წიგნები კალათში

ისტორიულ-გეოგრაფიული ტესტი ერუდიტებისთვის: ათი რთული კითხვა

4280
(განახლებულია 19:04 17.02.2020)
გაიარეთ „Sputnik–საქართველოს“ ავტორის, ისტორიკოს ვანო სულორის მიერ მომზადებული ტესტი და შეამოწმეთ საკუთარი ცოდნა.

მსოფლიოს ყველა დედაქალაქს დაარსების თავისი ისტორია და, ასე ვთქვათ, „აბორიგენული“ დასახელება აქვს. ზოგი მათგანის შესახებ, ალბათ, იცით – წაგიკითხავთ ან გსმენიათ. 

მაგრამ რამდენად კარგად იცნობთ მსოფლიოს და რამდენად ხარისხიანია თქვენი ისტორიულ-გეოგრაფიული განათლება, ეს სხვა საკითხია.

გაიარეთ „Sputnik–საქართველოს“ ავტორის, ისტორიკოს ვანო სულორის მიერ მომზადებული ტესტი და შეამოწმეთ საკუთარი ცოდნა. 

სხვა საინტერესო და მრავალფეროვანი ტესტები შეგიძლიათ იხილოთ აქ:  

4280
თემები:
ტესტები (217)
Tancul rusesc T-90MS

მოსაზრება: რატომ ირჩევს ეგვიპტე 500 ერთეულ Т-90МС ტანკს

33
(განახლებულია 20:13 01.07.2020)
რუსეთს შეიარაღების მსოფლიო ბაზრის თითქმის მესამედი უკავია და მნიშვნელოვან უპირატესობას ინარჩუნებს: ხარისხიანი პროდუქცია ადეკვატურ ფასად.

ეგვიპტის ტრანსპორტის მინისტრმა, გენერალ-მაიორმა ქამელ ალ-ვაზირმა 26 ივნისს განაცხადა, რომ რუსეთთან გააფორმა ხელშეკრულება ეგვიპტური არმიისთვის 400-500 ერთეული Т-90МС ტანკის მიწოდებაზე: „Т-90МС-ს წარმოება ეგვიპტეს შესაძლებლობას მისცემს, შეიძინოს ტანკებისა და ჯავშანტექნიკის შექმნის ტექნოლოგიები და გაამდიდროს ამერიკულ მხარესთან М1А1 Abrams ტანკების ერთობლივი წარმოების უკვე არსებული გამოცდილება“. ალ-ვაზირმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ეს გარიგება მნიშვნელოვნად გაზრდის ეგვიპტის სამხედრო პოტენციალს და მას Т-90МС ტანკების უმსხვილეს ოპერატორად აქცევს.

კონტრაქტის შესახებ ცნობები საინფორმაციო ველში 2017 წლიდან გამოჩნდა. როგორც ჩანს, მხარეთა შორის მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა ყველა დეტალზე და გარკვეული დრო მოითხოვა. ამას წინათ მოსკოვმა და კაირომ ხელი მოაწერეს შეთანხმებების პაკეტს 3,5 მლრდ დოლარის ღირებულების შეიარაღებისა და სამხედრო ტექნიკის მიწოდებაზე. ამას მოჰყვა კიდევ რამდენიმე კონტრაქტი მსხვილი შეიარაღების თაობაზე. ეგვიპტე, ტრადიციულად, რუსული შეიარაღების მსხვილი იმპორტიორია.

კაირო ფლობს მძლავრ სატანკო ჯარებს: 4000-ზე მეტ მანქანას – 30-ზე მეტ Т-80У ტანკს, 1100 ერთეულ М1А1 Abrams-ს, დაახლოებით 200 ერთეულ Т-62-ს, 800-ზე მეტ Т-54/55-ს და 260 ერთეულ Рамзес II-ს, 300 ძველ ამერიკულ M60A1-სა და 850 M60A3-ს. რასაკვირველია, 500 უახლეს რუსულ Т-90МС-ს შეუძლია ტექნოლოგიური რევოლუცია მოახდინოს არაბული რესპუბლიკის სატანკო ჯარში. ინფორმაციამ კონტრაქტის შესახებ უკვე შეაფიქრიანა ისრაელის თავდაცვის სამინისტრო.

შეთანხმება ითვალისწინებს რუსული ტექნოლოგიის გადაცემასა და საბრძოლო მანქანების ერთობლივი წარმოების წამოწყებას ეგვიპტის ტერიტორიაზე. ინტრიგა ისაა, რომ 1992 წლიდან ეგვიპტელები თავიანთი ჯარისთვის აგროვებენ M1A1 Abrams ტანკებს კომპანია General Dynamics-თან კონტრაქტის საფუძველზე. ეგვიპტური „აბრამსები“ ავთენტურ ამერიკულზე ძვირი აღმოჩნდა. დიდია ალბათობა, რომ Т-90МС-ს აწყობა უფრო რენტაბელური იქნება, რადგან რუსული ჯავშანტექნიკის ფასი მსოფლიო ბაზარზე საგრძნობლად, ორჯერ-სამჯერ ნაკლებია დასავლურ ანალოგებზე. მაგალითად, სალიცენზიო კონტრაქტი ინდოეთთან 1000 ერთეული Т-90С ტანკის წარმოებაზე შეფასებული იყო 2,5 მილიარდ დოლარად (2,5 მილიონი ერთი ცალი). ბოლო დრომდე ამერიკული ტანკის საშუალო სტატისტიკური ღირებულება 12 მილიონ დოლარს აღემატებოდა.

საბრძოლო მახასიათებლები

ბევრი Т-90-ს უახლესი Т-14 „არმატას“ ღირსეულ კონკურენტად მიიჩნევს (ამ ორ მოდელს ბევრი საერთო აქვს: შეიარაღების, აქტიური დაცვის, კავშირისა და საბრძოლო ინფორმაციის მიღების სისტემები). ინდოეთში ფიქრობენ, რომ „ეფექტურობით Т-90С-ს შეიძლება ვუწოდოთ ბირთვული იარაღის შემდეგ რიგით მეორე შემაკავებელი ფაქტორი“. სირიის სამთავრობო ჯარისთვის გადაცემულმა საბაზო მოდიფიკაციის Т-90А ტანკებმა კარგი შედეგი აჩვენა ბრძოლის ველზე გამოცდისას.

Т-90МС-ს საექსპორტო ვერსია ფლობს ახალ საბრძოლო განყოფილებას 125 მმ-იანი 2А46М-5 ყუმბარმტყორცნით და დისტანციურად მართული ტყვიამფრქვევებით, ცეცხლსასროლი მართვის სისტემით „კალინა“. რუსულ ტანკს გააჩნია ავტომატიზაციის მაღალი ხარისხი, აღჭურვილია ლაზერული დამიზნების სისტემით. დღისით მიზნის აღმოჩენის სიშორე 5 კმ-ს აღწევს. ამავე მანძილზე შეუძლია Т-90 ტანკს მოწინააღმდეგისთვის ცეცხლის გახსნა მართული რაკეტებით მთავარი იარაღის 125 მმ-იანი კალიბრის ლულიდან. ჯავშანგამტანი კუმულატიური საბრძოლო მასალით სროლისას მაქსიმალური სამიზნე მანძილი 4 კმ-ს შეადგენს, მსხვრევადი-ფუგასური საბრძოლო მასალით ბალისტიკური ტრაექტორიით – 10 კმ-მდე. იარაღის ავტომატური დამტენი საშუალებას იძლევა, შეამციროს ეპიკაჟი სამ კაცამდე (დასავლურ ტანკებში იარაღის დასატენად ეკიპაჟის მეოთხე წევრს იყენებენ).

კორპუსისა და გუმბათის ფრონტალური მრავალშრიანი ჯავშანი 850 მმ-იანი ჯავშნიანი ფოლადის ეკვივალენტურია. ტრადიციული ჯავშნის გარდა, მანქანა აღჭურვილია დინამიკური დაცვის კომპლექსით – „რელიქტით“. საბრძოლო მასალის დეტონაციის გამოსარიცხად (40 ჭურვი) საბრძოლო პირობებში ავტომატური დამტენი დაჯავშნილია და საბრძოლო მასალა გადანაწილებულია ოპტიმალურად. Т-90МС-ს აქვს უფრო მძლავრი ძრავა (1130 ცხენის ძალის) და დამატებითი ენერგოაგრეგატი გაჩერებული მანქანის ელექტრომომარაგებისთვის, ასევე ყველაზე დაბალი სილუეტი ძირითად თანამედროვე ტანკებს შორის. ტანკი, თავისი საბრძოლო კომპლექტით, 48 ტონას იწონის. მაქსიმალური სიჩქარე 70 კმ/სთ-ია, სვლის მარაგი – 500 კმ.

გადაუჭარბებლად – ტექნიკა „კოსმოსურია“. ნავიგაციას უზრუნველყოფს ორიენტირების კომბინირებული სისტემა თანამგზავრული ნავიგაციის აპარატურით, რომელსაც ელექტრონული კარტოგრაფიული და ობიექტებს შორის კავშირის რეჟიმები გააჩნია. მონაცემთა უსაფრთხო გადაცემისათვის გამოიყენება დაშიფვრის აპარატურა.

აღსანიშნავია, რომ რუსეთი თავის ტანკისტებს არ ივიწყებს. ამას წინათ გამოცემა Military Watch-მა გამოაქვეყნა სტატია, სადაც აღნიშნა: „რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა აპრილში ევროპაში მიიღეს რევოლუციური Т-90М ტანკების პირველი ნაწილები. ეს მანქანები Т-90-თან შედარებით მნიშვნელოვნადაა მოდერნიზებული. მანქანაში ინტეგრირებულია ტყვიამფრქვევი 2А82-1М და რამდენიმე მოწინავე ტექნოლოგია, რომელიც შემუშავებულია გაცილებით უფრო მძიმე, მომდევნო თაობის T-14 „არმატა“ ტანკისთვის. იარაღი და ცეცხლის მართვის სისტემა „კალინა“ Т-14-სთვის შექმნილი სპეციალური ჭურვების ფართო სპექტრის გამოყენების საშუალებას იძლევა. რუსული არმია უახლოეს მომავალში რამდენიმე ასეული Т-90М ტანკის მიღებას იმედოვნებს და, როგორც აცხადებენ, ძველი Т-90 ტანკებიც ანალოგიურ სტანდარტამდე იქნება მოდერნიზებული იმავე ახალი ტექნოლოგიების გამოყენებით“.

დიდი კონკურენცია

რუსეთმა შეძლო ახალი ტანკების ბაზარზე აღიარებული ლიდერი გამხდარიყო, რადგან შეინარჩუნა და გაზარდა წარსულის მიღწევები. „საბჭოთა კლასიკის“ – Т-72-ის ბაზაზე შექმნილი ტანკი Т-90 უზარმაზარი ტექნოლოგიური ნახტომია მომავალში და მხოლოდ ამიტომ არის მასზე ასეთი დიდი მოთხოვნა და ამიტომ იყიდება ყველაზე კარგად XXI საუკუნეში.

უახლესი Т-90МС გამოფენაზე Russian Expo Arms 2011 წელს წარადგინეს. მას შემდეგ გამოშვებულია 2000 ერთეულზე მეტი სხვადასხვა მოდიფიკაციის Т-90, რომელთა დიდი ნაწილი, 1500 ერთეული საექსპორტოა. მრავალი ასობით მანქანა დაჯავშნილია წლებით ადრე. კონტრაქტები გაფორმებულია ერაყთან (73 მანქანა), ვიეტნამთან (64 მანქანა), კუვეიტთან (146 მანქანა), ინდოეთთან (464 მანქანა). უახლოეს წლებში რუსეთის ქარხანა ექსპორტზე გაგზავნის სულ მცირე 2500 Т-90МС-ს. შეძენილი მანქანების მნიშვნელოვანი რაოდენობა ათწლეულებით განსაზღვრავს საბრძოლო მასალების, სათადარიგო ნაწილების, შეკეთებისა და მოდერნიზების მომავალ მოცულობას. კომერციული წარმატების მიღწევაში როლი ითამაშა სანაქებო საბრძოლო მახასიათებლებმა და ფასისა და ხარისხის ოპტიმალურმა თანაფარდობამ. Т-90МС-ს საექსპორტო ღირებულება 4 მლნ დოლარს აღწევს, დასავლური ანალოგები არანაკლებ 6 მლნ დოლარი ღირს.

ერაყის, სირიისა და სხვა ქვეყნების საომარმა კონფლიქტებმა გამოავლინა ამერიკული და გერმანული ჯავშანტექნიკის სისუსტე, რომელთაც ადრე ექსპერტები რუსულ ანალოგებთან შედარებით უპირატესობას ანიჭებდნენ. მაგალითად, ამერიკული Abrams-ის ტანკები იემენში, საუდის არაბეთის ჯარის შემადგენლობაში, ასანთის ღერებივით იწვოდა. ჰუსიტმა მეამბოხეებმა გაანადგურეს საუდის არაბეთის არანაკლებ 20 ერთეული M1A2S Abarms. შედეგად – ერ-რიადი დღეს რუსული Т-90МС-ს შეძენის შესაძლებლობას განიხილავს.

გერმანული ტანკი Leopard 2 ასევე ითვლებოდა მსოფლიოში საუკეთესოდ, ვიდრე სირიაში თურქეთის ჯარის შემადგენლობაში არ აღმოჩნდა. ეს იყო სრული კრახი: ბრძოლის ველზე დარჩა მოგლეჯილი „ციფრული გუმბათები“ და ნაფლეთებად ქცეული კორპუსები. „ისლამური სახელმწიფოს“ ბოევიკებმა პატარა ქალაქ ელ-ბაბისთვის ბრძოლისას 10 ერთეული Leopard 2A4 გაანადგურეს. სხვათა შორის, საბჭოთა წარმოების „ფაგოტისა“ და „კონკურსის“ მეშვეობით.

მსოფლიოს წამყვანი ქვეყნების ჯავშანსატანკო ტექნოლოგიების ბრძოლა გრძელდება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

33
ძველი წიგნები და ღამის ნათურა საწერ მაგიდაზე

ამბავი ქართველი უფლისწულის სასწაულებრივი განკურნებისა: სხვაობა ქართულ და სომხურ ვერსიებში

65
(განახლებულია 18:39 01.07.2020)
1235 წლიდან საქართველოში მონღოლები გაბატონდნენ, რომელთა თარეშმაც ჩვენს ქვეყანას კიდევ ერთი უბედურება მოუტანა: მათ სხვადასხვა ინფექციური დააავადები — შავი ჭირი, დიზენტერია, ტიფი, ყვავილი და მრავალი სხვა გაავრცელეს.

XIII საუკუნის 60-იან წლებში ამიერკავკასიაში ეპიდემიური დაავადებების მთავარი კერა გახლდათ სიბა, საიდანაც ხდებოდა ინფექციის მთელ რეგიონზე გავრცელება.

საქართველო სასაზღვრო ზოლში აღმოჩნდა და ორ მონღოლურ სახელმწიფოს — „ოქროს ურდოსა“ და ილხანთა სახელმწიფოს შორის წარმოებული ბრძოლების ასპარეზად იქცა. ილხანებმა ქართველებს სიბაზე დგომა დაავალეს. სიბა თავდაცვით ზღუდეს ნიშნავს, სადაც ქართველთა და მონღოლთა ჯარი მუდმივად იყო დაბანაკებული და „ოქროს ურდოს“ დიდი იმპერიის შემოსევებს აკავებდა.

სიბაზე ათასი ჯურის ხალხი ირეოდა — ქართველები, სომხები, მონღოლები, ყივჩაღები, შირვანელები, განძელები და ა.შ. უზარმაზარი ლაშქრის საველე პირობებში ხანგრძლივად ყოფნა ჰიგიენის დაცვის საშუალებას არ იძლეოდა. მით უმეტეს, მონღოლები მომთაბარე ცხოვრებას ეწეოდნენ და დიდად არც ზრუნავდნენ ამაზე. ასეთი ვითარება ნოყიერ ნიადაგს ქმნიდა გადამდებ დაავადებათა და ეპიდემიათა გასავრცელებლად.  

ულმობელი სენი ერთიანად მუსრავდა დიდსა თუ პატარას, დიდგვაროვანსა თუ „უგვაროს“. საფრთხე საქართველოს სამეფო კარსაც დაემუქრა. ვინაიდან ქართველთა მეფე დავით ულუ მონღოლთა ქვეშევრდომი იყო, ვალდებული გახლდათ ყოველ წელიწადს, შემოდგომიდან გაზაფხულამდე სიბაზე მდგარიყო თავის ერთგულ მოლაშქრეებთან ერთად. სწორედ იქ დასნეულდნენ მეფე დავით ულუ და ძე მისი. ამაზე სომხური და ქართული წყაროები გვაწვდიან ინფორმაციას.

XVII საუკუნეში მოღვაწე სომეხი მემატიანე ზაქარია ქანაქერცი „ქრონიკაში“ წერს:

„...სწორედ იმ ხანად ქართველი მეფის ძეს შეეყარა ავი სნეულება კანისა და ვერ განკურნეს იგი. მაშინ უამბეს მეფეს: „არის შენს სამეფოში, კარბის ოლქში, ერთი მონასტერი, რომელსაც ოვანავანქი ჰქვია და იქ განისვენებს ნეშტი წმინდა გიორგისა და თავს იყრიან კეთროვანნი და ხეიბარნი და იკურნებიან წმინდა გიორგის წყალობით. მაშ გაგზავნე იქ შვილი შენი და განიკურნება ისიც“. ეს რომ მოისმინა, განიხარა მეფემ და შეუდგა სამზადისს, რათა გაეგზავნა თავისი შვილი ოვანავანქში, მაგრამ მეუღლე მეფისა გაჯიუტდა და არ ინება ეს საქმე. ამბობდა: ერთადერთი შვილი მყავს, ვაითუ დამეღუპოს და მერე მწარე სინანული მომიწევსო“.

მემატიანის თქმით, დაიბნა მეფე, აღარ იცოდა როგორ მოქცეულიყო და გადაწყვიტა, ხელქვეითები გაეგზავნა წმიდა გიორგის ნეშტის ჩამოსატანად. ამოარჩიეს „გონიერი კაცნი“, უხვად გაატანეს ძღვენი და წერილი, აღსავსე ვედრებითა და მუქარითაც.

წარგზავნილები ოვანავანქის ეპისკოპოსთან და კარბის წარჩინებულებთან ჩავიდნენ და მეფის ბრძანება წარუდგინეს. მაგრამ კარბის წარჩინებულებმა არაფრად ჩააგდეს მეფის შემონათვალი.

ელჩებმა აღარ იცოდნენ, რა ექნათ და მალემსრბოლი აფრინეს მეფესთან — ამბავი ამცნეს. მაშინ მეფემ შეკრიბა მრავალი აზნაურის შვილი და გაგზავნა ისინი მძევლებად. ამ ყმაწვილთა შესახებ ზოგი ამბობდა, ოცდაათნი იყვნენო, ზოგიც ამტკიცებდა — ორმოცნიო. ზოგი ამას ამბობდა და ზოგი იმას, მაგრამ სინამდვილეში სულ თორმეტნი იყვნენ.  

ოვანავანქის ბერებმა ამ ყმაწვილების სანაცვლოდ წმიდა გიორგის ნეშტი გაამზადეს გასატანებლად, მისგან მხოლოდ კბილთა ნაწილი და სისხლი დაიტოვეს. ნეშტს თან აახლეს ორი მონაზონი, ოთხი ხუცესი და რვა საერო პირი, აგრეთვე მეგობრული არზა. მაგრამ როდესაც მოაღწიეს ტფილისს, შეიტყვეს, რომ უფლისწული უკვე გარდაცვლილიყო. მათ წმიდანის ნეშტის უკან წაღება მოისურვეს, მაგრამ ქართველებმა ამაზე უარი უთხრეს, სანამ კაწარეთში მყოფ მეფეს არ ამცნობდნენ.

ზაქარია ქანაქერცი წერს, რომ სომეხმა წარმოგზავნილებმა მაშინ „თვითონვე ააშენეს ეკლესია და დაასვენეს იქ წმიდანის ძვლები. დაბრუნდა მეფე თბილისში და ნეშტის ჩამომტანთ არათუ განტევების ნება მისცა, არამედ ბრალიც კი დასდო, თქვენ მოკალით ჩემი შვილი, სწორედ თქვენ გამო მოკვდაო. საბოლოოდ უპატიოდ გამოუშვა ისინი, ხოლო ნეშტი წარგზავნა კაწარეთს, რომელსაც ამჟამად ჰქვია ჩხარი და დღესაც იქ განისვენებს ნეშტი...“

ამ შემთხვევას ქართული წყაროები სულ სხვაგვარად აღწერს. ქართველი ჟამთააღმწერელი მოგვითხრობს, რომ ერთხელაც ულუ-დავითის პირმშოს გიორგი ბატონიშვილს შეჰყრია „სალმობა მუცლისა“. სნეულება დიდხანს გაგრძელებულა, ბატონიშვილი სიკვდილის პირად ყოფილა უკვე, როცა დავით-ულუსთვის მოუხსენებიათ, დმანისის ღვთისმშობლის ხატს იშვიათი ძალა აქვს სნეულთა განსაკურნადო. და მეფე თავად წასულა დმანისიდან სასწაულმოქმედი ხატის ჩამოსაბრძანებლად.

ჟამთააღმწერლის თქმით:

„ანაზდად მეფის პირმშო ძეს გიორგის მუცლის სნეულება დაეცა და ისე მძაფრად მოსწყდა, რომ მკვდარივით იწვა სარეცელზე და ძლივსღა სუნთქავდა და როცა ამ მწუხარებასა და უიმედობაში იყო მეფეცა და ყველა მკვიდრიც საქართველოისა, მეფეს დმანისის ღვთისმშობელი გაახსენდა და უმალ წავიდა იქ. მაშინ ყველანი ფეხშიშველნი მოჰყვებოდნენ მეფეს და მხურვალე ცრემლებით ევედრებოდნენ ყოვლაწმინდა ღვთისმშობელს მეოხი ყოფილიყო თავისი ძის წინაშე და განეკურნა მეფისწული. ღვთის დედამაც შეისმინა მათი ვედრება და როგორც კი სნეული წმინდა ხატს მიამთხვიეს. უმალ გაახილა თვალი და სრულიად უვნებელი წამოჯდა, თითქოს არც ყოფილა მძიმედ სნეულიო. ამის ხილვაზე დიდად განკვირდნენ მეფეცა და ყველა მისი თანმხლებიც და ერთხმად განადიდეს ყოვლაწმინდა ღვთისმშობელი და ღმერთი“.

ამ ორი წყაროს შედარებისას ისტორიკოსები თანხმდებიან, რომ XIV საუკუნის პირველ ნახევარში მოღვაწე ქართველი ჟამთააღმწერლის ცნობები უფრო სანდოა, ვიდრე ოთხი საუკუნის დაგვიანებით მოღვაწე სომეხი მემატიანისა, რომელიც ამბავს, სავარაუდოდ, საკუთარი ინტერპრეტაციით გადმოგვცემს.

საინტერესოა, როგორ უნდა აღმოჩენილიყო წმიდა გიორგის ნეშტი სომხეთში? ვარაპეტ არაქელის მიხედვით, მოწამეობრივი სიკვდილით აღსრულებული წმიდა გიორგის ნეშტი ერთხანს კაპადოკიაში ინახებოდა. შემდეგ კი, IV საუკუნეში მოღვაწე სომეხთა კათალიკოს ნერსეს დიდის ბრძანებით, ის ოვანავანქში გადაასვენეს. ანისის სამეფოს გაუქმების შემდეგ შირაქი და კარბის ოლქი ჯერ ბიზანტიის კუთვნილება გახდა, XII საუკუნის ბოლოს კი საქართველოს შემადგენლობაში შევიდა და, შესაბამისად, წმიდა გიორგის ნეშტიც ქართველთა მეფის ხელში აღმოჩნდა.

წმინდა გიორგის ნაწილების საქართველოში არსებობას ადასტურებს XVII საუკუნის ცნობილი ფრანგი მოგზაური შარდენიც. ის თავის ნაშრომში „მოგზაურობა სპარსეთსა და აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნებში“ ჩამოთვლის თბილისის სომხურ ეკლესიებს, რომელთა შორის არის დასახელებული მოგნაის ეკლესია.

ავტორი განმარტავს, რომ „მოგნაი“ ერევანთან ახლოს მდებარე ერთ სოფელს (მოღნა) ერქვა, სადაც დიდი ხნის წინ წმიდა გიორგის თავის ქალა ინახებოდა. შემდგომში მისი ერთი ნაწილი ხსენებულ ტფილისურ ეკლესიაში გადმოუსვენებიათ და ამიტომაც უწოდებიათ მისთვის იმ სოფლის სახელი.

რაც შეეხება ქართველთა მეფე დავით-ულუს, ისიც დასნეულებულა „სალმობითა მუცლისათა“. მეფე მარტყოფის ხატს ხლებია და საკაცეზე უღონოდ მწოლი შევედრებია მას განკურნებას. მარტყოფის ხატსაც სასწაული მოუხდენია და განკურნებული მეფე მშვიდობით დაბრუნებულა ტფილისს.

დაახლოებით 1268 წელს 18 წლის ბატონიშვილი გიორგი ისევ დასნეულებულა და „მისვე სისხლისა მდინარეებისაგან აღსრულდა“. ამ დროს მეფე სიბაზე ყოფილა წასული.

ცხედარი უდროოდ გარდაცვლილი ბატონიშვილისა დაუსვენებიათ სიონის ტაძარში და მეფის დაბრუნებას დალოდებიან. ჟამთააღმწერელს ძალზე ემოციურად აქვს აღწერილი მეფის ჩამოსვლა და სასახლეში მისვლა, სადაც თურმე „შავით მოსილნი“ ვეზირნი ემალებოდნენ. როგორც კი ბატონიშვილის სიკვდილი მოუხსენებიათ, გული შეღონებია მრავალ ჭირგადახდილსა და ომებში გამობრძმედილ მეფეს:

„სალმობიერითა გოდებდა და სიკვდილსა აღირჩევდა თავისა თვისისა, რაჟამს იხილა აღყვავებული და შუენიერი გუამი ძისა მისისა გიორგისი მკუდრად, უფერულად მდებარე, რომელსა იგლოვდა ერი“.

საყვარელი ვაჟის სიკვდილის შემდეგ მეფე დაუძლურდა და ავადმყოფობამ დარია ხელი. მიუხედავად ამისა, 1270 წელს თავის ჯარით მაინც გაჰყოლია აბაღა-ყაენს სიბაზე. ზაფხულის დადგომისთანავე სამშობლოსკენ წასულს ისევ მორევია „სალმობა მუცლისა“. მკურნალებს ვერაფერი გაუწყვიათ. მეფეს კვლავ გახსენებია მარტყოფის სასწაულმოქმედი ხატი, მაგრამ ამჯერად ვეღარც მას განუკურნავს სასიკვდილოდ განწირული...

65
თემები:
იცით თუ არა, რომ...
გოგონა აყვავებული ხის ტოტებში

რატომ უნდა შეარჩიოთ კოსმეტიკური საშუალებები ორსულების და ბავშვებისთვის ფრთხილად

0
(განახლებულია 12:12 02.07.2020)
თითქოს ჩვეულებრივი ამბავია -  ხშირად დაჰყავთ დედებს გამოპრანჭული პატარა გოგონები, ლამაზი სამოსით, პაწაწინა ტუჩებზე პომადით, შეღებილი თმით და ფრხილებზე ათასფერი ლაქით. მოინდომა პატარამ და უფროსებმაც მარტივად აუსრულეს სურვილი.

იცით, რამდენ ქიმიურ „აგენტს“ ეხებიან პატარები ყოველდღიურად? გსმენიათ რამე პარაბენების, ფტალატების, ფენოლების მავნე ზემოქმედების შესახებ ორგანიზმზე? რას ნიშნავს ყოველივე ეს, რა გავლენას ახდენს ის ბავშვის ჯანმრთელობაზე, ამ ყველაფრის შესახებ „ავერსის“ კლინიკის პედიატრიული სამსახურის უფროსი, ბლოგერი თამარ ობგაიძე საუბრობს.

თამარ ობგაიძე
თამარ ობგაიძე

- რა გზით შეიძლება ეს მავნე ნივთიერებები მოქმედებდეს ბავშვის ზრდასა და ჯანმრთელობაზე?

- უკანასკნელ ათწლეულებში მეცნიერებმა შენიშნეს, რომ დაჩქარდა არა მარტო ბავშვის ზრდის ტემპი, რასაც აქსელერაცია ეწოდება, არამედ სექსობრივი მომწიფებაც უფრო ადრე დგება, ვიდრე გასულ საუკუნეში. ყველა დედამ იცის, მენსტრუაციის დადგომის შემდეგ გოგონას სიმაღლეში ზრდა ნელდება, ნაადრევი სქესობრივი მომწიფება ხშირად კავშირშია წონის მატებასთან, მომდევნო ეტაპებზე კი ძუძუს და საკვერცხის დაავადებების განვითარების მაღალ რისკთან.

- სად იმალებიან მავნე ქიმიკატები?

- პარაბენები კონსერვანტებია, რომელბიც ზრდიან კოსმეტიკური საშუალებების ვარგისიანობის ვადას. ამიტომ მათ ხშირად შეხვდებით შამპუნებში, დასაბან გელებში, სხვადასხვა კოსმეტიკურ საშუალების შემადგენლობაში.

ფტალატებს სუნამოებში, დეოდორანტებში, შამპუნებში, ფრჩხილის ლაქებში და კოსმეტიკურ საშუალებებში იპოვით. ამ მავნე ნივთიერებებს ზოგიერთი პლასტმასაც შეიცავს, ამიტომ, როცა საქმე ბავშვთა კვებისათვის საჭირო ჭურჭელს ეხება, განსკუთრებულად ფრთხილად უნდა ვიყოთ.

ფენოლები, მათ შორის ტრიკლოზანი, ანტიბაქტერიული საპნების და კბილის პასტის შემადგენლობაშია. ცნობისათვის, აშშ წამლისა და სურსათის სააგენტო ტრიკლოზანის შემცველი პირადი ჰიგიენის საშუალებების მოხმარებას რეკომენდაციას არ უწევს. ფენოლები შედის პომადებში, თმის ლაქებში, კანის ლოსიონებში და ზრდის ამ საშუალებათა მოქმედების ვადას.

რაც შეეხება ლაურილ სულფატს, რომელიც ასაქაფებელი ნივთიერებაა და შედის ბევრი საპნის, შანპუნის, ტანის გელის შემადგენლობაში, აშშ წამლისა და სურსათის სააგენტო მას არ განიხილავს, როგორც კანცეროგენს, თუმცა ამ ნივთიერებას შეუძლია კანის გაღიზიანება და უმჯობესია, თუ ჩვილების შამპუნებსა და ტანის გელებში არ იქნება.

- რა შეუძლიათ ქიმიკატებს?

- ის, რომ ეს მავნე ნივთიერებები პირდაპირ კავშირშია სიმსივნური დაავადებების განვითარების რისკთან, საყოველთაოდ ცნობილია.

- შეუძლიათ თუ არა მათ ზემოქმედება ადამიანის რეპროდუქციულ სისტემაზე?

- როგორც ჩანს, დიახ! ამ მავნე ნივთიერებებს აქვთ უნარი, ზემოქმედება მოახდინონ ბავშვის ენოკრინულ სისტემაზე, მათ აქვთ ესტროგენების (ქალის სასაქესო ჰორმონების) მსგავსი მოქმედება და ამიტომ ნაადრევი სქესობრივი მომწიფებაც დგება.

რაც შეეხებათ ვაჟებს, მეცნიერებმა ასეთი კორელაცია ვერ აღმოჩინეს - როგორც ჩანს, მამაკაცის სასაქესო ჰორმონების- ანდროგენებისმაგვარი მოქმედება მათ არ აქვთ და ამ გზით არ მოქმედებენ ვაჟების რეპროდუქციულ სისტემაზე.

საყურადღებოა, რომ ბავშვის განვითარების მანძილზე არსებობს რამდენიმე კრიტიკული პერიოდი, როცა მავნე ფაქტორების ზემოქმედება განსაკუთრებულად აისახება მის ორგანიზმზე, მათ შორის მუცლადყოფნის და ადრეული განვითარების პერიოდებში.

- რა შეიძლება გავაკეთოთ?

- შეძლებისდაგვარად, ეცადეთ, გამოიყენეთ ბიოპროდუქტები. შეზღუდეთ პლასტმასის კონტეინერების გამოყენება საკვების მოსამზადებლად და შესანახად. ბავშვის ჭურჭლის შერჩევისას უპირატებოსობა უსაფრთხო პროდუქციას უნდა მიენიჭოს ხარისხის შესაბამისობის სერტიფიკატით. ასეთ პროდუქციას წამყვანი მწარმოებლები გვთავაზობენ.

კოსმეტიკური საშუალებების შეძენისას ყურადღებით წაიკითხეთ მისი შემადგენლობა და ისეთი შეარჩიეთ, რომელიც არ შეიცვას პარაბენებს, ფტალატებს და ფენოლებს. შეზღუდეთ პირადი ჰიგიენის ისეთი საშუალებების გამოყენება, რომლებიც ტრიკლოზანს შეიცავენ (საპნები, კბილის პასტები). გახსოვდეთ, ხელზე მიკრობების განადგურებისათვის სრულიად საკმარისია ხელის ჩვეულებრივი საპნითა და წყლით დაბანა.

და, ბოლოს, არ არის აუცილებელი თქვენი პატარა პრანჭია აუცილებლად პარაბენგაჟღენთილი მაკიაჟით, ფრხჩხილის ლაქით და შეღებილი თმით წარუდგინოთ სამყაროს, ის ხომ ისედაც ძალიან ლამაზი და საყვარელია.

 

0