ჯაჭვის პერანგი და ხმალი

სიკვდილთან ღიმილით შემყრელები: ქართული ისტორიები

719

ვანო სულორი

რომაელი ფილოსოფოსი და იმპერატორი მარკუს ავრელიუსი წერდა: „სიკვდილი ყველას გვიღიმის, მაგრამ მხოლოდ მამაცს შეუძლია გაუღიმოს მას საპასუხოდ“.

ქართველებს მრავლად გვყოლია ასეთი გმირები. სიკვდილთან ღიმილით შეყრა ლამის ძვალ-რბილში ჰქონდათ ჩვენს წინაპრებს გამჯდარი... 

***

ქისტების რისხვა იყო შატილელი ქურსიკა ჭინჭარაული. მომხდურს მარტო საკუთარ კარ-მიდამოს სიახლოვეს კი არა, სოფლის მისადგომებთანაც არ აჭაჭანებდა.

დიდი წყნა ჰქონდათ ქისტებს მის მიმართ, ამიტომ გადაწყვეტეს, მოეკლათ შატილელი ვაჟკაცი.

ერთხელაც სათიბში გასული ჭინჭარაული ქვაზე იჯდა და ცელს კვერავდა. ქისტები ზურგიდან მიეპარნენ და თოფი ესროლეს. ტყვია გრდემლს მოხვდა, ასხლტა და მიწაში ჩაერჭო. ქურსიკამ იფიქრა, გაქცევას აზრი არ აქვს, მაინც მომკლავენ, თანაც რომ გავიქცე, იტყვიან,  ხევსური შევაშინეთო. ამიტომ ადგილიდან არ განძრეულა, მშვიდად განაგრძო კვერვა.

გაოგნდნენ ქისტები. ესოდენი ვაჟკაცობა და უშიშრობა მანამდე, ეტყობა, არც სმენოდათ და არც ენახათ. ჭინჭარაულის უდრეკობამ დიდი პატივისცემა აღძრა მათში, თოფები მხარზე გაიდეს და უხმოდ გაეცალნენ იქაურობას. 

***

ალექსანდრე დიუმამ საქართველოში მოგზაურობის შთაბეჭდილებები წვრილად აღწერა წიგნში „კავკასია“.

ერთ-ერთ ეპიზოდში მწერალი ასეთ რამეს წერს:

„მძიმე ტკივილებით შეწუხებული ყმაწვილი საშინლად კვნესოდა. შეთი შვილს მიუახლოვდა, თოფს დაეყრდნო და შუბლშეკრულმა ჰკითხა:

— ვაჟკაცი გამიჩენია ქვეყანაზე თუ დედაკაცი?!

— ვაჟკაცი, მამაჩემო“ — მიუგო შვილმა.

— თუ ვაჟკაცი ხარ, მაშ, რა გაკვნესებს?!

დაჭრილი დადუმდა და ისე განუტევა სული, რომ ხმა აღარ ამოუღია“... 

***

სიკვდილის მიმართ უშიშრობით მარტო კაცები კი არა, ქართველი ქალებიც გამოირჩეოდნენ.

ძველი ისტორია მოგვითხრობს, რომ აღა მაჰმად-ხანისთვის საჩუქრად მშვენიერი ქართველი ტყვე ქალი მიუგვრიათ, რომელსაც ქმარი გააფთრებულს ბრძოლაში დაღუპვოდა, ძუძუმწოვარა ბავშვი კი მტარვალებს ქვაზე  დაენარცხებინათ და ისე მოეკლათ. დედისთვის არაფერი ევნოთ — ძალიან ლამაზი ყოფილა და მბრძანებელს მიართვეს საჩუქრად.

მრისხანე საჭურისმა კი ქალი ჯაფარ ბეგს მიჰყიდა. ახალმა პატრონმა მას მაჰმადიანობის მიღება მოსთხოვა და ჰარემში გამწესება დაუპირა.

გაუბედურებულმა ქალმა ჯაფარ-ბეგს ხელისგული გაუსინჯა და უთხრა: შენი ხელისგული მეუბნება, რომ ამაღამ საკუთარი ხანჯლით გიწერია სიკვდილიო.

მერე ხანჯალი მოსთხოვა, შევულოცავ და უვნებელი გახდები, სიკვდილი აღარ მოგეკარებაო.

მაჰმადიანებს სწამდათ, რომ ქართველმა ქალებმა იარაღის შელოცვა იცოდნენ. ჯაფარ-ბეგმაც ხანჯალი მოიხსნა და ქალს გადასცა. ქართველმა ტყვემ ჯერ ვითომ შეულოცა იარაღს, მერე კი ხანჯლის წვერი გულზე მიიდო და ჯაფარ-ბეგს უთხრა, ხანჯლის ტარს დაჰკარი და დარწმუნდები, რომ ვნება არ მომადგება, არ დავიჭრებიო.

ჯაფარმაც დაჰკრა და... ტყვე ქალი გულგანგმირული დაეცა მის ფერთხით...

 

719
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (381)
რუსული ვაქცინა

მოსაზრება: დიდი პოლიტიკის პატარა გეშეფტი

226
(განახლებულია 23:41 18.09.2020)
რუსეთის ლიდერობა კორონავირუსის ვაქცინის შექმნაში დასავლეთისთვის უბრალოდ უსიმოვნო სიურპრიზი კი არ გამოდგა, არამედ აღმაშფოთებელი გამოწვევა ― როგორც პოლიტიკური, ისე ფინანსური მოსაზრებებით.

ირინა ალქსნისი

ერთი მხრივ, ჩამორჩენილ ღრმად არადემოკრატიულ რუსეთს უბრალოდ არ აქვს მსგავსი გარღვევების უფლება რთულ სამეცნიერო და ტექნოლოგიურ მოწინავე სფეროებში.

მეორე მხრივ, ფსონზე იმდენად ასტრონომიული თანხა დევს, რომ მარტო იმაზე ფიქრიც კი, რომ მან შესაძლოა დასავლურ ფარმაცევტულ კონცერნებს გვერდი აუაროს, იქ მჟავიანობის აწევას იწვევს. თუნდაც ინდოეთისთვის 100 მილიონი დოზა ვაქცინის მიწოდების თაობაზე მოლაპარაკებები რად ღირს.

არაფერია გასაკვირი იმაში, რომ რუსეთი თავისი მეცნიერების მუშაობის დისკრედიტაციის მრავალრიცხოვან მცდელობებს წააწყდა: დიდი პოლიტიკა, დიდი ფული.

მაგრამ ზვიგენების გვერდით ყოველთვის მოიძებნება ადგილი პაწაწინა თევზებისთვის, რომლებიც რეგულარულად იღებენ ნასუფრალს.

სწორედ ასეთი ამბავი დაიწყო მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთ უძველეს და გავლენიან სამეცნიერო ჟურნალ The Lancet-ში „სპუტნიკ-V"-ს გამოცდის შედეგებზე პუბლიკაცია გამოქვეყნდა. სტატიას ელვისებურად მოჰყვა კრიტიკა.

ხმამაღალ ახალ ამბად იქცა მსოფლიო მასმედიით გავრცელებული ღია წერილი, რომელშიც ამერიკის ტემპლის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის პროფესორმა ენრიკო ბუჩიმ შიში გამოთქვა „რუსი მეცნიერების მიერ დაშვებული სავარაუდო შეცდომების“ გამო. მას 25-მდე დასავლელმა მეცნიერმა დაუჭირა მხარი.

The Lancet-მა რუს სწავლულებს მათთვის პასუხის გაცემა შესთავაზა, რაც გაკეთდა კიდეც. გამალეის ცენტრმა გამოცემას სრულფორმატიანი კლინიკური პროტოკოლი მიაწოდა რუსული ვაქცინის კვლევაზე. რუსეთის პირდაპირი ინვესტიციების ფონდის პრეზიდენტმა კირილ დმიტრიევმა გამოაქვეყნა მასალა, რომელშიც გაშლილად უპასუხა კრიტიკოსების ძირითად პრეტენზიებს და იმავდროულად ურჩია მათ, "საკუთარ თვალში მოეძებნათ დირე".

ამ შემთხვევაში პრობლემა მდგომარეობს არა მარტო წმიდა სამეცნიერო მატერიებში, რომლებზე კონცენტრაციაც მოახდინეს რუსმა მკვლევარებმა.  

საქმე ისაა, რომ თავად სკანდალური წერილის ავტორია მეტად შესამჩნევი პიროვნება. „ბი-ბი-სის“ მასალაში ენრიკო ბუჩი „ცრუ მეცნიერებასთან ცნობილ მებრძოლადაა“ მოხსენიებული. თუმცა უფრო მართებული იქნებოდა, მის დასახასიათებლად „მეცნიერ-ბიზნესმენი“ გამოყენებულიყო.

2016 წელს ბუჩიმ დააარსა კომპანია Resis Srl, რომელიც სამეცნიერო ნაშრომების ვერიფიკაციაზე, მათი კორექტულობისა და კეთილსინდისიერების შემოწმებაზე სპეციალიზდება.

ეს საკმაოდ მოდური თემაა თანამედროვე მეცნიერებაში. ბოლო წლებში ძალიან ხშირად იჭერენ მკვლევარებს შეცდომებზე, მათ შორის, საკმაოდ უხეშზე. საუბარი მაინცდამაინც თაღლითობაზე ან ბოროტად გამოყენებაზე არ არის, ხშირად ადგილი აქვს უბრალოდ პატიოსან შეცდომას, რაც მხილების შემდეგ მაინც ურტყამს მეცნიერისა თუ მთელი სამეცნიერო ინსტიტუტების რეპუტაციას.

სწორედ ამგვარი პრობლემებისთვის თავის ასარიდებლად ავტორები და კვლევითი სტრუქტურები ხშირად მიმართავენ საკუთარი ტექსტების დამოუკიდებელ აუდიტს მათი პუბლიკაციის წინ. კერძოდ, ბუჩის კომპანია ამგვარი საქმისთვის დაიქირავა გერმანიის ფრიც ლიპმანის ინსტიტუტმა, რომლის გარშემოც ცოტა ხნის წინ ხმამაღალი სკანდალი აგორდა გამოქვეყნებულ მასალებში უგვანო შეცდომებისთვის. ამ ისტორიის შესახებ დაწვრილებით წერდა ერთი წლის წინ ჟურნალი Nature.

2019 წელს იგივე Nature-ში გამოქვეყნდა მასალა, რომელიც ბუჩის თანაავტორობით გამოსული სამეცნიერო ნაშრომის კეთილსინდისიერებას ეხებოდა. იქ პატიოსნად იყო მითითებული, რომ ენრიკო ბუჩის ინტერესთა კონფლიქტი ჰქონდა.

მარტივად რომ ვთქვათ, როდესაც კომერციული კომპანიის მფლობელი საჯაროდ გამოდის და საუბრობს საქმიანობაზე, რომელშიც ის სპეციალიზდება, ეს არსებითად მისი ფირმის რეკლამა ხდება. მაგრამ, რაღა თქმა უნდა, როცა საუბარია რუსული ვაქცინის „მხილებაზე“, მაშინ ამგვარი დეტალები სრულიად არ არის მნიშვნელოვანი.

დასავლეთმა ბუჩის ღია წერილი იმისთვის გამოიყენა, რომ კიდევ ერთი დარტყმა მიეყენებინა რუსული მიღწევისთვის იმ იმედით, რომ ჩაეშალა ან თუნდაც შეესუსტებინა მისი ლიდერობა. ხოლო თავად პროფესორმა ისეთი პიარი მიიღო, რომელზეც ვერც კი იოცნებებდა სხვა შემთხვევაში.

ეჭვი არ არის, რომ ეს მას ახალ და ძალიან მიმზიდველ კომერციულ კონტრაქტებს მოუტანს. მაგრამ ამას არანაირი კავშირი არ აქვს არც მედიცინასთან და არც ასობით ათასი ადამიანის სიცოცხლის გადარჩენასთან მთელ მსოფლიოში.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

226
სამშვილდის სიონი

გადამწვარი „შეუპოვარი“ და ბარიკადები დახოცილი მტრისგან: ფაქტები საქართველოს ისტორიიდან

126
(განახლებულია 13:51 18.09.2020)
საქართველოს უმდიდრეს და უძველეს ისტორიაში მრავლადაა საინტერესო ფაქტები, რომელთა შესახებ შესაძლოა ბევრს არც სმენია. ქვემოთ რამდენიმე მათგანს გაგაცნობთ.

1829 წელი იდგა. ახალციხის უმაღლეს მეჩეთზე ნახევარმთვარე აღმართულიყო ― ოსამალური მბრძანებლობის სიმბოლო, რომელსაც 40 ათასიანი გარნიზონი იცავდა. რუსეთის ფელდმარშალი ივან პასკევიჩი 9000-იანი რუსულ-ქართული ჯარით მიადგა ახალციხეს და კიოს მეჰმეთ-ფაშას  მისი დაცლა მოსთხოვა. სამართლიან მოთხოვნაზე თურქული ციხიონის მეთაურმა რუს ელჩებს დასცინა: ჯერ ციდან ჩამოხსენით მთვარე და მერე ― ახალციხის მეჩეთიდან ნახევარმთვარეო.

ქართველებმა და რუსებმა მთელი ძალებით შეუტიეს ქალაქს და 16 აგვისტოს აიღეს კიდეც. მერე კი ახალციხის მეჩეთის თავზე აღმართული ნახევარმთვარე ჩამოაგდეს და მასზე ჯვარი აღმართეს.

***

ანანურის ციხე-ქალაქში 1739 წელს საშინელი ტრაგედია დატრიალდა. შანშე ქსნის ერისთავი რუსეთში იყო წასული. არაგვის ერისთავმა კი მისი ცოლი ყიზილბაშებს მიჰგვარა. დაბრუნებულმა შანშემ ოჯახის შეურაცხმყოფელნი სასტიკად დასაჯა, საკუთარ ჯარს ლეკებიც დაუმატა და ანანურის ციხეს მიადგა, სადაც ერისთავი ბარძიმი ძმასთან ერთად იყო გამაგრებული.

მეციხოვნეებმა იმდენი ლეკი მოკლეს, რომ თავად ლეკები დახოცილი თანამოძმეებისაგან ბარიკადებს იკეთებდნენ. როცა ქსნის ერისთავი ვერაფერს გახდა, ხერხს მიმართა: წყალსადენის გადაჭრა, საიდანაც ციხე მარაგდებოდა. ციხეში მყოფებს წყლის გარეშე პაპანაქება ზაფხულში ძალიან გაუჭირდათ და იძულებელი გახდნენ, შანშე ერისთავს დანებებულიყვნენ. ბარძიმ ერისთავი ჩაბარდა, მაგრამ მისმა შვილმა უთრუთმა ფარ-ხმალი არ დაყარა ― ერთ-ერთ კოშკში გამაგრდა, რომელსაც „შეუპოვარს“ ეძახდნენ.

ქსნის ერისთავის ჯარმა მონასტერი ააოხრა და „შეუპოვარს“ ცეცხლი წაუკიდა. უთრუთთან ერთად იქ უამრავი ადამიანი იყო შეხიზნული და ისინიც გამოიწვნენ. მოგვიანებით მოსახლეობამ უზარმაზარი შვიდსართულიანი კოშკი ამოქოლა და დამწვართა სამარხად აქცია. მხოლოდ 200 წლის შემდეგ, 1939 წელს გახსნეს ეს კოშკი არქეოლოგებმა და საშინელი სურათი დახვდათ.  ნახანძრალი სავსე იყო მოზრდილებისა და ბავშვების დამწვარი ძვლებით, იარაღით და სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთით.

***

თითქმის 20 წელი ებრძოდა ლიპარიტ ბაღვაში გაერთიანებული საქართველოს მეფე ბაგრატ მეოთხეს, მაგრამ მასთან ბრძოლაში დამარცხდა და შვილთან ერთად ტყვედ ჩაუვარდა ბაგრატს. მიუხედავად ამისა, კლდეკარის ციხე არ აპირებდა დანებებას. ბაღვაშთა სახლთუხუცესი ანამორი აგრძელებდა ბრძოლას.

მეფის ბრძანებით ლიპარიტი და მისი ძე რატი ძელზე გასვეს. ლიპარიტი საკუთარ განსაცდელზე არ ფიქრობდა, თავის ერთადერთი ძის ბედი ანაღვლებდა და მეფეს შეუთვალა: ოღონდ რატი ძელიდან ჩამოხსენი, მე ბერად აღვეკვეცები და კლდეკარიც შენი იქნებაო. გარიგება შედგა, კლდეკარი უომრად დაემორჩილა მეფეს, ბაგრატმა ანამორი სიკვდილით დასაჯა, მაგრამ ლიპარიტსა და რატის სიცოცხლე შეუნარჩუნა.

ლიპრიტ ბაღვაში ბერი ანტონის სახელით ბერად ათონის მონასტერში აღვეკეთა, რატი კი ბიზანტიაში გაიქცა. მაგრამ, როცა მისი სახელოვანი მამა გარდაიცვალა საქართველოში ჩამოასვენა და კაცხის მონასტერში პატივით დაკრძალა.

  ***

V საუკუნეში მოღვაწე ქართველი თეოლოგი და ფილოსოფოსი, ქრისტიანული ნეოპლატონიზმის ფუძემდებელი - პეტრე იბერის (411 – 491 წწ.) სახელი ქართველებისათვის კარგაადაა ცნობილი, მაგრამ ბევრმა არ იცის, ის რომ ეს დიდი მოღვაწე იყო პირველი ქართველი, რომელმაც წმინდა მიწაზე დიდი „ქართული კოლონია“ შექმნა.

პეტრესა და მისი მოძღვრის იოანე ლაზის სახელთან არის დაკავშირებული პირველ ქართულ სასულიერო კერების დაარსება წმინდა მიწაზე (პალესტინა, სირია, ეგვიპტე). ამ ორი ჩვენი დიდი თანამემამულით დაიწყო ქართველ მღვდელმსახურთა ნაყოფიერ მოღვაწეობა სირია-პალესტინაში. მოგვიანებით მათმა საქმიანობამ ისეთი ფართო ხასიათი მიიღო, რომ უკვე თამარ მეფის ეპოქაში, კვიპროსში, სინას მთასა და წმინდა მიწაზე დაახლოებით 12 ქართული მონასტერი ფუნქციონირებდა.

***

 ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნის პირველ ნახევარში სამხრეთ და დასავლეთ საქართველო ქრისტეს რჯულზე მოაქცია ქრისტეს მოციქულებმა ანდრია პირველწოდებულმა და სიმონ კანანელმა „ადორკის მეფობისა მოვიდეს თორმეტთა წმიდათა წმიდათა მოციქულთაგანნი ანდრია და სიმონ კანანელი აფხაზეთს და ეგრისს. და მუნ  აღესრულა წმიდა სიმონ ქალაქსა ნიკოფსისა, საზღვარსა ბერძენთასა. ხოლო ანდრია მოიქცია მეგრელნი და წარვიდა გზასა კლარჯეთისასა..“

ეს რომ მეფე ადერკმა გაიგო, განრისხდა და ახალგაქრისტიანებულები ძალით ისევ წარმართობაზე მოაქცია; „იძულებით კუალად მოაქცივნა მეგრლნი; და დამალნეს ხატნი და ჯუარნი“.          

126
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (381)
მეტრო

თბილისის მეტრო მუშაობის ჩვეულ გრაფიკს უბრუნდება

0
(განახლებულია 09:23 21.09.2020)
გასული წლიდან მეტროში მაღალი ძაბვის კაბელების შეცვლის, სიგნალიზაციისა და სავენტილაციო სისტემების მოდერნიზაციის სამუშაოები მიმდინარეობდა. ამის გამო მეტრო შემცირებული გრაფიკით – ღამის 11 საათამდე მუშაობდა.

თბილისი, 21 სექტემბერი  — Sputnik.  თბილისის მეტროპოლიტენი 21 სექტემბრიდან მუშაობის ჩვეულ გრაფიკს დაუბრუნდება. ამის შესახებ „Sputnik–საქართველოს“ თბილისის სატრანსპორტო კომპანიის პრეს-სამსახურში აცნობეს. 

დღეიდან მეტრო თბილისელებსა და დედაქალაქის სტუმრებს დილის 6 საათიდან ღამის 12 საათამდე პერიოდში მოემსახურება, როგორც ეს სარემონტო სამუშაოების დაწყებამდე, 2019 წლის ივნისამდე იყო.

გასული წლიდან მეტროში მაღალი ძაბვის კაბელების შეცვლის, სიგნალიზაციისა და სავენტილაციო სისტემების მოდერნიზაციის სამუშაოები მიმდინარეობდა. ამის გამო მეტრო შემცირებული გრაფიკით – ღამის 11 საათამდე მუშაობდა.

„პროექტის ფარგლებში სრულად შეიცვალა მაღალი ძაბვის 450 კმ სიგრძის კაბელები, განხორცილდა 28 ძველი სავენტილაციო სისტემის დემონტაჟი და მათ ნაცვლად განთავსდა, სრულად ახალი, ევროპული სტანდარტის 32 სავენტილაციო სისტემა. აღნიშნული პროექტი მნიშვნელოვნად გაზრდის მეტროს უსაფრთხოებას და შეუფერხებელ მოძრაობას," - განაცხადა კომპანიის საზოგადოებასთან ურთიერთობის მენეჯერმა თამაზ რობაქიძემ.

ამჟამად თბილისის მეტროპოლიტენი ორ ხაზზე – ახმეტელი-ვარკეთილისა და საბურთალოს ხაზებზე 23 სადგურს ითვლის. ხაზების საერთო სიგრძეა 57 კილომეტრი (პირველი ხაზი - 40 კმ, მეორე - 17 კმ).

0