კონსტანტინე ლორთქიფანიძე

საქართველო მეორე მსოფლიო ომში: ძლიერი ზურგი და ათასობით მეომარი

1364
(განახლებულია 11:47 20.04.2020)
საქართველოს ძალისხმევის გარეშე გერმანელების შეტევის მოგერიება კავკასიაში შეუძლებელი იქნებოდა. საქართველოს როლი ომში უმნიშვნელოვანესია და დასაფასებელი

დმიტრი ვერხოტუროვი, Sputnk–თვის

რატომღაც ისე მოხდა, რომ საქართველო „დიდი სამამულო ომის“ ისტორიის პერიფერიაზე აღმოჩნდა. ეს ალბათ უკავშირდება იმას, რომ სამხედრო ისტორიკოსების მთელი ყურადღება მიჯაჭვული იყო დიდი ბრძოლებისკენ. ზურგისა და საომარი მეურნეობის ისტორიას კი ნაკლები დრო ეთმობოდა.

ამასთან, საქართველო, როგორც წესი, ასოცირდებოდა ღვინოსთან, ხილთან და სტუმართმასპინძლობასთან და არ აღიქმებოდა, როგორც მნიშვნელოვანი სამხედრო-სამეურნეო ბაზა, ყოველ შემთხვევაში, ისეთ ცენტრალურ სამრეწველო რაიონებთან შედარებით, როგორებიც იყო მოსკოვი, ლენინგრადი თუ ურალი.

თუმცა საქართველოს, როგორც ზურგისა და სამხედრო-სამრეწველო რაიონის როლი ომის წლებში მეტად მნიშვნელოვანი იყო და ამას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს.

ბაქოდან ბერლინში?

საქართველოს ტერიტორიაზე ბრძოლები არ ყოფილა. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ საქართველოს ჰიტლერის დამპყრობლურ გეგმებში ადგილი არ ეკავა. საყოველთაოდ ცნობილია, როგორ ისწრაფვოდა გერმანია ბაქოს მსხვილი ნავთობის საბადოების ხელში ჩაგდებას. ბაქოს ნავთობს ნაცისტური გერმანია იხილავდა, როგორც ომის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორს.

ბაქოდან ნავთობის გერმანიაში გატანის მარშრუტი კი საქართველოზე გადიოდა. 

ჯერ კიდევ რევოლუციამდე ბაქოდან ბათუმის პორტამდე, სადაც ნავთობის გადამამუშავებელი ქარხანაც მდებარეობდა, გაყვანილი იყო ნავთობსადენი. ის ომამდე განახლდა. ბაქოს საბადოების, ამ ნავთობსადენისა და ბათუმის პორტის ხელში ჩაგდებით გერმანია შავი ზღვისა და დუნაის გავლით ნავთობს პირდაპირ რეიხის ტერიტორიაზე გადაიტანდა.

სწორედ ამიტომ ცდილობდნენ ნაცისტები სევასტოპოლის დაპყრობას, შავი ზღვის ფლოტის განადგურებას, ნოვოროსიისკისა და ტუაფსეს აღებას და კავკასიის ქედის ჩრდილოეთითა და სამხრეთით გადასვლას.

ყველაფერი ფრონტისთვის

საქართველო ომის წლებში ამიერკავკასიის ფრონტსა და შავი ზღვის ფლოტს, რომელმაც 1941 წლის მიწურულს ბათუმისა და ფოთის პორტებში გადაინაცვლა, ზურგს უმაგრებდა. საქართველო მებრძოლებს ამარაგებდა ომისთვის აუცილებელი ყველა სახის ნივთებითა და ნედლეულით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მარცხი გარდაუვალი იქნებოდა.

მდგომარეობას ართულებდა ორი გარემოება. ჯერ ერთი, ომამდე საქართველოში კარგად არ იყო განვითარებული შავი მეტალურგია და მანქანათმშენებლობა. საქართველოში, ძირითადად, ვითარდებოდა მსუბუქი და კვების მრეწველობა, რომელიც სოფლის მეურნეობას ეფუძნებოდა. ერთადერთი მსხვილი მეტალურგიული საწარმო იყო თბილისის „ცენტროლიტი“. მეტალურგიული ქარხნის აშენება ომამდე ვერ მოესწრო. 

Георгий Леонидзе во время ВОВ на фронте
გიორგი ლეონიძე დიდი სამამულო ომის დროს ფრონტზე

მეორეც, 1942 წელს, როდესაც გერმანელებმა ჩრდილოეთ კავკასიაში აღმოსავლეთისკენ წაიწიეს და ვოლგამდე მივიდნენ, საქართველო ფაქტობრივად იზოლირებული აღმოჩნდა და სატრანსპორტო კავშირი დანარჩენ ქვეყანასთან მხოლოდ ბაქოსა და კრასნოვოდსკის პორტების, შემდეგ კი შუა აზიის გავლით იყო შესაძლებელი.

აქედან გამომდინარე, ამიერკავკასიის ფრონტი და შავი ზღვის ფლოტი უმთავრესად მხოლოდ ამიერკავკასიის რესპუბლიკების - საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის - ეკონომიკური რესურსების იმედად დარჩნენ.

კავკასიისა და აქაური ნავთობისთვის 1942-1943 წლებში მიმდინარე გადამწყვეტ ბრძოლებში საქართველოს მთელი თავისი რესურსები უნდა გამოეყენებინა ჯარისა და ფლოტის მოსამარაგებლად.

თვითმფრინავები, ნაღმები, ავტომატები...

ბევრი რამის წარმოება დამოუკიდებლად იყო საჭირო. 1940 წელს თბილისში დაიწყეს საავიაციო ქარხნის მშენებლობა, სადაც 1941 წელს ტაგანროგისა და სიმფეროპოლის საავიაციო ქარხნები გადმოიტანეს.

1941 წლის ნოემბერში დაიწყო თვითმფრინავების გამოშვება. საავიაციო წარმოების მასალებით მოსამარაგებლად შესაფერისი პროფილის ყველა ფაბრიკა ამუშავდა.

მაგალითად, ქართული ქიმიკატების კომბინატი ამზადებდა სპეციალურ წებოსა და საღებავებს, ტექსტილის საწარმოები - სპეციალურ ქსოვილებს, ავეჯის ფაბრიკები - შპონსა და ხის დეტალებს თვითმფრინავებისთვის. 

ამიერკავკასიის ფრონტის სამხედრო საბჭოს გადაწყვეტილებით, დაიწყო პისტოლეტების, ტყვიამფრქვევების გამოშვება 14 საწარმოში. ავტომატები ეწყობოდა თბილისის მანქანათმშენებელ ქარხანაში.

1942 წელს დამზადდა 50,6 ათასი ავტომატი, 1943 წელს - 90 ათასი, 1944 წელს - 73,4 ათასი. 1943 წელს თბილისის მანქანათმშენებელი ქარხანა იქცა არსენალად და გადაერთო იარაღისა და ოპტიკის შეკეთებაზე.

გარდა ამისა, დაიწყო 50 მმ-იანი და 82 მმ-იანი ნაღმტყორცნებისა და ნაღმების, ხელყუმბარების, საავიაციო ბომბების წარმოება. ლითონის უკმარისობის გათვალისწინებით შეიქმნა საავიაციო ბომბი П-40, რომელსაც ბეტონისგან ამზადებდნენ.

სევასტოპოლის გემთშემკეთებელმა და საარტილერიო ქარხნებმა, რომლებიც 1941 წლის დეკემბერში ფოთში გადაიტანეს, დაიწყეს შავი ზღვის ფლოტის ხომალდების შეკეთება.

სულ საქართველოში გადატანილ იქნა 20 მსხვილი სამრეწველო საწარმო, თუ არ ჩავთვლით მცირე ქარხნებსა და სხვადასხვა დაწესებულებას.

მანგანუმი, ნახშირი და ნავთობი

საქართველოში მეტად საჭირო სამხედრო-სამეურნეო ნედლეული მოიპოვებოდა. მთავარი იყო ჭიათურის მანგანუმი, რომელიც მაღალი ხარისხის ფოლადის დასამზადებლად გამოიყენებოდა.

მანგანუმის გატანა დაიწყო მხოლოდ 1942 წლის ივლისში ბაქოსა და კრასნოვოდსკის გავლით მაგნიტოგორსკის მეტალურგიულ კომბინატში - მთავარ მეტალურგიულ ქარხანაში ომის დროს.

მოპოვება განახლდა 1943 წლიდან. 1944 წელს ჭიათურამ კვლავ დაიწყო გერმანელებისგან გათავისუფლებული დონბასის მანგანუმით მომარაგება.

ზესტაფონის ფეროშენადნობი ქარხანა ამზადებდა შავი მეტალურგიისთვის აუცილებელ ლითონს: ფერომანგანუმსა და ფეროსილიციუმს. 

მანგანუმის გარდა, საქართველოში მოიპოვებოდა ოქრო, თეთრი დარიშხანი, მოლიბდენი, ვოლფრამი - სამხედრო მრეწველობისთვის აუცილებელი ნედლეული.

ჯარებს, ფლოტს, მრეწველობას სჭირდებოდა ბევრი ნახშირი. მხოლოდ შავი ზღვის ფლოტი კვარტალში 15 ათას ტონა ნახშირს მოიხმარდა. მისი შემოტანა შეუძლებელი იყო და ამიტომ მთელი ტვირთი საქართველოს ნახშირის საბადოებს - ტყვარჩელს, ტყიბულსა და ახალციხეს დააწვა. ნახშირი მძიმე შრომის შედეგად მოიპოვებოდა, თანაც მაღაროელების დიდი ნაწილი ქალებმა და მოზარდებმა ჩაანაცვლეს.

საქართველოში მცირე ოდენობით ნავთობსაც მოიპოვებდნენ. მოქმედებდა ორი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა მირზაანსა და ბათუმში. ბაქო-ბათუმის ნავთობსადენი 1942 წლის აპრილ-მაისში ნაწილობრივ დაშალეს, როდესაც გერმანელების შეტევამ პიკს მიაღწია. თუმცა ბათუმის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა განაგრძობდა მუშაობას და საავიაციო ბენზინის, ავტობენზინის, ნავთის და გემებისთვის საწვავის დამზადებას.

მთელი პროდუქციის ნახევარზე მეტი - ჯარსა და ფლოტს

საქართველოს გამარჯვება დიდი ძალისხმევის ფასად დაუჯდა. საქართველოში 1939 წელს 3,5 მლნ ადამიანი ცხოვრობდა. ფრონტზე 562,7 ათასი ადამიანი, ანუ მთელი მოსახლეობის 16% წავიდა. 

დარჩენილები დღესა და ღამეს ასწორებდნენ, რომ მეომრები საჭირო ეკიპირებითა და ნედლეულით მოემარაგებინათ. ჩექმები, შინელები და სხვა აუცილებელი ნივთები; ასევე ხორბალი, ფქვილი, ხორცი, ჩირი, ღვინო, თამბაქო, სამკურნალო ბალახები და ნაყენები - ყველაფერი არმიასა და შავი ზღვის ფლოტში იგზავნებოდა.

ქართველმა მეთევზეებმა 1943 წელს 30 ათასი ცენტნერი თევზი დაიჭირეს. არადა ეს ხომ საკმაოდ სახიფათო საქმე იყო, ვინაიდან ისინი ნებისმიერ დროს შეიძლებოდა გამხდარიყვნენ გერმანული ავიაციის სამიზნე.

საქართველოს გარეშე, მისი ძალისხმევის გარეშე, შეუძლებელი იქნებოდა კავკასიაში გერმანელების შეტევის მოგერიება. საქართველოს როლი ამ ომში უმნიშვნელოვანესია და დასაფასებელი.

1364
ჯო ბაიდენი

მოსაზრება: ბაიდენი დააზუსტებს, არის თუ არა მზად რუსეთი თვითმკვლელობისთვის

54
(განახლებულია 20:59 11.06.2021)
მოსალოდნელია თუ არა აშშ-სა და ჩინეთს შორის მეორე ცივი ომი, ჩაერთვება თუ არა მასში ევროპა და რა პოზიციას დაიკავებს რუსეთი – ამის შესახებ წერს რუსი აღმოსავლეთმცოდნე, ჟურნალისტი და პოლიტიკური მიმომხილველი დმიტრი კოსირევი.

დმიტრი კოსირევი

საინფორმაციო სააგენტო РИА Новости საკუთარ გვერდზე აქვეყნებს აღნიშნულ წერილს. 

„ასე სახელმწიფოები ომის წინ იქცევიან“, თითქოს სასხვათაშორისოდ შენიშნა საგარეო დაზვერვის პოლკოვნიკმა და დღეს მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტის მშვიდობიანმა პროფესორმა ანდრეი ბეზრუკოვმა ერთ-ერთი ტელედისკუსიისას.

საუბარია ამერიკის ადმინისტრაციის მართლაც სერიოზულ აქციაზე, რომელმაც ჯერ კიდევ თებერვალში დაუკვეთა კვლევა კრიტიკულად მნიშვნელოვანი საქონლით მომარაგების ჯაჭვის მიმართ ქვეყნის მოწყვლადობის შესახებ. კვლევა ახლაღა დასრულდა, პრეზიდენტ ჯო ბაიდენის ევროპული ტურნეს წინ, რომლის ფარგლებშიც ის რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმის პუტინსაც შეხვდება.

იმის შესახებ, რომ ჟენევაში ეს შეხვედრა მხოლოდ ნაწილია მსოფლიო არენაზე აშშ-ის დიდი ხნის წინ მომწიფებული და სერიოზულად შეცვლილი კურსისა, ოდნავ ქვემოთ ვისაუბრებთ. რაც შეეხება ამერიკის მოწყვლადობას, ის, კვლევის შედეგების თანახმად, მინიმუმ სამ სფეროში გამოვლინდა − წამლების, ნახევარგამტარებისა და იშვითი ელემენტების მიწოდებებში. ყველა შემთხვევაში საუბარია ჩინეთზე, ანუ მიწოდებებში აშშ-ის სახიფათო დამოკიდებულებაზე იმ „დერჟავაზე“, რომელიც მსოფლიო არენაზე საერთო წონით ამერიკის ტოლფარდია.

ასევე ამ დღეებში მოხდა აქცია ნომერი ორი − შემუშავდა კანონი ინოვაციებისა და კონკურენციის შესახებ. მან უკვე გაიარა აშშ-ის სენატი და მალე ამოქმედდება. და აქ საუბარი უპირველესად იგივე „დერჟავასთან“ კონკურენციაზეა. ჩინეთის წინაშე ამერიკული ეკონომიკის კონკურენტუნარიანობის გასაზრდელად 250 მლრდ დოლარი გამოიყოფა. იგულისხმება სუბსიდიები ინოვაციური პროექტების დაჩქარებაში და ამერიკის მოწინავე დარგების სხვა მხარდაჭერა.

ამ ვითარებაში ერთი სასაცილო თავისებურებაა. აშშ წლების განმავლობაში განმარტავდა, რაოდენ დაუშვებელია მოწინავე და სხვა დარგების სახელმწიფო მხარდაჭერა ჩინეთისგან. პეკინის პროგრამა „დამზადებულია ჩინეთში 2025“ არასწორი კონკურენციისა და ბოროტების ნიმუშად ცხადდებოდა. ანუ ყვიროდნენ, რომ პეკინი წესების დარღვევით, უპატიოსნოდ თამაშობდა. პატიოსანი თამაში ისაა, როცა მხოლოდ დამოუკიდებელი მონაწილეები უწევენ ერთმანეთს კონკურენციას და გამარჯვებას ბაზარი განსაზღვრავს. მაგრამ ახლა, როდესაც აღმოჩნდა, რომ ჩინეთის თამაშს მოგება მოსდევს, თანაც გლობალური მასშტაბისა, შეერთებულმა შტატებმა აბსოლუტურად მშვიდად გადაწყვიტა იგივეს გაკეთება.

ახლა მომხდარის მასშტაბების თაობაზე. ექსპერტები ამბობენ, რომ დემოკრატების ადმინისტრაციამ ამერიკის რეინდუსტრიალიზაციის იდეა რესპუბლიკელებისგან მიიღო მემკვიდრეობით, და რომ საუბარია ათწლეულებზე გათვლილ პროგრამებზე. და კიდევ იმასაც ამბობენ, რომ აშშ-სთვის საკითხი ასე დგას: გამარჯვება ან სიკვდილი ამ ბრძოლაში.

სიკვდილი ალბათ ნამეტანია. მაგრამ, აი, ლონდონური The Guardian-ის მიმომხილველის შეფასება: ათწლეულის ბოლოს ჩინეთი აშშ-ს ეკონომიკის მოცულობით გადაუსწრებს, მაგრამ უბრალოდ კი არა, არამედ დანაწონით − მსოფლიო ტექნოლოგიური ლიდერობის მოპოვებით (რაც პენტაგონს ძილს უფრთხობს). აშშ-სთვის ლიდერობის დაკარგვის თვით იდეაც კი საშინელია.

ყველა ამ მჭიდროდ დაკავშირებულ სიუჟეტში საკვანძო სიტყვა „ტექნოლოგიებია“. წელიწადში ნაწარმოები პროდუქციის საერთო მოცულობა, რა თქმა უნდა, მნიშვნელოვანია, მაგრამ უფრო პროპაგანდისტული კუთხით. აი ორი ზესახელმწიფოს შედარებით თანაბარი სტატუსი კი ტექნოლოგიური უპირატესობის ნაწილში − ეს კოშმარია, ჩინეთის გასვლა მსოფლიო ტექნოლოგიური ლიდერის როლზე − კოშმართა კოშმარი.

სწორედ ასეთი განწყობებით მზადდებოდა ჯო ბაიდენის ამჟამინდელი მოგზაურობა ევროპაში. ლონდონური გაზეთის იგივე მასალა საკმაოდ მკაფიოდ აღწერს ამ დიპლომატიური გასეირნების მთელ კონცეფციას. ბაიდენი დასავლელ ლიდერებს კორნუოლში შეხვდება G7-ის სამიტის ფარგლებში. მერე იქნება საუბარი ნატოსა და ევროსტრუქტურებთან. და ეს საუბარი უპირველესად ჩინეთს შეეხება. ბაიდენი აპირებს მიიწვიოს მეტად სკეპტიკურად განწყობილი ევროპელები მეორე ცივ ომში, ამჯერად ჩინეთთან.

რატომ არიან ისინი სკეპტიკურად განწყობილი? მხოლოდ ერთი დეტალი იმისა, თუ როგორ უნდა გამოიყურებოდეს ასეთი ომი: ზემოთ ნახსენები კვლევის შედეგებისა და ასევე ნახსენები კონკურენციის კანონის მიხედვით, აშშ-ში „დამრტყმელი დაჯგუფება“ იქმნება, რომელსაც სათავეში სავაჭრო წარმომადგენელი ან მინისტრის რანგის სხვა კაცი ჩაუდგება. ეს შემტევი ძალა განსაზღვრავს – ჩინური საქონლიდან რომელი შეიქმნა ამერიკელებისგან მოპარული ტექნოლოგიების საფუძველზე. და საქმე მარტო ის არ არის, რომ ასეთი პროდუქციის შეტანა აშშ-ში აკრძალული იქნება. მათი „მოპარული“ სტატუსის შესახებ ევროპელ და სხვა მოკავშირეებსაც აცნობებენ. ამის შემდეგ მათ შესთავაზებენ – ენდონ ამერიკას სიტყვაზე და ასევე არ შეიძინონ ეს ზედმეტად კონკურენტუნარიანი პროდუქცია.

დაუჯერებენ თუ არა მოკავშირეები და თანაც სრული შემადგენლობით? თუ ისევ The Guardian-ს მივმართავთ, იქ ანონიმი დიპლომატის ციტატაა მოყვანილი: ევროპელებს, შესაძლოა, არ მოსწონთ ის, რასაც ჩინეთი აკეთებს, მაგრამ ამერიკელებს არ მოსწონთ ის, რაც არის ჩინეთი. კერძოდ, ამერიკის ტოლი ძალა მსოფლიოში − იმისგან დამოუკიდებლად, აკეთებს თუ არა ის რაიმეს საერთოდ.

ამ ლოგიკით ჟენევის სამიტი ბაიდენის ვეროპული მოგზაურობის პერიფერიაზეა. მოსკოვთან ორმხრივი ურთიერთობები მისთვის მეორადია. ამერიკის ლიდერი პირველ რიგში რუსეთის პოზიციებს მოსინჯავს აშშ-სა და ჩინეთს შორის მოსალოდნელ ცივ ომში. რაღა თქმა უნდა, არავინ ელოდება, რომ მოსკოვი უეცრად პეკინთან კონფრონტაციაზე მოაწერს ხელს. თუმცა იმის ცოდნა, როგორ შეიძლება მოიქცეს მოსკოვი ჯერჯერობით ჰიპოთეტურ რამდენიმე ვითარებაში, ეს ამერიკისთვის სასარგებლოა. შესაძლოა რუსეთმა უცბად გეოპოლიტიკური თვითმკვლელობა მოისურვოს და რაღაც ნეიტრალური პოზიცია დაიკავოს მოსალოდნელ კონფრონტაციაში.

თუმცა, კიდევ უფრო მარტივად: არის ორი ზესახელმწიფო, ერთი − წაგებული მეორისთვის წინააღმდეგობის გასაწევად ემზადება. ორივე ეკონომიკური გიგანტი და ტექნოლოგიური ლიდერია, ამიტომ პოტენციურად ხელსაყრელი პარტნიორებიც. მაგრამ ერთმა „დერჟავამ“ ბოლო წლებში რუსეთის მიმართ წარმოუდგენლად ბევრი სიბინძურე ჩაიდინა (და თქვა), მეორე „დერჟავას“ კი, როგორც მინიმუმ, არაფერი მსგავსი არ გაუკეთებია და არც უთქვამს. თანაც რუსეთთან თანამშრომლობას ავითარებს იქ, სადაც ეს გამოსდის. და რა პოზიცია შეიძლება წარმოვიდგინოთ აქ მოსკოვისთვის?

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

54
Учебный центр Грузия-НАТО на территории военной базы в Крцаниси

მოსაზრება: აშშ-ს კავკასიაში კონკურენტები არ სჭირდება

9
(განახლებულია 20:10 11.06.2021)
სერგეი მარკედონოვი – ჟურნალ „საერთაშორისო ანალიტიკის“ მთავარი რედაქტორი Sputnik-ს საკუთარ მოსაზრებას აცნობს.

სერგეი მარკედონოვი

რისთვის ეწვია ამჯერად, 2021 წლის ივნისში თბილისს მორიგი ვაშინგტონელი მაღალჩინოსანი?

საქართველო და აშშ: სიახლე და მემკვიდრეობითობა

„ჯო ბაიდენისა და კამალა ჰარისის ადმინისტრაციის პირობებში საქართველო აშშ-ის საკვანძო სტრატეგიულ პარტნიორად რჩება სამხრეთ კავკასიაში და მნიშვნელოვან პარტნიორად შავ ზღვაზე“, − განაცხადა ევროპისა და ევრაზიის საკითხებში სახელმწიფო მდივნის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებელმა ფილიპ რიკერმა თბილისში ვიზიტისას.

მისი გამოსვლის ზოგი სტილისტიკური თავისებურება დამკვირვებლებს არ გამოპარვიათ. რიკერმა, ამერიკა-საქართველოს სტრატეგიული ურთიერთობების შესახებ საუბრისას, განსაკუთრებით აღნიშნა ამჟამინდელი ადმინისტრაციის როლი.

მართლაც, ბაიდენის გუნდი ყველანაირად ცდილობს ხაზი გაუსვას დონალდ ტრამპის საგარეო პოლიტიკურ კურსთან სხვაობას. აშშ-ის 46-ე პრეზიდენტი თავისი ქვეყნის მსოფლიო ლიდერის პოზიციებზე დაბრუნებაზე, ევროატლანტიკური სოლიდარობის აქტუალიზაციასა და დემოკრატიული ფასეულობების მხარდაჭერაზე საუბრობს. და თბილისში მყოფმა ფილიპ რიკერმაც დააფიქსირა: „ჩემი ვიზიტის გზავნილი − საქართველოს, როგორც განვითარებული და საიმედო დემოკრატიის მქონე ქვეყნის წარმატების უზრუნველყოფაა“.

თუმცა აშშ-ის 45-ე და 46-ე პრეზიდენტების რიტორიკისა და პრაქტიკის უფრო ახლოს გაცნობის შემთხვევაში − იქნება ეს გლობალური პოლიტიკისა თუ რეგიონული უსაფრთხოების საკითხები (იგივე კავკასია) − დაინახავთ, რომ მსგავსება უფრო მეტია, ვიდრე განსხვავება.

დიახ, ტრამპის გუნდი უფრო მეტ ყურადღებას უთმობდა ძალის ფაქტორსა და პრაგმატიზმს, თეთრი სახლის ამჟამინდელი ბინადარი კი ფასეულობებზე ფოკუსირდება. მაგრამ პირველ და მეორე შემთხვევაშიც საუბარია აშშ-ის დომინირების შენარჩუნებაზე. რომელიმე ქვეყანაზე ხისტი ზეწოლითა თუ ადამიანის უფლებებისა და დემოკრატიის მაღალ სტანდარტებთან შეუსაბამობის ბრალდებებით ვაშინგტონი, რესპუბლიკელების დროსაც და დემოკრატებისაც, ცდილობს არ დაუშვას კონკურენტების გამოჩენა ჩინეთისა თუ რუსეთის სახით. ევრაზიული მიმართულება იყო და რჩება აშშ-ის ერთ-ერთ საკვანძო პრიორიტეტად, ვისაც უნდა ეკავოს იქ სახელისუფლებო სიმაღლეები.

თავად ფილიპ რიკერის კარიერა ამის შესანიშნავი დასტურია. ბაიდენ-ჰარისის ადმინისტრაციის ინტერესების ამჟამინდელი პრომოუტერი წარმატებით მუშაობდა ყოფილი სახელმწიფო მდივნის მაიკლ პომპეოს გუნდში. მან ეს პოსტი 2019 წლის მარტში დაიკავა და საქართველოს მიმართულებით გამოცდილების დაგროვებაც მოასწრო. 2019 წლის სექტემბერში რიკერი, პომპეოს დავალებით, თბილისში ჩავიდა და ვიზიტის დროს აღნიშნა: „ქართველებს არ ჰყავთ ამერიკასა და ამერიკელ ხალხზე უკეთესი მეგობარი“. გასული წლის ნოემბერში, პომპეოს თბილისში ვიზიტის დროს, რიკერმა დელიკატური მისია შეასრულა − ქართული ოპოზიციის წარმომადგენლებს შეხვდა. მისმა იმჟამინდელმა შეფმა, რომელსაც მალე პოსტი უნდა დაეტოვებინა, ამჯობინა ყურადღება ოფიციალურ ხელისუფლებასთან დიალოგზე გაემახვილებინა. და, აი, ახლა, ივნისში, ის უკვე ახლანდელი სახელმწიფო მდივნის ენტონი ბლინკენის მოადგილის ხარისხში ქადაგებს სხვადასხვა პოლიტიკურ ძალთა დიალოგის იდეას, როგორც საქართველოს შიდა სტაბილურობის ფუნდამენტისა.

ასე რომ, ტრამპის დროსაც და ბაიდენის დროსაც საქართველო იყო და არის აშშ-ის მთავარი სტრატეგიული პრიორიტეტი კავკასიაში. ორმხრივი მოკავშირეობის ძირითადი საკითხები იგება სამხედრო სფეროს, თბილისის ნატოში გაწევრიანების, ასევე დემოკრატიის მხარდაჭერის გარშემო, რომელიც შიდაქართული ევროატლანტიკური კონსენსუსის განმტკიცებად აღიქმება.

თბილისის გეოპოლიტიკური მარტოობა?

ცნობილმა ქართველმა პოლიტოლოგმა გია ნოდიამ ძალიან ზუსტად განსაზღვრა კავკასიაში ახალი სტატუს-კვო ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ: „რუსეთისა და თურქეთის როლი დასავლეთის ხარჯზე გაიზარდა. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთი ნატოს წევრია, რეგიონში ის სრულიად დამოუკიდებელი მოთამაშეა და არანაირად არ ათანხმებს თავის ნაბიჯებს მოკავშირეებთან“. და ეს მდგომარეობა ძალიან აღელვებს აშშ-საც და საქართველოსაც, დამატებით იმპულსებს აძლევს მათ კოოპერაციისთვის. ვაშინგტონს აშინებს სამი ევრაზიული გიგანტის – ირანის, რუსეთისა და თურქეთის ალიანსის ფორმირება, დაე, თუნდაც ის სიტუაციური იყოს. ამ სამიდან არც ერთი არ არის დაინტერესებული აშშ-ისა და მისი მოკავშირეების პოპულარიზაციით ევრაზიაში, სამივე მათგანისთვის მნიშვნელოვანია სუვერენიტეტი და ეროვნული ინტერესები, არც ერთ მათგანს არ სურს „ფასეულობების პოპულარიზაცია“, რომლითაც ვაშინგტონის პრიორიტეტებია კომუფლირებული. თუმცა ეს ყველაფერი თურქეთს ნატოს არ აძულებს, და შტატებთან სელექციური კოოპერაციისთვის მისი მზადყოფნა რამდენჯერმე აღემატება მოსკოვისა და თეირანის ანალოგიურ სწრაფვას. მაგრამ „ევრაზიული სამეულის“ დაახლოების საშიშროება (თეორიაშიც კი) ამერიკულ ისტებლიშმენტს აღელვებს.

თუმცა ვაშინგტონს თურქეთი და რუსეთი სხვადასხვაგვარად აშფოთებს: პირველ შემთხვევაში საუბარია ანკარისა და თბილისის მზარდ ეკონომიკურ ინტეგრაციაზე, რომელშიც ქართველი პარტნიორები უმცროსებისა და დამოკიდებულების როლში არიან. რუსეთი კი შიშებს იწვევს – როგორც „სახელმწიფო-რევიზიონისტი“. აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის პრობლემებს აშშ სსრკ-ის დაშლის პროცესში თვითგამორკვევის პრობლემად კი არა, ძალის დახმარებით კავკასიის ტერიტორიულ რეკონფიგურაციად აღიქვამს. და ამ ძალისთვის წინააღმდეგობის გასაწევად აშშ ჯერჯერობით მზად არ არის. სამეცნიერო ლიტერატურაში ეს განისაზღვრება როგორც მოკავშირეობის დილემა. არსებობს ორმხრივი კოოპერაციის გაფართოების ინტერესი, მაგრამ დიდია მოკავშირის მესამე ქვეყნებთან დავებსა და კონფლიქტებში ჩართვის რისკები.

ყარაბაღის მეორე ომმა აზერბაიჯანის თურქეთთან ბმა გააძლიერა, სომხეთისა კი რუსეთთან. ამასთან მოსკოვიცა და ბაქოც დაინტერესებული არიან, შეინარჩუნონ პოზიტიური დინამიკა ორმხრივ ურთიერთობებში. ამ კონტექსტში მარტო საქართველო რჩება დასავლეთთან დაახლოების თანმიმდევრულ მცველად. სომხეთისთვის ნატოსკენ მიმავალი გზა დაკეტილია თურქეთის ალიანსის წევრობის ფონზე, ხოლო აზერბაიჯანისთვის ბლოკთან კოოპერაციის ამჟამინდელი დონე არასაკმარისია. გამოდის, რომ საქართველოს გარდა ჩრდილოატლანტიკური ინტეგრაცია კავკასიაში სერიოზულად არავის აინტერესებს.  

ნატოში შიდა სტაბილურობის გავლით?

ფილიპ რიკერს ევრაზიასა და ევროპაში პრონატოური განწყობების წარმატებული ლობისტის რეპუტაცია აქვს. მას ბალკანებზე მუშაობის მრავალწლიანი გამოცდილება აქვს. რიკერი შესანიშნავად იცნობს მაკედონიას, სადაც ის 1990-იანების დასაწყისში მსახურობდა რიგით დიპლომატად, 2008-2011 წლებში კი − უკვე ელჩად. მის სახელს უკავშირდება ათენსა და სკოპიეს შორის დავების დარეგულირებაში შეტანილი წვლილი და ქვეყნის ნატოში გაწევრიანება ოფიციალური სახელწოდებით ჩრდილოეთ მაკედონია.

ამ კონტექსტში მარტივი გასაგებია ის ენთუზიაზმი, რომლითაც დახვდნენ მაღალი რანგის ვიზიტორს თბილისში. თუ 2020 წლამდე ნატოს მოლოდინები მხოლოდ „რუსეთის შეკავების“ საკითხს უკავშირდებოდა, დღეს საქართველოს ყარაბაღის საკითხებში „რუსეთ-თურქეთის კონდომინიუმი“ აშფოთებს და ასევე დასავლეთის დასუსტება კავკასიაში. რიკერის ვიზიტს ქართული ელიტის შიშები უნდა გაექარწყლებინა. მაგრამ რა სიგნალები გაგზავნა მაღალჩინოსანმა ამერიკელმა ვიზიტორმა?

წარმოითქვა სიტყვათა მთელი ჩვეული ნაკრები. რუსეთი საქართველოს მიმართ ქმედებებისთვის გააკრიტიკეს. ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკების დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკის წარმოების უფლებას ვაშინგტონის წარმომადგენელმა სრულად დაუჭირა მხარი, ისევე, როგორც მოსკოვის დაგმობას, რომელიც ამისთვის ხელის შეშლას ცდილობს.

მაგრამ არც საქართველოს ნატოში შესვლასთან დაკავშირებით გაჟღერებულა არანაირი ცხადი მესიჯი და არც ამ ქვეყნისა და უკრაინისთვის მაპ-ის მინიჭების თაობაზე (რაც სულაც არ ნიშნავს ალიანსში ავტომატურად გაწევრიანებას). იმავე მაკედონიამ მაპი 1999 წელს მიიღო, მაგრამ ნატოს წევრი მხოლოდ 2020 წლის მარტში გახდა.

ბოსნია და ჰერცეგოვინა მაპს 2010 წლის აპრილიდან ფლობს, მაგრამ ალიანსს ჯერ არ გადაუწყვეტია მისი წევრობა. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს გამუდმებით უწოდებენ ნატოს „ასპირანტს“, „საკანდიდატოს დაცვა“ ვადაში იწელება. რაშია მიზნისადმი ესოდენ ნელი სვლის მიზეზი, რომლის მიღწევასაც აშშ სიკეთედ განიხილავს?

შტატებს აღელვებს არა მარტო აფხაზეთისა და „სამხრეთ ოსეთის“ სტატუსი და მოსკოვის უკიდურესი გაღიზიანებულობა ალიანსის შესაძლო გაფართოებასთან დაკავშირებით. აშშ-ის მთავარი კავკასიური მოკავშირე უკვე რამდენიმე წელია ვერ ართმევს თავს შიდაპოლიტიკურ კრიზისს, რომელსაც ამერიკელი და ევროპელი დიპლომატები აქრობენ, მაგრამ სრულად ვერა. საქართველოს პოლიტიკური კლასი კელი დეგნანის, იგივე ფილიპ რიკერისა თუ შარლ მიშელის მისიების გარეშე საქმეს თავს ვერ ართმევს. და როგორც შედეგი – ჩნდება შიშები, რომ ნებისმიერი ახალი კრიზისი ევრო- და ნატოსკეპტიციზმს გაზრდის. აქედანაც არის რისკების შეჯირებისადმი სწრაფვა.

აშშ-ს სურს განამტკიცოს საქართველოს სახელმწიფოებრიობა, რათა მერე ნატოში შეიყვანოს იგი. თანმიმდევრობა ასეთია. და სწორედ ეს სიგნალი იყო საკმაოდ მკაფიოდ ფორმულირებული რიკერის მიერ. გაიგონებენ კი ამას, ან როგორ ინტერპრეტაციას გაუკეთებენ? ამ კითხვაზე პასუხი აშკარა არ არის.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

9
ავბტობუსი თბილისის ქუჩაში

თბილისის ავტობუსების განრიგში ცვლილება მოხდა

0
50 ავტობუსი „თბილისის ზღვის პლაზას“ და ბარათაშვილის ქუჩას შორის ყოველდღიურად დილის 7 საათიდან საღამოს 8 საათამდე მოძრაობს.

თბილისი, 13 ივნისი – Sputnik. გაზრდილი მგზავრთნაკადის გამო, 14 ივნისიდან  N50 ავტობუსი შეცვლილი მარშრუტით ივლის, იუწყება დედაქალაქის მერია.

50 ავტობუსი „თბილისის ზღვის პლაზას“ და ბარათაშვილის ქუჩას შორის ყოველდღიურად დილის 7 საათიდან საღამოს 8 საათამდე მოძრაობს.

ორშაბათიდან ავტობუსი ვაზისუბნიდან ჯერ შანდორ პეტეფის ქუჩაზე გადაადგილდება, შემდეგ მეტროს სადგურ „ვარკეთილს“  გაივლის და ჯავახეთის ქუჩის გავლით გააგრძელებს სვლას  ბარათაშვილის ქუჩის მიმართულებით.

უკან კი 50 ნომერი ავტობუსი ძველი მარშრუტით დაბრუნდება და ვარკეთილის მეტროს და შანდორ პეტეფის ქუჩას უკვე აღარ გაივლის.

0