მეომარი ქალი

როცა წინდის საქსოვი ჩხირიც იარაღია: ამორძალი ქართველები

399
(განახლებულია 13:37 10.02.2019)

ვანო სულორი 

399
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (386)

მოსაზრება: რატომ აღორძინებს რუსეთი „განკითხვის დღის თვითმფრინავებს“

7
(განახლებულია 15:43 26.10.2020)
„განკითხვის დღის“ კლასის თვითმფრინავები დღეს მსოფლიოში მხოლოდ რუსეთსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებს ჰყავს

ანდრეი კოცი

ვრცელი, დაცული, მაღალტექნოლოგიური — უახლოეს მომავალში რუსეთის შეიარაღებული ძალები ახალ საჰაერო მართვის პულტებს მიიღებენ შორი მაგისტრალის ლაინერ Ил-96-400М–ის ბაზაზე. დასავლეთში ამგვარ მანქანებს „განკითხვის დღის თვითმფრინავებს“ უწოდებენ. მესამე მსოფლიო ომის დაწყების შემთხვევაში სწორედ „მფრინავი შტაბის“ ბორტიდან განკარგავს ქვეყნის უმაღლესი სამხედრო და პოლიტიკური ხელმძღვანელობა თავდაცვას და მართავს ჯარებს დედამიწაზე, ჰაერსა და ზღვაზე. ამ კლასის თვითმფრინვები დღეს მხოლოდ რუსეთსა და აშშ–ს ჰყავთ.

სარდლობის გადარჩენა

ბირთვულ „დერჟავებს“ შორის ურთიერთობა უკიდურესობამდეა გამწვავებული. დიპლომატებიჩიხში არიან, მხარეებმა ელჩები გაიწვიეს. შეიარაღებული ძალები მაქსიმალურ მზადყოფნაშია მოყვანილი. სტრატეგიული ბომბდამშენები ჰაერში ადიან, ბალისტიკური რაკეტებით აღჭურვილი ატომური სუბმარინები ოკეანეში ჩადიან, სახმელეთო სარაკეტო კომპლექსები საბრძოლო პატრულირების მარშრუტებზე გადიან. სამყარო მესამე მსოფლიო ომის მოლოდინშია.

საბედნიეროდ, ეს სცენარი ჯერჯერობით მხოლოდ ფანტასტიკაა. რუსეთშიცა და აშშ–შიც მშვენივრად აცნობიერებენ, რომ ფართომასშტაბიანი ომი შეიძლება სწრაფად გადაიზარდოს ბირთვულ ომში და ათობით მილიონი ადამიანი იმსხვერპლოს. თუმცა სამხედროები ყოველთვის უფრო უარესისთვის ემზადებიან. ორივე მხარე ვარაუდობს, რომ ამგვარ კონფლიქტში სწორედ პირველი დარტყმა „მოკვეთს თავს“ მოწინააღმდეგეს — ჯარების მართვის სადავეებსა და წინააღმდეგობის გაწევის შესაძლებლობას წაართმევს. მთავარი მიზანი — ეს სამხედრო და  პოლიტიკური ცენტრებია.

სახიფათო პერიოდში რუსეთის ხელმძღვანელობასა და უმაღლეს სამხედრო სარდლობას მკაცრად გასაიდუმლოებულად გადაიყვანენ სამხედრო აეროდრომზე, სადაც მათ ფრთოსანი საკომანდო პუნქტები დახვდება. „განკითხვის დღის თვითმ ფრინავების“ ეკიპაჟების ძირითადი ამოცანა იქნება სახელმწიფოს პირველი პირების დარტყმისთვის გარიდება და მათთვის ჰაერიდან სარდლობის შესაძლებლობის მიცემა იქნება. ამ საკომანდო პუნქტების საბრძოლო მდგრადობას თანმხლები გამანადგურებლები და მომარაგების ტანკერები უზრუნველყოფს. მსგავსი ტაქტიკაა შემუშავებული აშშ–შიც — ჯერ კიდევ ცივი ომის პერიოდში.

ნანატრი ცვლა

რუსეთის სამხედრო–კოსმოსურ ძალებში ოთხი „განკითხვის დღის ხომალდი“ Ил-80 შედის, რომლებიც სამგზავრო ლაინერ Ил-86–ის ბაზაზეა აგებული. მძლავრი ელექტროსადგური, კავშირის თანამედროვე საშუალებები, სიცოცხლის უზრუნველყოფის სისტემა ჰაერში რამდენიმე დღის განმავლობაში ყოფნის საშუალებას იძლევა — რაღა თქმა უნდა, მარაგების შევსებით.

სამოქალაქო წინამორბედისგან Ил-80 მაღალი „შუბლით“ განსხვავდება — ფუზელაჟის ცხვირის ნაწილში დიდი ნაკვეთურით, სადაც სხვადასხვა რადიოელექტრონული მოწყობილობაა განთავსებული. გარდა ამისა, Ил-80–ს არ აქვს ილუმინატორები, რათა ეკიპაში და მგზავრები ახლო ბირთვული აფეთქებისგან არ დაბრმავდნენ. კუდის ნაწილში განთავსებულია ანტენა წყალქვეშა ნავებთან დასაკავშირებლად.

დეტალური ინფორმაცია Ил-80–ის შესახებ სახელმწიფო საიდუმლოა. ცნობილია მხოლოს ის, რომ ბორტზე დამონტაჟებულია აპარატურა შეიარაღებული ძალების ყველა სახეობისა და ტიპების  მართვისთვის, არსებობს სამუშაო და დასასვენებელი სათავსოები მაღალჩინოსანი მგზავრებისთვის, დამატებითი რეზერვუარები საწვავის მარაგებისთვის. თვითმფრინავს შეუძლია აფრინდეს ნებისმიერი სამოქალაქო და სამხედრო აეროდრომიდან, აღჭურვილია მასობრივი განადგურების იარაღისგან თავდაცვის საშუალებებით და შეუძლია ავტონომიურ რეჟიმში განაგრძოს მუშაობა იმ შემთხვევაში, თუ რეტრანსლაციის, ნავიგაციისა და კავშირის სახმელეთო და თანამგზავრული სისტემები განადგურდება.

მაგრამ Ил-80–ები ჯარებში უკვე 15 წელზე მეტია, რაც ექსპლუატაციაშია და თავიანთი რესურსის დიდი ნაწილი ამოწურეს. გარდა ამისა, საბაზო ლაინერი Ил-86 საშუალო მაგისტრალურია. მათი პრაქტიკული ფრენის სიშორე სულ 3800 კილომეტრს შეადგენს, რაც არასაკმარისია მართვის საჰაერო პუნქტისთვის. ამიტომ Ил-96-400М–ის საბაზისოდ შერჩევა „განკითხვის დღის“ ახალი ხომალდისთვის,  სრულიად გამართლებულია: მისი ფრენის სიშორე მაქსიმალური დატვირთვისას დაახლოებით 9 ათას კმ–ს შეადგენს.

მფრინავი სასტუმროები

აშშ–ის შეიარაღებულ ძალებში ოთხი E-4B Nightwatch–ია („ღამის მზვერავი“), რომლებიც ავიალაინერ Boeing-747–ის ბაზაზეა აგებული. თითოეულის ბორტზე 100 ადამიანის განთავსებაა შესაძლებელი და ჰაერში ერთ კვირამდე ყოფნა შეუძლია რეგულარული მომარაგების პირობებში. Е-4B დაცულია ბირთვული აფეთქების გამანადგურებელი ფაქტორებისგან და აღჭურვილია ყველაზე თანამედროვე რადიოელექტრონული მოწყობილობებით.

ამერიკული „განკითხვის დღის ხომალდი“ არსით მფრინავი სასტუმროა. მასზე ყველაფერია რამდენიმე დღის განმავლობაში ავტონომიური მუშაობისთვის — სამზარეულო, სველი წერილები, დასვენების ზონა, საძინებელი კაბინები, სათათბირო ოთახი მაგიდითა და ცხრა სავარძლით, 29 ადგილზე გათვლილი კომუნიკაციისა და კავშირის ზონა და ასევე სხცა სათავსოები. ინტერიერი გამოირჩევა კომფორტით, ხოლო აღჭურვილობა — მაღალი ერგონომიკით. შესაძლოა ამიტომაც ირჩევენ აშშ–ის პირველი პირები E-4B–ს სხვა ქვეყნებში ხანგრძლივი ფრენებისთვის, ნაცვლად კლასიკური საპრეზიდენტო თვითმფრინავისა Air Force One.

E-4B–ები რუსულ Ил-80–ებზე მნიშვნელოვნად ასაკოვანია. ისინი ექსპლუატაციაში 1970-იან წლებში მიიღეს, თუმცა გამუდმებით უტარდებათ მოდერნიზება. 2015 წელს მათ ნაწილს საკომუნიკაციო აღჭურვილობის გადაპროგრამებისა და მოდიფიკაციის პროცედურა ჩაუტარდა. თვითმფრინავებს ინტერნეტზე ჩქაროსნული წვდომა, ფართოხაზოვანი თანამგზავრული კავშირი და ასევე სპეციალური დაცული არხები აქვთ მაღალი გატარების უნარით. E-4B–ის ფრენის სიშორე 11 ათასი კილომეტრია.

გარდა ამისა, ამერიკელებს ჰყავთ თექვსმეტი E–6, რომელთა დანიშნულებაც სტრატეგიულ ატომურ წყალქვეშა ნავებთან კავშირის სარეზერვო სისტემის უზრუნველყოფაა. მათი გამოყენება ასევე შესაძლებელია აშშ–ის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობის საკომანდო პუნქტის სახით. ომის შემთხვევაში  ეს მანქანები ატლანტიკისა და წყნარი ოკეანეების ზონებში საბრძოლო პატრულირებაზე გავლენ, რა დროსაც მუდმივი კავშირი ექნებათ წყალქვეშა ხომალდებთან და „განკითხვის დღის თვითმფრინავ“ E-4B–ებთან.

7
წიგნები და სასკოლო მერხი

გაიცანით საინტერესო ისტორიის სიტყვები: მცირე განმარტებითი ლექსიკონი

105
(განახლებულია 18:05 24.10.2020)
იცოდით, რომ სიტყვა „ბონუსი“ იაპონიიდან მოდის, სადაც არსებობს დიდი სახელფასო პრემია „ბონასუ“ და ის რამდენჯერმე აღემატება ძირითად ჯამაგირს?

საუბრისას ჩვენ ხშირად ვიყენებთ უცხო წარმოშობისა და ქართულ ენაში მყარად დამკვიდრებულ სიტყვებს. და წარმოდგენაც არ გვაქვს, რას ნიშნავს, საიდან, როგორ წარმოიშვა, რა შინაარსს ატარებდა თავდაპირველად, ან რატომ შეიცვალა დროთა განმავლობაში მნიშვნელობა.

არადა, ბევრ მათგანს მართლაც ძალიან საინტერესო „ისტორია“ აქვს. მაგალითად, იცოდით, რომ დღეს ესოდენ პოპულარული სიტყვა „მარიონეტი“ შუა საუკუნეებში იყო თოჯინა, რომელიც ქალწულ მარიამს გამოსახავდა? დღეს კი მარიონეტს იტყვიან პიროვნებაზე ან მთავრობაზე, რომელიც უსიტყვოდ ასრულებს სხვის ნება-სურვილს.

თავად სიტყვა „ისტორიაც“ უცხო წარმოშობისაა, ბერძნულია და გარდასულ ამბებზე თხრობას ნიშნავს.

და ასეთი არაერთია. ქვემოთ რამდენიმე მათგანს გაგაცნობთ.

„ნომენკლატურა“ - ძველ რომში ყველა მონათმფლობელს ჰყავდა მონა ― ნომენკლატორი, რომელსაც ევალებოდა პატრონის გვერდით დგომა და სტუმრების მიღება. დღეს სულ სხვა მნიშვნელობით გამიყენება ეს ტერმინი.

„მუნიციპალიტეტი“ - იტალიურია და ნიშნავს „წარუმატებლად გაერთიანებულ თავებს“.

„დეპორტაცია“ - ლათინურია და ითარგმნება, როგორც კარიბჭის გარეთ გასმა.

„იარლიყი“ ― (თურქული, მონღოლური) ― ნიშნავს ბრძანებას. ოქროს ურდოს ყაენთა სიგელს, რომელიც დაპყრობილი ქვეყნების მართვა-გამგეობის საკითხებზე განკარგულებას შეიცავდა, იარლიყი ერქვა.

„ვექტორი“ - ლათინურია და სიტყვა-სიტყვით გადამტანს ნიშნავს.

„ულტიმატუმი“  - ლათინურად ultimus უკანასკნელი, საბოლოო. აქედან წარმოიშვა ეს სიტყვა ― ვინმეს საწინააღმდეგოდ მიმართული კატეგორიული მოთხოვნა, უარის შემთხვევაში ზემოქმედების გადამწყვეტი ზომების მიღების მუქარით.

„ნეიტრალიტეტი“ ― ლათინური neuter ნიშნავს „არც ეს, არც სხვა“, ანუ რამდენიმე ქვეყნის დაპირისპირების დროს მიუმხრობლობას, იმ იმედით, რომ პირობის შესრულების შემთხვევაში, თავად არ გახდება თავდასხმის ობიექტი.

„რეპატრიაცია“ ― ლათინური repatriation , სადაც  re უკუმოქმედების აღმნიშვნელი თავსართია, ხოლო patria სამშობლოს, მამულს ნიშნავს. ითარგმნება როგორც  სამშობლოში დაბრუნება.

„პერსპექტივა“ -   ფრანგულია და ითარგმნება  როგორც „ცხადად ვხედავ“.

„რუტინა“ - ფრანგული სიტყვაა ქართულად ნიშნავს სიახლის, ცვლილებების წინაშე შიშს. ის შაბლონის, უძრაობის, ჩამორჩენილობის სინონიმადაც  მიიჩნევა.

„ბონუსი“ - იაპონელები წელიწადში ორჯერ იღებენ დიდ პრემიას, რომელიც რამდენჯერმე  აღემატება ხელფასს. ამ პრემიის სახელია ბონასუ. აქედან მოდის სიტყვა ბონუსი.

ერთ სიტყვაში დატეული ათასი გრძნობა, ანუ უანალოგო სასიყვარულო სიტყვები>>

„კაპრიზი“ - იტალიური სიტყვაა და თხის უსაქციელობას ნიშნავს.

„ეპატაჟი“ - ფრანგულია და ნიშნავს სკანდალურ გამოხტომას, რომელიც არღვებს  დაწესებულ ნორმებსა და წესებს.

„სტიგმა“ - დაღი, ნიშანი. ძველ საბერძნეთში სტიგმას ატარებდა მონა, დამნაშავე (კრიმინალი) და სამშობლოს მოღალატე. დღესდღეობით სტიგმა ადამიანის დისკრიმინაციის გამოვლინებაა...

105
თემები:
იცით თუ არა, რომ... (386)
ამირან გამყრელიძე

ამირან გამყრელიძე: კორონავირუსის გავრცელების პიკი გვექნება ნოემბრის მეორე, მესამე კვირას

0
(განახლებულია 14:39 26.10.2020)
დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა, ამირან გამყრელიძემ ისაუბრა კორონავირუსის პიკის ვადებზე, რომელიც საქართველოს ემუქრება
ამირან გამყრელიძე: კორონავირუსის გავრცელების პიკი გვექნება ნოემბრის მეორე, მესამე კვირას
„ამ ეტაპზე მზარდია სტატისტიკა. პროგნოზირების სხვადასხვა მოდელის გამოყენებით, რომელსაც ჩვენ ვაკეთებთ, ძირითადად ვეყრდნობით სამ მოდელს... ვფიქრობთ, პიკი გვექნება ნოემბრის მეორე, მესამე კვირას, ამიტომ ყოველდღიური ზრდის ტენდენცია გაგრძელდება. მთავარია, ეს პროცესი დღემდე მართვადია და უნდა იყოს სრულად მართვადი“ - განაცხადა ამირან გამყრელიძემ.

ამირან გამყრელიძის განმარტებით, 18 ათას 782 აქტიური შემთხვევიდან 25 პროცენტი იმყოფება სტაციონარებში.

0