ისტორიული ანალები

 სომხითის მალიქის მიერ გაცემული შეთქმულება: ვინ როგორ ღალატობდა საქართველოს

1124
(განახლებულია 17:18 29.04.2019)

ვანო სულორი

სპარსეთის შაჰის, აბას პირველის მემკვიდრე სეფი პირველმა უარი თქვა ჩვენი ქვეყნის  სრული განადგურების არარეალურ გეგმაზე და „რბილი“ პოლიტიკის გატარებით შეეცადა დაუმორჩილებელი ქართლ-კახეთის  დაწყნარებას. სწორედ ამ პოლიტიკის ნაწილს წარმოადგენდა ქართლში მმართველად გამუსლიმებული ქართველის გამოგზავნა.

1632 წელს საქართველოს სამეფო ტახტზე მაჰმადიანი მმართველი ავიდა — ხოსრო მირზა, იგივე როსტომ ხანი, ქაიხოსრო ბატონიშვილი. მიუხედავად იმისა, რომ ქაიხოსრო, დავით XI-ის (დაუდ-ხანის) უკანონო შვილი, ისპაჰანში დაიბადა, მან კარგად იცოდა ქართული ენა და კარგად ერკვეოდა საქართველოს საქმეებში.

როსტომმა, საკუთარი ხელისუფლების განმტკიცების მიზნით, პირველ რიგში ქართლის ციხეები გაამაგრა. მათ შორის, გორის ციხეც, რომელშიც ყიზილბაშთა დიდი გარნიზონი ჩააყენა და ციხისთავად ნურის მინბაში მესხი მუსლიმ ბეგი დანიშნა. 

გარდა გორისა, როსტომ ხანმა თბილისსა და სურამშიც ყიზილბაში მეციხოვნეები ჩააყენა. ხოლო თავის მოხელეებად ირანიდან ჩამოყოლილი, გადაგვარებული ქართველი თავად - აზნაურები დანიშნა, რომლებიც მამულებითაც დაასაჩუქრა.

გამაჰმადიანებულმა ქართველმა მმართველმა ჩამოსვლისთანავე ცოლად შეირთო სამეგრელოს მთავრის, ლევან II დადიანის და მარიამი. დედოფალი საკმაოდ საინტერესო კულტურულ საქმიანობას უძღვებოდა. სწორედ მისი ინიციატივით შეაკეთეს და განადგურებას გადაარჩინეს სვეტიცხოველი. სწორედ ამიტომ დაიხატა მარიამ დედოფლის ფრესკა სვეტიცხოველში, სადაც ის საკუთარ ვაჟთან, ოტია გურიელთან ერთადაა გამოსახული.

როსტომ-ხანი ხელს არ უშლიდა მეუღლეს ქართული საქმეების კეთებაში. ისე ჩანდა, თითქოს მეუღლის თანამოაზრე იყო, მაგრამ ბოლოს მაინც ყველაფერს თავისი სახელი დაერქვა. რეალურად როსტომი წარმატებით აკეთებდა იმას, რისთვისაც იყო ისფაჰანიდან საქართველოში მოვლენილი. როგორც სამეფო კარზე, ისე მაღალ ფეოდალურ არისტოკრატიაში თანდათან გავრცელდა და ფეხი მოიკიდა მაჰმადიანობამ თუ ყიზილბაშურმა წეს-ჩვეულებებმა. თანაც ეს არ ხდებოდა ქრისტიანობის შევიწროებით. პირიქით. როსტომმა, რომელიც თითქოს ქართველობდა კიდეც, სამღვდელოებას ჯამაგირი დაუნიშნა, ეკლესიებსაც აშენებდა, მაგრამ სწორედ მისი მეფობის დროს:

„ამან აღაშენა სახლი ყიზილბაშური, კეკლუცად და ტურფად ნაგები [შემოიღო] მოფენილობა, სმა-ჭამა, გამოჩუენება და კეკელაობა. და მიიქცნენ სრულიად წესსა ზედა ყიზილბაშისასა, და განმრავლდა სახლსა შინა მისსა სიძვა და არა-წყინდება, ცოდვა იგი სოდომ-გომორული და მეძაობა და დედათა თანა აღრევა“, - წერს ჟამთააღმწერელი „ქართლის ცხოვრებაში“.

უფრო მეტიც, სასახლის კარის გახრწნილებამ ეკლესიაშიც კი შეაღწია: „თჳთ სამღდელონიცა და მღდელთმთავარნიცა მიდრკეს კეთილისაგან და აღერივნეს ერთა თანა, გოდებისაებრ იერემიასა, რამეთუ იყვნეს მოყუარე ღჳნისა და სმისა და შუებისა და განცხრომისა, უმღერდენ ურთიერთას სიძვა-მრუშობასა და მეძაობასა. ამას შინა მოუძლურდა სჯული და განირყუნა წესი ეკლესიისა, რამეთუ არღარა ეძიებდენ სულიერსა საქმესა, არამედ ჴორცთათვის ზრუნვიდენ ყოველნივე“.

გაუჭირდა ერის სულიერ მამას, ევდემოზ კათალიკოსს. მას არ შეეძლო, მშვიდად ეცქირა ქართველთა დაცემისათვის და მოქმედებდა კიდეც მწყემსმთავრისათვის შესაფერისი უშიშრობითა და თავდადებით: რამდენიმეჯერ შეჰკრიბა ქართლის წარჩინებულნი სპარსელებთან საბრძოლველად. მისი გავლენით პატრიოტი ერისთავები არ ემორჩილებოდნენ როსტომ-ხანის პოლიტიკას და თავიანთ სამთავროებს იცავდნენ მუსლიმანური ტრადიციების ზეგავლენისაგან. კათოლიკოსი ევდემოზი წინ აღუდგა ბაგრატიონთა და სხვა დიდებული გვარის შვილთა სიყრმიდანვე ყაენის კარზე აღზრდის იმდროინდელ ჩვეულებას. ევდემოზი არც მეფის პირდაპირ მხილებას ერიდებოდა — სადაც კი შეხვდებოდა როსტომ-ხანს, ყველგან ეუბნებოდა: მაჰმადიანების მამა ხარ და ქრისტიანთა მამინაცვალიო. ერის სულიერი მამის სიმამაცე ქართველებში კიდევ უფრო ამაღლებდა პატრიოტულ სულისკვეთებას.

სპარსი მემატიანის, მოჰამედ თაჰერის მიხედვით, როსტომის წინააღმდეგ რამდენიმე შეთქმულება მოეწყო, რომელთა ორგანიზატორიც კახეთის მეფე თეიმურაზი იყო. მას ქართლის ტახტის დაბრუნება უნდოდა. პირველი შეთქმულება, რომელშიც ზაალ არაგვის ერისთავი, ნოდარ და იოთამ ამილახვრები მონაწილეობდნენ, მალევე ჩაფლავდა. შეთქმულებმა მკვლელი მიუგზავნეს როსტომს, მაგრამ მისმა მცველებმა შეიტყვეს და მკვლელმა გაქცევით უშველა თავს.

უფრო ფართო და ორგანიზებული იყო მეორე შეთქმულება, რომელიც 1642 წელს მოეწყო. ამ ამბოხის მთავარი იდეოლოგი ევდემოზ კათალიკოსი გახლდათ. შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ ზაალ ერისთავი, იოთამ ამილახორი, ნოდარ ციციშვილი, კათალიკოსი ევდემონ დიასამიძე, გიორგი გოჩაშვილი, რევაზ ბარათაშვილი, სომხითის მელიქი ყორხმაზ ბეგი. შექთმულთა მიზანი როსტომ ხანის მოკვლა და კახეთის მეფე თეიმურაზის ქართლში გამეფება გახლდათ.

გადამწყვეტ მომენტში შეთქმულება სომეხმა მელიქმა გასცა. ურჯულო მეფეც საგანგებოდ მოემზადა და გორის ციხეში დახვდა აჯანყებულებს, თან მზაკვარ ხერხს მიმართა და იახლა მარიამ დედოფალი და მისი სულიერ მოძღვარი ევდემოზ კათოლიკოსი.

შეთქმულთა ერთ-ერთი თავკაცი ნოდარ ციციშვილი პირველსავე წარუმატებლობისას დაფრთხა და სამცხეში გაიქცა, ხოლო ქართლის საზღვარზე გადმოსული თეიმურაზ I კვლავ კახეთში გაბრუნდა. როსტომს მხოლოდ სეხნია და ზურაბ ჩხეიძეები შეებნენ და უთანასწორო ბრძოლაში მამაცურად დაიღუპნენ. როსტომ-ხანმა შეთქმულთა ციტადელი, ატენის ციხე დაანგრია და ცხირეთში გამაგრდა. არც ამჯერად მოუცილებია დედოფალი და კათოლიკოსი გვერდიდან.

როსტომი შეტევაზე გადავიდა და შეთქმულები დააპატიმრა. გოჩაშვილსა და ზურაბ სააკაძეს თვალები დასთხარა. ასევე სატიკად გაუსწორდა სხვა შეთქმულებსაც. მხოლოდ რევაზ ბარათაშვილი და იოანე სააკაძემ გადაურჩა მის რისხვას, ვინაიდან სანამ როსტომის ხელი მისწვდებოდა, მოასწრეს და ქართლიდან გადაიხვეწნენ.

ევდემოზმა მაინც მოახერხა და შეუთვალა თეიმურაზს, ღალატს არ დაებრკოლებინა და დრო არ დაეკარგა, მაგრამ მისი წერილი ჯერ როსტომ-ხანს მიართვეს, წააკითხეს და შემდეგ მიუტანეს თეიმურაზს. ქართლის ვალის ბრძანებით, ევდემოზ კათოლიკოსი შეიპყრეს, თბილისში წამოიყვანეს, კათალიკოსობიდან გადააყენეს და შურის ციხის (ნარიყალა) საპყრობილეში ჩაკეტეს.

ყოფილი კათალიკოსი რამდენიმე თვე იყო საკანში, მერე კი მალულად მოაკვლევინა როსტომმა ციხეში — ირანის სამეფო კარზე დამკვიდრებული დასჯის ტრადიციული  ხერხით: ჯერ მშვილდის ლარითა და საბლით დააღრჩვეს კათოლიკოსი, შემდეგ კი ცხედარი „განჯის კარის“ კოშკიდან გადააგდეს (აბანოების მხარეს). წამებული კათოლიკოს-პატრიარქის გვამი ქრისტიანებმა ფარულად წაიღეს და ანჩისხატის ტაძარში დაკრძალეს.

ასე რომ, საბოლოოდ ერმაც და ბერმაც დაინახა, რომ როსტომ-ხანის კეთილშობილება მხოლოდ ნიღაბი იყო, რომლის მიღმაც მტარვალი იმალებოდა. შეთქმულთა მოწამეობრივმა სიკვდილიმა გზააბნეულ ერს რეალობა დაანახა და გონს მოიყვანა...

 

 

 

 

1124
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (382)
სავალუტო ჯიხური

მიზეზ-მიზეზ... ანუ რა აკლია ლარს?

122
ლარის საშემოდგომო გამოცდა... ეროვნული ვალუტა რეკორდულად უფასურდება... რა გახდა ამის მიზეზი და რა საფრთხე ემუქრება სახელმწიფოს ფინანსურ სისტემას.

სამსონ ხონელი

სავალუტო ბაზარზე სიახლეა! ღვინობისთვის პირველი რიცხვიდან ეროვნული ვალუტის ოფიციალური გაცვლითი კურსი ბლუმბერგის ახალ - Bmatch-ის პლატფორმაზე გამართული სავაჭრო გარიგებებით დადგინდება. ეს რას ნიშნავს? − დაინტერესდება მკითხველი, თუმცა, დარწმუნებული ვარ, მას ნაკლებად აღელვებს, სად და რა წესით ყალიბდება ლარის კურსი. მისთვის მნიშვნელოვანი შედეგია და მოახლოებულ სიახლესაც ამ კონტექსტში განიხილავს, კერძოდ, როგორ აისახება ის ლარის კურსზე. ამ საკითხებზე ვრცლად მომდევნო სტატიაში მოგახსენებთ, ამჯერად კი მარტივად მივანიშნებ - სავალუტო ბაზრის სუბიექტები სიახლის მოლოდინში არიან, თუმცა ეროვნულ ვალუტას, როგორც „წყაროზე“ ამბობენ, დიდი ხანია „დედა აღარ ჰყავს“...

საკამათო არ არის, ლარის გაუფასურების ახალი და სავარაუდოდ, ყველაზე ძლიერი ტალღა დაიწყო. მიმდინარე კვირაში ეროვნული ვალუტა კიდევ 13 პუნქტით გაუფასურდა. კერძოდ, ორშაბათს ლარი 1 დოლართან მიმართებაში 3.22−3.25−ის ფარგლებში მერყეობდა, პარასკევს, დღის მეორე ნახევარში 1 დოლარის ღირებულებამ 3.35−ს ლარს გადააჭარბა. საინტერესოა, რატომ უფასურდება ლარი?.. შესაძლოა, ჩამეძიოთ, ახალი რა უნდა ბრძანოთო, მაგრამ, მე მაინც ვეცდები...  

არავის გავეჯიბრები, თუმცა ვიტყვი, კითხვაზე პასუხის ძიებისას, ექსპერტ-ანალიტიკოსთა აქცენტები, ხშირად, შემცირებულ პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციებზე გადადის ხოლმე. არადა, პირდაპირ უცხოურ ინვერსტიციებს სავალუტო ბაზარზე ისეთი ძლიერი გავლენა არა აქვს, როგორც სხვა მაკროეკონომიკურ ფაქტორებს - ექსპორტს, ფულად გზავნილებსა და საერთაშორისო ტურიზმს ვგულისხმობ. არც ეროვნული ბანკის პოლიტიკა დავივიწყოთ, თანმიმდევრულად მივყვეთ:

ექსპორტი

სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, მიმდინარე წლის იანვარ-აგვისტოში საქართველოს საგარეო სავაჭრო ბრუნვაში ექსპორტი 2071.4 მილიონ დოლარს, გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, 14.7 პროცენტით ნაკლებს შეადგენდა. საანგარიშო პერიოდში იმპორტის მოცულობა 4951.4 მილიონი დოლარით, 17.5 პროცენტით ნაკლები იყო. თვალნათლივ ჩანს, რომ სავაჭრო ბრუნვის შემცირების მიუხედავად, ქვეყნის უარყოფითმა სავაჭრო ბალანსმა, 2020 წლის იანვარ-აგვისტოში, 2880.0 მილიონი დოლარი შეადგინა, რაც საგარეო სავაჭრო ბრუნვის 41.0 პროცენტია და 1.5 პროცენტით ნაკლებია გასული წლის ანალოგიური პერიოდის მაჩვენებელზე. მთავარია, რომ ექსპორტზე მეტად შემცირებულია იმპორტი ანუ წმინდა ექსპორტი ბალანსში დადებით დინამიკას ინარჩუნებს. სავალუტო კურსზე სწორედ წმინდა ექსპორტის დადებითი დინამიკა ახდენს პოზიტიურ გავლენას. დასკვნა − ლარის საშემოდგომო გაუფასურების მიზეზი ნაკლებად სავარაუდოა, ექსპორტის შემცირება იყოს...    

ფულადი გზავნილები

ეს უცხოური ვალუტის შემოდინების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი წყაროა. „საქსტატისა“ და ტურიზმის ეროვნული სააგენტოს მონაცემებით, მიმდინარე წლის აგვისტოში საქართველოში შემოსული ფულადი გზავნილების მოცულობამ 184.2 მილიონი დოლარი შეადგინა, რაც 25.8 პროცენტით მეტია გასული წლის ანალოგიური მაჩვენებელზე. ვფიქრობ, ეს გარემოება, განსაკუთრებით კი გლობალური კრიზისისას, პოზიტიურად უნდა შეფასდეს. დასკვნა − ფულადი გზავნილების შემოდინების დინამიკა ეროვნული ვალუტის მკვეთრი გაუფასურების ფაქტორი არ არის.   

საერთაშორისო ტურიზმი

არახალია, ზოგადად, ლარის კურსზე მისი ეფექტი არის, მაგრამ ამ ეტაპზე ის ძალზე მცირეა, რადგან უცხოური ტურიზმის გაჩერების გამო, შემოსავლები ფაქტიურად განულებულია. დასკვნა − ეს ფაქტორი შესაძლებელია, ლარის გაუფასურების მიზეზი იყოს, თუმცა აქ ისიც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ საერთასორისო ტურიზმიდან ვერმიღებული შემოსავლები, ნაწილობრივ, საერთაშორისო დახმარებებმა დააბალანსა.

ფისკალური ხარჯები

საკამათო არ არის, ეს კიდევ ერთი ფაქტორია, რომელსაც სავალუტო კურსზე გავლება აქვს. მოგეხსენებათ, რომ აგვისტო-სექტემბერში მთავრობამ სოციალური დახმარების რამდენიმე პროგრამა განახორციელა. 1200 და 300 ლარიანი კომპენსაცია გაიცა დასაქმებულებსა და თვითდასაქმებულებზე, 17 წლამდე პირებმა ერთჯერადი დახმარების სახით 200 ლარი მიიღეს. დასკვნა − ბოლო სამ თვეში ფისკალური ხარჯები გაიზარდა, რის გამოც სავსებით შესაძლებელია, ეროვნულ ვალუტაზე დაწოლა გაზრდილიყო.

ეროვნული ბანკის პოლიტიკა

ეს უწყება ლარის სტაბილურობაზე პირდაპირ აგებს პასუხს. კობა გვენეტაძის უწყებამ სწორედ ეროვნული ვალუტის კურსის მხარდასაჭერად, მარტიდან მოყოლებული სექტემბრის პირველი ნახევრის ჩათვლით, ინტერვენციის სახით სავალუტო ბაზარზე 409.6 მილიონი დოლარი გაყიდა და საფინანსო ბაზარზე მიმოქცევიდან მილიარდ ლარზე მეტი ამოიღო, თუმცა ამავე პერიოდში რეფინანსირების სესხების საბაბით ბაზარს ორ მილიარდზე მეტი ლარი მიაწოდა. კიდევ სხვა საკითხია ეროვნული ბანკის ინტერვენციების სტრუქტურა. თუ დავაკვირდებით დავინახავთ, რომ კობა გვენეტაძის უწყება სავალუტო ბაზარს, ძირითადად, 40 მილიონ დოლარს აწვდის. საკითხავია, ეს რამდენად ჰყოფნის სავალუტო ბაზარს. ერთი ნათელია, შეუძლებელია სავალუტო ბაზარი მუდმივად ერთი და იგივე რაოდენობის დოლარის რესურსს ითხოვდეს... დასკვნა − დღეს სავალუტო ბაზარზე ინტერვენციები ლარის კიდევ უფრო მკვეთრ გაუფასურებას აჩერებს, თუმცა პარალელურად მიმოქცევაში ლარის ჭარბი მოცულობის გაშვება სავალუტო კურსზე ერთმნიშვნელოვნად ნეგატიურად აისახება.       

სხვა რა მიზეზი შეიძლება იყოს? − უსათუოდ ჩამეძიება მკითხველი. გამოვთქვამ ვარაუდს, რომ ფისკალური ხარჯებისა და საფინანსო ბაზარზე ლარის მოცულობის ზრდასთან ერთად, ეროვნული ვალუტის ამჟამინდელი გაუფასურების მიზეზი უარყოფითი მოლოდინებია...

ფაქტია, რომ ლარმა სწრაფი ტემპით გაუფასურება მას შემდეგ დაიწყო, რაც საქართველოში COVID-19-ით ინფიცირებულთა რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა. მოლოდინებზე მხოლოდ ნეგატიურად აისახება გაცხადებული ე.წ. მეორე ტალღის სცენარი და ეკონომიკის შესაძლო გაჩერება. ასეთ პირობებში ბიზნესი რისკებს აზღვევს და თანხები სავალუტო ანგარიშზე გადააქვს. მოსახლეობის ნაწილიც ანალოგიურად იქცევა, ვისაც ამის შესაძლებლობს აქვს, უცხოურ ვალუტას იმარაგებს. ეს მიუხედავად იმისა, არის თუ არა ამის საჭიროება. ბუნებრივია, რომ უცხოურ ვალუტაზე მოთხოვნა იზრდება.

წინამდებარე სტატია დასასრულს უახლოვდება და ერთსაც ვიტყვი, მიუხედავად იმისა, თუ

რა არის ლარის გაუფასურების მიზეზი, ფაქტია ეს პროცესი უკიდურესად მძიმედ აისახება ამ ქვეყნის მოქალაქეთა უმრავლესობის ყოფაზე. განსაკუთრებით მათზე, ვისაც კრედიტები უცხოურ ვალუტაში აქვთ. მარტივი არითმეტიკაა, მოქალაქეს, რომელმაც სესხი დოლარში 2015 წლის სექტემბრამდე აიღო, ყოველთვიური საბანკო ვალდებულება ფაქტიურად უკვე გაუორმაგდა და არავინ იცის, რა იქნება ხვალ. სამწუხაროდ, ამ საკითხზე არავინ მსჯელობს, არადა, თუ ასე გაგრძელდა, მერწმუნეთ, რომ არც იპოთეკური კრიზისის პირველი ნიშნები დააყოვნებს... შეიქმნება ვითარება, როცა მსესხებელი სახესხო ვალდებულების გასტუმრებას ვეღარ აუვა, ხოლო კრედიტის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული უძრავი ქონების მყიდველი, თუნდაც სალიკვიდაციო ფასად, ფაქტიურად არავინ იქნება... ძნელი არ არის წარმოვიდგინოთ, სოციალური ფონის უკიდურესად გაუარესებასთან ერთად, რა საფრთხე დაემუქრება სახელმწიფოს საფინანსო სისტემას. ასე რომ, ვფიქრობ, დროა, სახელმწიფომ გამოსავლის ძიება დაიწყოს და კონკრეტული გადაწყვეტილებებიც მიიღოს. ასე დიდხანს ვეღარ გაგრძელდება და წაყრუება სიკეთეს ვერ მოიტანს...  

 

122
ალექსანდრ ლუკაშენკოს ინაუგურაცია

მოსაზრება: პოლონეთმა თვითონ უნდა მოაგვაროს ურთიერთობა ბელარუსთან

49
(განახლებულია 19:32 25.09.2020)
დასავლეთის რეაქცია ბელარუსის პრეზიდენტ ალექსანდრ ლუკაშენკოს ინაუგურაციაზე პროგნოზირებულად ნეგატიური აღმოჩნდა.

ირინა ალქსნისი

ჯერ სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ აშშ-ს ალექსანდრ ლუკაშენკო არ მიაჩნია ქვეყნის კანონიერად არჩეულ პრეზიდენტად, ვინაიდან „გამოცხადებული შედეგები ცრუ იყო და არ ასახავდა ლეგიტიმურობას“.

მერე კი ევროკავშირის დიპლომატიის მეთაურის ჟოზეფ ბორელის სპეციალური განცხადება გავრცელდა, რომელშიც ალექსანდრ ლუკაშენკოს მანდატი „ყოველგვარ ლეგიტიმურობას მოკლებულად“ იყო მოხსენიებული. ასევე აღინიშებოდა, რომ ინაუგურაცია (დოკუმენტში ეს სიტყვა ყველგან ბრჭყალებში იყო ჩასმული) რესპუბლიკის „მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის ნებას ეწინააღმდეგება“, რაც „მრავალრიცხოვან, უპრეცედენტო და მშვიდობიან პროტესტებში“ გამოიხატება.

ბორელის განცხადებამ ღვარძლის ფრქვევის ფართო შესაძლებლობები გააჩინა. მაგალითად, წინასწარ თავდაჯერებით შეიძლება გაკეთდეს პროგნოზი, რომ აშშ-ში საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები — რა შედეგითაც უნდა დასრულდეს ის — წინააღმდეგობაში იქნება ამერიკელების ნახევრის ნებასთან, ვინაიდან ქვეყანა პრაქტიკულად შუაზეა გახლეჩილი. თანაც არც პროტესტების დეფიციტი შეინიშნება იქ უკვე რამდენიმე თვეა. ასე რომ, წარმოდგენილი დოკუმენტი უკვე ახლავე შეიძლება შევუტრიალოთ ოკეანისგაღმა რეალობებს.

თავის მხრივ, ფორმულირება „დემოკრატიული ლეგიტიმურობა“ მიანიშნებს, რომ, ბრიუსელის აზრით, არსებობს მისი სხვა სახეობებიც — და მათ თანახმად, ალექსანდრ ლუკაშენკო ძალიანაც ლეგიტიმურია.

ამ უკანასკნელით აიხსნება კიდეც დასავლეთის ორ სკამზე ჯიუტად ჯდომა, ვინაიდან მთელი ეს ხისტი რიტორიკა პრაქტიკაში მინსკისადმი ღიად სუსტ, შეთანხმებით პოზიციას შეესაბამება.

სანქციები — ნამდვილად მგრძნობიარე სანქციები — ბელარუსის წინააღმდეგ არ დაწესებულა. უფრო უარესიც: ამ საკითხის ირგვლივ თავად ევროკავშირს შორის წამოიჭრა ახალი გარჩევები, ვინაიდან კვრიპროსი იმავდროულად თურქეთის წინააღმდეგ რესტრიქციების უზრუნველყოფას მოითხოვს და ამ საფუძველზე პროცესს ბლოკავს.

დასავლელი ელჩები ქვეყნიდან არ გაუწვევიათ. ის კი არა, ამერიკელები სრული სვლით აღადგენენ დიპლომატიურ ურთიერთობებს ქვეყანასთან მრავალწლიანი გაცივების შემდეგ. ორიოდე დღის წინ აშშ-ის სენატის საერთაშორისო საქმეთა კომიტეტმა ახალი ელჩის კანდიდატურა დაამტკიცა. არადა, უკვე 12 წელია, რაც ორივე სახელმწიფოში საელჩოებს დროებითი რწმუნებულები განაგებენ — მას შემდეგ, რაც ვაშინგტონმა 2008 წელს სანქციები დაუწესა ბელარუსულ კომპანიებს, ორივე ქვეყანამ გაიწვია ელჩები.

ამ ფონზე ყველაზე ხისტი რიტორიკული გამონათქვამიც კი სისუსტის გამოვლინებასა და მომხდარზე გავლენის მოხდენის უუნარობას ჰგავს, რაც, სხვათა შორის, რეალობას შეესაბამება. აქ კი მართლაც უნდა მივაგოთ დასავლეთს სათანადოდ, რომელმაც მთავარის გაცნობიერება დაიწყო — აღიაროს შესაძლებლობების ზღვარი.

ეჭვგარეშეა, რომ ბელარუსის არჩევნებზე მსგავსი რეაქცია ვენესუელის ძალიან მტკივნეული გაკვეთილის შედეგიცაა. უკვე წელიწად-ნახევარი გავიდა მას შემდეგ, რაც 50-ზე მეტმა (ძირითადად დასავლურმა) ქვეყანამ ხუან გუაიდო ვენესუელის კანონიერ პრეზიდენტად აღიარა. ეს კია, რომ ამ გადაწყვეტილებას რეალობაზე არანაირი გავლენა არ მოუხდენია — ქვეყნის ხელმძღვანელი დღემდე ნიკოლას მადუროა.

და თუ აშშ-სა და ევროპას შეუძლიათ თავს უფლება მისცენ, იგნორირება გაუკეთონ პატარა ლათინურამერიკულ ქვეყანას, თითქოს არაფერი განსაკუთრებული არ მომხდარა და იქ არანაირი მარცხი არ განუცდიათ, ანალოგიური ფოკუსის ჩატარება ევროპის ცენტრში მდებარე სახელმწიფოში ბევრად რთულია. აღარაფერს ვიტვით იმაზე, რომ ბელარუსი მნიშვნელოვან საერთაშორისო პროცესებშია ჩართული, დონბასის დარეგულირების ჩათვლით. ასე რომ, მოქმედება ბევრად აწონილ-დაწონილადაა საჭირო — გადაწყვეტილებებისა და მათი შედეგების გათვლით.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება, რომელიც დასავლეთის ენთუზიაზმს ანელებს მინსკის საწინააღმდეგო ნაბიჯების საკითხში, ისაა, რომ იქ მომხდარი უპირველესად პოლონური პროექტია. სწორედ ვარშავა დგას მეზობლად მიმდინარე პროტესტების უკან, ის უზრუნველყოფს ბელარუსი ოპოზიციური ლიდერების პოლიტიკურ და მედიურ თანხლებას. თუმცა შედეგი მხოლოდ ნეგატიური კუთხითაა შთამბეჭდავი: მარტო „პრეზიდენტ სვეტას“ (სწორედ ასე prezident.sveta ჰქვია სვეტლანა ტიხანოვსკაიას „ინსტაგრამს“) ფენომენი შეიძლება იყო იმის ნიმუში, როგორ არ უნდა მოიქცე წმინდად პოლიტტექნოლოგიური თვალსაზრისით.

პოლონეთი ჩხუბში ჩაერია, მაგრამ ვითარების გარდასატეხად ძალა აშკარად არ ჰყოფნის. იქით კიდევ მინსკმა დაიწყო „ხურდის დაბრუნება“ — კერძოდ, მასმედია ბელარუსში პოლონური საქონლის შეტანასთან დაკავშირებით პრობლემებზე წერს. მოკლედ, ჩვეულებრივი პოლონური „ფოცხზე ფეხის დადგმაა“.

არაფერია გასაკვირი იმაში, რომ ახლა პოლონელებს ძალიან სურდეთ სამოთხეში სხვის ზურგზე შესვლა: რომ დასავლეთ ევროპამ და შეერთებულმა შტატებმა საქმეში მძიმე პოლიტიკური არტილერია ჩართონ, როგორღაც ლუკაშენკოს ჩამოგდება მოახერხონ, ხოლო ვარშავა გეოპოლიტიკურ ნაღებს მოხდიდა მის მიერვე წამოწყებულ „დვიჟუხას“.

მაგრამ შეუძლებელია, რომ ასეთი მოტივაცია აშკარა არ იყოს ბერლინის, პარიზის, ბრიუსელისა თუ ვაშინგტონისთვის. და კიდევ, ნაკლებსავარაუდოა, რომ იქ ენთუზიაზმით ეკიდებოდნენ პოლონური სურვილების ასრულებისთვის ხელშეწყობას.

ეს კი იმას ნიშნავს, რომ დასავლეთი შემდეგშიც ხისტი რიტორიკის მონიშნული გზით წავა მინსკის წინააღმდეგ, აარიდებს რა თავს რეალურ კონფრონტაციას, ვინაიდან მას იოტისოდენი სურვილიც არ აქვს, ჩაერიოს კიდევ ერთ მარცხისთვის განწირულ გეოპოლიტიკურ თამაშში. ისედაც ბევრია ასეთი ბოლო წლებში.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

49
ნიკოლ ფაშინიანი

კონფლიქტი მთიან ყარაბაღში: სომხეთმა საყოველთაო მობილიზაცია გამოაცხადა

0
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ჯარებში რეგისტრირებული პირად შემადგენლობას ტერიტორიულ სამხედრო კომისარიატებში გამოცხადება უბრძანა

თბილისი, 27 სექტემბერი — Sputnik. სომხეთის მთავრობამ ქვეყანაში სამხედრო მდგომარეობა და საყოველთაო მობილიზაცია გამოაცხადა, იუწყება Sputnik-სომხეთი.

მთიან ყარაბაღში 27 სექტემბრის დილას სიტუაცია მკვეთრად გამწვავდა - სომხეთი და აზერბაიჯანი ერთმანეთს აგრესიაში ადანაშაულებენ.

„მთავრობის გადაწყვეტილებით სომხეთის რესპუბლიკაში ცხადდება სამხედრო მდგომარეობა და საყოველთაო მობილიზაცია. გადაწყვეტილება ძალაში გამოქვეყნების მომენტიდან შედის. პირად შემადგენლობას, რომელიც ჯარებშია რეგისტრირებული, ვუბრძანებ გამოცხადდეს ტერიტორიულ სამხედრო კომისარიატებში. სამშობლოსთვის, გამარჯვებისთვის“, - დაწერა თავის Facebook-გვერდზე რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა.

ბაქო და ერევანი ერთმანეთს სიტუაციის გამწვავებაში ადანაშაულებენ. აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტრო ამტკიცებს, რომ ცეცხლი სომხურმა მხარემ გახსნა, ხოლო აზერბაიჯანის ძალებმა კონტრშეტევითი ოპერაცია დაიწყეს. სომხეთის თავდაცვის სამინისტროში აცხადებენ, რომ ყარაბაღზე აზერბაიჯანის მხრიდან „საჰაერო და სარაკეტო იერიში მიიტანა“.

კონფლიქტის მხარეები მოწინააღმდეგის დანაკარგებზე საუბრობენ. ასე, სომხეთში ჩამოგდებულ ვერტმფრენებსა და აფეთქებულ ტანკებზე საუბრობენ, ხოლო აზერბაიჯანში - განადგურებულ საზენიტო კომპლექსებზე.

რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს მოუწოდა დაუყოვნებლივ შეწყვიტონ ცეცხლი და სიტუაციის სტაბილიზაციის მიზნით მოლაპარაკებები დაიწყონ.

მთიანი ყარაბაღის გამო სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის კონფლიქტი 1988 წლის თებერვალში დაიწყო, როდესაც მთიანი ყარაბაღის ავტონომიამ აზერბაიჯანის სსრ–დან გასვლის თაობაზე განაცხადა. 1992-1994 წლებში აზერბაიჯანმა დაკარგა კონტროლი მთიან ყარაბაღზე და მის მიმდებარე შვიდ რაიონზე. კონფლიქტის მშვიდობიანად მოგვარების მოლაპარაკებები 1992 წლიდან მიმდინარეობს ეუთოს მინსკის ჯგუფის ფარგლებში, რომელსაც სამი თანათავმჯდომარე ჰყავს - რუსეთი, აშშ და საფრანგეთი. აზერბაიჯანი მოითხოვს საკუთარი ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნებას, სომხეთი არაღიარებული რესპუბლიკის ინტერესებს იცავს, რადგან თავად ყარაბაღი მოლაპარაკებების მხარე არ არის.

0
თემები:
მთიან ყარაბაღში სიტუაცია გამწვავდა