წიგნები

ქიზიყელთა განთქმული ბელადი და მეფის ერთგული მეომარი: ამბავი „შავი პაატასი“

491
(განახლებულია 19:37 29.04.2020)
ისტორიული ფაქტია, რომ მტერი საქართველოს არც ერთ კუთხეს არასდროს აკლდა, მაგრამ გადამთიელთა შემოსევებისგან ყველაზე მეტად მაინც კახეთი დაიჩაგრა.

მოსვენება არ ჰქონდა კახელ კაცს — გლეხიცა და აზნაურიც, თავადიცა და სასულიერო პირიც ყველა ლაშქარში იდგა. ამიტომაც გასაკვირი არ არის, რომ ეს კუთხე სახალხო გმირების ერთგვარი „სამჭედლო“ იყო, რომელთა სახელებიც მატიანეთა ფურცლებმა შემოგვინახა. მათ შორის გახლდათ ყარა-პაატა, იგივე პაატა ბაღაშვილი. 

ყარა-პაატა შავგრემანი ყოფილა და მეტსახელადაც იმიტომ შეურქმევიათ „შავი პაატა“. გადმოცემით, ეს ჩინებული ცხენოსანი და ერეკლე მეორის ერთგული მეომარი ტანად საშუალო სიმაღლისა, მკვრივი აგებულებისა, საოცრად უშიშარი, სწრაფი და გამძლე კაცი ყოფილა.

1752 წლის აგვისტოში ნუხის ხანის ვაჟი აღა ქიში დიდი ჯარით შემოჭრა საქართველოში და ბორჩალოელებთან საჯაროდ დაიფიცა, ამიერიდან ქართველ კაცს თათარს აღარ ვაყმობო. მაგრამ ერეკლემ სასტიკად დაამარცხა მისი ლაშქარი და უკუქცეულებს კვალშიც ჩაუდგა. ათდღიანი დევნის შემდეგ, ყარა-თაფასთან გადამწყვეტ ბრძოლაში აღა-ქიში და მისი ჯარი მთლიანად გაანადგურა. იმ ბრძოლაში არაერთმა ქართველმა ისახელა თავი, მაგრამ ყველაზე გამორჩეული მაინც ბოდბელი პაატა ბაღაშვილი ყოფილა.

დავით ბატონიშვილი წერდა:

„ბრძოლაში თავი ისახელა ფრიადი ვაჟკაცობით გლეხმა ბოდბურმა ყარა-პაატა ბაღაშვილმა. იმ დღეს ხმლით მოკლა ცხრა კაცი, ოთხი ცოცხალი დაიჭირა ხელით“.

ყარა–თაფასთან გამარჯვების შემდეგ საქართველოს მეზობელი სახანოები დაშინდნენ და ქედიც მოუხარეს ერეკლეს, მაგრამ არა და არ დაადგა საშველი ლეკების თარეშის შეწყვეტას. კახელები გამუდმებით ებრძოდნენ მოთარეშეებს. ხალხმა საკუთარი ძალებით არაერთი რაზმი შექმნა. მათ შორის იყო ყარა–პაატას რაზმიც, რომლის წევრებიც იყვნენ გიორგი ბოხორელი, მაჩხაანელი ყიასაშვილი, გივი ბოდბელი. ისინი შიშის ზარს სცემდნენ ლეკებს და სადაც გადააწყდებოდნენ, მუსრს ავლებდნენ მოთარეეშეებს. რაზმის მეთაურის ყარა-პაატას სახელი მთელ დაღესტანში იყო გავარდნილი და შიშის ზარს სცემდა მომხდურს. თუ სადმე დალანდავდნენ ლეკები, მაშინვე მიატოვებდნენ ხოლმე ნადავლს და უმისამართოდ გარბოდნენ. 

1755 წელს ავარიის (ხუნძახის) ბატონი ნურსალ-ბეგი 20 ათასიანი ჯარით მოადგა ყვარლის ციხეს და ალყა შემოარტყა. პაატა ბაღაშვილმა თავის სოფელში, ვისაც იარაღის ტარება შეეძლო, ყველა ფეზე დააყენა და უმალ ერეკლესთან გაჩნდა. მეფესთან გამართულ თათბირზე გადაწყდა, მაშველი რაზმი შეეგზავნათ ყვარლის ციხეში, ვინაიდან ციხის დამცველებს ტყვია-წამალი და სურსათი აკლდათ, და პარალელურად ჭარ-ბელაქანზეც მიეტანათ შეტევა - ციხესთან დაბანაკებულ ჭარელ ლეკებს ნურსალ-ბეგი მიეტოვებინათ და საკუთარი ოჯახების დასაცავად უკან გაბრუნებულიყვნენ.

გეგმის პირველი ნაწილის შესრულება ძალზე რთული იყო. ნურსალ-ბეგს ისე საიმედოდ ჩაეკეტა ყვარლის ციხე, რომ ჩიტიც ვერ შეფრინდებოდა შიგ. მაგრამ კახელთა ორასკაციანი რაზმი ყვარლის ციხეს დაეცა თავს, ლეკები დაიფრინა, ციხეში შევიდა და ალყაშემორტყმულებს სურსათი და ტყვია-წამალი შეუტანა. ამ დაუჯერებელი და სიკვდილის ტოლფასი იერიშის დროს თავი ისახელა ქიზიყელთა ბელადმა ყარა-პაატამ, რომლის ხმალმა არაერთი მომხდური შეიწირა.

მან კიდევ უამრავ ბრძოლაში ისახელა თავი და მეფე ერეკლესგან ოთხი უმაღლესი ჯილდოც მიიღო და სხვა ბევრი საჩუქარიც. თუმცა, როცა მისი თანასოფლელებისა და სათაყვანო მეფის ინტერესები ერთმანეთს დაუპირისპირდა, ბაღაშვილი ხალხის გვერდით დადგა.

ქიზიყში დღემდე არსებობს ტყე, რომელიც „დაცული ტყის“ სახელითაა ცნობილი. ასე ერთი შემთხვევის შემდეგ უწოდებიათ. 

1766 წელს მეფე ერეკლემ რუსეთიდან მოიწვია არტილერიის სპეციალისტი პაატა ანდრონიკაშვილი და მას „თოფჩიბაშობა“ უბოძა. არტილერიის ახალი უფროსი აქტიურად შეუდგა საქმიანობას. ერეკლეს ბრძანებითა და ანდრონიკაშვილის გეგმით, ბოდბის სიახლოვეს, განთქმულ მუხებთან, ერთ მაღლობზე საზარბაზნე ბურჯის აგებას შეუდგნენ, რასაც აქტიურად დაუპირისპირდა ადგილობრივი მოსახლეობა. ტყის გაჩეხვის გარდა, ბოდბელებს ისიც ადარდებდათ, რომ თუ იქ ბურჯები მოეწყობოდა, არტილერიისა და არტილერისტების შესანახად ქიზიყელებს ბეგარას დააკისრებდნენ. ვინაიდან ხაზინას რეგულარული არმიის შენახვა არ შეეძლო, სარგოს რამდენიმე სოფელს მიაწერდნენ ხოლმე.

ლაშქრობიდან დაბრუნებულმა პაატა ბაღაშვილმა ბოდბელები შეკრიბა, ანდრონიკაშვილის ხალხი გარეკა, მშენებლობა გააჩერა, ხოლო თავადი ისე სცემეს, რომ თავ-პირი დაუსისხლიანეს. არადა ერეკლე დიდ იმედებს ამყარებდა ბურჯების აგებაზე. ბოდბეში არტილერიის განთავსებით მეფეს სურდა ეს მხარე კიდევ უფრო დაცული გაეხადა, ამიტომ ყარა-პაატასა და მისი მომხრეების წინააღმდეგობამ ერეკლე ძალიან განარისხა.

მეფე ბაღაშვილს შემოსწყრა, მაგრამ ქიზიყის აღიარებული ბელადის დატუსაღებაზე მაინც უარი თქვა — ხალხის განაწყენებას მოერიდა. სამაგიეროდ, ქალაქში ჩასვლა აუკრძალა, აღარც სასახლეში იბარებდა.

შეწუხდა პაატა ბაღაშვილი. მეფესთან შესარიგებლად ერეკლეს ბაშვობის მეგობარი იოანე მღვდელი შეაწუხა. ის ძალიან კი ეცადა ხელმწიფის რისხვის დაცხრომას, მაგრამ არაფერი გამოუვიდა — მეფეს ყარა-პაატას სახელის გაგონებაც აღარ უნდოდა. თანაც გალახული თავადის — ანდრონიკაშვილთა გვარი კატეგორიულად მოითხოვდა მეამბოხე ქიზიყელის დასჯას.

და პაატა ბაღაშვილმა პირად მტერზე შურისძიება განიზრახა. მეფე კიდევ უფრო რომ არ განერისხებინა, ამის გაკეთება დაღესტნელ ყონაღს (მეგობარს), ლეკთა ბელად ნურ-მაჰმადს სთხოვა. ისიც მცირერიცხოვანი რაზმით დაეცა ანდრონიკაშვილის ოჯახს სოფელ ფხოველში და იქაურობა გააპარტახა. 

მალე რუსეთ-თურქეთის ომი დაიწყო და ერეკლესგან მომდინარე საფრთხის გასანეიტრალებლად სულთანმა ქართლ-კახეთს დაღესტნელები მიუსია.

1773 წელს დაღესტნელთა ბელადი ნურსალ-ბეგი კვლავ შეიჭრა კახეთში მრავალრიცხოვანი რაზმით. მათ წინ პაატა ბაღაშვილი გადაუდგა სახელდახელოდ შეყრილი ქიზიყელებით და ბრძოლა გაუმართა. რაზმს სიღნაღის მოურავი რევაზ ანდრონიკაშვილიც მიეშველა თავისი ჯარით და მოთარეშე ლეკები დაამარცხეს.

ამის მერე იყო, რომ მეფეს ისევ მოუბრუნდა გული ერთგულ მეომარზე, შეირიგა შერისხული და თავის სამსახურში ჩააყენა უკვე თმაშევერცხლილი სახალხო გმირი.

სიცოცხლის ბოლო წლებში პაატა ბაღაშვილი თავისებური მომრიგებელი იყო სამეფო ხელისუფლებასა და ქიზიყელებს შორის. იგი აღასრულებდა მოურავის განაჩენს, მონაწილეობდა სასოფლო სასამართლოებში. მის გარეშე არც ერთი დავა არ წყდებოდა ცალკეულ გვარებსა თუ სოფლებს შორის. ბოდბელმა ეპისკოპოსმა მეღვინეთუხუცესის სახელოც უბოძა. იგი განაგებდა საეპისკოპოსო ზვრებს, იყო სოფელ ბოდბისა და ბოდბისხევის საერთო ქევხა (მამასახლისი) და ბოლომდე ატარებდა უზბაშის ტიტულს...

491
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (385)
ამერიკული დოლარი

სავალუტო ფონდმა მოიფიქრა, როგორ გადაარჩინოს მსოფლიო: რუსეთს ეს სიღატაკით ემუქრება

31
(განახლებულია 21:58 19.10.2020)
საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ხელმძღვანელის განცხადებებით თუ ვიმსჯელებთ, უმსხვილეს ზეეროვნულ საფინანსო ორგანიზაციას 1944 წელში დაბრუნება, ან, სულ ცოტა, 1944-ის გამეორება სურს Covid-19-ის პანდემიის საბაბით.

ივან დანილოვი

ხმამაღალი სიტყვების მიღმა, რომლებიც მსოფლიოსთვის ეპიდემიის ეკონომიკური და ჰუმანიტარული შედეგების აღმოფხვრაში დახმარების აუცილებლობას ეხება, დიდი ალბათობით, რაღაც უფრო მეტი იმალება; ხოლო საფინანსო სტრუქტურის ლიდერების ჰუმანისტური მოსაზრებები, რომელთა რეპუტაციაც განვითარებადი ქვეყნებისთვის დამსახურებულადაა წასული ღრმა მინუსებში, მხოლოდ უკიდურესად მიამიტმა ადამიანმა შეიძლება ირწმუნოს.

ამერიკელები ნამდვილად ქებას იმსახურებენ: არც ერთ მცდელობას იმ ქვეყნებისა, რომლებიც არ შედიან G7-ის ელიტურ–ნეოკოლონიალურ კლუბში, ჩამოერთმიათ კონტროლი საერთაშორისო სავალუტო ფონდისთვის, ჯერჯერობით წარმატება არ მოჰყოლია — მიუხედავად იმისა, რომ გარკვეული მიღწევები მაინც დაფიქსირდა ჩინეთის გავლენის (ან რუსეთისაც კი) გაზრდის საკითხში ორგანიზაციის შიგნით გადაწყვეტილებების მიღებისას. თუმცა, მთლიანობაში, განვითარებადი ქვეყნების მთავარი კრედიტორი, ანუ არსებითად პლანეტის „მთავარი შეილოკი“ ჯერ კიდევ ორიენტირდება „გლობალიზმის“ სწორედ იმ ვერსიაზე, რომელსაც არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება ეწოდოს სამართლიანი.

თუ COVID-19-ის ეპიდემიის დასაწყისში დასავლური მედიასაშუალებები და ექსპერტები გლობალიზმის ამ ვერსიის სიცოცხლისუნარიანობაზე დარდობდნენ და დეგლობალიზაციისა ეშინოდათ, ახლა „გლობალური შეილოკი“ ადასტურებს, რომ მას კიდევ ერთი ბრეტონ–ვუდის კონფერენცია ესაჭიროება, ანუ გლობალიზაციის მოქმედი სქემა ეპიდემიის მთავარი მსხვერპლი გახდა და სანამ გვამი არ გაცივებულა, მსოფლიოს ახალი ვერსია უნდა მიეწოდოს — გაუმჯობესებული იმიჯით.

ოფიციალურ მიმართვაში, რომელიც ფორმალურად ფონდში ანდორის შესვლას ეძღვნებოდა, სსფ-ის განმკარგულებელმა დირექტორმა კრისტალინა გეორგიევამ განაცხადა, რომ დადგა ისტორიული მომენტი:

„იმ დროს, როდესაც ჩვენ მოუთმენლად ველოდებით შესაძლებლობას, მივესალმოთ ანდორას ჩვენი 190-ე წევრის რანგში, სსფ-ის მუშაობა არის თანამშრომლობისა და სოლიდარობის ღირებულებათა დასტური, რაზეც იგება კაცობრიობის ძმობა. დღეს ჩვენ წინაშე დგება ახალი ბრეტონ–ვუდის მომენტი. პანდემია, რომელმაც მილიონზე მეტი სიცოცხლე იმსხვერპლა. ეკონომიკური კატასტროფა, რომელიც მსოფლიო ეკონომიკას 4,4%-ით შეამცირებს ამ წელს და წარმოებას 11 ტრილიონი დოლარით დაასუსტებს მომდევნო წლისთვის. და კვლავ ჩვენ წინაშე დგას ორი მასშტაბური ამოცანა: ვებრძოლოთ კრიზისს დღეს და ვაშენოთ უკეთესი ხვალ“.

გლობალურ ეკონომიკურ კრიზისთან დღეს ბრძოლის აუცილებლობაზე თეზისი საკამათო არ არის, აი, იმაზე კი, რომ მთელი კაცობრიობისთვის „უკეთეს ხვალ–ს“ სსფ ააგებს, კამათი შეიძლება და საჭიროცაა, მით უმეტეს, რომ 1944 წლის ბრეტონ–ვუდის კონფერენციაზე აპელირება რაღაც კარგად და დამარწმუნებლად მარტო ვაშინგტონელი ჩინოვნიკისთვის გამოიყურება.

უნდა შეგახსენოთ ერთი აპოკრიფული ეპიზოდი იმ კონფერენციიდან, რომელზეც 44 სხვადასხვა ქვეყნის წარმომადგენელმა სსფ-ის წესდებას მოაწერა ხელი. კონფერენციაზე მიწვეულმა საბჭოთა დიპლომატებმა დატოვეს ის მას შემდეგ, რაც ახლად შობილი გლობალური კრედიტორი ფონდის მიერ შემოთავაზებულ წესებს გაეცნენ, და ორგანიზატორებს განუცხადეს, რომ მიღებული სტრუქტურა უბრალოდ „უოლ–სტრიტის ფილიალი“ იქნებოდა. მათი პროგნოზი სრულად ახდა, თანაც ისეთ ფორმებში, რომ ამის წარმოდგენა საბჭოთა მომლაპარაკებლებს არც კი შეეძლოთ.

არსებობს საფუძვლიანი ეჭვი იმისა, რომ „ბრეტონ–ვუდსი 2.0“ იგივე პრინციპების შესაბამისად იმოქმედებს. მაგალითად, სსფ-ის დირექტორ–განმკარგულებელი ეპიდემიისა და ეკონომიკური კატასტროფის ფონზე, რომელიც განვითარებად ქვეყნებს ტანჯავს, რატომღაც ძალიანაა შეშფოთებული იმ ვალების ტრანსპარენტულობით, რომლებიც ამ ქვეყნებს უკვე აქვთ დაგროვილი. იმისათვის რომ შფოთვის რეალური მიზეზი გავიგოთ, მცირე ისტორიული ექსკურსია საჭირო. აი, რას გვთავაზობს სსფ ახლა:

„ჩვენ უნდა ვიმოძრავოთ ვალის უფრო მეტი გამჭვირვალობისკენ და კრედიტების კოორდინაციის გაძლიერებისკენ. ჩვენ გვამხნევებს „დიდი ოცეულის“ დისკუსიები „სუვერენული ვალის საერთო საფუძვლების რეგულირების“ თაობაზე და ასევე ჩვენი მოწოდება სუვერენული ვალის დარეგულირების არქიტექტურის გაუმჯობესებისკენ — კერძო სექტორის მონაწილეობის ჩათვლით. ჩვენ წევრ ქვეყნებთან ერთად ვუჭერთ მხარს მათ პოლიტიკას“.

თითქოს ეს არის „ყველაფერ კარგისთვის მხარდაჭერა და ყველაფერი ცუდისთვის წინააღმდეგობის გაწევა“, მაგრამ როგორც ამერიკელი დიპლომატების მიერ წარმოთქმული ფრაზა „წესებზე დამყარებული მსოფლიო წესრიგის დაცვა“ ნიშნავს იმას, რომ „რუსეთმა ყირიმი უნდა დააბრუნოს“, ისე ამ შემთხვევაში ფორმულირება „ვალის გამჭვირვალობა“ მართლა გამჭვირვალობას კი არ ნიშნავს, არამედ ჩინეთს ეხება. თებერვალში იაპონური ეკონომიკური გამოცემა Quartz განვითარებად ქვეყნებში ჩინური გავლენის წინააღმდეგ სსფ-ისა და მსოფლიო ბანკის ბრძოლის თაობაზე წერდა.

[სსფ და მსოფლიო ბანკი] ასევე შეშფოთებული არიან ჩინეთის გავლენით, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ არ არის მსხვილი კრედიტორი, აფრიკის ქვეყნებში კაპიტალის განსაკუთრებულად გავლენიან წყაროდ იქცა, რომლებსაც მცირე შანსები აქვთ სუსტი ეკონომიკური პარამეტრების გამო. <...> ჩინეთი მათ დაფინანსების მოხერხებულ პაკეტს სთავაზობს. <...> მსოფლიო ბანკის პრეზიდენტ დევიდ მალპასის თქმით, პრობლემა გამჭვირვალობის არარსებობაშია. <...> მისი თქმით, „ჩინურმა სტურქტურებმა დაკრედიტების მოცულობა გაზარდეს, რაც, გარკვეული აზრით, კარგია. ჩვენ გვსურს მეტი კრედიტები გავცეთ განვითარებად ქვეყნებზე, მაგრამ <...> ხშირად მათ კონტრაქტებში შედის პუნქტი გაუთქმელობის შესახებ, რომელიც უკრძალავს მსოფლიო ბანკს თუ კერძო სექტორს, ნახოს – როგორია შეთანხმების პირობები“.

ანუ სსფ-ს სურს, რომ საკითხი, თუ ვის აპატიებს ჩინეთი ვალებს, გადაწყვიტოს არა თავად ჩინეთმა ორმხრივი შეთანხმებით, არამედ გადაწყდეს რაღაც მრავალმხრივი ფორმატის ფარგლებში სსფ-ისა და დასავლეთის ქვეყნების მონაწილეობით. ეს არ ჰგავს ახალ მსოფლიო ძმობას, ეს უფრო ჰგავს სურვილს, ნებისმიერ ფასად დაიცვას განვითარებადი ქვეყნების დაკრედიტების არსებული და შინაარსობრივად ნეოკოლონიალური სქემა, რასაც პეკინი ძალიან უშლის ხელს. უფრო მეტიც: იგივე მოსაზრებებიდან გამომდინარე, რატომ არ უნდა მოსთხოვოს რუსეთს იმ სამი მილიარდი დოლარის „პატიება“, რომელიც უკრაინას მართებს ევრობრენდების მიხედვით? რუსეთის დადანაშაულება ტრანსპარენტულობისა და კორონავირუსით ძლიერ დაზარალებული ქვეყნისთვის დახმარების სურვილის   

არარსებობაში — აბსოლუტურად ვაშინგტონური ფონდის სტილში იქნება.

კიდევ ერთი პრინციპი, რომელზეც აპირებს სსფ ნათელი გლობალური მომავლის აგებას, არის პირდაპირი მუქარა რუსეთის ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და ბიუჯეტის მიმართ:

„ჩვენ განსაკუთრებულ ყურადღებას ვაქცევთ კლიმატის ცვლილებას, რამდენადაც მას გადამწყვეტი მნიშვნეობა აქვს მაკროდონეზე და ქმნის სერიოზულ საფრთხეებს ზრდისა და აყვავებისთვის. ეს ასევე კრიტიკულია ადამიანებისა და პლანეტისთვის.

<...> ჩვენი კვლევები აჩვენებს, რომ მწვანე ინვესტიციებისა და ნახშირბადზე უფრო მაღალი ფასების სწორი შერწყმით ჩვენ შევძლებთ მივაღწიოთ ნულოვან გამონაბოლქვს 2050 წლისთვის და დახმარება გავწიოთ ახალი სამუშაო ადგილების შექმნაში. ჩვენ გვაქვს ისტორიული შესაძლებლობა, ავაშენოთ უფრო ეკოლოგიური მსოფლიო უფრო მდიდარი სამუშაო ადგილებით. დაბალი საპროცენტო განაკვეთების პირობებში სწორი ინვესტიციები დღეს ოთხმაგ დივიდენდებს მოიტანს ხვალ“.

პრაქტიკაზე კი ეს, აი, რას ნიშნავს: დასავლეთის ქვეყნები, რომლებსაც 150 წლის განმავლობაში ჰქონდთ შესაძლებლობა, დამტკბარიყვნენ მკვეთრი ტექნოლოგიური პროცესის შედეგებით, შეიძლება ნახშირწყალბადების მასიური გამოყენების წყალობით, კვლავ მდიდრებად დარჩნენ. დანარჩენი სამყარო კი გამუდმებული სიღატაკის მსხვერპლი იქნება „კლიმატის დაცვის“ ალმის ქვეშ, რაც არსებითად იაფი ელექტროენერგიის, ხელმისაწვდომი ბენზინის, ზამთარში ხელმისაწვდომი გათბობისა და ელექტროენერგიით უხარვეზოდ მომარაგების აკრძალვას ნიშნავს.

ერთადერთი სამუშაო ადგილები, რომლებსაც მწვანე ენერგეტიკა შექმნის — საერთაშორისო ჩინოვნიკების, ეკოაქტივისტების სამუშაო ადგილები იქნება.

„ნახშირწყალბადზე მაღალი ფასები“, რაზეც სსფ-ის შეფი საუბრობს, ეს სწორედ იმ „ნახშირწყალბადების ტარიფის“ წინამორბედია, რომლის შემოღებითაც პერიოდულად ემუქრება ევროკავშირი რუსეთს იმის სამაგიეროდ, რომ მას ჰყოფნის თავხედობა, ჰქონდეს საკუთარი იაფი გაზი და იაფი ნავთობი.

რუსეთის წინააღმდეგ ნახშირწყალბადების ტარიფის დაწესების შემთხვევაში რუსი ექსპორტიორები ათობით მილიარდ დოლარს დაკარგავენ წელიწადში, სამაგიეროდ გრეტა ტუნბერგის ფანატები და მწვანე ეკონომიკის მომხრეები ბედნიერები იქნებიან.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

31
თემები:
რუსეთი დღეს
მალაიზიური Boeing 777-ის კატასატროფის ადგილი

მოსაზრება: რუსეთმა დაიწყო ევროპის იძულება, აწარმოოს პატივისცემაზე დამყარებული დიალოგი

11
(განახლებულია 21:24 19.10.2020)
ევროპამ ხმაური ატეხა რუსეთის გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით – გავიდეს MH17-ის დაღუპვის გარემოებებზე ნიდერლანდებთან და ავსტრიასთან სამმხრივი კონსულტაციებიდან.

ვლადიმირ კორნილოვი

ამასთან თავად ამ ხმაურის ხასიათი და მისი თანმხლები ფეიკები, რომლებიც მაღალჩინოსანი პირების ბაგეებიდან ისმოდა, თავისთავად არის დასავლეთის განზრახვათა სიყალბის დასტური – დაადგინოს ტრაგედიის ნამდვილი მიზეზები.  

ჯერ მარტო ნიდერლანდების საგარეო საქმეთა მინისტრის სტეფ ბლოკის ოფიციალური განცხადების ფორმულირება რად ღირს: „დღეს რუსეთის ფედერაციამ გამოაცხადა, რომ ცალმხრივად წყვეტს მოლაპარაკებებს მისი პასუხისმგებლობის თაობაზე რეის MH17-ის განადგურებასთან დაკავშირებით“. აი, ასე! თურმე სადღაც „რუსეთის პასუხისმგებლობაზე“ მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა, რუსეთში კი ამაზე წარმოდგენაც არ ჰქონდათ.

უნდა გაგახსენოთ, რომ პირველი კონსულტაციები მალაიზიური „ბოინგის“ დაღუპვის გარემოებებთან დაკავშირებით, რომელიც 2014 წელს ჩამოვარდა, გასული წლის დასაწყისში შედგა. რუსულმა მხარემ მაშინვე დააფიქსირა, რომ მათი ყურადღების ცენტრში იქნებოდა არა „რუსეთის იურიდიული პასუხისმგებლობის აღიარება კატასტროფის გამო, არამედ საკითხთა კომპლექსი, რომლებიც ამ ინციდენტს უკავშირდებოდა და რომლებსაც პრინციპული მნიშვნელობა ჰქონდა ნამდვილი მიზეზების დადგენისთვის. ამასთან მოსკოვმა განსაკუთრებით აღნიშნა, რომ ერთ-ერთი საკვანძო საკითხი — უკრაინის პასუხისმგებლობაა იმაზე, რომ არ დახურა თავისი საჰაერო სივრცე საომარი მოქმედებების ზონის თავზე.

და, რაღა თქმა უნდა, ბლოკმა შესანიშნავად იცის ამის თაობაზე. მაგრამ ის შეგნებულად ამახინჯებს ჭეშმარიტებას. ისევე, როგორც იმ პასაჟში, რომ რუსეთის უარი, განაგრძოს უნაყოფო კონსულტაციები, „განსაკუთრებით მტკივნეულია კატასტროფის მსხვერპლთა ნათესავებისთვის“. დასავლელი მოღვაწეებიდან ბევრი, ვინც მოსკოვის ამ გადაწყვეტილების განხილვას შეუდგა, ასევე ცდილობს დაზარალებულთა თემით სპეკულირებას. აშშ-ის ელჩმა ნიდერლანდებში პიტ ჰუკსტრამ რუსეთის გასვლას კონსულტაციებიდან მორიგი დარტყმა უწოდა მსხვერპლთა ნათესავებზე, რომლებსაც ჭეშმარიტების დადგენა სურთ.

გასაკვირი არ არის, რომ ზოგი ჰოლანდიელის რეაქცია, რომლებიც ინფორმაციას ისე იღებენ, როგორც ოფიციალური პირები აწვდიან, მკვეთრზე მეტიცაა. მაგალითად, ბლოკის ერთ-ერთი მკითხველი მაშინვე მრისხანე რჩევების მიცემას შეუდგა რუსთთან დაკავშირებით:

„დაუყოვნებლივ გააძევეთ ყველა რუსი ნიდერლანდებიდან, დაკეტეთ საელჩო, ახლავე შეწყვიტეთ საგარეო ვაჭრობა რუსეთთან, აღარ იყიდოთ რუსული გაზი. გაგზავნეთ ჩვენი ფლოტი ყირიმში“.

და კომენტატორებიდან პრაქტიკულად არავის მიაქვს განხიბლულ ჰოლანდიელ პუბლიკამდე მკაფიო და არაორაზროვანი განმარტება მოსკოვის ამგვარი ნაბიჯის შესახებ. რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ უკვე განმარტა, რომ სიამოვნებით განაგრძობდა კონსულტაციებს, თუ ჰოლანდიელები სხვა გზას არ აირჩევდნენ — ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში რუსეთის წინააღმდეგ სარჩელის შეტანის გზას. სამინისტროს განცხადება ასე გამოიყურება:

„ნიდერლანდების ასეთი არამეგობრული ქმედებები უაზროს ხდის სამმხრივი კონსულტაციების გაგრძელებასა და ჩვენ მონაწილეობას მასში. სამმხრივი კონსულტაციების ჩაშლაში პასუხისმგებლობა სრულად ეკისრება ოფიციალურ ჰააგას“.

აი, ამ უხერხული მომენტის მიჩქმალვას ცდილობს დასავლური პრესა, ისევე, როგორც იმისა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულ კომისიაში სარჩელის შეტანით სწორედ რომ ჰააგამ ავნო მსხვერპლთა ნათესავებს.

საქმე ისაა, რომ ადამიანის ულებათა ევროპულ სასამართლოში არაერთხელ შევიდა ინდივიდუალური სარჩელები დაღუპულთა ოჯახებისგან. პირველი ასეთი სარჩელი ჯერ კიდევ 2016 წელს განიხილეს. და, აი, მიმდინარე წლის 10 ივლისს ნიდერლანდების მთავრობამ ვერაფერი მოიგონა იმაზე უკეთესი, რომ სახელმწიფოთშორისი სარჩელი შეეტანა იგივე სასამართლოში და მერე კიდევ პირფერულად ემტკიცებინა, რომ ეს სარჩელი უკვე განხილვის პროცესში მყოფი საქმეების მხარდასაჭერადაა შეტანილი.

და ეს ჰოლანდიური მხარის აშკარა ტყუილია. ძნელი წარმოსადგენია, რომ ჰააგაში, გლობალურ იურიდიულ დედაქალაქში, არ იცოდნენ, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში სახელმწიფოთშორისი სარჩელის შეტანისას ყველა ინდივიდუალური საქმე, რომლებიც იქ იმავე შემთხვევასთან დაკავშირებით იხილება, მომენტალურად ჩერდება ქვეყნებს შორის დავის გადაწყვეტამდე. ეს მკაფიოდაა დაფიქსირებული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის სისტემის რეფორმირების შესახებ კოპენჰაგენის დეკლარაციის 45-ე მუხლში, რომელიც 2018 წელს მიიღეს ევროპის საბჭოს წევრმა ქვეყნებმა.

ანუ ჰააგა MH17-ის მსხვერპლთა ნათესავებს იყენებს ფარად, თავად კი სასამართლოს გადაწყვეტილებას აჭიანურებს მათ სარჩელებზე. ჰოლანდიური პრესა ამის თაობაზე, რა თქმა უნდა, არ დაწერს.

ასევე არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ნიდერლანდების სარჩელი პოტენციურად აჩენს ინტერესთა კონფლიქტს სხვა იურიდიულ ორგანოსთან — გაეროს საერთაშორისო სასამართლოსთან, სადაც უკვე განიხილება უკრაინის საქმე რუსეთის წინააღმდეგ, რომელშიც ასევე ფიგურირებს MH17-ზე პასუხისმგებლობის საკითხი. ხოლო ევროპის სასამართლო (ევროკავშირის უმაღლესი სასამართლო ინსტანცია) ჯერ კიდევ 2014 წელს გამოთქვამდა მოსაზრებას, რომ სახელმწიფოთშორისმა ქეისებმა, რომლებიც ადამიანის უფლებათა ევროპულ საბჭოში განიხილება, არ უნდა ხელყოს სხვა საერთაშორისო სასამართლო ორგანოების იურისდიქცია. ანუ ნიდერლანდების მთავრობა არა მარტო აჭიანურებს ინდივიდუალური ქეისების განხილვას, არამედ ინტერესთა კონფლიქტსაც ქმნის სხვადასხვა ინსტანციებს შორის, რაც ასევე უქმნის დაბრკოლებას საქმეს.

იბადება კანონზომიერი კითხვა: რაში დასჭირდა ჰააგას, სკანდალური სარჩელის სწორად ახლა შეტანით, ერთდროულად მოახდინოს სასამართლო პროცესების ტორპედირება ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოშიცა და რუსეთთან კონსულტაციებისაც? ჰოლანდიური პრესა, ლაქას სცხებს რა მოსკოვის გადაწყვეტილებას, რატომღაც არ სთხოვს პასუხს თავის პრემიერ-მინისტრს მარკ რიუტეს ამ კითხვაზე. მან უბრალოდ თქვა, რომ „საუკეთესო დრო შეარჩია“, მაგრამ უარი თქვა განემარტა, რატომ ჰგონია ასე.

არადა, პასუხი ხილულია. თავიდან ჰოლანდიური მთავრობა გამუდმებით ამბობდა, რომ საერთაშორისო საგამოძიებო ჯგუფის მუშაობის დასრულებასა და სასამართლოში სარჩელის შეტანას ელოდებოდა. და, აი, ამ წლის მარტში სასამართლო პროცესი დაიწყო — ხმაურით, პომპეზურად, ლამის მთელი მსოფლიოს ტელეკომპანიების კამერების თანხლებით. და მაშინვე გასაგები გახდა, რომ რაღაც ისე ვერ წავიდა ამ პროცესის ორგანიზატორებისთვის.

ჯერ პირველი, ოთხ დანიშნულ „ბრალდებულს“ არანაირი კავშირი არ აქვს MH17-ის განადგურებასთან; და მეორე: ასეთი ხმაურიანი მცდელობა იმისა, რომ პროცესისთვის რუსული სპეცსამსახურების ოფიცერი (ან თავად რუსეთის სახელმწიფო) მიებათ, ჩავარდა.

„ბოინგის“ განადგურების მორიგი წლისთავის მოახლოების კვალდაკვალ მსხვერპლთა ნათესავებისთვის გასაგები გახდა, რომ საქმე იშლება. რის შესახებაც მათ ფაქტობრივად პირდაპირ მიუთითეს ამერიკის ელჩ ჰიკსტერისადმი გაგზავნილ წერილში, რომელსაც თითქოს ასე ძალიან შესტკივა მათზე გული. მათ მოუწოდეს აშშ-ს, სასამართლოს წარუდგინოს ინციდენტის ის თანამგზავრული ფოტოები, რომელთა შესახებაც 2014 წელს სახელმწიფო მდივანი ჯონ კერი საუბრობდა. როგორც ხვდებით, არანაირი ფოტო წარმოდგენილი არ ყოფილა.

გააცნობიერეს რა, რომ სასამართლოში საქმე ჩაიშლებოდა, ჰააგა კი პუბლიკას ავიაკატასტროფის მეექვსე წლისთავზე ვერაფერს წარუდგენდა, წავიდნენ კიდეც სარჩელის შეტანით ამ გამომწვევ ნაბიჯზე. რათა ყურადღება უხერხული შეკითხვებიდან ახალ სარჩელზე გადაეტანათ.

და როგორ უნდა მოქცეულიყო რუსეთი, რომელიც ნამდვილად იმედოვნებდა თუნდაც რაიმე სახის დიალოგის დაწყებაზე ნიდერლანდებთან, დაე, თუნდაც არაფორმალიზებული ჯგუფის შემადგენლობაში? რა დიალოგზე შეიძლება იყოს საუბარი, თუ მეორე მხარემ უკვე ყველაფერი გადაწყვიტა თავისთვის? როგორ არ უნდა გავიხსენოთა აქ სერგეი ლავროვის ამასწინანდელი სიტყვები: „ის ადამიანები, რომლებიც დასავლეთში საგარეო პოლიტიკაზე აგებენ პასუხს, ვერ აცნობიერებენ ურთიერთპატივისცემაზე დაფუძნებული საუბრის აუცილებლობას. ჩვენ ალბათ რაღაც დროით უნდა შევწყვიტოთ მათთან ლაპარაკი“.

შეიძლება ითქვას, რომ რუსეთის გამოსვლა MH17-ის თაობაზე კონსულტაციებიდან არის კიდეც პირველი ნაბიჯი, გადადგმული მინისტრის სიტყვების რეალიზაციისკენ. თუმცა არა უკანასკნელი. ჩათვალეთ, რომ რუსეთის სვლა ევროპელების იძულებაზე, აწარმოონ ურთიერთპატივისცემზე დამყარებული დიალოგი, დაიწყო.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

11
თემები:
რუსეთი დღეს
ალექსანდრ ლუკაშენკო

„რა გეშველებათ უჩემოდ?“ - ლუკაშენკო აცხადებს, რომ ხელისუფლებას არ ეჭიდება

0
(განახლებულია 17:40 20.10.2020)
ბელორუსიის პრეზიდენტმა დამოუკიდებლობის სასახლეში ახალი ხელმძღვანელობის დანიშვნისას შეკრებილებს სიტყვით მიმართა

თბილისი, 20 ოქტომბერი — Sputnik. ხელისუფლებას თითების გალურჯებამდე  ჩემთვის კი არ ვეჭიდები, არამედ ხალხის ბედი მაწუხებს, განაცხადა ბელორუსიის პრეზიდენტმა ალექსანდრ ლუკაშენკომ.

მისი თქმით, მას მხოლოდ ქვეყნის ბედი აღელვებს ამჟამინდელი ოპოზიციის სახელმწიფოს სათავეში მოსვლის შემთხვევაში.

„რაც შეეხება ბელორუსიის პრეზიდენტს, მან არაერთხელ თქვა, რომ ხელისუფლებას თითების გალურჯებამდე არ ეჭიდება. საქმე ჩემში არ არის. საქმე თქვენშია: რა გეშველებათ უჩემოდ?“ — ციტირებს ლუკაშენკოს სიტყვებს „Sputnik ბელარუსი“.

თუმცა პრეზიდენტმა არ გამორიცხა, რომ შეიძლება გადაჭარბებულად აფასებდეს თავის როლს, მაგრამ მას აფიქრებს ადამიანების ბედი, რომლებსაც „ამ ქვეყანაში ცხოვრება მოუწევთ“ და რომლებიც შეიძლება „ნაკუწებად აქციოს“ ახალმა ხელისუფლებამ.

შეგახსენებთ: 9 აგვისტოს ბელარუსში საპრეზიდენტო არჩევნები ჩატარდა. ქვეყნის ცესკოს მონაცემებით, არჩევნებში ზედიზედ მეექვსედ გაიმარჯვა ალექსანდრ ლუკაშენკომ, რომელმაც ამომრჩეველთა ხმების 80,1% მიიღო, ხოლო მეორე ადგილზე სვეტლანა ტიხანოვსკაია გავიდა 10,12%-ით.

ოპოზიციამ არჩევნების შედეგები არ აღიარა და ქვეყანაში არასანქცირებული მასობრივი საპროტესტო აქციები დაიწყო, რომლებსაც ძალოვანი ორგანოების წარმომადგენლები სასტიკად გაუსწორდნენ. ტიხანოვსკაიამ, რომელსაც ოპოზიცია არჩეულ პრეზიდენტად მიიჩნევს, ბელარუსი დატოვა და საზღვარგარეთ გაემგზავრა. ექს-კანდიდატის ინიციატივით ქვეყანაში შეიქმნა საკოორდინაციო საბჭო ხელისუფლების გადაცემის მიზნით. მისი წარმომადგენლები ახალი არჩევნების დანიშვნასა და მოლაპარაკებებს მოითხოვენ.

0
თემები:
მსოფლიო დღეს