მიხეილ ლერმონტოვი

მიხეილ ლერმონტოვი: „ბებია რომ არა, გულახდილად რომ ვთქვა, სიამოვნებით დავრჩებოდი აქ“

1489
(განახლებულია 12:34 07.10.2016)
Sputnik–ის პროექტი „დიდი ადამიანები საქართველოში“, რომელიც ჟურნალისტ ბესიკ ფიფიას იმავე სახელწოდების წიგნზეა დაფუძნებული, მიხალი ლერმონტოვზე მოგითხრობთ, რომელმაც საქართველოს მთელი რიგი პოეტური ნაწარმოებები მიუძღვნა და მხატვრული სურათების სერია შექმნა.

ბესიკ ფიფია

1837 წლის თებერვალში ლექსისათვის „პოეტის სიკვდილი“ მიხეილ ლერმონტოვი დააპატიმრეს და, იმპერატორის ბრძანებით, გამოძიების შემდეგ კავკასიაში გადაასახლეს. 25 თებერვალს სამხედრო მინისტრმა, თავადმა ალექსანდრე ჩერნიშევმა ჟანდარმების შეფს, გრაფ ალექსანდრე ბენკენდორფს „უმაღლესი ბრძანება“ აცნობა: „ლეიბგვარდიის ჰუსართა პოლკის კორნეტი ლერმონტოვი, თქვენი ბრწყინვალებისთვის ცნობილი ლექსების შეთხზვისთვის, გადაყვანილ იქნეს იმავე ჩინით ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში, ხოლო გუბერნიის მდივანი რაევსკი, ამ ლექსის გავრცელებისთვის… იყოლიეთ პატიმრობაში ერთი თვის განმავლობაში…“

ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკი თბილისიდან ას ვერსში — კახეთში, ყარაღაჯთან იდგა. 1837 წლის აპრილში ლერმონტოვი დანიშნულების ადგილზე გაემგზავრა, თუმცა იქ მხოლოდ ოქტომბრის მეორე ნახევარში ჩავიდა საქართველოს სამხედრო გზით. სანამ ლერმონტოვი მოგზაურობდა, მისი ბებია ელიზავეტა არსენის ასული, რომელსაც თავისი მიშელი უსაზღვროდ უყვარდა, დაბეჯითებით ცდილობდა ხელისუფლებისგან შერისხული შვილიშვილის შეწყალებისთვის მიეღწია. და მიაღწია კიდეც იმას, რომ იგი ნოვგოროდის გუბერნიაში განთავსებულ გროდნოს ჰუსართა პოლკში გადაეყვანათ. 1837 წლის დეკემბერში იმავე საქართველოს სამხედრო გზით ლერმონტოვი რუსეთში დაბრუნდა.

მიხაილ ლერმონტოვის რუსეთ-საქართველოს სამხედრო გზა მცხეთასთან ახლოს, ზეთი, 1837 წელი
არქივი
მიხაილ ლერმონტოვის "რუსეთ-საქართველოს სამხედრო გზა მცხეთასთან ახლოს", ზეთი, 1837 წელი

1837 წელს ლერმონტოვის საქართველოში ყოფნის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. ერთადერთი წყარო ასეთი ცნობებისა არის თავად ლერმონტოვის წერილი სვიატოსლავ რაევსკისადმი, რომელიც თბილისიდან წლის დამლევს, გროდნოს პოლკში გამგზავრებამდეა დაწერილი:

„საყვარელო მეგობარო სვიატოსლავ!

ასე მგონია, რომ ან ჩემი ორი წერილი დაიკარგა ფოსტაში, ან შენები ვერ მოვიდა ჩემამდე, ვინაიდან მას შემდეგ, რაც აქ ვარ, შენ შესახებ მხოლოდ ის ვიცი, რასაც ბებია მწერს. როგორც იქნა უკან, გვარდიაში გადამიყვანეს, მაგრამ უკვე გროდნოს პოლკში, და ბებია რომ არა, გულახდილად რომ ვთქვა, სიამოვნებით დავრჩებოდი აქ, რადგან მეეჭვება, რომ საქართველოზე უფრო მხიარული გადასახლება არსებობდეს.

მას შემდეგ, რაც რუსეთიდან გამოვემგზავრე, გინდ დაიჯერე, გინდ არა, დღემდე განუწყვეტლივ ვმოგზაურობ ხან საფოსტო ეკიპაჟით, ხან ცხენზე ამხედრებული; ყიზლარიდან ტამანამდე მთელი მხარე შემოვიარე, გადავდიოდი მთებზე, ვიყავი შუშაში, კუბაში, შემახაში, კახეთში, მეცვა ჩერქეზულად, მხარზე თოფი მქონდა გადაკიდებული. ღამეს ტრიალ მინდორზე ვათევდი, ვიძინებდი ტურების კივილის თანხლებით, ვჭამდი თონის პურს, კახურ ღვინოსაც კი ვსვამდი…

ლერმონტოვის „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“
არქივი
ლერმონტოვის „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“

გზაში გავცივდი, მინერალურ წყლებში როცა ჩავედი, სულ რევმატიზმებში ვიყავი. ხალხმა ეტლიდან ხელით გადმომიყვანა, თავად სიარული არ შემეძლო — ერთ თვეში მინერალურმა წყლებმა მთლიანად გამომაკეთა. ასეთი ჯანმრთელი არასოდეს ვყოფილვარ, სამაგიეროდ, სანიმუშო ცხოვრებას ვეწევი. ღვინოს ვსვამ მხოლოდ მაშინ, როდესაც სადმე მთაში ღამით გავიყინები და ადგილზე მისულს გათბობა მჭირდება…  — აქ, ომის გარდა, მეტი სამსახური არაა. მე რაზმში ძალიან გვიან ჩამოვედი, ვინაიდან ხელმწიფემ მეორე ექსპედიციის ნება არ დაგვრთო, გასროლის ხმა აქ მხოლოდ ორ-სამჯერ გავიგონე; სამაგიეროდ ჩემი მოგზაურობის განმავლობაში ორჯერ თავის დაცვა მომიხდა სროლებით: ერთხელ ღამით სამი კაცი კუბადან მოვდიოდით, მე, ერთი ჩვენი პოლკის ოფიცერი და ჩერქეზი (მშვიდობიანი მოქალაქე, რასაკვირველია), — და კინაღამ ლეკების ხროვის ხელში აღმოვჩნდით. აქ ბევრი კარგი ბიჭია, განსაკუთრებით ტფილისში არის მეტად წესიერი ხალხი; და რაც აქ ჭეშმარიტი სიამოვნებაა, ესაა თათრული აბანოები! მე ნაჩქარევად ჩავიხატე რამდენიმე თვალსაჩინო ადგილის სურათი, სადაც ვიყავი და თან გვარიანი კოლექცია მომაქვს. ერთი სიტყვით, ბევრი ვიმოგზაურე. როგორც კი საქართველოსკენ ქედი გადმოვიარე, ეტლი მივატოვე და ცხენზე ამხედრებულმა ვიმგზავრე. თოვლიანი მთის (ჯვარი) მწვერვალზე ავედი, რაც არც ისე იოლია; იქიდან საქართველოს ნახევარი მოჩანს, როგორც ხელის გულზე; და მე არც კი შემიძლია ავხსნა ან აღვწერო ეს გასაოცარი გრძნობა: ჩემთვის მთის ჰაერი — ბალზამია; ჯანდაბას სევდა, გული მიცემს, მკერდი მთელი ძალით სუნთქავს — არაფერი მინდა ამ წუთში; ასე ვიჯდებოდი და ვუყურებდი მთელი ცხოვრება.

დავიწყე თათრულის სწავლა, ენისა, რომელიც აქ და, საერთოდ, აზიაში აუცილებელია ისევე, როგორც ფრანგული ევროპაში. მაგრამ, სამწუხაროდ, ბოლომდე უკვე ვეღარ შევისწავლი, არადა, სამომავლოდ გამომადგებოდა. უკვე ვგეგმავდი მექაში, სპარსეთსა და სხვაგან მგზავრობას, ახლა კი ისღა დამრჩენია, ხივაში პეროვსკის ექსპედიციაში გაშვება ვითხოვო.

ლერმონტოვის ნახატის რეპროდუქცია
Минкевич
ლერმონტოვის ნახატის რეპროდუქცია

ხომ ხედავ, როგორი საშინელი მოხეტიალე გავხდი, როგორც ჩანს, ასეთი ცხოვრების წესი მიზიდავს. თუ გადაწყვეტ და მიპასუხებ, პეტერბურგში მომწერე; სამწუხაროდ, არა ცარსკოე სელოში. ახალ პოლკში გამგზავრება არ მიხარია, ფრონტს სულ გადავეჩვიე და სერიოზულად ვფიქრობ გადადგომაზე.

ნახვამდის, ძვირფასო მეგობარო, არ დამივიწყო, და მაინც გჯეროდეს — ჩემი ყველაზე დიდი დარდი იყო ის, რომ ჩემ გამო შენ დაზარალდი.

მარად შენი ერთგული მ. ლერმონტოვი“.

საქართველო, მისი თავისებური ცხოვრება, ისტორიული წარსული, მისი ხალხური შემოქმედება და ლამაზი ბუნება ლერმონტოვის ისეთ შედევრებში აისახა, როგორებიცაა „დემონი“ და „მწირი“, „ჩვენი დროის გმირი“ და „დავა“, „თერგის საჩუქრები“ და „თამარა“, „პაემანი“, „ჩრდილოეთისკენ სწრაფად მიმავალი“… პოემა „დემონი“ ლერმონტოვმა 14 წლის ასაკში ჩაიფიქრა და მასზე ათ წელზე მეტ ხანს მუშაობდა.

ადრეულ რედაქციებში პოემის მოქმედება დროისა და სივრცის გარეშე მიმდინარეობდა, შემდეგ ლერმონტოვმა პოემის „ებრაელების ბაბილონში დატყვევების“ დროსთან მისადაგება ჩაიფიქრა, მოგვიანებით კი მოქმედება ესპანეთში გადაიტანა. მაგრამ საქართველოდან დაბრუნების შემდეგ ლერმონტოვმა პოემა კარდინალურად გადაამუშავა. კავკასიის მთები, ყაზბეგი, დარიალი, კაიშაურის ველი, არაგვის ნაპირები  — ლერმონტოვის პოემისთვის ყველაზე შესაფერისი გარემო აღმოჩნდა. „დემონის“ ახალ ვარიანტში საქართველოს ბუნებისა და ქართული ფეოდალური ყოფის ვრცელი აღწერები გაჩნდა.

ლერმონტოვის  ტიფლისის რეპროდუქცია
М. Филимонов
ლერმონტოვის "ტიფლისის" რეპროდუქცია

პოემა „მწირის“ მოქმედება ლერმონტოვმა ჯვრის მონასტერში გადაიტანა, რომელიც აღმართულია მთის წვერზე მტკვრისა და არაგვის შესაყართან. პოემაში აღწერილით თუ ვიმსჯელებთ, ლერმონტოვი თავად ავიდა მთაზე და დაათვალიერა VI საუკუნის სამონასტრო ნაგებობა — მსოფლიო არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუში:

„მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი:
სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი
ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან
და ჩახვეულნი, თითქოს დებია.

იქ მონასტერი იყო; და ახლაც
მგზავრი მთებიდან შორს დაინახავს,
ნამზღვლევი ჭიშკრის ამართულ სვეტებს,
ტაძრის კამარას და კოშკის წვეტებს…“

მიხაილ ლერმონტოვის მხატვრული ტილო.
არქივი
მიხაილ ლერმონტოვის მხატვრული ტილო.

ხოლო პოემა „მწირის“ ცენტრალური ეპიზოდი — ვეფხვთან შებმა — ლერმონტოვს ვეფხვისა და მოყმის შესახებ საქართველოს მთიანეთში გავრცელებულმა ძველებურმა ბალადამ შთააგონა, რომელიც საქართველოში გამორჩეულად უყვართ ხალხური პოეზიის ნაწარმოებთა შორის. ამ ძველი ბალადის თემა ჯერ კიდევ XII საუკუნეში გამოიყენა შოთა რუსთაველმა თავის პოემა „ვეფხისტყაოსანში“.
ანდა როგორი განცდებია — ამაღელვებელი, შთამბეჭდავი და მეხსიერებიდან წარუშლელი სტრიქონები, თავისუფლებისა და ბუნებისადმი ჩვენებური კაცის ასეთ შეუდარებელ სიყვარულს რომ გამოხატავს:

„რას ვაკეთებდი გაჭრილი სოფლად?
ო, იმ სამ ნეტარ დღის შეუცნობლად,
მწამს, იქნებოდა სიცოცხლე ჩემი
უფრო შავბნელი და მოსაწყენი“
(თარგმანი დავით გაჩეჩილაძისა).

დიდ პოეტს საქართველო, მისი ბუნება და ხალხი ლექსებშიც არ დავიწყებია. გავიხსენოთ მისი უსათაურო ლექსი:

„ჩრდილოეთისკენ მივემგზავრები
უიარაღო და უფარაჯო.
თეთრო ყაზბეგო, მოგესალმები,
აღმოსავლეთის თეთრო დარაჯო.

ავდარია თუ მზე გეუფლება,
ეგ შენი ჩალმა ელავს ნიადაგ,
ვერ შესწვდენია შენს მეუფებას
ამაყი დრტვინვა ადამიანთა.

სულს სანუგეშოდ არა უნდა რა,
ოღონდ ერთსა გთხოვ, მთაო ტიტანო:
ჩემი ლოცვა და ხვეწნა-მუდარა
მაღალ ღმერთამდის რომ აიტანო“.
(თარგმანი ოთარ შალამბერიძისა).

ლერმონტოვი: „მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი: სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი, ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან და ჩახვეულნი, თითქოს დებია.
© Sputnik / Levan Avlabreli
ლერმონტოვი: „მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი: სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი, ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან და ჩახვეულნი, თითქოს დებია".

სხვათა შორის, ლექსი თბილისში, ან, შესაძლოა, საქართველოს სამხედრო გზაზე, გადასახლებიდან რუსეთში დაბრუნების წინ დაიწერა.

ანდა ქართველი მამაკაცის როგორი შეფასებაა დიდი პოეტის ასევე უსათაურო ლექსში. ჩვენ შეჩვეული ვართ, რომ ქართველი ქალი, მისი აღნაგობა, სილამაზე, მომხიბვლელობა მრავალი უცხოელი მწერლის, პოეტის თუ, უბრალოდ, მოგზაურის აღფრთოვანების ნიმუში გამხდარა, აი, მამაკაცებზე კი — ცოტა იშვიათობაა. ამიტომ მიგვაჩნია იგი გამორჩეულად და სანიმუშოდ:

„კმარა, ცრემლები ნუღა გერევა,
წუხილი ნუღა გიდგას თვალებში.
ხუმრობა იყო ის მოფერება,
გართობა იყო მისი ალერსი.
ახოვანი და კოხტა ვაჟები
საქართველოში ცოტა როდია!
შავი თვალებით და ულვაშებით
მათ ბევრის გული დაუკოდიათ“.

(თარგმანი შოთა ნიშნიანიძისა).

მიხეილ ლერმონტოვი საქართველოში ყოფნისას ქართველ საზოგადოებას, მათ შორის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის ოჯახს დაუახლოვდა. არის მოსაზრება, რომ ლერმონტოვმა მის ასულს ეკატერინე ჭავჭავაძეს სამი ლექსი უძღვნა, რომელთა პოეტური ფაქტურა ძალიან წააგავს იმავე ეკატერინე ჭავჭავაძისადმი მიძღვნილ ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსებს.

მიხაილ ლერმონტოვის ძეგლი
ბესიკ ფიფია
მიხაილ ლერმონტოვის ძეგლი

ლერმონტოვი აგრეთვე ნიჭიერი მხატვარიც იყო. მისი ოჯახის გადმოცემით, ხატვა მან უფრო ადრე დაიწყო, ვიდრე ლექსების წერა. ხატვისა და ფერწერის გაკვეთილებს კი ის მხატვარ პეტრე ზაბოლოცკისგან იღებდა. საქართველოში გადმოსახლების დროს ლერმონტოვმა ნახატების მთელი სერია შექმნა, ჩვენამდე მხოლოდ ექვსმა ნახატმა მოაღწია: „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“, „ნანგრევები არაგვის პირას საქართველოში“; ოთხ ნახატს სახელწოდება არა აქვს და მათზე ასახულია: კოშკი ხეობაში (ალბათ, დარიალის ხეობაში), მეორე ხეობა, სადაც გზაზე ურემი მიდის, გოგონები, რომლებიც ქართული სახლის ბანზე ცეკვავენ, და ტფილისის მეიდანი მეტეხის ციხის ხედით.

„ქართული ნაწარმოებების“ შექმნით ლერმონტოვმა, ბესარიონ ბელინსკის სიტყვებით, „…სამაგიერო სრულად გადაუხადა ჯადოსნურ ქვეყანას, რომელმაც მის პოეტურ სულს საუკეთესო, უმდიდრესი შთაბეჭდილებები მისცა“.

საქართველოს ყოველ ქალაქში არის ქუჩა, რომელიც მიხეილ ლერმონტოვის სახელს ატარებს. ხოლო იმ ადგილზე, სადაც „მტკვრისა და არაგვის წყალნი ერთმანეთს გრგვინვით უერთდებიან“, აღმართულია პოეტის ძეგლი.

1489
თემები:
„დიდი ადამიანები საქართველოში“ (32)
თხევადი გაზის გადამზიდი ტანკერი

მიმოხილვა: ევროპა და აზია ამერიკულ გაზზე უარს ამბობენ

73
(განახლებულია 19:10 09.07.2020)
ევროპასა და აზიაში ცისფერი აირის ფასები მრავალწლიან მინიმუმამდეა დაცემული. აშშ-ის ენერგეტიკის სამინისტროშიც კი აღიარეს, რომ ამერიკული გათხევადებული ბუნებრივი აირის შეძენას არანაირი აზრი არ აქვს.

ნატალია დემბინსკაია

კლიენტებმა ზაფხულში დაგეგმილ ასზე მეტ მიწოდებაზე თქვეს უარი. შედეგად – ექსპორტი თითქმის 63,6%-მდე დაეცა. რატომ არ სჭირდება არავის ოკეანისგაღმური გაზი?

ფასები დაეცა

გასულ წელს აშშ-ში ბუნებრივი გაზის ნეტო–ექსპორტმა 54,7 მლრდ კუბომეტრს მიაღწია — 20,7 მილიარდით მეტს, ვიდრე 2018 წელს. გათხევადებული ბუნებრივი აირის უმსხვილესი მწარმოებლის Cheniere Energy-ს მონაცემებით, პირველ კვარტალში მსოფლიო გაყიდვების მოცულობამ 100 მლ ტონას მიაღწია — 10 მილიონით მეტს, ვიდრე 2019 წელს. ზრდა ძირითადად ამერიკელებმა უზრუნველყვეს.

გეგმები ამბიციური იყო: 2020 წელს 67,2 მლრდ კუბომეტრი, 2021 წელს კი — 79,5 მლრდ. ეს მაჩვენებლები იანვარში აშშ-ის ენერგეტიკის სამინისტროს ინფორმაციის სამმართველომ (EIA) გაახმოვანა. მაგრამ უკვე ნათელია, რომ ეს არ მოხდება.

თბილი ზამთრისა და კორონავირუსის პანდემიის გამო ევროპასა და აზიაში გაზის ბაზრები ჩამოიშალა. მაგალითად, ჰოლანდიურ ჰაბ TTF-ზე ფასები პირველად ოთხი თვის განმავლობაში ორჯერ დაეცა გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით, ხოლო სპოტური მიწოდებები იაპონიაში 44%-ით შემცირდა.

უკვე აპრილში ამერიკული თხევადი გაზის ექსპორტი ევროპაში ეკონომიკურად მიზანშეუწონელი გახდა. მსხვილმა ევროპულმა და აზიურმა კომპანიებმა ივნისი–ივლისის კონტრაქტები გააუქმეს.

Bloomberg-ის მონაცემებით, აშშ-ში თხევადი გაზის ქარხნების განტვირთვა აპრილში თითქმის 30%-ით შემცირდა, მაისში ექსპორტმა მესამედზე მეტით დაიკლო, მათ შორის, კორონავირუსული შეზღუდვების გამოც.

ეკონომიკურად არასიცოცხლისუნარიანი

აშშ-ის ენერგეტიკის სამინისტროს ენერგეტიკული ინფორმაციის სამმართველოს ივნისის პროგნოზი მეტად პესიმისტურია. ევროპელმა და აზიელმა კლიენტებმა უარი თქვეს თხევადი გაზის 110 პარტიაზე. გაზის მიწოდება ამერიკულ საზღვაო ტერმინალებზე მარტის შემდეგ ორჯერ შემცირდა.

„დაბალმა სპოტურმა ფასებმა ბუნებრივ აირსა და გათხევადებულ გაზზე ევროპასა და აზიაში შეასუსტა აშშ-დან ექსპორტის სიცოცხლისუნარიანობა, რომელიც მეტად მგრძნობიარეა ფასების მიმართ“, — აცხადებენ EIA-ს ანალიტიკოსები.

მათი შეფასებით, ივნისში აშშ-დან ევროპასა და აზიაში საშუალოდ 101 მლნ კუბომეტრია გაგზავნილი დღე-ღამეში, ხოლო ივლისსა და აგვისტოში 62 მლნ იქნება. ეს კი საექსპორტო პოტენციალის 25%-ზე მეტი არ არის.

განაგრძობს დაცემას

დადასტურდა ექსპერტების გაფრთხილება იმასთან დაკავშირებით, რომ კლიენტები ოკეანისგაღმურ გაზზე უარს მინიმუმ ზაფხულის ბოლომდე იტყვიან: აშშ-ში ფიუჩერსული ფასები ევროპულს სექტემბრამდე აჭარბებს.

„ვინაიდან ფასობრივი უპირატესობა პრაქტიკულად გაქრა, ამერიკულ მიწოდებებზე უარის თქმა მხოლოდ დროის ამბავი იყო“, — განაცხადა აშშ-ის სტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის ექსპერტმა ნიკოს ცაფოსმა.

როგორც ეროვნული ენერგეტიკული უსაფრთხოების ფონდის წამყვანი ანალიტიკოსი იგორ იუშკოვი განმარტავს, ახლა მყიდველები მზად არიან გადაიხადონ ამერიკულ გათხევადებულ გაზში იმდენი, რამდენიც გათხევადებისა და ტრანსპორტირების საოპერაციო ხარჯებსაც კი ვერ დაფარავს. მთავარი დაზარალებული — პირველი და უმსხვილესი ამერიკული ტერმინალი Sabine Pass-ია: ქარხანა 2016 წლიდან მხოლოდ წაგებაზე მუშაობს.

ენერგეტიკის სამინისტროს ინფორმაციით, აშშ-დან გათხევადებული აირის ექსპორტმა 2020 წლის პირველ ოთხ თვეში საშუალოდ 218 მლნ კუბომეტრი შეადგინა დღე-ღამეში, მაგრამ 17%-ით დაეცა აპრილიდან მაისამდე პერიოდში. EIA-ში ელოდებიან, რომ მიწოდებები სექტემბერში დაიწყებს ზრდას, ვინაიდან მსოფლიო მოთხოვნა ბუნებრივ აირზე თანდათანობით აღდგება.

ჭარბი გაზი

მაგრამ უმსხილესი საინვესტიციო ბანკები ასე ოპტიმისტურად არ არიან განწყობილი. როგორც ანალიტიკოსები განმარტავენ, მსოფლიოში საწვავის უზარმაზარი მარაგი დაგროვდა. გათხევადებული ბუნებრივი აირის საერთაშორისო ვაჭრობა ჩამოიშალა, გადაიკეტა რა მნიშვნელოვანი არხები ამერიკელი მეფიქალეებისთვის. ხოლო რამდენადაც ნავთობი ისევ გაძვირდა ერთ ბარელზე 40 დოლარამდე, მენავთობეებმა მოპოვება განაახლეს და გვერდითი პროდუქტის სახით ბაზარზე ბევრ იაფ გაზს უშვებენ.

ევროპაში ფასების ვარდნის გამო ამერიკულ თხევად გაზზე მოთხოვნა აღარ არის. ახლა საზღვარგარეთ გაყიდვის ნაცვლად მას რეზერვუარებსა და საცავებში ქაჩავენ.

Goldman Sachs-ის დათვლით, ექსპორტის გაუქმების გამო ამერიკული მარაგები 21,52 მლრდ კუბომეტრით გაიზრდება. ერთი წლის წინ დაფიქსირებული დონე უკვე თითქმის მესამედითაა გაზრდილი, ხოლო ბოლო ხუთი წლის საშუალო მაჩვენებელს 18%-ით აღემატება. ოქტომბრისთვის ქვეყნის შესაძლებლობები გაზის შენახვასთან დაკავშირებით შესაძლოა ამოიწუროს, რაც გათხევადებული აირის მოპოვებასა და წარმოებას რეკორდულად შეამცირებს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

73
გაზეთები

მოსაზრება: რატომ კარგავს დასავლური მედია პოზიციებს

96
(განახლებულია 20:17 08.07.2020)
საერთაშორისო საინფორმაციო საგენტო Россия сегодня-მ წარმოადგინა კვლევა „რვაფეხა 2.0. კორონავირუსი რუსეთში“, რომელიც რუსეთის სახეს ეძღვნება დასავლურ (და არა მარტო) მასმედიაში.

ირინა ალქსნისი

ამჯერად მკვლევართა ყურადღების ცენტრში პანდემია მოხვდა, მაგრამ მოცული აღმოჩნდა არა მარტო „დიდი შვიდეულის“ ტოპ–მასმედია, არამედ ჩინეთისაც, სადაც იფეთქა კიდეც დაავადებამ.

მთლიანობაში „რვაფეხა 2.0“-ს განსაკუთრებული სიურპრიზები არ შემოუთავაზებია: COVID-19 დასავლურ მასმედიას ანტირუსული პროპაგანდის კიდევ ერთ საინფორმაციო საბაბად ჰქონდა გამოყენებული.

ამაში უპირობოდ ლიდერობენ ამერიკელები — ხუთ ყველაზე მნიშვნელოვან ამერიკულ მედიასაშუალებაში პუბლიკაციების 58%-ს ნეგატიური ტონალობა ჰქონდა. მას მოსდევს გერამული მედია, სადაც ამ მაჩვენებელმა 44% შეადგინა, შემდეგ კანადა — 41%-ით და ბრიტანეთი — 38%-ით.

იმავდროულად, „შვიდიანის“ დანარჩენ სამ ქვეყანას რუსეთის მიმართ ნეგატივის შესამჩნევად დაბალი დონე აქვს: იაპონიას – 33%, იტალიას — 28%, ხოლო საფრანგეთს – სულაც 21%.

თუმცა პოზიტივის მხრივ ვითარება არც ისე სახარბიელოა — სულ რაღაც ერთიდან ხუთ პროცენტამდე. გამონაკლისი მხოლოდ იტალიაა, სადაც რუსეთსა და კორონავირუსს მთელი ცხრა პროცენტი დადებითი გამოხმაურება ჰქონდა. იოლი მისახვედრია, რომ ეპიდემიასთან ბრძოლაში რუსეთის მიერ იტალიელებისთვის გაწეული დახმარება იყო სწორედ იმის მიზეზი, რომ მასმედიაში უფრო მეტი რაოდენობის სამადლობელი წერილები იბეჭდებოდა.

მაგრამ ამ ციფრებში საინტერესო მაინც სულ სხვა ასპექტია: ისინი ხილულად წარმოაჩენს მიმდინარე მომენტის ყველაზე აქტუალურ გეოპოლიტიკურ ტრენდებს. ერთი მხრივ, ანგლოსაქსები ანტირუსული შეტევების პიკზე რჩებიან, არიან რა მისი მამოძრავებელი ძალა, მაგრამ, მეორე მხრივ, ისინი აშკარად კარგავენ უახლოესი მოკავშირეების მხარდაჭერასაც კი, რომლებიც ცდილობენ დაიჭირონ უფრო ნეიტრალური მიდგომა და არ გადააჭარბონ რუსოფობიაში, რაც სრულიად ლოგიკურია: დრო შეიცვალა და ახლა უკვე აღარ არის 2014 წელი.

იმავდროულად ციფრები წარმოაჩენს, რამდენად რთულ მდგომარეობაშია გერმანია — უპირველესად, საკუთარი თავისთვის. გერმანული წამყვანი მედიის აქტიური ანტირუსული პოზიცია აშკარად ეწინააღმდეგება სახელმწიფოს პოლიტიკურ ხაზს, სადაც ბერლინი არა მარტო იცავს მოსკოვთან ერთობლივ პროექტებს, არამედ თანმიმდევრულადაც თავისუფლდება აშშ-სგან ნახევრად საოკუპაციო დამოკიდებულებისგან. თუმცა მედიასფეროში ხილულად რჩება საკვანძო გამოცემების მკაცრი დაქვემდებარება და უსიტყვო ლოიალობა არა ეროვნული ინტერესების, არამედ ვაშინგტონელი სიუზერენის მიმართ.

რაც შეეხება კონკრეტულ თემებს, რომლებიც ანტრუსულ–კოვიდურ პროპაგანდაში იყო გამოყენებული, ისინი არ გამოირჩეოდა ორიგინალობით და, ასე თუ ისე, დადის ორ კარგად ცნობილ ლეიტმოტივამდე: რუსეთი იღუპება როგორც არასდროს, მაგრამ ასევე წარმოადგენს დიდ საფრთხეს მსოფლიოსთვის.

კერძოდ ეს გამოჩნდა ქვეყნის ზოგადი ვითარების, ჯანდაცვის ეროვნული სისტემის, რუსეთის ხელისუფლების ქმედების კრიტიკაში COVID-19-თან ბრძოლაში და წინასწარმეტყველებებში, რომ ყველაფერი ბეწვზე ჰკიდია და ნგრევა ყოველ წუთსაა მოსალოდნელი.

რაც შეეხება დანარჩენი პლანეტისთვის საფრთხეს, არც ამაში მოუგონიათ რაიმე ახალი. მთავარი ბრალდება — მოსკოვის მიერ პანდემიასთან დაკავშირებით გატარებული დეზინფორმაციაა.

რა თქმა უნდა, ჩინურ მედიაში პრობლემის გაშუქება ბევრად განსხვავდება და საქმე არც იმ პოზიტიურ 20%-შია და არც ნეგატივის არარსებობაში. მთავარ თავისებურებად კორონავირუსთან ბრძოლაზე დაწერილი პუბლიკაციების რაოდენობაა. მარტიდან ივნისამდე პერიოდში ჩინეთის ტოპ–5 მედიარესურსში 1200-ზე მეტი სტატია გამოქვეყნდა რუსეთის ბრძოლაზე ეპიდემიასთან. შედარებისთვის: ანალოგიურ პერიოდში ტექსტების მინიმალური რაოდენობა ჰქონდა კანადას — 238 ერთეული, ხოლო დანარჩენი ექვსი ქვეყნის მაჩვენებლები 371-დან (იტალია) 470-მდე (იაპონია) მერყეობდა, ამერიკელები კი თავიანთი 428 სტატიით სულაც მეხუთე ადგილზე არიან საერთო სიაში.

გამოდის, რომ სამ თვეში ჩინურმა მედიამ თემაზე „კორონავირუსი რუსეთში“ თითქმის სამჯერ მეტი მასალა გამოაქვეყნა, ვიდრე თითქოსდა პლანეტის ყველაზე მძლავრმა ამერიკულმა მედიამ. ამასთან უნდა შეგახსენოთ, რომ ჩინური პულიკაციების 80%-ს ნეიტრალურ–საინფორმაციო ხასიათი ჰქონდა.

შეცდომა იქნებოდა, რომ მსგავსი კოლოსალური განსხვავება ჩინეთის განსაკუთრებული ყურადღებისა და ინტერესისთვის მიგვეწერა რუსეთის მიმართ. ყველაფერი ბევრად მარტივად და ბანალურადაა: საქმე წამყვანი ჩინური მედიასაშუალებების უფრო დაძაბულ მუშაობასა და უფრო მაღალ ეფექტურობაშია. ფაქტობრივად ამას ადასტურებს დასავლური შიშები ინფორმაციული ლიდერობის დაკარგვის თაობაზე.

ოდესღაც დასავლეთმა შექმნა მასმედიის საშუალებები მათი თანამედროვე გაგებით, და უპირობო ლიდერად და სანიმუშო მაგალითად იქცა დანარჩენებისთვის. სიტყვის თავისუფლება და ინფორმაციის გავრცელება იდეოლოგიური და გეოპოლიტიკური მეტოქეების წინააღმდეგ ბრძოლაში ერთ-ერთ მთავარ კოზირად იქცა — და წარმატებულადაც იყო გამოყენებული. მაგრამ პირდაპირ ახლა ამ აქამდე შეურყეველი სისტემის მზარდ კრიზისს ვხედავთ.

დასავლურ მედიასაშუალებებს სულ უფრო უჭირთ კონკურენციის გაწევა „არათავისუფალი სამყაროს“ მედიისთვის — იქნება ეს ჩინეთი თუ რუსეთი. შეგიძლიათ რამდენიც გსურთ იმდენი იცინოთ ამერიკელი და ევროპელი პოლიტიკოსების მიერ დათესილ პანიკაზე „კრემლის მედიასაცეცების“ შესახებ, მაგრამ RT და Sputnik-ი სულ უფრო ხშირად იღებენ დიდ გამოუხმაურებებს სოციალურ ქსელებში, ვიდრე ევროპის ყველაზე ცნობილი და გავლენიანი საინფორმაციო რესურსები.

დასავლური მედია სულ უფრო ცუდად ართმევს თავს თავის მთავარ ფუნქციას — მაქსიმალურად ფართო და მრავალფეროვანი ახალი ამბების აკუმულირებასა და მიტანას მკითხველამდე. ეს ეხება მასალის შინაარსსაც და მიწოდებასაც.

დიახ, დასავლეთი ჯერ ისევ ინარჩუნებს „ყველაზე თავისუფალი, პატიოსანი და პროფესიული პრესის“ იარლიყს, მაგრამ ერთ დღესაც ეს ასე შეიძლება აღარ იყოს.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

96
ღობე ეზოს გარშემო

როდის შეუძლია  მეზობელს თქვენი მიწის ნაკვეთის გამოყენება - იცოდეთ თქვენი უფლებები

0
(განახლებულია 15:02 10.07.2020)
იცოდით,  რომ საქართველოს კანონმდებლობა თქვენს  მეზობელს უფლებას აძლევს,  თქვენი მიწის ნაკვეთით ისარგებლოს?

დღევანდელ სტატიაში შევეცდებით აგიხსნათ შემთხვევები, თუ როდის ანიჭებს კანონმდებლობა თქვენს მეზობელს თქვენი ნაკვეთის გამოყენების უფლებას, ან რა შემთხვევაში ვერ ისარგებლებს ის აღნიშნული უფლებით.

სამეზობლო სამართალს „სამოქალაქო კოდექსი“ არეგულირებს და  თუ ადამიანი ვერ ახერხებს მეზობელთან ურთიერთობის მშვიდობიანად მოგვარებას, იძულებული ხდება კანონს მიმართოს.

სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, მეზობლად მიიჩნევა ყველა ნაკვეთი ან სხვა უძრავი ქონება, საიდანაც შესაძლებელია გამომდინარეობდეს ორმხრივი ზემოქმედება.  კანონი, პირველ რიგში,  მეზობლებს ავალდებულებს, რომ პატივი სცენ ერთმანეთს, მეორე რიგში კი თმენისკენ მოუწოდებს.

მართალია, კანონი უძრავი ქონების მესაკუთრეებს  გვაძლევს შესაძლებლობას ჩვენი შეხედულებისამებრ ვფლობდეთ, ვსარგებლობდეთ და განკარგავდეთ ჩვენს უძრავ ქონებას, მაგრამ ხშირ შემთხვევაში, როდესაც საქმე ეხება მიწის ნაკვეთს, საკუთრებით შეუზღუდავი სარგებლობა გარკვეულ დისკომფორტს უქმნის მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს და ზიანს აყენებს მას.

ასეთ შემთხვევაში კანონმდებლობა გარკვეულწილად ითვალისწინებს მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის ინტერესს და ადგენს მის მიერ აუცილებელი გზის მოთხოვნის შესაძლებლობას.

არის შემთხვევები, როცა მიწის ნაკვეთს არ გააჩნია კომუნიკაციებთან მისასვლელი გზა, როგორიცაა საავტომობილო გზა, წყალმომარაგების ქსელი და ა.შ.. ამ შემთხვევაში, ასეთი ნაკვეთის მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს აუცილებელი გზა იმ ნაკვეთის მესაკუთრისგან, რომლის ნაკვეთიც უერთდება ზემოაღნიშნულ კომუნიკაციებს.

მოდით, უფრო მარტივად ავხსნათ, როდის აძლევს კანონი უფლებას მეზობელს  თქვენი  მიწის ნაკვეთით ისარგებლოს? თუ მის ნაკვეთს ისეთი მდებარეობა აქვს, რომ

1. საჯარო გზას უკავშირდება მხოლოდ თქვენი მიწის ნაკვეთის მეშვეობით

2. ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან მიერთებისათვის კომუნიკაციებმა აუცილებლად თქვენი მიწის ნაკვეთი უნდა გაიაროს

ამ ორ შემთხვევაში  არ გაქვთ უფლება, მეზობელს აუკრძალოთ თქვენი მიწის ნაკვეთით ამგვარი სარგებლობის უფლება და მას შეუძლია მოგთხოვოთ,  რომ  ითმინოთ თქვენი  მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად.

თუ მეზობლის ნაკვეთამდე მისასვლელი  გზა  ან გაყვანილობა თქვენს  ნაკვეთზე გადის,  თვქვენ უნდა მოგცენ  შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც მხარეთა  შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს.

გაითვალისწინეთ, თუ  აუცილებელი გზა ( მიწის ნაკვეთთან სხვა ალტერნატიული მისასვლელი)  ან გაყვანილობა უკვე არსებობდა და იგი მეზობლმა  თვითნებურად გააუქმა,  მაშინ  თმენის ვალდებულება აღარ წარმოიშობა და მეზობელიც, თქვენი ნაკვეთის ხარჯზე, ვეღარ მოითხოვს აუცილებელ გზას.  აქვე გაგაფრთხილებთ, რომ  თვითნებური მოქმედება წარმოადგენს შეფასების საგანს და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა დადგინდეს მისი არსებობა/არარსებობა.

თუ თქვენ უარს   აცხადებთ, ითმინოთ თქვენ მიერ აუცილებელი გზის გადაცემა, მეზობელს შეუძლია,  მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს აუცილებელი გზის დადგენა. მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ არ არსებობს აუცილებელი კავშირი სხვადასხვა ობიექტებთან, განმცხადებელს/მოსარჩელეს ეკისრება.

თუმცა, ვიდრე მეზობელს გაანაწყენებდეთ, გაიხსენეთ, რომ  კარგი მეზობელი ცუდ ნათესავს სჯობია და ხშირად ადამიანი გაჭირვების დროს მეზობლების იმედად რჩება.

 

0
თემები:
სასარგებლო რჩევები