ძველი ქართული აღჭურვილობა

„მარკოზაშვილის დარბაზელები“, ანუ ამბავი გაცემული შეთქმულებისა

299
(განახლებულია 19:54 25.06.2019)

ვანო სულორი

ქართლ−კახეთის მეფე ერეკლე II დიდი ხელმწიფე რომ გახლდათ, ამაზე ყველაფერთან ერთად ის ფაქტიც მეტყველებს, რომ ის აქტიურად ჩაერია „ბატონყმური რიგის“ დაცვის საქმეში და ამ რიგის დაცვა ორივე მხარისთვის სავალდებულო გახადა.

ერეკლემ აკრძალა გლეხის ოჯახის დაშლა, მისი უმიწოდ გაყიდვა და გლეხის გაქცევის პასუხისმგებლობა თავადს დააკისრა. მეფე უსამართლოდ დაჩაგრულ ყმა-გლეხებს ესარჩლებოდა და მკაცრად სჯიდა დამნაშავეებს — მიუხედავად წოდებისა, სამეფო კარზე გავლენისა და სიმდიდრისა. ამის გამო იყო, რომ გლეხობამ ერეკლეში მფარველი დაინახა, „უფლებაშეკვეცილმა“ თავადებმა კი — მოწინააღმდეგე. მათ არ მოსწონდათ მეფის ქმედებები და შეთქმულება−ქვეგამხედვარობას მიჰყვეს ხელი. 

ერთ-ერთი ასეთი შეთქმულება 1765 წელს მოეწყო თბილისში. მასში ვახტანგ მეექვსის უკანონო შვილი პაატა, სახლთუხუცესი დიმიტრი ამილახორიშვილი, ელიზბარ თაქთაქიშვილი, დავით აბდულაბეგიშვილი, იოანე თაქთაქიშვილი, ალექსანდრე ამილახორიშვილი, გლახა ციციშვილი და კიდევ სხვანი მონაწილეობდნენ. გამომდინარე იქიდან, რომ ერეკლეს მოწინააღმდეგეები მარკოზაშვილის სახლში იკრიბებოდნენ ხოლმე, მას „მარკოზაშვილის დარბაზელთა“ შეთქმულებასაც უწოდებენ.

განაწყენებულ თავადებს, რომლებსაც პაატა ბატონიშვილი მეთაურობდა, ხალხში მხარდაჭერა არ ჰქონდათ, რადგან ეს იყო მდიდართა შეთქმულება ხალხის მეფის წინააღმდეგ. დიდი მცდელობის მიუხედავად, სამასამდე მომხრესაც ვერ მოუყარეს თავი. ამიტომ „მარკოზაშვილის დარბაზელებმა“ აჯანყებაზე უარი თქვეს და „სასახლის გადატრიალება“ დაგეგმეს.

შეთქმულთა გეგმა ასეთი იყო: ისინი მოულოდნელად უნდა დასხმოდნენ თავს ერეკლეს სადგომს, ამოეწვიტათ ცოლ-შვილითურთ და ტახტზე პაატა აეყვანათ. 

ვადაც დათქვეს, მაგრამ, როგორც იტყვიან, კოვზი ნაცარში ჩაუვარდათ. ერთმა შინდისელმა გლეხმა, დათუნა ფეიქარმა, რომელმაც ყველაფერი დაწვრილებით იცოდა, შეთქმულები მეფესთან დაასმინა და ისინი უმალ დააპატიმრეს.  

საგანგებო სასამართლომ სხვადასხვა სასჯელი გამოუტანა შეთქმულთ: პაატა ბატონიშვილსა და დავით აბდულაბეგიშვილს თავები მოჰკვეთეს, ელიზბარ თაქთაქიშვილი ცეცხლში დაწვეს, სხვებს კიდევ „ნასაღით გარდაახდევინეს“ დანაშაული, ანუ დაასახიჩრეს. ალექსანდრე ამილახორიშვილს ცხვირი მოაჭრეს და ქუსლები დანით გადაუსერეს, გლახა ციციშვილს ენა ამოკვეთეს, დიასამიძეს ერთი თვალი დათხარეს, ხოლო დიმიტრი ამილახორიშვილი უკუღმა შესვეს ჯორზე და ქუჩა-ქუჩა ატარეს.

პაატა ბატონიშვილის გამოსვლა რეაქციული ხასიათისა გახლდათ. ქართლელ თავად-აზნაურთა ერთი ნაწილი ვერ ეგუებოდა გაერთიანებული ქართლ−კახეთის შედარებით ძლიერ ხელისუფლებას, მეფის მიერ სათავადოთა სისტემის ნაწილობრივ ხელყოფას, გლეხკაცობის მდგომარეობის შემსუბუქების ცდებს. ეს ძალები მუხრანელ ბაგრატიონთა შტოს ემხრობოდნენ ქართლში სამეფო ხელისუფლების მოპოვებისათვის ბრძოლაში და არც ქვეყნის გარეთ არსებულ ძალებთან კავშირზე ამბობდნენ უარს — თვით საქართველოს დაუძინებელ მტრებთან, ოსმალებთანაც კი.  

თუმცა ზოგი ისტორიკოსი პაატა ბატონიშვილის შეთქმულებას პროგრესისკენ გადადგმულ ნაბიჯად აღიქვამდა.

ზაქარია ჭიჭინაძის ვერსიით:

„პაატა ბატონიშვილი რუსეთიდან ჩუმად გაიპარა საფრანგეთში, იქიდან ინგლისში, ინგლისიდან ისევ პარიჟში მობრუნდა, რადგანაც იქ ცხოვრება გაუჭირდა, უკანასკნელ იგი შევიდა პარიჟის სამხედრო სასწავლებელში, სადაც შეისწავლა ფრანგული და ინგლისური ენები, უმაღლეს სამხედრო სწავლების მიღების შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა“.

ჭიჭინაძის ცნობით, პაატა ბატონიშვილი ერეკლეს ინგლისთან დაახლოებას ურჩევდა და ამ მიზნით ის თურმე სპარსეთშიც კი გამგზავრებულა ოსტ-ინდოეთის ინგლისურ კომპანიიასთან კავშირის დასამყარებლად.

სხვა ისტორიკოსი, პაპუნა ორბელიანი წერდა: 

  • „მოვიდა პაატა ბატონიშვილი, ძე მეფის ვახტანგისი (ხარჭისგან) სტამბოლით, ესწავლა არტილერია, საქმე თოფხანისა. მეფე ვახტანგ რომ მიცვლილიყო, რუსეთს აღარ დამდგარიყო, იქიდან გაპარვით წასულიყო, საფრანგეთის ქვეყანა მოევლო, სტამბულს მისულიყო და იქიდან მოვიდა ქალაქსა თბილისისასა“.

პაპუნა ორბელიანის ცნობით, პაატას მთელი 15 წელი დასავლეთ ევროპაში ეცხოვრა და იქაური წეს-ჩვეულებების საქართველოში გადმოტანა უცდია.

რაც შეეხება ლოვარდ ტუხაშვილს, მას მიაჩნდა, რომ „მარკოზაშვილის დარბაზელთა მიზანს მუხრანელთა ტახტზე აღდგენა კი არ შეადგენდა, არამედ ქვეყნის საშინაო და საგარეო პოლიტიკის ძირეული გარდაქმნა“. ის არ გამორიცხავს, რომ ბატონიშვილს მართლაც ჰქონოდა ინგლისთან დაახლოების მცდელობა.

მაგრამ, ისტორიკოსთა უმრავლესობის აზრით, პაატა ბატონიშვილის გამოსვლა, რომელსაც გარე ძალებთან ჰქონდა კავშირი, ნამდვილად ვერ ჩაითვლება პროგრესისკენ მიმართულ ნაბიჯად. ჯერ ერთი, ძალზე ბუნდოვანი დარჩა შეთქმულთა სამომავლო გეგმები და თითქმის არაფერია ცნობილი, თუ რა რეფორმების გატარებას აპირებდა ტახტზე ასვლის შემთხვევაში.

გარდა ამისა, იმ დაწყევლილ ეპოქაში ქართველი კაცი გადარჩენისათვის იბრძოდა. ქვეყანას დასავლეთიდან ოსმალეთი უტევდა, სამხრეთიდან — ირანი, ჩრდილოეთიდან მარბიელ ლეკთა თარეში არ წყდებოდა და ასეთ დროს საქართველოს სწორედ ისეთი მეფე−სარდალი ესაჭიროებოდა, როგორიც ერეკლე მეორე გახლდათ...

 

299
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (380)
ალექსეი ბავალნი მოსკოვში გამართულ მიტინგზე

მოსაზრება: გერმანია ალექსეი ნავალნის გაჩუმებას აიძულებს

54
(განახლებულია 19:58 16.09.2020)
ალექსეი ნავალნიმ სოციალურ ქსელებში ჰოსპიტალიზაციის შემდგომი პირველი ფოტო გამოაქვეყნა და დაწერა, რომ ჯანმრთელობის პრობლემები, ზოგადი პოზიტიური დინამიკის ფონზე, მაინც აქვს.

ირინა ალქსნისი

ხოლო ორშაბათს გამართულ პრესკონფერენციაზე გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაიკო მაასმა მოითხოვა, შეეწყვიტათ ბლოგერის „ნოვიჩოკით“ მოწამვლის შესახებ გაკეთებული დასკვნების კრიტიკა, ვინაიდან საფრანგეთსა და შვედეთში არსებულმა რომელიღაც დამოუკიდებელმა ლაბორატორიებმა ბუნდესვერის სპეციალისტების დასკვნები დაადასტურეს. ეს ლაბორატორიები „რომელიღაც“ იმიტომაა, რომ მათი ინფორმაციები ასევე გასაიდუმლოებულია.

საეჭვოა, რომ საგარეო უწყების ხელძძღვანელს სურვილი შეუსრულდეს. სამაგიეროდ ბევრად დამაჯერებელია სრულიად საპირისპირო შედეგი, ვინაიდან გერმანიის ხელისუფლებას თავად ალექსეი ნავალნიმ გამოსდო კვანტი.

გამოცემა New York Times-მა, გერმანიის უსაფრთხოების ორგანოების მაღალჩინოსანზე დაყრდნობით, გაავრცელა ინფორმაცია, რომ გამოჯანმრთელების შემდეგ ნავალნი რუსეთში დაბრუნებას აპირებს „მოღვაწეობის გასაგრძელებლად“.

თუ გაზეთის ინსაიდი სიმართლეს შეესაბამება, მაშინ ნავალნის მართლაც სასიხარულოდ აქვს საქმე, ვინაიდან ასეთი სურვილი არაორაზროვნად მოწმობს მისი კოგნიტიური ფუნქციების შენარჩუნებაზე, რაც, ექიმების კომენტარებით თუ ვიმსჯელეთ, ბლოგერის მძიმე მდგომარეობიდან გამომდინარე, სულაც არ იყო გარანტირებული.

ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში რუსეთი კარის გაჯახუნებით არაერთმა ისეთმა ადამიანმა დატოვა, რომლებიც მანამდე შესამჩნევი საზოგადოებრივ–პოლიტიკური ფიგურები იყვნენ. შედეგი კი ყოველთვის ერთნაირი დგებოდა: ისინი ელვისებურად კარგავდნენ საზოგადოებრივ წონას, ითქვიფებოდნენ რა ემიგრანტების საერთო მასაში, რომლებიც არავის აინტერებდა. და კრემლთან უკომპრომისო მებრძოლების მდგომარეობასთან ერთად ისინი ამ სტატუსთან დაკავშირებულ ფინანსურ შესაძლებლობებსაც კარგავდნენ — რუს ოპოზიციონერებს შორის ხოდორკოვსკის მსგავსი მართლაც მდიდარი ადამიანები ცოტანი არიან.  

შედეგად – ყველაფერი ის, რა მათ რჩებათ, სოციალურ ქსელებში ღვარძლის ფრქვევაა პრაღაში, რიგასა თუ ლონდონში არსებული მათი პატარა ბინებიდან. ხოლო კიდევ უფრო სამწუხარო შემთხვევაში სულაც ახალი ქვეყნის „სადამსჯელო ფსიქიატრიის“ დოლაბებში შეიძლება აღმოჩნდე, როგორც ეს პიოტრ პავლენსკის დაემართა.

სხვათა შორის, შეცდომებზე ისწავლეს. თემა „სამუდამოდ ვტოვებ რუსეთს, დაე, უჩემოდ დაიღუპოს“ სულ უფრო იშვიათად და ჩუმად ისმის ყოველ მომდევნო წელს.

აი, ალექსეი ნავალნისთვის კი მსგავსი შედეგი განსაკუთრებით საწყენი იქნებოდა. გარდა იმისა, რომ ის რუსეთის ყველაზე ცნობილ ოპოზიციონერად იქცა, მან ასევე ძალიან ეფექტური სისტემა ააწყო თავისი მომხრეებისგან ფინანსების „ამოსაქაჩად“. ბოლო წლების განმავლობაში სწორედ ეს უზრუნველყოფდა მისთვის უამრავ სასიამოვნო ბონუსსა და ცხოვრების მეტად მაღალ დონეს — დაწყებული ძვირაღირებულ უცხოურ კურორტებზე ოჯახთან ერთად დასვენებით, დასრულებული ქალიშვილის სტენფორდის უნივერსიტეტში სწავლით.

არაფერია გასაკვირი იმაში, რომ ბლოგერს იოტისოდენი სურვილიც არ აქვს, მიატოვოს „ოფლისღვრით მოპოვებული“ და მეორე სკრიპალად იქცეს, რომელიც თითქოს ბრიტანეთის სპეცსამსახურებმა სამყაროს დასასრულს მდებარე ყრუ კუთხეში გაგზავნეს, ნაცვლად უძველეს სოლსბერიში მყუდრო ცხოვრებისა — და ეს ყველაფერი ГРУ-ს მკვლელებისგან სასწაულებრივი გადარჩენის შესახებ ლეგენდის განსამტკიცებლად.

სწორედ აქ იჩენს თავს პრინციპული განსხვავება ალექსეი ნავალნისა და დასავლეთის მიერ დახატულ სურათს შორის მისი ავადმყოფობის შესახებ. გერმანელების მიერ დასმული დიაგნოზი დაუშვებელს ხდის მის დაბრუნებას სამშობლოში, გამომდინარე უსაფრთხოებიდან. მაგრამ ის ფაქტი, რომ ბლოგერი ჯიუტად მოიწევს უკან, პირდაპირ დრაკონის ხახაში, რომელმაც ის ვითომ ლამის მოკლა, იმას ნიშნავს, რომ რუსეთის ხელისუფლების მიერ „ნოვიჩოკით“ მოწამვლისა და მისი სიცოცხლისთვის საფრთხის არსებობისა უბრალოდ არ სჯერა.

უფრო უარესიც: სამშობლოში ნავალნი ეპიკრიზით უნდა დაბრუნდეს. ხოლო გერმანული მხარე, როგორც ცნობილია, უარს ამბობს მოსკოვისთვის ნებისმიერი ინფორმაციის მიწოდებაზე, რომელიც ნავალნის დიაგნოზს დაადასტურებდა. რუსეთის გენპროკურატურამ მორიგი მოთხოვნა გაუგზავნა გერმანელ კოლეგებს, რათა ბლოგერის ავადმყოფობის მთელი ისტორიის შემოწმება ჩაეტარებინა, მაგრამ ბერლინის ხელშეწყობის იმედად ყოფნა გამორიცხულია. სამაგიეროდ კლინიკა „შარიტედან“ მიღებულმა ამონაწერმა, რომელსაც ბლოგერი თან ჩამოიტანს, შესაძლოა უამრავი საინტერესო ინფორმაცია მისცეს რუსეთის კომპეტენტურ ორგანოებს.

მოკლედ, ნავალნის სურვილი, აუცილებლად დაბრუნდეს რუსეთში, გერმანელებს მეტად უსიამოვნო მდგომარეობაში აყენებს, ვინაიდან ეს მათ იმ ბოდვის გროვის საბოლოო ჩამოშლით ემუქრება, რომელიც მათ ამ კვირებში ააგეს. 

სხვათა შორის, ბრიტანელებს ეს მომენტი ბევრად დახვეწილად ჰქონდათ დამუშავებული. გარდა იმისა, რომ სკრიპალების მოწამვლის შოუ შთაბეჭდილებას ახდენდა თავისი მასშტაბურობითა და დეტალირების დახვეწილობით — სახლების ნგრევის ჩათვლით, „მსხვერპლიც“ ძალიან გონივრულად იყო შერჩეული: ყველასთვის უინტერესო და არასაჭირო ყოფილი შპიონი, რომელიც ზუსტად იმას გააკეთებდა, რასაც კურატორები ეტყოდნენ. მაგრამ საჩვენებელი მომენტი ისაა, რომ ლონდონმაც კი არ გარისკა სკრიპალისთვის მოქმედების მინიმალური თავისუფლება მიეცა — არც ერთხელ არ დაალაპარაკა ჟურნალისტებსა და დიპლომატებს.

ალექსეი ნავალნის დათანხმება კი, ოჯახთან ერთად ნებაყოფლობით მიატოვოს რუსეთის მთავარი ოპოზიციონერის ტკბილი ცხოვრება, შესაძლოა გერმანელებისთვის უკიდურესად არატრივიალური ამოცანა გამოდგეს.

ბლოგერისთვის ცუდი ახალი ამბავი ისაა, რომ მისი დაბრუნება რუსეთში იმდენად უსიამოვნო შედეგებით ემუქრება მთელი ამ ალიაქოთის მომწყობ ბერლინს, რომ იქ ამ პრობლემის მოსაგვარებლად შეიძლება ისეთ მეთოდებსაც კი მიმართონ, რომლებიც სიტყვების „დათანხმება“ და „ნებაყოფლობით“ გამოყენებას არ ითვალისწინებს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

54
საქართველოს დროშა ევროპის მოედანზე

საპარლამენტო არჩევნები საქართველოში: არსებობს თუ არა გავლენა გარედან?

70
(განახლებულია 17:21 16.09.2020)
როგორც წესი, საქართველოში ნებისმიერ საარჩევნო კამპანიას, საპრეზიდენტო იქნება თუ საპარლამენტო, თან ახლავს შთამბეჭდავი გამოსვლები და მყვირალა განცხადებები.

სერგეი მარკედონოვი

იმ ადამიანების ნაკლებობას, ვინც სადეპუტატო მანდატების, მთავრობის ხელმძღვანელისა თუ ქვეყნის მეთაურის სავარძლისთვის იბრძვის, ქვეყანა არასდროს განიცდიდა და არც განიცდის. თუმცა ბოლო რვა წლის განმავლობაში ძირითადი ინტრიგა ორ პერსონას — ბიძინა ივანიშვილსა და მიხეილ სააკაშვილს შორის არსებული დაპირისპირების ირგვლივ ვითარდება.

კონფიგურაციები, რომლებიც მათ გარშემო იქმნება, სხვადასხვაგვარი შეიძლება იყოს (პარტია, მოძრაობა, ელექტორალური ალიანსი), მაგრამ არსი უცვლელი რჩება. სწორედ მათ შორის კამათში იტესტება სახელისუფლებო სისტემების სიცოცხლისუნარიანობა, რომლებიც მათვე ჩამოაყალიბეს ორ რვაწლიან მონაკვეთში (2004-2012 და 2012-2020 წლები).

კავკასიის ისტორიული ცენტრი

ნებისმიერი არჩევნები — ეს, უპირველესად, შიდაპოლიტიკური მოვლენაა, მაგრამ ამავდროულად არც ერთი ქვეყანა არ რჩება ვაკუუმში. ამიტომ შიდაპოლიტიკური დინამიკა ასევე აშფოთებს ქვეყნის პარტნიორებსა და უახლოეს მეზობლებს.

საქართველო არის ქვეყანა, რომელსაც ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობა აქვს კავკასიის ცენტრში. აქედან მომდინარეობს ქართულ პოლიტგეოგრაფიაში პოპულარული „ცენტრალური კავკასია“. რუსეთის იმპერიის დროს სწორედ ტფილისში მდებარეობდა კავკასიის მეფისნაცვლის რეზიდენცია, საბჭოეთის დროს — კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბი, სსრკ-ის დაშლის შემდეგ კი — რეგიონით დაკავებული უცხოეთის საელჩოების, დიპლომატიური მისიებისა და ფონდების უმეტესობა. სწორედ საქართველოს განიხილავენ აშშ და ნატო განსაკუთრებულ სტრატეგიულ პარტნიორად ევრაზიაში. ასეთია რეალობა და მას ნებისმიერი არჩევნები საქართველოში გეოპოლიტიკური კონკურენციის ფორმატში გადაჰყავს.

ყველაზე მნიშვნელოვანი აქ ისაა, რომ ქართულ საარჩევნო კამპანიებს ასეთად აღიქვამენ არა მარტო მოსკოვი ან ვაშინგტონი, არამედ თავად ხელისუფლებისთვის შიდა ბრძოლის საკვანძო მონაწილეები. არგუმენტები „პრორუსულობის“ თაობაზე ქართველ პოლიტიკოსთა შორის თითქმის ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ის, თუ როგორი საგადასახადო სისტემა, ჯანდაცვის მოდელი თუ აგრარული პოლიტიკა უფრო შეესაბამება მიმდინარე მომენტს.

თამაშის წესები

1 ივლისს აშშ-ის ელჩი საქართველოში კელი დეგნანი მოხსენებით გამოვიდა რიგით მეხუთე ყოველწლიურ დემოკრატიულ კონფერენციაზე (ონლაინ რეჟიმში), სადაც მისი ერთ-ერთი მთავარი დასკვნა იყო რუსეთის ჩარევა საქართველოს შიდაპოლიტიკურ პროცესებში. თუმცა ეს თეზისი მეტად თავისებურად გაცხადდა: „მტკიცებულებები არ მაქვს, მაგრამ იმის ალბათობა, რომ რუსეთი შეეცდება ჩაერიოს საქართველოს არჩევნებში, მაღალია“.

აგვისტოს ბოლოს კი გამოვიდა ცენტრ „დოსიეს“ (მიხაილ ხოდორკოვსკის არაკომერციული პროექტი) მოხსენება, რომლის პირველი ნაწილიც საქართველოს ეძღვნება. მასში გამოთქმული დასკვნები აშშ-ის ელჩის შეფასებებს ჩამოჰგავს: მოსკოვი სხვადასხვა ანტიდასავლური ძალების დახმარებით ცდილობს გავლენა მოახდინოს ქართულ საპარლამენტო არჩევნებზე.

იდეა ახალი არ არის. გასული წლის მოვლენებმა, რომელიც „გავრილოვის კაზუსის“ სახელითაა ცნობილი, წარმოჩინა, როგორ შეიძლება გამოიყენოს ხელისუფლებამ თუ ოპოზიციამ „კრემლის ხელი“. მაგრამ ამ თემაზე საუბრისას მნიშვნელოვანია, რომ განვერიდოთ ემოციებსა თუ კონსპიროლოგიურ ვერსიებზე მსჯელობას და არსებით მომენტებზე გავამახვილოთ ყურადღება.

ელემენტარული შეკითხვა: რა დოკუმენტების საფუძველზე ხორციელდება არჩევნები, ანუ სწორედ ის მოვლენა, რომელშიც ვიღაცას სურს ჩარევა? ბუნებრივია, კონსტიტუციის საფუძველზე. მაგრამ ვინ და ვისი ზემოქმედებით შეიტანა ცვლილებები ქვეყნის ძირითად კანონში, რომლის თანახმადაც სადეპუტატო კორპუსის პროპორციული ნაწილი (მაჟორიტარულის საზიანოდ) გააფართოვა და 150-დან 120 გახადა, და პრაქტიკულად მოხსნა გადასალახი ბარიერი (სამოთხის პირობები წვრილი პარტიებისთვის)? ეს საქართველოს პარლამენტის დეპუტატებმა გააკეთეს 2020 წლის 8 მარტის მემორანდუმის საფუძველზე. ყურადღება! დოკუმენტისა, რომელსაც ხელი აშშ-ის რეზიდენციაში მოეწერა ვაშინგტონისა და ბრიუსელის წარმომადგენლების თანდასწრებით. საიდუმლო არაფერია. მემორანდუმის ტექსტი ამერიკის საელჩოს საიტზე იყო გამოქვეყნებული, ხოლო თავად მოლაპარაკებები შეერთებულმა შტატებმა ისე წარმოაჩინა, როგორც მოკავშირე ქვეყნის შიდა სტაბილიზაციაში შეტანილი წვლილი.

საბოლოოდ კი, თამაშის წესები ხელისუფლებამ და ოპოზიციამ კი არ დაადგინეს, არამედ ამერიკის საგარეო მოდერაციამ, რომელიც, სხვათა შორის, ხელს უწყობდა „გავრილოვის კრიზისით“ დაწყებული შიდაპოლიტიკური კრიზისის დროებით მოგვარებას.

რატომ „დროებითი?“ იმიტომ რომ 31 ოქტომბერს ყველაზე საინტერესო დაიწყება — მთავრობის ფორმირება. ხოლო საპარლამენტო კამპანიის ახალი პირობები, რომლებიც აშშ-ის ზეწოლითაა მიღებული, პარლამენტში ბევრი წვრილი პარტიის შესვლას მოიაზრებს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ხმის მიცემის შემდეგ მთავარ საკითხად სამთავრობო კოალიციის ფორმირება იქცევა. და ფაქტი არ არის, რომ ის მდგრადი გამოდგება.

და თუ ეს ასეა, მაშინ საქართველოში ახალი არჩევნები და ახალი კრიზისები სრულიად რეალურია.

რუსული ზეგავლენა

ისევ რუსული ზეგავლენის თემას დავუბრუნდეთ. მისი ხარისხის შესაფასებლად ვნახოთ, რა ინსტრუმენტების გამოყენება შეუძლია მოსკოვს. 2008 წლამდე ეს აფხაზეთი და ცხინვალის რეგიონი იყო. მაგრამ დღეს ისინი ოფიციალურადაა აღიარებული რუსეთის მიერ. და ეს ხაზია, რომელიც მკაფიოდ მიჯნავს ორი ქვეყნის პოზიციებს. სხვა ხაზია ნატოს წევრობა. რუსეთის წარმომადგენლებმა არაერთხელ განაცხადეს, რომ არ შეუშლიდნენ ხელს პირდაპირ მოლაპარაკებებსა და შესაძლო შეთანხმებებს თბილისს, სოხუმსა და ცხინვალს შორის. მაგრამ იმავდროულად მოსკოვს არ აქვს სურვილი, ითამაშოს კულისებსმიღმა გეშეფტმახერის როლი, რომელიც აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის ლიდერების ზურგს უკან გარიგებებს დადებს საქართველოს ხელმძღვანელობასთან. ჯერ ერთი, მოლაპარაკებების გარეშე ეს მხოლოდ კონფლიქტურობას შემატებს ამ პრობლემებს, გაართულებს ისედაც რთულ დარეგულირებას; და მეორეც, რუსეთის რეპუტაციას დააარტყამს, რომლის გადაწყვეტილებებიც ასეთ შემთხვევაში ამწუთიერ კონიუნქტურას დაემსგავსება.

და მესამე: თბილისში ხელისუფლების ჰიპოთეტური ცვლაც რომ წარმოვიდგინოთ, რა დროსაც პირობითი „ანტიდასავლელები“ კონტროლს დაამყარებენ მთავრობასა და პარლამენტზე, სულაც არ არის ფაქტი, რომ აფხაზეთისა და „სამხრეთ ოსეთის“ სტატუსზე სწრაფი კომპრომისი მოიძებნება. გამოდის, რომ აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის რესურსს დღეისათვის კრიტიკული მნიშვნელობა არ აქვს თბილისისა და მოსკოვის ურთიერთობებში. ეს არც კარგია და არც ცუდი — ასეთია ამოცანის პირობა.

შემდეგი საკითხი: როგორია პირობითი „ანტიდასავლელების“ შესაძლებლობები, რომელთა ამოქმედებაც შეეძლო მოსკოვს? პარლამენტში ასეთად, გარკვეული შენიშვნებით, შეიძლება განვიხილოთ „პარტიოტთა ალიანსი“ — ყველაზე პატარა ფრაქცია. მართლაც, ამ პარტიის ბევრი თეზისი ახლოსაა მოსკოვთან, განსაკუთრებით აშშ-ის დომინირების მიუღებლობის ნაწილში. მაგრამ ეშმაკი დეტალებშია. საეჭვოა, რომ რუსეთს, რომელსაც პრაგმატული კონსტრუქციული ურთიერთობები აქვს აზერბაიჯანთან და თურქეთთან, ალიანსის ნაციონალისტური რიტორიკა მოეწონოს. სანამ ის ოპოზიციაშია, ამაზე თვალის დახუჭვა შეიძლება. მაგრამ თუ მოულოდნელად ეს ძალა ქვეყნის კურსის განმსაზღვრელად იქცევა? სარგებელი უკვე, რბილად რომ ვთქვათ, არაერთმნიშვნელოვანი იქნება.

ამ კუთხით ნინო ბურჯანაძის „ერთიანი საქართველო — დემოკრატიული მოძრაობა“ ბევრად რესპექტაბელურ მოთამაშედ გამოიყურება. და მოსკოვი მზად იქნებოდა, გაეზიარებინა საქართველოს პარლამენტის ექს-სპიკერის კრიტიკული პათოსი. მაგრამ ჯერჯერობით ეს ძალა პარლამენტს მიღმაა. თუმცა პარლამენტში მოხვედრის შემთხვევაშიც კი საეჭვოა, რომ დომინანტი ძალა გახდეს.

გაგება და მზადყოფნა

ბევრი პოსტსაბჭოთა ანალიტიკოსი რუსეთის საგარეო პოლიტიკურ ხაზს აქტიურობის კატეგორიებში აღიქვამს: გეგმები, პროექტები, სტრატეგიები. მათთვის რთული მისაღებია, რომ მოსკოვს ყოველთვის არ შეუძლია რეალობის შეცვლა. ამასთან დაკავშირებით მახსენდება, როგორ განაცვიფრა ბევრი ქართველი ექსპერტი იმან, რომ მოსკოვმა ხელი არ შეუშალა თბილისს, ხელი მოეწერა ევროკავშირთან ასოცირებაზე.

მაგრამ პოლიტიკური ხაზი ყოველთვის არ იგება რაიმე გამღიზიანებელზე დაუყოვნებლივ რეაგირებაზე. საქართველოს შემთხვევაში მოსკოვში ესმით, რომ დასავლური კურსი ქვეყნის ორივე საკვანძო პოლიტიკური ძალისთვის არის დამახასიათებელი — ივანიშვილის მხარდამჭერებისა და სააკაშვილის გარშემო შეკრებილებისთვისაც. ამ ჯგუფებს შორის არსებითი ტაქტიკური შეუსაბამობაა, მაგრამ არ არის სტრატეგიული უთანხმოება საგარეო პოლიტიკაში. სააკაშვილი კრემლს უფრო მეტად აშფოთებს — 2008 წლის მოგონებები არსად გამქრალა. მაგრამ არც ივანიშვილის მიერ დეკლარირებული „ნორმალიზაციის“ შემდეგ არსებობს სწრაფი გარღვევის ილუზიები. და „გავრილოვის კაზუსმა“ ამ მიმართულებით მხოლოდ გაამყარა სკეპტიციზმი.

ამიტომაცაა, რომ რუსეთ–საქართველოს შორის ურთიერთობების გაუმჯობესების მნიშვნელობის გაგება არსებობს, მაგრამ არ არსებობს საამისოდ საგარეო პოლიტიკური ხაზის 180 გრადუსით შებრუნების მზადყოფნა. ძირითადად იმიტომ, რომ თბილისის პოზიცია უკიდურესად ნათელია, მაგრამ მიმზიდველი მომენტების (ნატოსთან ინტეგრაციაზე უარის თქმა) შემცველი წინადადებების პაკეტი არ არსებობს.

მაგრამ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ასეთი პაკეტი გაჩნდება, მერე აუცილებლად წამოიჭრება აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის პრობლემა. და თუ მოსკოვი მზადაა, ამ მიმართულებით მუშაობას ბევრი წელი შეალიოს, თბილისში სწრაფ გადაწყვეტილებებს მოისურვებდნენ („ანტიდასავლელებიც“ კი). ეს კი უკვე, მინიმუმ, შეფასებების შეუსაბამობის საფუძველია. ამასთან არსებობს იმის გაგება, რომ დასავლური ინტეგრაცია პანაცეა არ არის არც ქართული ეკონომიკისთვის, არც ეროვნული უსაფრთხოებისთვის.

სატრანზიტო ქვეყნის ტურისტული სექტორისთვის COVID-19-ის პანდემიით მიყენებული ზარალი უზარმაზარია. რომელი ქვეყნის მოქალაქეები შეძლებდნენ მდგომარეობის გამოსწორებას საქართველოს ეკონომიკის ამ უმნიშვნელოვანეს სფეროში? რუსეთთან ურთიერთობების ნორმალიზაცია, ყველაფერთან ერთად, პრაგმატული საკითხიცაა. ნატოსთან კავშირის მარგი ქმედების კოეფიციენტი ზემოთ ნახსენები პრობლემების გადაჭრაში მაღალი არ იქნება. შესაბამისად, მოსკოვს შეუძლია თავს პაუზის აღების უფლება მისცეს, დააცადოს მეზობელ ქვეყანას, დაინახოს ცალმხრივი საგარეო პოლიტიკური ორიენტაციის ხარვეზები, და ჩქარი ნაბიჯები არ გადადგას იმ ძალების მხარდასაჭერად, რომლებსაც საქართველოში ცვლილებების მოსახდენად საკმარისი ძალა არ შესწევთ.

საარჩევნო კამპანია კი ფინიშს უახლოვდება — წესებით, რომლებიც კრემლში არაა დამტკიცებული.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

70
საქართველოსა და რუსეთის საქმიანი წრეების წარმომადგენელთა შეხვედრა

სერგეი ლავროვი დარწმუნებულია, რომ საქართველოსთან ურთიერთობები აღდგება

0
(განახლებულია 15:21 18.09.2020)
ჩვენ აღვადგენთ ნორმალურ ურთიერთობებს სახელმწიფოებს შორისაც და ადამიანებს შორისაც, განაცხადა რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა თინა კანდელაკთან ინტერვიუში

რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა ქართულ–რუსული ურთიერთობების აღდგენის იმედი გამოთქვა.

მინისტრმა გუშინ ინტერვიუ მისცა თინა კანდელაკს ტელეარხ RTVI–ზე პროექტისთვის „სპეციალური სტუმარი“. მან ისაუბრა, თუ როგორი დამოკიდებულება აქვთ კრემლში პროტესტების მიმართ ბელარუსში, რას უნდა ელოდონ აშშ–ის პრეზიდენტის არჩევნებისგან და არის თუ არა საქართველოსთან სავიზო რეჟიმის გამარტივების შანსი.

„დარწმუნებული ვარ, რომ საქართველოსთან ურთიერთობები აღდგება, მოგვარდება. ვხედავთ ქართველ პოლიტიკოსებს, რომლებიც ამას ემხრობიან. ისინი ჯერ მცირე პარტიები არიან მმართველ ელიტაში, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, რომ საბოლოოდ ჩვენი ტრადიციული, ისტორიული სიახლოვე, ჩვენი ხალხების ურთიერთმიზიდულობა გაიმარჯვებს, და პროვოკატორები, რომლებიც ცდილობენ, რომ საქართველო არ დაუბრუნდეს რუსეთთან ურთიერთობების ნორმალურ რელსებს, გაწბილებული დარჩებიან“, – განაცხადა ლავროვმა.

მინისტრმა ქვეყნებს შორის ამჟამად არსებულ ურთიერთობებს ანომალიური უწოდა.

„მგონია, რომ ქართველი ბრძენი ხალხი, რომელსაც უყვარს სიცოცხლე, შეიძლება თითქმის ისევე და იმავე გამოვლინებებში, როგორც რუსეთის ფედერაციის ხალხებს, ყოველ შემთხვევაში, ჩვენი მისწრაფებების ბევრი დამთხვევის შესახებ ვიცი, მაინც გადალახავს ამჟამინდელ ანომალიურ სიტუაციას და ჩვენ ნორმალურ ურთიერთობებს ავაგებთ სახელმწიფოებსა და ხალხებს შორის“, – აღნიშნა ლავროვმა.

საქართველოსა და რუსეთს დიპლომატიური ურთიერთობები 2008 წლის შემდეგ აღარ აქვთ. საქართველომ ეს ურთიერთობები მოსკოვის მიერ აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის დამოუკიდებლობის აღიარების საპასუხოდ გაწყვიტა.

0
თემები:
ქართულ–რუსული ურთიერთობები