მიხეილ ლერმონტოვი

მიხეილ ლერმონტოვი: „ბებია რომ არა, გულახდილად რომ ვთქვა, სიამოვნებით დავრჩებოდი აქ“

1549
(განახლებულია 12:34 07.10.2016)
Sputnik–ის პროექტი „დიდი ადამიანები საქართველოში“, რომელიც ჟურნალისტ ბესიკ ფიფიას იმავე სახელწოდების წიგნზეა დაფუძნებული, მიხალი ლერმონტოვზე მოგითხრობთ, რომელმაც საქართველოს მთელი რიგი პოეტური ნაწარმოებები მიუძღვნა და მხატვრული სურათების სერია შექმნა.

ბესიკ ფიფია

1837 წლის თებერვალში ლექსისათვის „პოეტის სიკვდილი“ მიხეილ ლერმონტოვი დააპატიმრეს და, იმპერატორის ბრძანებით, გამოძიების შემდეგ კავკასიაში გადაასახლეს. 25 თებერვალს სამხედრო მინისტრმა, თავადმა ალექსანდრე ჩერნიშევმა ჟანდარმების შეფს, გრაფ ალექსანდრე ბენკენდორფს „უმაღლესი ბრძანება“ აცნობა: „ლეიბგვარდიის ჰუსართა პოლკის კორნეტი ლერმონტოვი, თქვენი ბრწყინვალებისთვის ცნობილი ლექსების შეთხზვისთვის, გადაყვანილ იქნეს იმავე ჩინით ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში, ხოლო გუბერნიის მდივანი რაევსკი, ამ ლექსის გავრცელებისთვის… იყოლიეთ პატიმრობაში ერთი თვის განმავლობაში…“

ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკი თბილისიდან ას ვერსში — კახეთში, ყარაღაჯთან იდგა. 1837 წლის აპრილში ლერმონტოვი დანიშნულების ადგილზე გაემგზავრა, თუმცა იქ მხოლოდ ოქტომბრის მეორე ნახევარში ჩავიდა საქართველოს სამხედრო გზით. სანამ ლერმონტოვი მოგზაურობდა, მისი ბებია ელიზავეტა არსენის ასული, რომელსაც თავისი მიშელი უსაზღვროდ უყვარდა, დაბეჯითებით ცდილობდა ხელისუფლებისგან შერისხული შვილიშვილის შეწყალებისთვის მიეღწია. და მიაღწია კიდეც იმას, რომ იგი ნოვგოროდის გუბერნიაში განთავსებულ გროდნოს ჰუსართა პოლკში გადაეყვანათ. 1837 წლის დეკემბერში იმავე საქართველოს სამხედრო გზით ლერმონტოვი რუსეთში დაბრუნდა.

მიხაილ ლერმონტოვის რუსეთ-საქართველოს სამხედრო გზა მცხეთასთან ახლოს, ზეთი, 1837 წელი
არქივი
მიხაილ ლერმონტოვის "რუსეთ-საქართველოს სამხედრო გზა მცხეთასთან ახლოს", ზეთი, 1837 წელი

1837 წელს ლერმონტოვის საქართველოში ყოფნის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. ერთადერთი წყარო ასეთი ცნობებისა არის თავად ლერმონტოვის წერილი სვიატოსლავ რაევსკისადმი, რომელიც თბილისიდან წლის დამლევს, გროდნოს პოლკში გამგზავრებამდეა დაწერილი:

„საყვარელო მეგობარო სვიატოსლავ!

ასე მგონია, რომ ან ჩემი ორი წერილი დაიკარგა ფოსტაში, ან შენები ვერ მოვიდა ჩემამდე, ვინაიდან მას შემდეგ, რაც აქ ვარ, შენ შესახებ მხოლოდ ის ვიცი, რასაც ბებია მწერს. როგორც იქნა უკან, გვარდიაში გადამიყვანეს, მაგრამ უკვე გროდნოს პოლკში, და ბებია რომ არა, გულახდილად რომ ვთქვა, სიამოვნებით დავრჩებოდი აქ, რადგან მეეჭვება, რომ საქართველოზე უფრო მხიარული გადასახლება არსებობდეს.

მას შემდეგ, რაც რუსეთიდან გამოვემგზავრე, გინდ დაიჯერე, გინდ არა, დღემდე განუწყვეტლივ ვმოგზაურობ ხან საფოსტო ეკიპაჟით, ხან ცხენზე ამხედრებული; ყიზლარიდან ტამანამდე მთელი მხარე შემოვიარე, გადავდიოდი მთებზე, ვიყავი შუშაში, კუბაში, შემახაში, კახეთში, მეცვა ჩერქეზულად, მხარზე თოფი მქონდა გადაკიდებული. ღამეს ტრიალ მინდორზე ვათევდი, ვიძინებდი ტურების კივილის თანხლებით, ვჭამდი თონის პურს, კახურ ღვინოსაც კი ვსვამდი…

ლერმონტოვის „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“
არქივი
ლერმონტოვის „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“

გზაში გავცივდი, მინერალურ წყლებში როცა ჩავედი, სულ რევმატიზმებში ვიყავი. ხალხმა ეტლიდან ხელით გადმომიყვანა, თავად სიარული არ შემეძლო — ერთ თვეში მინერალურმა წყლებმა მთლიანად გამომაკეთა. ასეთი ჯანმრთელი არასოდეს ვყოფილვარ, სამაგიეროდ, სანიმუშო ცხოვრებას ვეწევი. ღვინოს ვსვამ მხოლოდ მაშინ, როდესაც სადმე მთაში ღამით გავიყინები და ადგილზე მისულს გათბობა მჭირდება…  — აქ, ომის გარდა, მეტი სამსახური არაა. მე რაზმში ძალიან გვიან ჩამოვედი, ვინაიდან ხელმწიფემ მეორე ექსპედიციის ნება არ დაგვრთო, გასროლის ხმა აქ მხოლოდ ორ-სამჯერ გავიგონე; სამაგიეროდ ჩემი მოგზაურობის განმავლობაში ორჯერ თავის დაცვა მომიხდა სროლებით: ერთხელ ღამით სამი კაცი კუბადან მოვდიოდით, მე, ერთი ჩვენი პოლკის ოფიცერი და ჩერქეზი (მშვიდობიანი მოქალაქე, რასაკვირველია), — და კინაღამ ლეკების ხროვის ხელში აღმოვჩნდით. აქ ბევრი კარგი ბიჭია, განსაკუთრებით ტფილისში არის მეტად წესიერი ხალხი; და რაც აქ ჭეშმარიტი სიამოვნებაა, ესაა თათრული აბანოები! მე ნაჩქარევად ჩავიხატე რამდენიმე თვალსაჩინო ადგილის სურათი, სადაც ვიყავი და თან გვარიანი კოლექცია მომაქვს. ერთი სიტყვით, ბევრი ვიმოგზაურე. როგორც კი საქართველოსკენ ქედი გადმოვიარე, ეტლი მივატოვე და ცხენზე ამხედრებულმა ვიმგზავრე. თოვლიანი მთის (ჯვარი) მწვერვალზე ავედი, რაც არც ისე იოლია; იქიდან საქართველოს ნახევარი მოჩანს, როგორც ხელის გულზე; და მე არც კი შემიძლია ავხსნა ან აღვწერო ეს გასაოცარი გრძნობა: ჩემთვის მთის ჰაერი — ბალზამია; ჯანდაბას სევდა, გული მიცემს, მკერდი მთელი ძალით სუნთქავს — არაფერი მინდა ამ წუთში; ასე ვიჯდებოდი და ვუყურებდი მთელი ცხოვრება.

დავიწყე თათრულის სწავლა, ენისა, რომელიც აქ და, საერთოდ, აზიაში აუცილებელია ისევე, როგორც ფრანგული ევროპაში. მაგრამ, სამწუხაროდ, ბოლომდე უკვე ვეღარ შევისწავლი, არადა, სამომავლოდ გამომადგებოდა. უკვე ვგეგმავდი მექაში, სპარსეთსა და სხვაგან მგზავრობას, ახლა კი ისღა დამრჩენია, ხივაში პეროვსკის ექსპედიციაში გაშვება ვითხოვო.

ლერმონტოვის ნახატის რეპროდუქცია
Минкевич
ლერმონტოვის ნახატის რეპროდუქცია

ხომ ხედავ, როგორი საშინელი მოხეტიალე გავხდი, როგორც ჩანს, ასეთი ცხოვრების წესი მიზიდავს. თუ გადაწყვეტ და მიპასუხებ, პეტერბურგში მომწერე; სამწუხაროდ, არა ცარსკოე სელოში. ახალ პოლკში გამგზავრება არ მიხარია, ფრონტს სულ გადავეჩვიე და სერიოზულად ვფიქრობ გადადგომაზე.

ნახვამდის, ძვირფასო მეგობარო, არ დამივიწყო, და მაინც გჯეროდეს — ჩემი ყველაზე დიდი დარდი იყო ის, რომ ჩემ გამო შენ დაზარალდი.

მარად შენი ერთგული მ. ლერმონტოვი“.

საქართველო, მისი თავისებური ცხოვრება, ისტორიული წარსული, მისი ხალხური შემოქმედება და ლამაზი ბუნება ლერმონტოვის ისეთ შედევრებში აისახა, როგორებიცაა „დემონი“ და „მწირი“, „ჩვენი დროის გმირი“ და „დავა“, „თერგის საჩუქრები“ და „თამარა“, „პაემანი“, „ჩრდილოეთისკენ სწრაფად მიმავალი“… პოემა „დემონი“ ლერმონტოვმა 14 წლის ასაკში ჩაიფიქრა და მასზე ათ წელზე მეტ ხანს მუშაობდა.

ადრეულ რედაქციებში პოემის მოქმედება დროისა და სივრცის გარეშე მიმდინარეობდა, შემდეგ ლერმონტოვმა პოემის „ებრაელების ბაბილონში დატყვევების“ დროსთან მისადაგება ჩაიფიქრა, მოგვიანებით კი მოქმედება ესპანეთში გადაიტანა. მაგრამ საქართველოდან დაბრუნების შემდეგ ლერმონტოვმა პოემა კარდინალურად გადაამუშავა. კავკასიის მთები, ყაზბეგი, დარიალი, კაიშაურის ველი, არაგვის ნაპირები  — ლერმონტოვის პოემისთვის ყველაზე შესაფერისი გარემო აღმოჩნდა. „დემონის“ ახალ ვარიანტში საქართველოს ბუნებისა და ქართული ფეოდალური ყოფის ვრცელი აღწერები გაჩნდა.

ლერმონტოვის  ტიფლისის რეპროდუქცია
М. Филимонов
ლერმონტოვის "ტიფლისის" რეპროდუქცია

პოემა „მწირის“ მოქმედება ლერმონტოვმა ჯვრის მონასტერში გადაიტანა, რომელიც აღმართულია მთის წვერზე მტკვრისა და არაგვის შესაყართან. პოემაში აღწერილით თუ ვიმსჯელებთ, ლერმონტოვი თავად ავიდა მთაზე და დაათვალიერა VI საუკუნის სამონასტრო ნაგებობა — მსოფლიო არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუში:

„მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი:
სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი
ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან
და ჩახვეულნი, თითქოს დებია.

იქ მონასტერი იყო; და ახლაც
მგზავრი მთებიდან შორს დაინახავს,
ნამზღვლევი ჭიშკრის ამართულ სვეტებს,
ტაძრის კამარას და კოშკის წვეტებს…“

მიხაილ ლერმონტოვის მხატვრული ტილო.
არქივი
მიხაილ ლერმონტოვის მხატვრული ტილო.

ხოლო პოემა „მწირის“ ცენტრალური ეპიზოდი — ვეფხვთან შებმა — ლერმონტოვს ვეფხვისა და მოყმის შესახებ საქართველოს მთიანეთში გავრცელებულმა ძველებურმა ბალადამ შთააგონა, რომელიც საქართველოში გამორჩეულად უყვართ ხალხური პოეზიის ნაწარმოებთა შორის. ამ ძველი ბალადის თემა ჯერ კიდევ XII საუკუნეში გამოიყენა შოთა რუსთაველმა თავის პოემა „ვეფხისტყაოსანში“.
ანდა როგორი განცდებია — ამაღელვებელი, შთამბეჭდავი და მეხსიერებიდან წარუშლელი სტრიქონები, თავისუფლებისა და ბუნებისადმი ჩვენებური კაცის ასეთ შეუდარებელ სიყვარულს რომ გამოხატავს:

„რას ვაკეთებდი გაჭრილი სოფლად?
ო, იმ სამ ნეტარ დღის შეუცნობლად,
მწამს, იქნებოდა სიცოცხლე ჩემი
უფრო შავბნელი და მოსაწყენი“
(თარგმანი დავით გაჩეჩილაძისა).

დიდ პოეტს საქართველო, მისი ბუნება და ხალხი ლექსებშიც არ დავიწყებია. გავიხსენოთ მისი უსათაურო ლექსი:

„ჩრდილოეთისკენ მივემგზავრები
უიარაღო და უფარაჯო.
თეთრო ყაზბეგო, მოგესალმები,
აღმოსავლეთის თეთრო დარაჯო.

ავდარია თუ მზე გეუფლება,
ეგ შენი ჩალმა ელავს ნიადაგ,
ვერ შესწვდენია შენს მეუფებას
ამაყი დრტვინვა ადამიანთა.

სულს სანუგეშოდ არა უნდა რა,
ოღონდ ერთსა გთხოვ, მთაო ტიტანო:
ჩემი ლოცვა და ხვეწნა-მუდარა
მაღალ ღმერთამდის რომ აიტანო“.
(თარგმანი ოთარ შალამბერიძისა).

ლერმონტოვი: „მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი: სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი, ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან და ჩახვეულნი, თითქოს დებია.
© Sputnik / Levan Avlabreli
ლერმონტოვი: „მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი: სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი, ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან და ჩახვეულნი, თითქოს დებია".

სხვათა შორის, ლექსი თბილისში, ან, შესაძლოა, საქართველოს სამხედრო გზაზე, გადასახლებიდან რუსეთში დაბრუნების წინ დაიწერა.

ანდა ქართველი მამაკაცის როგორი შეფასებაა დიდი პოეტის ასევე უსათაურო ლექსში. ჩვენ შეჩვეული ვართ, რომ ქართველი ქალი, მისი აღნაგობა, სილამაზე, მომხიბვლელობა მრავალი უცხოელი მწერლის, პოეტის თუ, უბრალოდ, მოგზაურის აღფრთოვანების ნიმუში გამხდარა, აი, მამაკაცებზე კი — ცოტა იშვიათობაა. ამიტომ მიგვაჩნია იგი გამორჩეულად და სანიმუშოდ:

„კმარა, ცრემლები ნუღა გერევა,
წუხილი ნუღა გიდგას თვალებში.
ხუმრობა იყო ის მოფერება,
გართობა იყო მისი ალერსი.
ახოვანი და კოხტა ვაჟები
საქართველოში ცოტა როდია!
შავი თვალებით და ულვაშებით
მათ ბევრის გული დაუკოდიათ“.

(თარგმანი შოთა ნიშნიანიძისა).

მიხეილ ლერმონტოვი საქართველოში ყოფნისას ქართველ საზოგადოებას, მათ შორის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის ოჯახს დაუახლოვდა. არის მოსაზრება, რომ ლერმონტოვმა მის ასულს ეკატერინე ჭავჭავაძეს სამი ლექსი უძღვნა, რომელთა პოეტური ფაქტურა ძალიან წააგავს იმავე ეკატერინე ჭავჭავაძისადმი მიძღვნილ ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსებს.

მიხაილ ლერმონტოვის ძეგლი
ბესიკ ფიფია
მიხაილ ლერმონტოვის ძეგლი

ლერმონტოვი აგრეთვე ნიჭიერი მხატვარიც იყო. მისი ოჯახის გადმოცემით, ხატვა მან უფრო ადრე დაიწყო, ვიდრე ლექსების წერა. ხატვისა და ფერწერის გაკვეთილებს კი ის მხატვარ პეტრე ზაბოლოცკისგან იღებდა. საქართველოში გადმოსახლების დროს ლერმონტოვმა ნახატების მთელი სერია შექმნა, ჩვენამდე მხოლოდ ექვსმა ნახატმა მოაღწია: „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“, „ნანგრევები არაგვის პირას საქართველოში“; ოთხ ნახატს სახელწოდება არა აქვს და მათზე ასახულია: კოშკი ხეობაში (ალბათ, დარიალის ხეობაში), მეორე ხეობა, სადაც გზაზე ურემი მიდის, გოგონები, რომლებიც ქართული სახლის ბანზე ცეკვავენ, და ტფილისის მეიდანი მეტეხის ციხის ხედით.

„ქართული ნაწარმოებების“ შექმნით ლერმონტოვმა, ბესარიონ ბელინსკის სიტყვებით, „…სამაგიერო სრულად გადაუხადა ჯადოსნურ ქვეყანას, რომელმაც მის პოეტურ სულს საუკეთესო, უმდიდრესი შთაბეჭდილებები მისცა“.

საქართველოს ყოველ ქალაქში არის ქუჩა, რომელიც მიხეილ ლერმონტოვის სახელს ატარებს. ხოლო იმ ადგილზე, სადაც „მტკვრისა და არაგვის წყალნი ერთმანეთს გრგვინვით უერთდებიან“, აღმართულია პოეტის ძეგლი.

1549
თემები:
„დიდი ადამიანები საქართველოში“ (32)
რუსული ვაქცინა

მოსაზრება: დიდი პოლიტიკის პატარა გეშეფტი

226
(განახლებულია 23:41 18.09.2020)
რუსეთის ლიდერობა კორონავირუსის ვაქცინის შექმნაში დასავლეთისთვის უბრალოდ უსიმოვნო სიურპრიზი კი არ გამოდგა, არამედ აღმაშფოთებელი გამოწვევა ― როგორც პოლიტიკური, ისე ფინანსური მოსაზრებებით.

ირინა ალქსნისი

ერთი მხრივ, ჩამორჩენილ ღრმად არადემოკრატიულ რუსეთს უბრალოდ არ აქვს მსგავსი გარღვევების უფლება რთულ სამეცნიერო და ტექნოლოგიურ მოწინავე სფეროებში.

მეორე მხრივ, ფსონზე იმდენად ასტრონომიული თანხა დევს, რომ მარტო იმაზე ფიქრიც კი, რომ მან შესაძლოა დასავლურ ფარმაცევტულ კონცერნებს გვერდი აუაროს, იქ მჟავიანობის აწევას იწვევს. თუნდაც ინდოეთისთვის 100 მილიონი დოზა ვაქცინის მიწოდების თაობაზე მოლაპარაკებები რად ღირს.

არაფერია გასაკვირი იმაში, რომ რუსეთი თავისი მეცნიერების მუშაობის დისკრედიტაციის მრავალრიცხოვან მცდელობებს წააწყდა: დიდი პოლიტიკა, დიდი ფული.

მაგრამ ზვიგენების გვერდით ყოველთვის მოიძებნება ადგილი პაწაწინა თევზებისთვის, რომლებიც რეგულარულად იღებენ ნასუფრალს.

სწორედ ასეთი ამბავი დაიწყო მას შემდეგ, რაც ერთ-ერთ უძველეს და გავლენიან სამეცნიერო ჟურნალ The Lancet-ში „სპუტნიკ-V"-ს გამოცდის შედეგებზე პუბლიკაცია გამოქვეყნდა. სტატიას ელვისებურად მოჰყვა კრიტიკა.

ხმამაღალ ახალ ამბად იქცა მსოფლიო მასმედიით გავრცელებული ღია წერილი, რომელშიც ამერიკის ტემპლის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის პროფესორმა ენრიკო ბუჩიმ შიში გამოთქვა „რუსი მეცნიერების მიერ დაშვებული სავარაუდო შეცდომების“ გამო. მას 25-მდე დასავლელმა მეცნიერმა დაუჭირა მხარი.

The Lancet-მა რუს სწავლულებს მათთვის პასუხის გაცემა შესთავაზა, რაც გაკეთდა კიდეც. გამალეის ცენტრმა გამოცემას სრულფორმატიანი კლინიკური პროტოკოლი მიაწოდა რუსული ვაქცინის კვლევაზე. რუსეთის პირდაპირი ინვესტიციების ფონდის პრეზიდენტმა კირილ დმიტრიევმა გამოაქვეყნა მასალა, რომელშიც გაშლილად უპასუხა კრიტიკოსების ძირითად პრეტენზიებს და იმავდროულად ურჩია მათ, "საკუთარ თვალში მოეძებნათ დირე".

ამ შემთხვევაში პრობლემა მდგომარეობს არა მარტო წმიდა სამეცნიერო მატერიებში, რომლებზე კონცენტრაციაც მოახდინეს რუსმა მკვლევარებმა.  

საქმე ისაა, რომ თავად სკანდალური წერილის ავტორია მეტად შესამჩნევი პიროვნება. „ბი-ბი-სის“ მასალაში ენრიკო ბუჩი „ცრუ მეცნიერებასთან ცნობილ მებრძოლადაა“ მოხსენიებული. თუმცა უფრო მართებული იქნებოდა, მის დასახასიათებლად „მეცნიერ-ბიზნესმენი“ გამოყენებულიყო.

2016 წელს ბუჩიმ დააარსა კომპანია Resis Srl, რომელიც სამეცნიერო ნაშრომების ვერიფიკაციაზე, მათი კორექტულობისა და კეთილსინდისიერების შემოწმებაზე სპეციალიზდება.

ეს საკმაოდ მოდური თემაა თანამედროვე მეცნიერებაში. ბოლო წლებში ძალიან ხშირად იჭერენ მკვლევარებს შეცდომებზე, მათ შორის, საკმაოდ უხეშზე. საუბარი მაინცდამაინც თაღლითობაზე ან ბოროტად გამოყენებაზე არ არის, ხშირად ადგილი აქვს უბრალოდ პატიოსან შეცდომას, რაც მხილების შემდეგ მაინც ურტყამს მეცნიერისა თუ მთელი სამეცნიერო ინსტიტუტების რეპუტაციას.

სწორედ ამგვარი პრობლემებისთვის თავის ასარიდებლად ავტორები და კვლევითი სტრუქტურები ხშირად მიმართავენ საკუთარი ტექსტების დამოუკიდებელ აუდიტს მათი პუბლიკაციის წინ. კერძოდ, ბუჩის კომპანია ამგვარი საქმისთვის დაიქირავა გერმანიის ფრიც ლიპმანის ინსტიტუტმა, რომლის გარშემოც ცოტა ხნის წინ ხმამაღალი სკანდალი აგორდა გამოქვეყნებულ მასალებში უგვანო შეცდომებისთვის. ამ ისტორიის შესახებ დაწვრილებით წერდა ერთი წლის წინ ჟურნალი Nature.

2019 წელს იგივე Nature-ში გამოქვეყნდა მასალა, რომელიც ბუჩის თანაავტორობით გამოსული სამეცნიერო ნაშრომის კეთილსინდისიერებას ეხებოდა. იქ პატიოსნად იყო მითითებული, რომ ენრიკო ბუჩის ინტერესთა კონფლიქტი ჰქონდა.

მარტივად რომ ვთქვათ, როდესაც კომერციული კომპანიის მფლობელი საჯაროდ გამოდის და საუბრობს საქმიანობაზე, რომელშიც ის სპეციალიზდება, ეს არსებითად მისი ფირმის რეკლამა ხდება. მაგრამ, რაღა თქმა უნდა, როცა საუბარია რუსული ვაქცინის „მხილებაზე“, მაშინ ამგვარი დეტალები სრულიად არ არის მნიშვნელოვანი.

დასავლეთმა ბუჩის ღია წერილი იმისთვის გამოიყენა, რომ კიდევ ერთი დარტყმა მიეყენებინა რუსული მიღწევისთვის იმ იმედით, რომ ჩაეშალა ან თუნდაც შეესუსტებინა მისი ლიდერობა. ხოლო თავად პროფესორმა ისეთი პიარი მიიღო, რომელზეც ვერც კი იოცნებებდა სხვა შემთხვევაში.

ეჭვი არ არის, რომ ეს მას ახალ და ძალიან მიმზიდველ კომერციულ კონტრაქტებს მოუტანს. მაგრამ ამას არანაირი კავშირი არ აქვს არც მედიცინასთან და არც ასობით ათასი ადამიანის სიცოცხლის გადარჩენასთან მთელ მსოფლიოში.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

226
სამშვილდის სიონი

გადამწვარი „შეუპოვარი“ და ბარიკადები დახოცილი მტრისგან: ფაქტები საქართველოს ისტორიიდან

120
(განახლებულია 13:51 18.09.2020)
საქართველოს უმდიდრეს და უძველეს ისტორიაში მრავლადაა საინტერესო ფაქტები, რომელთა შესახებ შესაძლოა ბევრს არც სმენია. ქვემოთ რამდენიმე მათგანს გაგაცნობთ.

1829 წელი იდგა. ახალციხის უმაღლეს მეჩეთზე ნახევარმთვარე აღმართულიყო ― ოსამალური მბრძანებლობის სიმბოლო, რომელსაც 40 ათასიანი გარნიზონი იცავდა. რუსეთის ფელდმარშალი ივან პასკევიჩი 9000-იანი რუსულ-ქართული ჯარით მიადგა ახალციხეს და კიოს მეჰმეთ-ფაშას  მისი დაცლა მოსთხოვა. სამართლიან მოთხოვნაზე თურქული ციხიონის მეთაურმა რუს ელჩებს დასცინა: ჯერ ციდან ჩამოხსენით მთვარე და მერე ― ახალციხის მეჩეთიდან ნახევარმთვარეო.

ქართველებმა და რუსებმა მთელი ძალებით შეუტიეს ქალაქს და 16 აგვისტოს აიღეს კიდეც. მერე კი ახალციხის მეჩეთის თავზე აღმართული ნახევარმთვარე ჩამოაგდეს და მასზე ჯვარი აღმართეს.

***

ანანურის ციხე-ქალაქში 1739 წელს საშინელი ტრაგედია დატრიალდა. შანშე ქსნის ერისთავი რუსეთში იყო წასული. არაგვის ერისთავმა კი მისი ცოლი ყიზილბაშებს მიჰგვარა. დაბრუნებულმა შანშემ ოჯახის შეურაცხმყოფელნი სასტიკად დასაჯა, საკუთარ ჯარს ლეკებიც დაუმატა და ანანურის ციხეს მიადგა, სადაც ერისთავი ბარძიმი ძმასთან ერთად იყო გამაგრებული.

მეციხოვნეებმა იმდენი ლეკი მოკლეს, რომ თავად ლეკები დახოცილი თანამოძმეებისაგან ბარიკადებს იკეთებდნენ. როცა ქსნის ერისთავი ვერაფერს გახდა, ხერხს მიმართა: წყალსადენის გადაჭრა, საიდანაც ციხე მარაგდებოდა. ციხეში მყოფებს წყლის გარეშე პაპანაქება ზაფხულში ძალიან გაუჭირდათ და იძულებელი გახდნენ, შანშე ერისთავს დანებებულიყვნენ. ბარძიმ ერისთავი ჩაბარდა, მაგრამ მისმა შვილმა უთრუთმა ფარ-ხმალი არ დაყარა ― ერთ-ერთ კოშკში გამაგრდა, რომელსაც „შეუპოვარს“ ეძახდნენ.

ქსნის ერისთავის ჯარმა მონასტერი ააოხრა და „შეუპოვარს“ ცეცხლი წაუკიდა. უთრუთთან ერთად იქ უამრავი ადამიანი იყო შეხიზნული და ისინიც გამოიწვნენ. მოგვიანებით მოსახლეობამ უზარმაზარი შვიდსართულიანი კოშკი ამოქოლა და დამწვართა სამარხად აქცია. მხოლოდ 200 წლის შემდეგ, 1939 წელს გახსნეს ეს კოშკი არქეოლოგებმა და საშინელი სურათი დახვდათ.  ნახანძრალი სავსე იყო მოზრდილებისა და ბავშვების დამწვარი ძვლებით, იარაღით და სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთით.

***

თითქმის 20 წელი ებრძოდა ლიპარიტ ბაღვაში გაერთიანებული საქართველოს მეფე ბაგრატ მეოთხეს, მაგრამ მასთან ბრძოლაში დამარცხდა და შვილთან ერთად ტყვედ ჩაუვარდა ბაგრატს. მიუხედავად ამისა, კლდეკარის ციხე არ აპირებდა დანებებას. ბაღვაშთა სახლთუხუცესი ანამორი აგრძელებდა ბრძოლას.

მეფის ბრძანებით ლიპარიტი და მისი ძე რატი ძელზე გასვეს. ლიპარიტი საკუთარ განსაცდელზე არ ფიქრობდა, თავის ერთადერთი ძის ბედი ანაღვლებდა და მეფეს შეუთვალა: ოღონდ რატი ძელიდან ჩამოხსენი, მე ბერად აღვეკვეცები და კლდეკარიც შენი იქნებაო. გარიგება შედგა, კლდეკარი უომრად დაემორჩილა მეფეს, ბაგრატმა ანამორი სიკვდილით დასაჯა, მაგრამ ლიპარიტსა და რატის სიცოცხლე შეუნარჩუნა.

ლიპრიტ ბაღვაში ბერი ანტონის სახელით ბერად ათონის მონასტერში აღვეკეთა, რატი კი ბიზანტიაში გაიქცა. მაგრამ, როცა მისი სახელოვანი მამა გარდაიცვალა საქართველოში ჩამოასვენა და კაცხის მონასტერში პატივით დაკრძალა.

  ***

V საუკუნეში მოღვაწე ქართველი თეოლოგი და ფილოსოფოსი, ქრისტიანული ნეოპლატონიზმის ფუძემდებელი - პეტრე იბერის (411 – 491 წწ.) სახელი ქართველებისათვის კარგაადაა ცნობილი, მაგრამ ბევრმა არ იცის, ის რომ ეს დიდი მოღვაწე იყო პირველი ქართველი, რომელმაც წმინდა მიწაზე დიდი „ქართული კოლონია“ შექმნა.

პეტრესა და მისი მოძღვრის იოანე ლაზის სახელთან არის დაკავშირებული პირველ ქართულ სასულიერო კერების დაარსება წმინდა მიწაზე (პალესტინა, სირია, ეგვიპტე). ამ ორი ჩვენი დიდი თანამემამულით დაიწყო ქართველ მღვდელმსახურთა ნაყოფიერ მოღვაწეობა სირია-პალესტინაში. მოგვიანებით მათმა საქმიანობამ ისეთი ფართო ხასიათი მიიღო, რომ უკვე თამარ მეფის ეპოქაში, კვიპროსში, სინას მთასა და წმინდა მიწაზე დაახლოებით 12 ქართული მონასტერი ფუნქციონირებდა.

***

 ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნის პირველ ნახევარში სამხრეთ და დასავლეთ საქართველო ქრისტეს რჯულზე მოაქცია ქრისტეს მოციქულებმა ანდრია პირველწოდებულმა და სიმონ კანანელმა „ადორკის მეფობისა მოვიდეს თორმეტთა წმიდათა წმიდათა მოციქულთაგანნი ანდრია და სიმონ კანანელი აფხაზეთს და ეგრისს. და მუნ  აღესრულა წმიდა სიმონ ქალაქსა ნიკოფსისა, საზღვარსა ბერძენთასა. ხოლო ანდრია მოიქცია მეგრელნი და წარვიდა გზასა კლარჯეთისასა..“

ეს რომ მეფე ადერკმა გაიგო, განრისხდა და ახალგაქრისტიანებულები ძალით ისევ წარმართობაზე მოაქცია; „იძულებით კუალად მოაქცივნა მეგრლნი; და დამალნეს ხატნი და ჯუარნი“.          

120
თემები:
იცით თუ არა, რომ...
კორონავირუსის ვაქცინა

ცნობილია, ვინ არ შეიძლება აიცრას COVID-19-ზე: აკადემიკოსი განმარტავს

0
(განახლებულია 07:54 21.09.2020)
აკადემიკოსმა განმარტა, რომელი დაავადებების შემთხვევაში აქვს კორონავირუსზე ვაქცინაციას უკუჩვენება, და თავსებადია თუ არა ის გრიპის ვაქცინასთან

თბილისი, 21 სექტემბერი ― Sputnik. კორონავირუსზე ვაქცინაციაზე შეზღუდვები შეიძლება ეხებოდეს პირველადი იმუნოდეფიციტის მქონე ადამიანების მცირე ჯგუფებს, აღნიშნა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსმა ალექსანდრ კარაულოვმა RT-სთან ინტერვიუს დროს, როდესაც განმარტავდა, ვინ არ შეიძლება აიცრას COVID-19-ზე.

პირველადი იმუნოდეფიციტი - ეს არის გენეტიკური მდგომარეობა, რომელიც ძირითადად ვლინდება დაბადებიდან რამდენიმე თვის განმავლობაში (მაქსიმუმ 3 წლამდე). ახასიათებს ორგანიზმის სხვადასხვა სისტემის განსხვავებული სიმძიმით მიმდინარე ინფექციები - ფილტვების ანთება, ძვალ-სახსროვანი სისტემის ანთება, სეფსისი და ა.შ.

„აუტოიმუნურ, რევმატოლოგიურ და ონკოლოგიურ დაავადებებსაც კი ვერ ექნება უკუჩვენება“, ― ხაზი გაუსვა კარაულოვმა.

აკადემიკოსის თქმით, გრიპსა და პნევმოკოკურ ინფექციეზე ვაქცინაცია ხელს არ უშლის კორონავირუსზე აცრას და ეს უკვე ახლავე უნდა მოხდეს, ვინაიდან „უკვე ოთხი კვირის შემდეგ შესაძლებელი იქნება კორონავირუსზე აცრაც.

კარაულოვმა აღნიშნა, რომ სამეცნიერო საზოგადოებაში დისკუსია მიმდინარეობს COVID-19-ის ვაქცინის მოქმედების ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით და სწორედ რუსული ვაქცინა Sputnik V გახდის შესაძლებელს, განისაზღვროს რისკის ჯგუფების მოსალოდნელი ვაქცინაციის საფუძვლიანი კრიტერიუმები.  

მსოფლიოში პირველი კორონავირუსული ვაქცინა Sputnik V, რომელიც გამალეის კვლევით ცენტრში შეიქმნა რუსეთის პირდაპირი ინვესტიციების ფონდთან ერთად, რუსეთმა აგვისტოში დაარეგისტრირა. მასობრივი ვაქცინაცია ვაქცინის წარმოების ზრდისა და პოსტრეგისტრაციული კვლევების მონაცემების დაგროვების კვალდაკვალ დაიწყება.

 

0
თემები:
რუსეთი დღეს