივ სანქციებს საერთაშორისოდ აღიარებული კანონიერი ძალა არ აქვს“, — ამბობს სატაროვი.

გამოკითხული ექსპერტები თანხმდებიან, რომ თუ აშშ-ის შემდგომი პრეზიდენტი ჯო ბაიდენი გახდება, ამერიკელები შეძლებენ დაუბრუნდნენ „გარიგებას“. მაგრამ ტრამპის პრეზიდენტობის წლებში ირანის ირგვლივ ვითარება შეიცვალა და ამიტომ „გარიგებაში“ დაბრუნება არც ისე მარტივი იქნება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

30
ადამიანები პირბადეებით

შეიძლება თუ არა ორ წლამდე ბავშვებისთვის პირბადის ტარება? პედიატრის პასუხი

0
(განახლებულია 17:42 23.09.2020)
პატარა ბავშვებისთვის პირბადეების ტარება რეკომენდებული არ არის, რადგან მათ არ შეუძლიათ მათი დამოუკიდებლად გაკეთება და მოხსნა

თბილისი, 23 სექტემბერი - Sputnik. ამჟამად სამედიცინო ნიღბის ტარება კორონავირუსისგან თავდასაცავად საუკეთესო საშუალებაა, მაგრამ ორ წლამდე ბავშვებისთვის მათი გამოყენება რეკომენდებული არაა, აღნიშნა პედიატრმა მაია ხერხეულიძემ.

ცერცვაძე: შესაძლოა სასწავლო პროცესის კიდევ ორი კვირით გადადების საკითხზე მსჯელობა დაიწყოს>>

პირბადე, დისტანცია და დეზინფექცია – ეს ეპიდემიოლოგების მთავარი რეკომენდაციებია, რომლებსაც COVID-19–ის გავრცელების შეჩერება შეუძლია.

„ჩვენ უნდა დავიცვათ არა მხოლოდ ჩვენი ჯანმრთელობა და სიცოცხლე, არამედ გარშემომყოფებისაც... მოზარდებმა და სასკოლო ასაკის ბავშვებმა პირბადე აუცილებლად უნდა გამოიყენონ. მაგრამ უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ორ წლამდე ბავშვებში პირბადე რეკომენდებული არ არის“, – განაცხადა ხერხეულიძემ პირველი არხის ეთერში.

ეპიდემიური ვითარების გამწვავების გამო ქვეყანაში სასწავლო პროცესი სრულფასოვნად ყველგან ვერ დაიწყო. დიდ ქალაქებსა და ზოგიერთ სოფელში სწავლა დისტანციურად მიმდინარეობს.

დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცენტრის ხელმძღვანელის მოადგილე პაატა იმნაძის განცხადებით, იმისთვის, რომ ბავშვებმა სკოლაში სიარული შეძლონ, ყველამ უნდა დაიცვას წესები: ატაროს პირბადე, დაიცვას ორმეტრიანი დისტანცია.

საქართველოში ბოლო პერიოდში ინფიცირებულთა მკვეთრი ზრდა ფიქსირდება. დღეს 227 ახალი შემთხვევა გამოვლინდა.

ბოლო მონაცემებით, საქართველოში კორონავირუსით ინფიცირებულია 4 140 ადამიანი, გამოჯანმრთელდა 1 643, გარდაიცვალა – 25.

0
თემები:
COVID-19 საქართველოში