ქვიშის საათი

აღზევებული მდაბიო: ამბავი ქვეყნის ერთგული და ავ ენას შეწირული მესტუმრე ჯიქურისა

754
(განახლებულია 16:37 03.02.2020)
შუა საუკუნეების საქართველოში მკაცრად იყო განსაზღვრული იერარქია — არადიდგვაროვანი და შემთხვევითი პირების სამეფო კარზე აღზევება მინიმუმადე იყო დაყვანილი.

მაგრამ მონღოლთა ბატონობის პერიოდში ეს წესი მოიშალა და არაერთ უგვარო, მაგრამ ნიჭიერ და მოხერხებულ პოლიტიკოსს მიეცა დაწინაურების შანსი. 

ერთ-ერთი ასეთი გახლდათ დავით VII-ის (ულუს) სამეფო კარზე დაწინაურებული ვინმე მესტუმრე ჯიქური. სამწუხაროდ, მის შესახებ ბევრი არაფერი ვიცით. არც ის არის ცნობილი, ჯიქური სახელია თუ გვარი. მაგრამ გონიერი და ენერგიული მმართველი რომ იყო, ამაზე არავინ კამათობს. 

მესტუმრეს სახელო (თანამდებობა) მეორეხარისხოვანი იყო. ქართული სამართლით, მესტუმრე მანდატურთუხუცესის ხელქვეით მოხელედ მიიჩნეოდა. მაგრამ ჯიქურმა იმდენს მიაღწია, რომ გავლენით არა მარტო მანდატურთუხუცესზე მაღლა დადგა, არამედ მწიგნობართუხუცესი, ამირსპასალარი და ათაბაგიც უკან მოიტოვა და მეფის პირველ ვაზირად, ერთგვარ „რუხ კარდინალად“ იქცა.

ქვეყანაში განვითარებულმა პოლიტიკურმა კრიზისმა, ბუნებრივია, ბიძგიც მისცა მესტუმრე ჯიქურის დაწინაურებას. გარკვეულ მიზეზთა გამო დავით ულუ იძულებული გახდა, ოქროს ურდოში სწვეოდა ბათო ყაენს. ამ დროს სამეფოში რეალური ხელისუფალი მისი მეუღლე ჯიგდა ხათუნი იყო, რომელთანაც მესტუმრე ჯიქური საკმაოდ დაახლოებული იყო. ფაქტობრივად, სწორედ მისი წყალობით იქცა იგი საქართველოს მმართველად. 

ირანის პრინცესას მხსნელი ქართველი მაშველი: ამბავი მემედ ბედიასი

ჯიგდა-ხათუნი, მართალია, წარმოშობით მონღოლი იყო, მაგრამ ქართველთა გულის მოსაგებად მართლმადიდებლად მოინათლა და თამარი დაირქვა. სამწუხაროდ, ამბიციების მიუხედავად, მას არ აღმოაჩნდა ქვეყნის მართვა-გამგეობისთვის საჭირო უნარ-თვისებები, რასაც თავადაც კარგად ხვდებოდა. ამიტომაც აღაზევა სამეფო კარზე მესტუმრე ჯიქური და ქვეყანას მისი მეშვეობით მართავდა.

ჯიქური ძალზე მარჯვე და გონიერი ვაზირი გამოდგა. მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ რამდენიმე წელი იყო პირველი ვაზირი, მაინც მოასწრო საქართველოსთვის ბევრი სასიკეთო ღონისძიების გატარება. 

მონღოლთა ბატონობის დროს ქვეყანა „ქვაბ-ავაზაკებით“ გაივსო. ისინი ძარცვავდნენ ყველას, ვისაც მისწვდებოდნენ — მდიდარსაც და უქონელსაც. ღარიბ გლეხებს მარჩენალ ცხვარ-ძროხასაც კი სტაცებდნენ. მესტუმრე ჯიქურის სასახელოდ უნდა ითქვას, რომ სასტიკი მეთოდებით დაამყარა წესრიგი და აღგავა ქურდთა და ყაჩაღთა თარეში ქვეყანაში. ამან მას უბრალო ხალხში სახელი და დიდება მოუტანა. 

ჟამთააღმწერელი საგანგებოდ აღნიშნავს:

„სრულიად სამეფოსა შინა მპარავი და ავაზაკი არ იპოვებოდა და თუ სადა გაჩნდის, ძელსა ჩამოჰკიდიან“. 
  • განდგომილ მთიელთა დამორჩილება

მონღოლთა ბატონობის დროს შესუსტდა საქართველოს მეფის ხელისუფლების გავლენა მთიელებზე. მართალია, ფხოველები უკვე გაქრისტიანებულები იყვნენ — ზოგი ნებით და ზოგიც იარაღის ძალით, მაგრამ წარმართობა მთაში მაინც მყარად ფესვგადგმული რჩებოდა. მთიელთა გარკვეული ნაწილი ისევ კერპებს ეთაყვანებოდა. ივანე ათაბაგმა დიდი ლაშქრობაც მოაწყო ფხოვში მათ გასაქრისტიანებლად, მაგრამ საკმარისი იყო, მეფის ხელისუფლება დასუსტებულიყო, რომ მთიელთა ნაწილი ისევ წარმართობას დაბრუნებოდა და ბათო ყაენის კარზე წასულ დავით ულუს აჯანყებოდა.

მესტუმრე ჯიქურმა კი ფხოვი ცეცხლითა და მახვილით დალაშქრა და ხელახლა განათლა ქრისტეს სჯულისგან განმდგარნი.

როგორც ჟამთააღმწერელი წერს:

„ფხოელნი მოხარკე ყვნა, და მეჯორედ ყვნა კაცნი იგი მხეცისა ბუნებანი“.

ეს იმ დროს მართლაც დიდი საქმე იყო — მესტუმრემ მთა დააწყნარა და მეფის ძალაუფლება განამტკიცა. 

  • უომრად მოგვარებული საქმე 

მესტუმრე ჯიქურის სახელს მიეწერება კახეთის განდგომილი ერისთავის თორღვა პანკელის განეიტრალებაც.

დავით VII ულუს ბათო ყაენის კარზე საკმაოდ ხანგრძლივად მოუწია ყოფნა. კახეთის მმართველმა თორღვა პანკელმა იუკადრისა მონღოლ ჯიგდა-ხათუნისა და უგვარო მესტუმრე ჯიქურის დამორჩილება. თანაც ფიქრობდა, რომ მეფე აღარც დაბრუნდებოდა საქართველოში და კახეთის დასაკუთრება მოინდომა.

მაგრამ თორღვას მოლოდინი არ გამართლდა. დავით VII დაბრუნდა და პანკელს შეუთვალა, მასთან გამოცხადებულიყო. ერისთავმა ვერ გაბედა ხელმწიფესთან წვევა, რადგან კარგად იცოდა, ურჩობისთვის დაისჯებოდა. და ომი გარდაუვალი შეიქნა.

მართალია, დავით მეშვიდეს სოლიდური ჯარი ჰყავდა, მაგრამ თორღვასაც არანაკლები ძალა უმაგრებდა ზურგს. ამიტომ მეფემ კახეთის დალაშქვრაზე ხელი აიღო და ამ პრობლემის მოგვარება ჯიქურს მიანდო. და მანაც თავი არ შეირცხვინა.

მესტუმრემ პანკელს ერისთავი ბერი ხორნაბუჯელი მიუგზავნა და უვნებლობის ფიცი მისცა. მაგრამ კახეთიდან გამოსული თორღვა პანკელი დედოფალ ჯიგდა-ხათუნის ჩაგონებით შეიპყრეს და მეფის დაუკითხავად გადააგდეს კლდეკარის ციხის ქონგურიდან...

დასაგმობია? მაგრამ როცა სასწორის ერთ მხარეს ქვეყნის ერთიანობა და ძმათა შორის სისხლისმღვრელი ომი დევს, მეორეზე კი ყალბად გაცემული ფიცი, ალბათ ფლიდობასა და ტყუილზე არავინ იტყვის უარს.

აღმშენებლობა და ქველმოქმედება 

მესტუმრე ჯიქური აღმშენებლობითი სამუშაოებითაც საკმაოდ აქტიურად იყო დაკავებული. მემატიანე ხაზს უსვამს, რომ მიუხედავად დიდი გაჭირვებისა, პირველ ვაზირს საჭირო სახსრები მოუძიებია და ისნის სამეფო სასახლე აუშენებ-აღუდგენია.

გარდა ამისა, როგორც ჩანს, პირველ ვაზირს თავისი მდაბიო წარმომავლობა არ ავიწყდებოდა და ბევრს ზრუნავდა ღარიბ-ღატაკებსა და ქვრივ-ობლებზე. უპოვართა დასაპურებლად პირად სახსრებსაც გულუხვად ხარჯავდა თურმე, რადგან თავად შვილი არ ჰყავდა. ამან მოსახლეობის დაბალ ფენებში მესტუმრეს დიდი სიყვარული და პოპულარობა მოუტანა... 

სამაგიეროდ ვაზირი სასტიკად სძულდა არისტოკრატიას. სანამ მისი მფარველი ჯიგდა-ხათუნი ცოცხალი იყო, ვერაფერს უბედავდნენ, მაგრამ 1251 წლის შემდეგ, რაც მონღოლი დედოფალი გარდაიცვალა (არ გამორიცხავენ, რომ ის სასახლის კარის ინტრიგებს შეეწირა), მესტუმრე ჯიქურის ძალაუფლების მზეც ჩაესვენა.

დედოფლის სიკვდილის შემდეგ დავით ულუმ რაჭის ერისთავ კახაბერის ასული გვანცა შეირთო ცოლად. მესტუმრე ჯიქური მეფისა და მისი ოჯახისადმი დიდი ერთგულებით გამოირჩეოდა (ჟამთააღმწერელი მას ასეთი სიტყვებით ამკობს: „ერთგული მეფეთა, უმეტეს ყოველთა კაცთა”), მაგრამ ღვარძლიანმა ჭორმა და დედოფლის განწყობამ ამ ადამიანის ცხოვრება თავდაყირა დააყენა.

გახდა თუ არა დედოფალი, გვანცამ ავად დაუწყო ცქერა სასახლის კარზე განდიდებულ მესტუმრე ჯიქურს. ამით ისარგებლეს გააზნაურებული მდაბიოსგან შევიწროებულმა დიდგვაროვნებმა. სუმბათ ორბელმა ჯიქურს ცილი დასწამა, თითქოს ის ილხანელ მონღოლთა ყაენ ჰულაგუს მეფის სიმდიდრეზე საიდუმლო ცნობებს აწვდიდა. არადა, ვერაგი და ფლიდი სუმბათ ორბელი თავად იყო ქართველთა მეფის ორგული და დიდი მანგუ ყაენის „ენჩუ“ (ანუ ყმა, ხასა). ამის თაობაზე სათანადო იარლიყიც (ბრძანება) ჰქონდა მონღოლთა ყაენისგან მიღებული, რაც მის ხელშუხებლობას უზრუნველყოფდა. სამწუხაროდ, მალემრწმენმა მეფემ ასეთი კაცის დასმენა მაინც სრულ ჭეშმარიტებად მიიჩნია და... 

განრისხებულმა დავით მეშვიდემ საწრაფოდ ვაზირის მოყვანა ბრძანა. ღამით დაეცნენ თავზე ჯიქურს, სახლ-კარი დაუქციეს, ქონება დაიტაცეს, მერე კი მხრებგაკრული მიიყვანეს ისნის სასახლეში.

მეფე აივანზე იჯდა და მტკვარს გადასცქეროდა. არც კი გაუხედავს ერთგული და ამაგდარი ვაზირისკენ, ნიშანი მისცა და უმალვე კლდიდან გადაჩეხეს მესტუმრე.  

მეორე დილით ტფილისელებმა მტკვრის ნაპირებზე იპოვეს გვამი ერთ დროს ყველაზე გავლენიანი ადამიანისა. მეფის მრიხანებას შეწირულ, უშვილძიროდ გადაგებულ ჯიქურს ჭირისუფლობა ქალაქის ღარიბებმა, გლახაკებმა და ქვრივ-ობლებმა გაუწიეს — ყველამ, ვისაც სიცოცხლეში პატრონობდა აღზევებული მდაბიო. მათ მეფეს მოციქული მიუგზავნეს და ჯიქურის გვამის დატირება-დაკრძალვის ნებართვა სთხოვეს. მეფემ დასტური მისცა.

მემატიანე წერს, „მრავალითა გოდებითა წარიღეს ჯიქურიო“.

მართლაც დიდის ამბით გააპატიოსნა მდაბიო ხალხმა უსამართლოდ შერისხული მფარველი გმირი, მრავალრიცხოვანმა სამგლოვიარო პროცესიამ წაასვენა მისი ცხედარი წმინდა ქალწულ ქრისტინას სახელობის ტაძარში და ეკლესიის ეზოში პატივით დაკრძალა...

 

754
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (382)
ვაქცინაცია

რამდენად საშიშია ვაქცინა: აშშ პასუხს ითხოვს, ევროპა მოგებას ითვლის

26
(განახლებულია 19:54 29.09.2020)
ვაქცინა AstraZeneca-ს პრობლემებში, რომელიც ერთობლივად შექმნეს იმავე სახელწოდების ბრიტანულ–შვედურმა ფარმაკოლოგიურმა კომპანიამ და ოქსფორდის უნივერსიტეტმა, ახალი ტალღა დაიწყო.

ირინა ალქსნისი

შეერთებულმა შტატებმა არა მარტო არ აღადგინა შინ ორიოდე კვირის წინ შეჩერებული კვლევები, არამედ წამყვანი ამერიკული მედია სულ უფრო ხშირად სვამს კითხვას პრეპარატის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით. ყველაზე ხმამაღლა ტელეარხი CNN გამოვიდა.

როგორც ცნობილია, AstraZeneca-ს კლინიკური კვლევები ორჯერ შეჩერდა — ივლისსა და სექტემბერში: ორ მოხალისეს ნევროლოგიური წარმოშობის უჩვეულო სიმპტომები გამოუვლინდა. თუმცა ვაქცინაციას არც ერთი შემთხვევა არ დააკავშირეს და ქვეყნების უმეტესობაში, დიდი ბრიტანეთის ჩათვლით, კვლევები გაგრძელდა.

მაგრამ ამერიკელი მეცნიერები და ჯანდაცვის სისტემის სპეციალისტები განსაკუთრებულად მოკირკიტეები აღმოჩნდნენ და გვერდითი მოვლენების შესახებ ანგარიშებში სერიოზული განსხვავებაც აღმოაჩინეს.

კომპანია AstraZeneca-მ ივლისის ინციდენტი გაფანტული სკლეროზის შემთხვევით ახსნა. სამაგიეროდ ოქსფორდის უნივერსიტეტის საიტზე ის „აუხსნელ ნევროლოგიურ სიმპტომებადაა“ ნახსენები.

სექტემბრის ინციდენტისას კომპანიამ საჯაროდ განაცხადა, რომ ქალ მოხალისეებს „აუხსნელი დაავადება“ გამოუვლინდათ. მაგრამ შიდა დოკუმენტაციაში ეს შემთხვევა განივ მიელიტადაა (იშვიათი ნევროლოგიური დაავადება) აღნიშნული.

შედეგად, ამერიკელები სვამენ აბსოლუტურად ლოგიკურ კითხვას მსგავსი განსხვავებების შესახებ. AstraZeneca უამისოდაც იღებდა სერიოზულ პრეტენზიებს ვაქცინაზე მუშაობის გამჭვირვალობასთან დაკავშირებით, ხოლო ამოტივტივებულმა წინააღმდეგობებმა დამატებით ჩამოშალეს ნდობა პრეპარატისა და მისი უსაფრთხოების მიმართ.

შესაძლოა AstraZeneca-ს უბრალოდ არ გაუმართლა და საქმე მართლაც დამთხვევებშია, რომლებიც არანაირად არ უკავშირდება ვაქცინას. მაგრამ ჯანსაღი აზრი თუნდაც ამ მომენტში სინათლის შეტანას მოითხოვს — და პატივი უნდა მივაგოთ ამერიკულ პასუხისმგებელ სამსახურებს, რომლებმაც თავი ქვიშაში არ ჩარგეს და თავის ქვეყანაში გამოცდები გაყინეს.

აქ უფრო მათი ევროპელი კოლეგების პოზიციაა გასაკვირი, რომლებმაც არჩიეს, არ შეენიშნათ მთელი ეს უცნაურობები და ტესტირების გაგრძელების ნებართვა გასცეს.

თუმცა ევროკავშირის ხელისუფლებისა და თავად კომპანიის უშფოთველობას ამ ფრიად საფრთხილო თემაზე, რომელიც დიდი უსიამოვნებებით იმუქრება, მარტივი ახსნა აქვს.  

ამ დღეებში საინფორმაციო სააგენტო Reuters-მა, ევროკავშირის ოფიციალურ წარმომადგენელზე დაყრდნობით განაცხადა, რომ AstraZeneca-მ ნაწილობრივი იმუნიტეტი მიიღო ევროკავშირთან სავაქცინო გარიგების ფარგლებში. შეთანხმება ჯერ კიდევ აგვისტოში დაიდო, მაგრამ მისი ზოგი დელიკატური დეტალი მხოლოდ ახლა გახმაურდა.

გარიგების არსი ისაა, რომ ფარმაკოლოგიური კომპანია ევროკავშირს პრეპარატს შედარებით დაბალ ფასში მიაწვდის, სამაგიეროდ კი არანაირ ფინანსურ პასუხისმგებლობას არ იტვირთავს (გარკვეულ ლიმიტს ზემოთ) გვერდითი ეფექტების გამო. გარიგების ზუსტი მასშტაბები არ საჯაროვდება, მაგრამ ცნობილია, რომ ევროპა AstraZeneca-ს 2,5 ევროს გადაუხდის ერთ დოზაში.

ფრანგულმა ფარმამწარმოებელმა Sanofi-მ, რომელიც თავის პრეპარატზე კონცერნ GlaxoSmithKline-თან ერთად მუშაობდა, ევროპას ის 10 ევროდ მიჰყიდა — და მისთვის იმუნიტეტი ჯერ არ მიუნიჭებიათ.

სხვათა შორის, ორივე კომპანიამ უკვე მიიღო აუნაზღაურებადი საავანსო გადახდები ევროკავშირისგან. AstraZeneca-ს შემთხვევაში ამ გადახდამ 336 მლნ ევრო შეადგინა 400 მლნ დოზის უზრუნვესაყოფად, ხოლო Sanofi-ს შემთხვევაში — 324 მლნ ევრო 300 მლნ დოზისთვის.

ამგვარად, თუ მომავალი მასობრივი ვაქცინაციის პროცესში უცბად გაირკვევა, რომ AstraZeneca-ს პრეპარატი მართლაც ბევრ შემთხვევაში აყენებს ზიანს ადამიანის ორგანიზმს, კომპანიისთვის ამას არანაირი საბედისწერო შედეგები არ მოჰყვება. დაზარალებულებს კომპენსაციებს ეროვნული მთავრობები გადაუხდიან, უფრო ზუსტად კი, შესაბამისი ქვეყნების გადასახადების გადამხდელები.

ასევე შეუძლებელია შთაბეჭდილებას არ ახდენდეს ევროპული ისტებლიშმენტის ფსონი ორ ვაქცინაზე. გასაგებია, რომ ეს სოციალური და პოლიტიკური მანიპულაციებისთვის უამრავ შესაძლებლობას იძლევა. სანტერესო იქნებოდა გვენახა, ევროკავშირის რომელი ქვეყნები რომელ პრეპარატს მიიღებენ, ან როგორ გაანაწილებენ ისინი თავად ქვეყნებს შიგნით ვაქცინას რაიონების კეთილდღეობისა თუ ადამიანთა საზოგადოებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით.

რაღაც მკარნახობს, რომ რჩეული ევროპელებისთვის, რომელთა ჯანმრთელობაც არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება დადგეს საეჭვო მედიკამენტების დარტყმის ქვეშ, ყოველთვის მოიძებნება Sanofi-ს პრეპარატი, რომელზე გარანტიის გაცემაც ფრანგულ კომპანიას თავად მოუწევს. შესაბამისად, მისი უსაფრთხოებისა და ეფექტურობისადმი რწმენა ბევრად მაღალია.

ამ ფონზე ლამის ეგზოტიკად მოჩანს რუსული რეალობები, სადაც ბევრი ცნობილი და მაღალჩინოსანი მოქალაქე გახდა ადგილობრივი ვაქცინის გამოცდების მონაწილე. მსოფლიო მასმედია კი კიდეც ირწმუნებოდა, რუსული ელიტის წარმომადგენლები ბევრი თვით ადრეც იცრებოდნენ გამოუცდელი პრეპარატითო. როგორ შეესაბამება ეს მათსავე თავდასხმებს „სპუტნიკ-V“-ზე, ეს მხოლოდ შეიძლება ვივარაუდოთ.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

26
ვითარება ყარაბაღში

მოსაზრება: გამწვავება ყარაბაღში როგორც რუსეთის კავკასიის ომში ჩათრევის მცდელობა

62
(განახლებულია 17:30 29.09.2020)
მთიან ყარაბაღში შეიარაღებული დაპირისპირების გამწვავებას, ბაქოსა და ერევნის მრავალწლიან სამხედრო–პოლიტიკურ უთანხმოებას დღეს მესამე ქვეყნები ავი მიზნების მისაღწევ ინსტრუმენტად იყენებენ.

იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ვიღაც რუსეთის კავკასიის დიდ ომში ჩათრევას ცდილობს — მისი ძალებისა და საშუალებების ბელარუსის, სირიის, „ჩრდილოეთის ნაკადი-2“-ის და გეოპოლიტიკური დაპირისპირების სხვა წერტილებიდან გადასართველად. კონფლიქტის უშუალო მონაწილეები — ბაქო და ერევანი, შეგნებულად თუ იძულებით, „დარტყმის ქვეშ“ აყენებენ, არღვევენ დსთ-ისა და კოლექტიურ უსაფრთხოებაზე შეთანხმების ორგანიზაციის (CSTO) უსაფრთხოების სისტემას. არსებობს გეოპოლიტიკური რისკებიც, რომლებიც კავკასიაში ანგარებიანი ინტერესის მქონე დასავლური ქვეყნების „ძალების გარე პროექციას“ უკავშირდება.

მთიანი ყარაბაღის პრობლემა სამხედრო გზით ვერ იჭრება. დარეგულირების ამ პოსტულატს კონფლიქტის ორივე მხარე ეთანხმება — აზერბაიჯანი და სომხეთი (რომელიც არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ინტერესებს იცავს), და ეუთოს მინსკის ჯგუფიც რუსეთის, აშშ-ისა და საფრანგეთის მეთაურობით. მოლაპარაკებათა პროცესი ნელა და რთულად მიმდინარეობს, მაგრამ 27 სექტემბერს აქტიურ საბრძოლო მოქმედებებზე გადასვლის ობიექტური მიზეზები, მძიმე არტილერიის, ტანკების, სარაკეტო კომპლექსებისა და მოიერიშე ავიაციის გამოყენებით, მაინც არ არსებობდა.

სომხეთისა და აზერბაიჯანის სამხედრო უწყებების „შეჯიბრება“ მოწინააღმდეგის აფეთქებული ტანკების ვიდეოებისა და ორივე მხრიდან შემაშფოთებელი დანაკარგების პუბლიკაციის სფეროში რუსეთში გულწრფელ თანაგრძნობას იწვევს როგორც სომეხი, ისე აზერბაიჯანელი ხალხის მიმართ. საბრძოლო მოქმედებები ობიექტურად არ არის ხელსაყრელი კონფლიქტის არც ერთი მხარისთვის, და შემდგომი ესკალაციის შემთხვევაში შედეგები შესაძლოა ძალიან მოულოდნელი იყოს: უცხოელი მშვიდობისმყოფელების შეყვანა, ან, ყველაზე ნეგატიურ შემთხვევაში — ფართომასშტაბიანი ომი სამხრეთ კავკასიაში CSTO-ს ქვეყნებისა (უპირველესად, რუსეთის) და ნატოს მონაწილეობით (როგორც თურქეთი მიანიშნებს).

შერეული სომხურ–აზერბაიჯანული მოსახლეობის რეგიონში კონფლიქტი 1988 წლის თებერვალში დაიწყო, როცა მთიანი ყარაბაღის ოლქმა აზერბაიჯანის სსრ-დან გასვლის თაობაზე გამოაცხადა. პირველ ეტაპზე მშვიდობისმყოფელების როლს სსრკ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ჯარები ასრულებდა, რომლებიც სამი წლის განმავლობაში ახერხებდნენ აქტიური შეიარაღებული დაპირისპირების შეკავებას. საბჭოთა კავშირის დაშლისა და შსს-ს ჯარების გაყვანის შემდეგ ბრძოლები ახალი ძალით გაჩაღდა. 1994 წლისთვის აზერბაიჯანმა დაკარგა კონტროლი მთიანი ყარაბაღის დიდ ნაწილსა და მის მიმდებარე შვიდ რაიონზე. კონფლიქტის მშვიდობიანი დარეგულირების თაობაზე მოლაპარაკებები ეუთოს მინსკის ჯგუფის ფარგლებში 1992 წლიდან მიმდინარეობს. კონფლიქტი მთიან ყარაბაღში პერიოდულად მწვავდება.

კოორდინატთა ახალი სისტემა

მთიანი ყარაბაღის საომარი მოქმედებების თეატრიდან ურთიერთსაწინააღმდეგო ცნობები მოდის. აზერბაიჯანი და სომხეთი ერთმანეთს ესკალაციის წამოწყებაში ადანაშაულებენ. ორივე მხარე სათითაოდ აცხადებს, რომ მხოლოდ პასუხობს შეიარაღებულ პროვოკაციას. ამ ფონზე აზერბაიჯანში ნაწილობრივი მობილიზაცია გამოცხადდა. პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა სამხედრო მდგომარეობა გამოაცხადა მთელ რიგ რეგიონებსა და ქალაქებში. ერთი დღით ადრე სომხეთში გამოცხადდა საყოველთაო მობილიზაცია და საომარი მდგომარეობა.

აზერბაიჯანის ხელისუფლების მონაცემებით, 27 სექტემბერს სომხურმა ჯარებმა დატოვეს ე.წ. „უსაფრთხოების სარტყლის“ შვიდი სოფელი (საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანის სსრ-ის ეს ტერიტორია არ შედიოდა მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის სემადგენლობაში, სომხური ძალების კონტროლქვეშ ის 1990-იანების დასაწყისში აღმოჩნდა). 28 სექტემბერს არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის პრეზიდენტმა არაიკ არუთუნიანმა აღნიშნა: „ჩვენ დავკარგეთ პოზიციები, კიდევ დავკარგავთ, მაგრამ ბრძოლითვე მოვიპოვებთ პოზიციებს“.

პოზიციური ბრძოლები გრძელდება. ტოტალური უპირატესობა არც ერთ მხარეზე არ შეინიშნება.

ბაქო და ერევანი თანაბრად არიან მზად „ისტორიული სამართლიანობის აღსადგენად“ — დიდი სიმძლავრის ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემებისა და „ისკანდერების“, მოიერიშე ავიაციისა და დრონების გამოყენებით. საბრძოლო მოქმედებების თითოეულ დღეს ახალი მსხვერპლი და ნგრევა მოაქვს. შექმნილ ვითარებაში უკვე პრინციპული აღარ არის, პირველმა ვინ გახსნა ცეცხლი 27 სექტემბერს მძიმე არტილერიიდან და ტანკებიდან, ვინ წარმოაჩენს ბრძოლის ხელოვნების ოპერატიულობაში უპირატესობას. დღეს მთავარია ესკალაციის შეჩერება მთიანი ყარაბაღის საზღვარზე, მოლაპარაკებათა მაგიდასთან დაბრუნება, ადამიანების სიცოცხლის შენარჩუნება. არც სამოკავშირეო ვალდებულებები უნდა მიეცეს დავიწყებას.

თუ ბაქო და ერევანი თავს მოსკოვის მოკავშირეებად მიიჩნევენ, მათ უნდა გაითვალისწინონ რუსეთის პოზიცია, გააცნობიერონ ურთიერთდამოკიდებულების არსებული სისტემისა და ასევე რეგიონული უსაფრთხოების სისტემის ნგრევის შედეგები. უთანხმოების ურთულესი კომპლექსის, წონადი არგუმენტებისა და დაპირისპირებული მხარეების სიმართლის გათვალისწინებითაც კი რუსეთს არ ესაჭიროება ომი კავკასიაში. ქვეყნის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ მოუწოდა მხარეებს, „დაუყოვნებლივ შეწყვიტონ ცეცხლი“ მთიან ყარაბაღში.

ვვარაუდობ, რომ გონიერება გაიმარჯვებს და ფართომასშტაბიანი ომის უკიდურესობამდე არ დეგრადირდება. მით უმეტეს, რომ საერთაშორისო რეაქცია მთიან ყარაბაღში გამწვავებაზე მთლიანობაში კონსტრუქციულია. შეშფოთებას გამოთქვამენ და შუამავლის როლის შესარულებლად მზად არიან ევროკავშირის ქვეყნები, აშშ და ირანი. მოვლენების ძალისმიერი სცენარით განვითარებას მხოლოდ თურქეთის პრეზიდენტი ერდოღანი უჭერს მხარს, თუმცა უპირატესად სიტყვიერად. ანკარასაც აქვს დასაკარგი სამხრეთ კავკასიაში საშიშ თამაშში. სომხეთზე თავდასხმა გარდაუვლად გამოიწვევს კოლექტიური უსაფრთხოების შეთანხმების ორგანიზაციის პასუხს, ანუ ომს რუსეთთან (ეს კი არც კვიპროსია და არც საბერძნეთი). მაშ ვინაა ცხელი მოვლენების ძირითადი დამკვეთი და ბენეფიციარი? 

გამაოგნებელი გამჭრიახობა

მნიშვნელოვნად დაასწრო რა მოვლენებსა და მათზე ვაშინგტონის ოფიციალურ რეაქციას, აშშ-ის დიპლომატიურმა წარმომადგენლობებმა აზერბაიჯანსა და სომხეთში პარასკევს, 25 სექტემბერს თავიანთი მოქალაქეები დაძაბული ვითარების შესახებ გააფრთხილეს. აშშ-ის საელჩომ სომხეთში ურჩია ამერიკელებს, უარი ეთქვათ მთიან ყარაბაღსა და დილიჟანის ეროვნული პარკის ჩრდილოეთით განლაგებულ რეგიონებში ვიზიტზე — საქართველოს საზღვრებამდე. იმავე დღეს აშშ-ის საელჩომ აზერბაიჯანში მოუწოდა თავის მოქალაქეებს, არ გასულიყვნენ აფშერონის ნახევარკუნძულს იქით — „სომხეთ–აზერბაიჯანის საზღვარზე დაძაბულობის გამწვავების გამო“. შესაძლოა ეს უბრალო დამთხვევა კი არ იყოს, არამედ რთული სამხედრო–პოლიტიკური კომბინაციის შედეგი.

აშშ-ის სწრაფვას, დომინანტი იყოს რუსეთის საზღვებთან როგორც ეკონომიკურ, ისე სამხედრო სფეროში, სრულიად შეესაბამება საშუალო ინტენსივობის გეგმური შეიარაღებული კონფლიქტების სერია კავკასიასა და სხვა რეგიონებში. მათ არ ეცოდებათ დსთ-ის ქვეყნების მოსახლეობა, ხოლო რუსეთის რესურსები გარანტირებულად გადამისამართდება სამხედრო საფრთხის ლიკვიდაციისკენ. ანუ მოსკოვს ნაკლები ძალები და საშუალებები დარჩება ვაშინგტონთან კონკურენციისთვის მსოფლიოს სხვა ნაწილებში. მთიან ყარაბაღში გამწვავება აშკარად უქმნის პრობლემებს რუსეთს და სრულად შეესაბამება აშშ-ის ეროვნულ ინტერესებს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

62
თემები:
მთიან ყარაბაღში ვითარება გამწვავდა – შეიარაღებული შეტაკება 2020
გაეროს შენობა

„დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ ცეცხლი“ გაეროს უშიშროების საბჭო ყარაბაღთან დაკავშირებით

0
(განახლებულია 12:18 30.09.2020)
გაეროს უშიშროების საბჭომ კონფლიქტის მხარეებს მოუწოდა, დაუყოვნებლივ შეწყვიტონ ცეცხლი და მოლაპარაკებების მაგიდას დაუბრუნდნენ

თბილისი, 30 სექტემბერი – Sputnik. გაეროს უშიშროების საბჭოს თავმჯდომარე აბდუ აბარიმ შეშფოთება გამოთქვა კონფლიქტურ ზონა მთიან ყარაბაღში ფართომასშტაბიანი საომარი მოქმედებების გამო, იუწყება РИА Новости.

სესიაშვილი: საქართველომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს იარაღის ტრანზიტზე უარი უთხრა>>

პრობლემა გუშინ გაეროს უშიშროების საბჭოს წევრებმა განიხილეს და ამის შემდეგ განცხადება გააკეთეს.

„მათ (უშიშროების საბჭოს წევრებმა) უმკაცრესად დაგმეს ძალის გამოყენება და ადამიანების დაღუპვასთან დაკავშირებით მწუხარება გამოთქვეს“, – განაცხადა აბარიმ.

გაეროს უშიშროების საბჭომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს მოუწოდა, დაუყოვნებლივ შეწყვიტონ ცეცხლი და წინაპირობების გარეშე მიუსხდნენ მოლაპარაკებების მაგიდას. საბჭომ ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარეების ცენტრალურ როლს სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა.

კონფლიქტის გამწვავება

სომხეთისა და აზერბაიჯანის ხელისუფლებებმა, მთიან ყარაბაღში ვითარების გამწვავების შემდეგ, 27 სექტემბერს საომარი მდგომარეობა გამოაცხადეს. არაღიარებული რესპუბლიკის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ აზერბაიჯანმა არტილერია გამოიყენა მათ მიმართ და რომ არის მსხვერპლი მშვიდობიან მოსახლეობაში.

კონფლიქტის ესკალაციაში ერევანი და ბაქო ერთმანეთს ადანაშაულებენ. სომხეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ყარაბაღზე აზერბაიჯანმა „საჰაერო და სარაკეტო იერიში“ მიიტანა, ბაქოში კი ირწმუნებიან, რომ ცეცხლი სომეხმა სამხედროებმა გახსნეს.

რიგმა ქვეყნებმა და მათ შორის, საქართველომ და რუსეთმა მხარეებს თავშეკავებისკენ მოუწოდეს.

მთიანი ყარაბაღის გამო სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის კონფლიქტი 1988 წლის თებერვალში დაიწყო, როდესაც მთიანი ყარაბაღის ავტონომიამ აზერბაიჯანის სსრ-დან გასვლის თაობაზე განაცხადა. 1992-1994 წლებში აზერბაიჯანმა დაკარგა კონტროლი მთიან ყარაბაღზე და მის მიმდებარე შვიდ რაიონზე.

კონფლიქტის მშვიდობიანად მოგვარებისთვის მოლაპარაკებები 1992 წლიდან მიმდინარეობს ეუთოს მინსკის ჯგუფის ფარგლებში, რომელსაც სამი თანათავმჯდომარე ჰყავს – რუსეთი, აშშ და საფრანგეთი. აზერბაიჯანი მოითხოვს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენას, სომხეთი კი არაღიარებული რესპუბლიკის ინტერესებს იცავს, რადგან თავად ყარაბაღი მოლაპარაკებების მხარე არ არის.

0
თემები:
მთიან ყარაბაღში ვითარება გამწვავდა – შეიარაღებული შეტაკება 2020