ძველი წიგნი

ქართული მითოლოგია: როგორ დაამარცხა კოპალამ ცალთვალა სუმბატ-დევი

638

ქართული მითოლოგიური სამყარო გამორჩეულად ინდივიდუალურია. ქართულ მითებში ახსნილია სამყაროს დასაბამი და სხვადასხვა ღმერთების, ქალღმერთების, გმირებისა თუ მითური ქმნილებების ცხოვრებისა და თავგადასავლების დეტალები.

უკვე გესაუბრეთ სამყაროს შექმნის ძველქართულ ვერსიაზე, ხვთისშვილებზე და დევებთან მათ ბრძოლაზე. თუმცა, უნდა აღვნიშნო, რომ ხშირად ლეგენდებში ერთი და იგივე  გმირობა სხვადასხვა პერსონაჟებს მიეწერება.

ადრე გიამბეთ, რომ დევების სამყოფელი იახსარისა და კოპალას მეთაურობით ხვთისშვილებმა გაანადგურეს. თუმცა, გვხვდება ისეთი ვერსიებიც, სადაც მეთაურებად გიორგი ნაღვართმშვენიერი და პირქუში მოიხსენიებიან. 

დევებთან, ანუ ბოროტ ძალებთან ბრძოლა ამ ერთი დიდი ომით არ დასრულებულა და იგი საუკუნეების განმავლობაში გრძელდებოდა — ისევე როგორც ხვთისშვილთა ლოკალური დაპირისპირება ამა თუ იმ დევთან.

დღეს მინდა გიამბოთ მთიანეთში ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ გმირ კოპალაზე, მაგრამ მანამდე ორიოდ სიტყვას დევებზეც მოგახსენებთ.

ქართული მითოლოგიისა და ფოლკლორის მთავარი  ბოროტი სულები, დევები, ბანჯგვლიანი   არსებები არიან — რქებითა და მრავალი თავით (სამიდან ასამდე). თავების რაოდენობა  მათი ძალის განმსაზღვრელი გახლდათ. მოკვეთილი თავის ადგილზე დევს ახალი ამოსდიოდა. ისინი მიწისქვეშეთის, ანუ ქვესკნელის მკვიდრები არიან,  მაგრამ შეიძლება მიწაზეც ცხოვრობდნენ და სასახლეებსა და სიმდიდრესაც ფლობდნენ.

ჩვეულებრივ, ერთად ცხოვრობს შვიდი-ცხრა ძმა დევი. მისდევენ მესაქონლეობასა და ნადირობას, იტაცებენ და ატყვევებენ ლამაზ ქალებს. მათ ებრძვიან ადგილობრივი ღვთაებები. ქალი დევები  ნაკლებად ბოროტები არიან, ისინი იფარებენ მომხდურებს და იცავენ მათ თავისი კაციჭამია შვილებისაგან.

თურმე ყოფილან კეთილი დევებიც, რომლებსაც მხოლოდ ერთი თავი ჰქონდათ და ადამიანებთან თანაცხოვრება არ უჭირდათ. 

კოპალა ხევსურთა ლოკალური ღვთაებაა ხვთისშვილთა რიგიდან.  ეტიმოლოგია მის სახელს კომბალიდან აწარმოებს. როგორც უკვე გიამბეთ, კოპალა იახსართან ერთად ებრძვის დევებს და ამარცხებს მათ.  მისი  მთავარი სალოცავი ლიქოკის ხეობაში, კარატის მთის მწვერვალზე დგას.

ხევსურთა რწმენით, კარატის ჯვრის თაყვანისცემა იცავს წყალში დახრჩობისა და ზვავში მოყოლისგან.  მას უკავშირდება მოჯადოებულთა და სულიერად დაავადებულთა განკურნება და სხვ.

კოპალა „ნახორცივლარი“ გმირია, ანუ ადრე ჩვეულებრივი ადამიანი იყო. ბავშვობისას დევებმა მოიტაცეს და თავიანთ მთავარ ბუდეში მიიყვანეს ციხეგორაზე — სოფელ აკუშთან ახლოს, არაგვის ხეობაში. ერთ მათგანს უთქვამს, აბა, ეს ერთი ლუკმა ვის ეყოფა, ვაცადოთ, გაიზარდოს და მერე შევჭამოთო. მანამდე კი მოსამსახურედ დაიყენეს.

ძალიან ცუდ პირობებში ჰყავდათ. ბევრს ამუშავებდნენ და თან ისეთ საქმეებს ავალებდნენ, რაც მის ძალას აღემატებოდა. ძილი არ ჰქონდა, მოსვენება და საჭმელი. რომ წამოიზარდა, ერთ უკუნ ღამეს ციხიდან გაიპარა. გადაიარა მთები, ტყეები, ხევები და თიანეთში, იხინჭის ეკლესიაში მივიდა ბერებთან. იქ დილიდან საღამომდე ღმერთს ევედრებოდა, იმდენი ძალა მომეცი, დევებს ხალხის ხოცვა-ჟლეტა არ შევარჩინოო.

მორიგე ღმერთმა იცოდა ფშავ-ხევსურეთში უწმინდურთა მომრავლების ამბავი, ისმინა კოპალას ვედრება და მისცა დიდი ძალ-ღონე. იგრძნო ერთ დღეს კოპალამ, რომ ძალა მოაწვა მკლავებში, მისწვდა იფნის ხეს, მოსწია და ძირფესვიანად ამოგლიჯა. რაკი ძალა შეემატა, გადაწყვიტა დევებს შებმოდა. საომრად გაიმზადა ლახტი, რომელიც მეხივით ქუხდა და ცეცხლს აჩენდა.

მიადგა  კოპალა მისი გამამწარებელი დევების საცხოვრებელ ადგილს — ციხეგორს, და  იქიდან წასვლა უბრძანა. თანაც, თავისი ძალა რომ ეგრძნობინებინა, რკინის კუნძს ცული დაკრა და შუაზე გააპო.

დევებმა შესთავაზეს — ირემთკალოდან (სოფლის სახელია უძილაურის თავზე) ციხეგორისკენ ქვები გავისროლოთ და ვინც აჯობებს, ციხეგორიც იმას დარჩესო. დანიშნეს შეხვედრის დღეც.

დათქმულ დროს ყველამ ირემთკალოზე მოიყარა თავი. მარტო ხაშრელი (ადგილის სახელია ივრის ხეობაში) დევი ბეღელა არ მივიდა. სანამ კოპალა და დევები  თანაბარი წონის ქვებს არჩევდნენ და შეჯიბრისთვის ემზადებოდნენ, ბეღელასთვის იახსარს შეეკრა გზა საპარავის ყელში, ლახტი დაეკრა და იქვე მოეკლა.

დაიწყო შეჯიბრი, რომლის მსაჯულიც, ზოგი ვერსიით, კვირია იყო. პირველად დევმა გაისროლა ქვა. მერე კოპალამ. მისი ნასროლი შეიძლება დევის ნასროლამდე ვერ მისულიყო, მაგრამ კვირიამ წამოარტყა უხილავი მათრახის წვერი და ქვა უფრო შორს დაეცა. ციხეგორი და დევთა ხელმწიფის საბრძანებელი კოპალას დარჩა, დევები კი იქიდან მაღაროსკაროს მახლობლად, კართანაში გადავიდნენ (არქეოლოგებისთვის ცნობილია კართანის სამაროვანი, რომელსაც, ადგილობრივი მკვიდრნი დღესაც „დევების საფლავთ“ უწოდებენ).

ამ ისტორიას მეორე ვერსიაც აქვს:

ციხეგორელი დევები დიდ  სიპებზე დადგნენ და ისე ისროლეს სახლისოდენა ლოდები ციხეგორისაკენ. იქ კი ქაჯები დაეყენებინათ ნამალევად: თუ კოპალამ გვაჯობოს, მისი ნასროლი ქვა ჩვენი ნასროლი ლოდების აქეთ გადმოაგორეთო. კოპალამ თავისი ლოდი სამოცი ნაბიჯით გადააცილა დევების ნასროლს. ქაჯებმა დიდი წვალებით გადმოაგორეს კოპალას ქვა, მაგრამ ერთ უზარმაზარ ლოდს წამოედნენ და ძვრა ვერ უყვეს. დაეჯაჯგურნენ და ამ დროს კოპალაც  წამოადგათ თავს. გაცეცხლდა გმირი, ლახტით დაერია დევებს და სულ გაწყვიტა.

იმ დღიდან კოპალა ციხეგორში დასახლებულა და ხალხს სხვა ბოროტი ძალებისგან იცავდაო, ამბობენ.

კოპალას გმირობებზე არის კიდევ ერთი ლეგენდა. როგორც წესი, ღვთისკარზე ყველა ჯვარს თავისი ადგილი ქონდა და  მორიგე ღმერთისგან განსხვავებული ძალა და შეძლება ქონდათ მინიჭებული. „ნახორცივალ“ გმირებს განსაკუთრებული, უზენაესი დავალება ჰქონდათ დევების გასაწყვეტად მიღებული. ამ მხრივ კოპალა და იახსარი მეტს იბრძოდნენ და ძალაც მეტი ქონდათ ნაბოძები. კოპალა გუდანის ჯვარს სტუმრობდა თავის მეგობარ ბერ ბაადურს (ესეც ხვთისშვილი გახლდათ). იმ მხარეში ერთ ცალთვალა დევს უცხოვრია, სახელად სუბატს. იმხელა ყოფილა, „ზღვაზეც გადიოდა და მორევშიც ჯდებოდა მოსასვენებლადო“. ადამაინებსაც მტრობდა და ხვთისშვილებსაც. შეუპყრია ხახმატის ჯვარი — ქაჯავეთის დამრბევი გიორგი ნაღვარმშვენიერი და მერე ბერი ბაადურის სამყოფელსაც  მისდგომია სანეღელეს, აქაოდა, ადგილის თავ-სვეტის ანგელოზსაც ვიგდებ ხელთო. სწორედ ამ დროს ჩამოვიდა სვეტად კოპალა. დევს ის გუდანის ჯვარი ბერი ბაადური ჰგონებია და დასჭიდებია. თავის მხრივ, კოპალასაც თავისი მასპინძელი ბაადური ეგონა დევი და იფიქრა, მეხუმრება, დევის სახით დამხვდაო. თუმცა, მალევე  უკრავს კარატიონის  გმირს ლეშის სუნი და  დასხლტომია ხელიდან წითელთვალიან გიგანტს.

ცაში აიჭრა კოპალა, ოქროქსოვილი გაშალა და ზედ შედგა. იქიდან ცეცხლოვანი ისარი სტყორცნა დევს და მთლიანად დაბუგა. გახარებულმა ბერმა ბაადურმა კოპალას თავისი საფერხო, ბედის ბედაური დაულოცა.  რომელიც თავის დროზე  მორიგე ღმერთმა აჩუქა.

„იმას მისცა მორიგე ღმერთმა  საფერხედ თეთრი ცხენი, იმას დაუქვივნა სახელად ბედის ბედაური. ის არის იმის საკვეხური, ცის კივკავებში სახეთქები!“

ბერი ბაადური გუდანში დაარსდა და  ძლიერ ხვთისშვილად ითვლებოდა.

საინტერესოა, რომ გუდანის ჯვარს მთიელები ერეკლე მეფესაც უკავშირებენ. მოგეხსენებათ, ჯვარი უბრალო მოკვდავთათვის უხილავია, საფარველი ადევს, თუმცა პატარა კახს თურმე პირისპირ ესაუბრებოდა თავის სახატეში და საქვეყნო საქმეს განიხილავდა მასთან.

კოპალას სახელი კიდევ შეგვხვდება სხვა გმირებზე საუბრისას, ახლა კი ერთ ლექსს შემოგთავაზებთ, რომელიც ლიქოკში ჩაუწერიათ გასული საუკუნის დასაწყისში:

წმინდა კოპალას კარზედა

დიდი იფნები დგანანო,

ზედ ანგელოზნი დამსხდარან,

ბნელ ღამეშიაც ჩანანო,

მათი შემყურე დევები

სულ ზეზე ჩამომხმარანო...

 

638
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (381)
გათხევადებული ბუნებრივი აირის ტანკერები

მოსაზრება: გაზის მსოფლიო ფასებს ქარიშხალი და ბანდები ადგენენ

28
(განახლებულია 20:58 21.09.2020)
გაზის ბაზარი თანდათან უბრუნდება ძველ მდგომარეობას: საბირჟო ფასები ევროპასა აზია–წყანარი ოკეანის რეგიონში (გათხევადებული ბუნებრივი აირის ბაზრისთვის), შესაბამისად, 130 და 150 დოლარს შეადგენს 1000 კუბურ მეტრზე.

ალექსანდრ სობკო

ფასების ზრდის მიზეზები არსებობს როგორც მოთხოვნის, ისე შეთავაზების მხრიდანაც. მიმდინარე წლის რვა თვეში გათხევადებული ბუნებრივი აირის (LNG) ჯამური იმპორტი, მართალია, მხოლოდ 1,3 პროცენტით, მაგრამ მაინც უფრო მეტი გამოდგა შარშანდელ ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით. LNG-ს იმპორტის მკვეთრი ზრდა ივლისსა და აგვისტოში აჩვენეს ინდოეთმა და ჩინეთმა.

ანუ, თუ მარტივ შეფასებას გავაკეთებთ, LNG-ზე გლობალური მოთხოვნა ახლა გასული წლის დონეზეა, მიუხედავად იმისა, რომ გაზსადენის აირზე მოთხოვნა უფრო დაბალია (ეს რუსეთის ექსპორტიდანაც ჩანს ევროპაში, ხოლო ჩინეთი შუა აზიიდან ამცირებს გაზის იმპორტს). მაგრამ LNG–ბაზარზე ასევე არის სიმძლავრეების სიჭარბე, ვინაიდან მიმდინარე ფონზეც ამუშავდა წინასაინვესტიციო ტალღის ქარხნები (ძირითადად ეს აშშ-ია).

ამიტომ ფასების სტაბილიზებას ხელს ასევე უწყობს შემოთავაზებების ჩავარდნაც: კვლავინდებურად არ მუშაობს მცურავი ქარხანა Prelude ავსტრალიაში (ტექნიკური პრობლემების გამო), იქვეა გაჩერებული Gorgon LNG-ს კიდევ ერთი ტოტი. აშშ-ზე უკვე ბევრი რამ ითქვა.

ცოტა ხნის წინანდელი ზედაბალი ფასების გამო LNG-ს გადმოტვირთვები ზაფხულში ქარხნების გეგმური სიმძლავრეების ნახევრამდე და კიდევ უფრო ქვემოთაც ეცემოდა. ახლა ექსპორტი თანდათანობით აღდგება გლობალური ფასების ზრდასთან ერთად, მაგრამ ქარიშხლების სეზონი ნორმასთან სწრაფ დაბრუნებას ხელს უშლის. უახლოეს თვეებში ამერიკული ექსპორტის ზრდა კვლავ მოახდენს გავლენას ფასებზე.

ანუ კოტირებების აღდგენა ჯერჯერობით არ გამოიყურება სტაბილურად (ამას საცავების გადავსებაც დავუმატოთ), თუმცა ზოგი პროგნოზით, გათბობის სეზონზე სპოტურმა ფასებმა აზიაში შესაძლოა 200 დოლარსაც გადააჭარბოს 1000 კუბურ მეტრზე. ასეთი ფასები კი უკვე შეესაბამება მისაღებ გძელვადიან ფასს ყველა მწარმოებლისთვის. თუმცა, არსებობს ერთი „მაგრამ“. ფასების ასეთი დონე საშუალოწლიური უნდა იყოს და არა მარტო „ზამთრისა“.

მაგრამ წელიწადი რთულია, არატოპური, მისი მიხედვით გრძელვადიანი დასკვნების გაკეთება არ შეიძლება. და ყველაზე საინტერესო: მიმდინარე წელს, პირველად ოცი წლის განმავლობაში, ჯერჯერობით არ მიღებულა არც ერთი ახალი საინვესტიციო გადაწყვეტილება ახალი გამთხევადებელი ქარხნების აგებაზე. შეგახსენებთ, რომ გასულ წელს საინესტიციო გადაწყვეტილებების რეკორდული რაოდენობაა მიღებული. ეს კი სამწლიანი პაუზის (2016–2018 წლები) შემდეგ მოხდა წინა ციკლში (2011–2015 წწ) გადაინვესტირების გამო.

რატომ ხდება ასე? პასუხი მარტივია და გასაგები: ნავთობ–გაზის ყველა კომპანიამ ძალიან დაკარგა შემოსავლები, რის გამოც საინვესტიციო პროგრამებს ამცირებს. მაგრამ, როგორც ცნობილია, ინვესტიციები მხოლოდ მესამედით შემცირდა, რაც თითქოს გათხევადებულ ბუნებრივ აირსაც უნდა შეეხოს.

პასუხის ნაწილი ისაა, რომ LNG-ს ბაზარი ბოლო წლებში პარადოქსულად ვითარდება. ერთი მხრივ, ჩვენ ვხედავთ გაზის მიმდინარე სიჭარბეს და ასევე მწვავე კონკურენციას მომავალში (კატარი, აშშ, რუსეთი, აღმოსავლეთ აფრიკა), ეს ყველაფერი ხელს არ უწყობს მაღალ ფასებს და არ გზავნის საკმარის საბაზრო სიგნალებს ახალ პროექტებში ინვესტიციებისთვის. ერთდროულად ბაზარი მიიჩნევა პერსპექტიულადაც (გაზზე მოთხოვნა ყველა, თვით ყველაზე მწვანე სცენარითაც კი გაიზრდება). ბაზრის განვითარების ერთ-ერთი დრაივერი გახდა ნავთობისა და გაზის ტრანსნაციონალური კომპანიების მონაწილეობა, რომლებმაც ეტაპობრივად დაიწყეს ნავთობიდან გათხევადებულ ბუნებრივ აირზე გადასვლა.

როგორც შედეგი — ძვირი ნავთობის პირობებში (როგორც მაშინ ჩანდა, დიდი ხნის განმავლობაში) ნავთობ–გაზის კომპანიებს პერსპექტიულ გათხევადებულ გაზში შეეძლოთ თანხების ჩადება შემოსავლების საერთო კალათიდან. ან ქარხნებში უშუალო ინვესტიციების გზით, ან ირიბად — LNG-ს გრძელვადიანი კონტრაქტებით შეძენის გზით. რაც გათხევადებული ბუნებრივი აირის ბაზრის შედარებით პატარა მონაწილეებს ქარხნების ასაშენებლად კრედიტების მიღების საშუალებას აძლევდა.

ახლა კი, ნავთობის კოტირებების ვარდნასთან ერთად, ნავთობის ტრანსნაციონალურ კომპანიებს ამისთვის არ სცალიათ. ამას ემატება ისიც, რომ ზოგი მათგანი ნერვიულობს და საკუთარი საინვესტიციო გეგმების „გამწვანებაზე“ საუბრობს.

თავის მხრივ, ნავთობგიგანტებს, რომლებსაც სურთ წიაღისეული საწვავის ერთგულები დარჩნენ, ასევე მძიმე ვითარება აქვთ. ეს ჩანს კომპანია ExxonMobil-ის მაგალითზე, რომლის  ფინანსური მდგომარეობა ახლა არასახარბიელოა.

ამ კომპანიას გეგმებში ორი მთავარი და მსხვილი LNG–პროექტი ჰქონდა: Golden Pass LNG აშშ-ში და Rovuma LNG მოზამბიკში. ახლა ორივე გადადებულია — ამერიკულ ქარხანაზე გადაწყვეტილების მიღება მინიმუმ ერთი წლით ყოვნდება, ხოლო მოზამბიკურისა — 2023 წლამდე. პაპუა–ახალ გვინეაში მოქმედი LNG–ქარხნის გაფართოების გეგმებიც ასევე უკეთესი დროისთვის გადაიდო.

დანარჩენი ამერიკული ქარხნები, რაღა თქმა უნდა, ასევე არ ჩქარობენ ახალი გადაწყვეტილებების მიღებას. ადგილზეა გაჭედილი სიტუაცია აღმოსავლეთ აფრიკაშიც. შეგახსენებთ, რომ ამ რეგიონის შელფი (მოზამბიკი, ტანზანია) მოპოვებების ერთ-ერთ ახალ პერსპექტიულ ცენტრად განიხილებოდა. პროექტ Exxon-ის გადავადებაზე უკვე მოგახსენეთ, აი Mozambique LNG-ს კი რეგულარულად უშლიან ხელს რეგიონში მოქმედი ექსტრემისტული ჯგუფები, რაც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მისი მშენებლობის ვადაში დასრულების საკითხს. ტანზანიაში ქარხნების გეგმების შესახებ ბოლო დროს თითქმის აღარც იხსენებენ.

ამ ყველაფრიდან შეიძლებოდა დაგვესკვნა, რომ საშუალოვადიან პერსპექტივაში შეთავაზებების დეფიციტის მოწმენი გავხდებოდით. ასეც იქნებოდა, რომ არა კატარის გეგმები ერთბაშად რამდენიმე ახალი ქარხნის თაობაზე. ოფიციალური საინვესტიციო გადაწყვეტილება ჯერ არ მიღებულა, მაგრამ წინასწარი სამუშაოები აქტიურად მიმდინარეობს. ხოლო LNG-ს დაბალი თვითღირებულება კატარს იაფად აშენების საშუალებას მისცემს.

დაბოლოს, კიდევ ერთი ფაქტორი, რომელიც გაურკვევლობას ბადებს: ფასწარმოქმნის მექანიზმები. სპოტური ბაზრის განვითარების მიუხედავად, ბოლო დრომდე ნავთობზე ფასების ბმა გათხევადებული აირის მწარმოებლებს რენტაბელობის გარანტიას აძლევდა. ამასთან, ძვირი ნავთობისა და LNG-ში მზარდი კონკურენციის ფონზე ამ ბმის კოეფიციენტი ბოლო წლებში ახალ კონტრაქტებში სულ უფრო და უფრო ეცემოდა. ახლა ნავთობი გაიაფებულია, მაგრამ ნაკლებსარწმუნოა, რომ მყიდველები ძველ, მაღალ კოეფიციენტებზე დაბრუნებას მოისურვებენ. ხოლო 45-დოლარიანი ნავთობისა და გაზის ბმის ბოლოდროინდელ 0,11 კოეფიციენტის პირობებში გათხევადებული ბუნებრივი აირი სულ დაახლოებით ხუთი დოლარი ეღირება მილიონ BTU-ზე, ანუ დაახლოებით 180 დოლარი 1000 კუბურ მეტრზე. ხოლო მყიდველებს სულ უფრო აინტერესებთ სპოტური ფასების გაზი, მით უმეტეს, რომ კატარიდან, გრძელვადიანი კონტრაქტების ეტაპობრივი ამოწურვის კვალდაკვალ, სულ უფრო მეტი LNG გამოვა საბირჟო ბაზარზე.

შეგახსენებთ იმასაც, რომ აზია–წყნარი ოკეანის რეგიონის განვითარებად ქვეყნებს გაზის დიდი მოცულობების „გადახარშვის“ უნარი აქვთ, მაგრამ მხოლოდ დაბალი ფასებით, მაქსიმუმ 200 დოლარი 1000 კუბურ მეტრზე ან კიდევ უფრო ნაკლები.

ყველა ეს ფაქტორი გაურკვევლობასა და ბაზრის განვითარების ერთგვარ პარადოქსულობას იწვევს. ბუნებრივი აირი და LNG კვლავაც ძალიან პესპექტიულ საწვავად რჩება, მაგრამ მაღალკონკურენტულ ბაზარზე, რომელზეც მოთხოვნა დამაჯერებლად გაიზრდება მხოლოდ საკმარისად დაბალი ფასებით.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

28
რუსული ვაქცინა

მოსაზრება: დიდი პოლიტიკის პატარა გეშეფტი

243
(განახლებულია 23:41 18.09.2020)
რუსეთის ლიდერობა კორონავირუსის ვაქცინის შექმნაში დასავლეთისთვის უბრალოდ უსიმოვნო სიურპრიზი კი არ გამოდგა, არამედ აღმაშფოთებელი გამოწვევა ― როგორც პოლიტიკური, ისე ფინანსური მოსაზრებებით.

ირინა ალქსნისი

ერთი მხრივ, ჩამორჩენილ ღრმად არადემოკრატიულ რუსეთს უბრალოდ არ აქვს მსგავსი გარღვევების უფლება რთულ სამეცნიერო და ტექნოლოგიურ მოწინავე სფეროებში.

მეორე მხრივ, ფსონზე იმდენად ასტრონომიული თანხა დევს, რომ მარტო იმაზე ფიქრიც კი, რომ მან შესაძლოა დასავლურ ფარმაცევტულ კონცერნებს გვერდი აუაროს, იქ მჟავიანობის აწევას იწვევს. თუნდაც ინდოეთისთვის 100 მილიონი დოზა ვაქცინის მიწოდების თაობაზე მოლაპარაკებები რად ღირს.

არაფერია გასაკვირი იმაში, რომ რუსეთი თავისი მეცნიერების მუშაობის დისკრედიტაციის მრავალრიცხოვან მცდელობებს წააწყდა: დიდი პოლიტიკა, დიდი ფული.

მაგრამ ზვიგენების გვერდით ყოველთვის მოიძებნება ადგილი პაწაწინა თევზებისთვის, რომლებიც რეგულარულად იღებენ ნასუფრალს.

სწორედ ასეთი ამბავი დაიწყო მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთ უძველეს და გავლენიან სამეცნიერო ჟურნალ The Lancet-ში „სპუტნიკ-V"-ს გამოცდის შედეგებზე პუბლიკაცია გამოქვეყნდა. სტატიას ელვისებურად მოჰყვა კრიტიკა.

ხმამაღალ ახალ ამბად იქცა მსოფლიო მასმედიით გავრცელებული ღია წერილი, რომელშიც ამერიკის ტემპლის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის პროფესორმა ენრიკო ბუჩიმ შიში გამოთქვა „რუსი მეცნიერების მიერ დაშვებული სავარაუდო შეცდომების“ გამო. მას 25-მდე დასავლელმა მეცნიერმა დაუჭირა მხარი.

The Lancet-მა რუს სწავლულებს მათთვის პასუხის გაცემა შესთავაზა, რაც გაკეთდა კიდეც. გამალეის ცენტრმა გამოცემას სრულფორმატიანი კლინიკური პროტოკოლი მიაწოდა რუსული ვაქცინის კვლევაზე. რუსეთის პირდაპირი ინვესტიციების ფონდის პრეზიდენტმა კირილ დმიტრიევმა გამოაქვეყნა მასალა, რომელშიც გაშლილად უპასუხა კრიტიკოსების ძირითად პრეტენზიებს და იმავდროულად ურჩია მათ, "საკუთარ თვალში მოეძებნათ დირე".

ამ შემთხვევაში პრობლემა მდგომარეობს არა მარტო წმიდა სამეცნიერო მატერიებში, რომლებზე კონცენტრაციაც მოახდინეს რუსმა მკვლევარებმა.  

საქმე ისაა, რომ თავად სკანდალური წერილის ავტორია მეტად შესამჩნევი პიროვნება. „ბი-ბი-სის“ მასალაში ენრიკო ბუჩი „ცრუ მეცნიერებასთან ცნობილ მებრძოლადაა“ მოხსენიებული. თუმცა უფრო მართებული იქნებოდა, მის დასახასიათებლად „მეცნიერ-ბიზნესმენი“ გამოყენებულიყო.

2016 წელს ბუჩიმ დააარსა კომპანია Resis Srl, რომელიც სამეცნიერო ნაშრომების ვერიფიკაციაზე, მათი კორექტულობისა და კეთილსინდისიერების შემოწმებაზე სპეციალიზდება.

ეს საკმაოდ მოდური თემაა თანამედროვე მეცნიერებაში. ბოლო წლებში ძალიან ხშირად იჭერენ მკვლევარებს შეცდომებზე, მათ შორის, საკმაოდ უხეშზე. საუბარი მაინცდამაინც თაღლითობაზე ან ბოროტად გამოყენებაზე არ არის, ხშირად ადგილი აქვს უბრალოდ პატიოსან შეცდომას, რაც მხილების შემდეგ მაინც ურტყამს მეცნიერისა თუ მთელი სამეცნიერო ინსტიტუტების რეპუტაციას.

სწორედ ამგვარი პრობლემებისთვის თავის ასარიდებლად ავტორები და კვლევითი სტრუქტურები ხშირად მიმართავენ საკუთარი ტექსტების დამოუკიდებელ აუდიტს მათი პუბლიკაციის წინ. კერძოდ, ბუჩის კომპანია ამგვარი საქმისთვის დაიქირავა გერმანიის ფრიც ლიპმანის ინსტიტუტმა, რომლის გარშემოც ცოტა ხნის წინ ხმამაღალი სკანდალი აგორდა გამოქვეყნებულ მასალებში უგვანო შეცდომებისთვის. ამ ისტორიის შესახებ დაწვრილებით წერდა ერთი წლის წინ ჟურნალი Nature.

2019 წელს იგივე Nature-ში გამოქვეყნდა მასალა, რომელიც ბუჩის თანაავტორობით გამოსული სამეცნიერო ნაშრომის კეთილსინდისიერებას ეხებოდა. იქ პატიოსნად იყო მითითებული, რომ ენრიკო ბუჩის ინტერესთა კონფლიქტი ჰქონდა.

მარტივად რომ ვთქვათ, როდესაც კომერციული კომპანიის მფლობელი საჯაროდ გამოდის და საუბრობს საქმიანობაზე, რომელშიც ის სპეციალიზდება, ეს არსებითად მისი ფირმის რეკლამა ხდება. მაგრამ, რაღა თქმა უნდა, როცა საუბარია რუსული ვაქცინის „მხილებაზე“, მაშინ ამგვარი დეტალები სრულიად არ არის მნიშვნელოვანი.

დასავლეთმა ბუჩის ღია წერილი იმისთვის გამოიყენა, რომ კიდევ ერთი დარტყმა მიეყენებინა რუსული მიღწევისთვის იმ იმედით, რომ ჩაეშალა ან თუნდაც შეესუსტებინა მისი ლიდერობა. ხოლო თავად პროფესორმა ისეთი პიარი მიიღო, რომელზეც ვერც კი იოცნებებდა სხვა შემთხვევაში.

ეჭვი არ არის, რომ ეს მას ახალ და ძალიან მიმზიდველ კომერციულ კონტრაქტებს მოუტანს. მაგრამ ამას არანაირი კავშირი არ აქვს არც მედიცინასთან და არც ასობით ათასი ადამიანის სიცოცხლის გადარჩენასთან მთელ მსოფლიოში.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

243

გამყრელიძე: პირბადე კორონავირუსთან ბრძოლაში ყველაზე მძლავრი იარაღია

0
(განახლებულია 16:38 22.09.2020)
ბოლო მონაცემებით, საქართველოში ინფიცირებულთა რაოდენობამ 3 913–ს მიაღწია, გამოჯანმრთელდა 1574, გარდაიცვალა 23.

თბილისი, 22 სექტემბერი - Sputnik. საჭიროა  გავაძლიეროთ პირბადის კულტურა. ძალიან გთხოვთ, ტელევიზიები, მედია მოგვეხმარეთ, რომ  ეს ინფორმაცია მოსახლეობამდე მივიტანოთ, განაცხადა დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა, ამირან გამყრელიძემ საკოორდინაციო საბჭოს სხდომის დასრულების შემდეგ. 

დღეს საქართველოში კორონავირუსის შემთხვევების რაოდენობა 218–ით, გამოჯანმრთელებულთა რაოდენობა კი 40–ით გაიზარდა.  დღეს ასევე დაფიქსირდა კორონავირუსით გარდაცვალების სამი ფაქტი.

გამყრელიძემ მოსახლეობას კიდევ ერთხელ მოუწოდა, დაიცვან ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ დაწესებული  რეკომენდაციები და აუცილებლად ატარონ პირბადე.

როგორც გამყრელიძემ აღნიშნა, ქვეყანაში პირბადის ტარებასთან დაკავშირებით სერიოზული საზოგადოებრივი მოძრაობა უნდა დაიწყოს.

„ქვეყანაში უნდა გავაძლიეროთ პირბადის კულტურა. უნდა დავიცვათ რეგულაციები და ყველგან, სადაც დისტანცია არაა დაცული,  პირბადე უნდა გვეკეთოს. ძალიან გთხოვთ, ტელევიზიები, მედია მოგვეხმარეთ, ადამიანებამდე მივიტანოთ ეს ინფორმაცია, რომ როცა პირბადე ორ ადამიანს უკეთია და მათგან ერთი ინფიცირებულია, გადადების შანსი ერთ პროცენტზე ნაკლებია. კორონავირუსთან ბრძოლის ყველაზე  უფრო მძლავრი იარაღი პირბადე, დისტანცია და ხელების ხშირი დაბანაა“, -განაცხადა გამყრელიძემ.

როგორც დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა აღნიშნა, წესების დაცვით შესაძლებელი გახდება  ქვეყანაში დაავადების  გავრცელების შეკავება, რათა ის ფართომასშტაბიან ეპიდემიაში არ გადაიზარდოს.

ბოლო მონაცემებით, საქართველოში ინფიცირებულთა რაოდენობამ 3 913–ს მიაღწია, გამოჯანმრთელდა 1574, გარდაიცვალა 23. კარანტინის რეჟიმში იმყოფება 4988, ხოლო სტაციონარებში ექიმების დაკვირვების ქვეშ 836 პაციენტია.

საქართველოში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა 26 თებერვალს დაფიქსირდა.

0
თემები:
COVID-19 საქართველოში