მიხეილ ლერმონტოვი

მიხეილ ლერმონტოვი: „ბებია რომ არა, გულახდილად რომ ვთქვა, სიამოვნებით დავრჩებოდი აქ“

1512
(განახლებულია 12:34 07.10.2016)
Sputnik–ის პროექტი „დიდი ადამიანები საქართველოში“, რომელიც ჟურნალისტ ბესიკ ფიფიას იმავე სახელწოდების წიგნზეა დაფუძნებული, მიხალი ლერმონტოვზე მოგითხრობთ, რომელმაც საქართველოს მთელი რიგი პოეტური ნაწარმოებები მიუძღვნა და მხატვრული სურათების სერია შექმნა.

ბესიკ ფიფია

1837 წლის თებერვალში ლექსისათვის „პოეტის სიკვდილი“ მიხეილ ლერმონტოვი დააპატიმრეს და, იმპერატორის ბრძანებით, გამოძიების შემდეგ კავკასიაში გადაასახლეს. 25 თებერვალს სამხედრო მინისტრმა, თავადმა ალექსანდრე ჩერნიშევმა ჟანდარმების შეფს, გრაფ ალექსანდრე ბენკენდორფს „უმაღლესი ბრძანება“ აცნობა: „ლეიბგვარდიის ჰუსართა პოლკის კორნეტი ლერმონტოვი, თქვენი ბრწყინვალებისთვის ცნობილი ლექსების შეთხზვისთვის, გადაყვანილ იქნეს იმავე ჩინით ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში, ხოლო გუბერნიის მდივანი რაევსკი, ამ ლექსის გავრცელებისთვის… იყოლიეთ პატიმრობაში ერთი თვის განმავლობაში…“

ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკი თბილისიდან ას ვერსში — კახეთში, ყარაღაჯთან იდგა. 1837 წლის აპრილში ლერმონტოვი დანიშნულების ადგილზე გაემგზავრა, თუმცა იქ მხოლოდ ოქტომბრის მეორე ნახევარში ჩავიდა საქართველოს სამხედრო გზით. სანამ ლერმონტოვი მოგზაურობდა, მისი ბებია ელიზავეტა არსენის ასული, რომელსაც თავისი მიშელი უსაზღვროდ უყვარდა, დაბეჯითებით ცდილობდა ხელისუფლებისგან შერისხული შვილიშვილის შეწყალებისთვის მიეღწია. და მიაღწია კიდეც იმას, რომ იგი ნოვგოროდის გუბერნიაში განთავსებულ გროდნოს ჰუსართა პოლკში გადაეყვანათ. 1837 წლის დეკემბერში იმავე საქართველოს სამხედრო გზით ლერმონტოვი რუსეთში დაბრუნდა.

მიხაილ ლერმონტოვის რუსეთ-საქართველოს სამხედრო გზა მცხეთასთან ახლოს, ზეთი, 1837 წელი
არქივი
მიხაილ ლერმონტოვის "რუსეთ-საქართველოს სამხედრო გზა მცხეთასთან ახლოს", ზეთი, 1837 წელი

1837 წელს ლერმონტოვის საქართველოში ყოფნის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. ერთადერთი წყარო ასეთი ცნობებისა არის თავად ლერმონტოვის წერილი სვიატოსლავ რაევსკისადმი, რომელიც თბილისიდან წლის დამლევს, გროდნოს პოლკში გამგზავრებამდეა დაწერილი:

„საყვარელო მეგობარო სვიატოსლავ!

ასე მგონია, რომ ან ჩემი ორი წერილი დაიკარგა ფოსტაში, ან შენები ვერ მოვიდა ჩემამდე, ვინაიდან მას შემდეგ, რაც აქ ვარ, შენ შესახებ მხოლოდ ის ვიცი, რასაც ბებია მწერს. როგორც იქნა უკან, გვარდიაში გადამიყვანეს, მაგრამ უკვე გროდნოს პოლკში, და ბებია რომ არა, გულახდილად რომ ვთქვა, სიამოვნებით დავრჩებოდი აქ, რადგან მეეჭვება, რომ საქართველოზე უფრო მხიარული გადასახლება არსებობდეს.

მას შემდეგ, რაც რუსეთიდან გამოვემგზავრე, გინდ დაიჯერე, გინდ არა, დღემდე განუწყვეტლივ ვმოგზაურობ ხან საფოსტო ეკიპაჟით, ხან ცხენზე ამხედრებული; ყიზლარიდან ტამანამდე მთელი მხარე შემოვიარე, გადავდიოდი მთებზე, ვიყავი შუშაში, კუბაში, შემახაში, კახეთში, მეცვა ჩერქეზულად, მხარზე თოფი მქონდა გადაკიდებული. ღამეს ტრიალ მინდორზე ვათევდი, ვიძინებდი ტურების კივილის თანხლებით, ვჭამდი თონის პურს, კახურ ღვინოსაც კი ვსვამდი…

ლერმონტოვის „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“
არქივი
ლერმონტოვის „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“

გზაში გავცივდი, მინერალურ წყლებში როცა ჩავედი, სულ რევმატიზმებში ვიყავი. ხალხმა ეტლიდან ხელით გადმომიყვანა, თავად სიარული არ შემეძლო — ერთ თვეში მინერალურმა წყლებმა მთლიანად გამომაკეთა. ასეთი ჯანმრთელი არასოდეს ვყოფილვარ, სამაგიეროდ, სანიმუშო ცხოვრებას ვეწევი. ღვინოს ვსვამ მხოლოდ მაშინ, როდესაც სადმე მთაში ღამით გავიყინები და ადგილზე მისულს გათბობა მჭირდება…  — აქ, ომის გარდა, მეტი სამსახური არაა. მე რაზმში ძალიან გვიან ჩამოვედი, ვინაიდან ხელმწიფემ მეორე ექსპედიციის ნება არ დაგვრთო, გასროლის ხმა აქ მხოლოდ ორ-სამჯერ გავიგონე; სამაგიეროდ ჩემი მოგზაურობის განმავლობაში ორჯერ თავის დაცვა მომიხდა სროლებით: ერთხელ ღამით სამი კაცი კუბადან მოვდიოდით, მე, ერთი ჩვენი პოლკის ოფიცერი და ჩერქეზი (მშვიდობიანი მოქალაქე, რასაკვირველია), — და კინაღამ ლეკების ხროვის ხელში აღმოვჩნდით. აქ ბევრი კარგი ბიჭია, განსაკუთრებით ტფილისში არის მეტად წესიერი ხალხი; და რაც აქ ჭეშმარიტი სიამოვნებაა, ესაა თათრული აბანოები! მე ნაჩქარევად ჩავიხატე რამდენიმე თვალსაჩინო ადგილის სურათი, სადაც ვიყავი და თან გვარიანი კოლექცია მომაქვს. ერთი სიტყვით, ბევრი ვიმოგზაურე. როგორც კი საქართველოსკენ ქედი გადმოვიარე, ეტლი მივატოვე და ცხენზე ამხედრებულმა ვიმგზავრე. თოვლიანი მთის (ჯვარი) მწვერვალზე ავედი, რაც არც ისე იოლია; იქიდან საქართველოს ნახევარი მოჩანს, როგორც ხელის გულზე; და მე არც კი შემიძლია ავხსნა ან აღვწერო ეს გასაოცარი გრძნობა: ჩემთვის მთის ჰაერი — ბალზამია; ჯანდაბას სევდა, გული მიცემს, მკერდი მთელი ძალით სუნთქავს — არაფერი მინდა ამ წუთში; ასე ვიჯდებოდი და ვუყურებდი მთელი ცხოვრება.

დავიწყე თათრულის სწავლა, ენისა, რომელიც აქ და, საერთოდ, აზიაში აუცილებელია ისევე, როგორც ფრანგული ევროპაში. მაგრამ, სამწუხაროდ, ბოლომდე უკვე ვეღარ შევისწავლი, არადა, სამომავლოდ გამომადგებოდა. უკვე ვგეგმავდი მექაში, სპარსეთსა და სხვაგან მგზავრობას, ახლა კი ისღა დამრჩენია, ხივაში პეროვსკის ექსპედიციაში გაშვება ვითხოვო.

ლერმონტოვის ნახატის რეპროდუქცია
Минкевич
ლერმონტოვის ნახატის რეპროდუქცია

ხომ ხედავ, როგორი საშინელი მოხეტიალე გავხდი, როგორც ჩანს, ასეთი ცხოვრების წესი მიზიდავს. თუ გადაწყვეტ და მიპასუხებ, პეტერბურგში მომწერე; სამწუხაროდ, არა ცარსკოე სელოში. ახალ პოლკში გამგზავრება არ მიხარია, ფრონტს სულ გადავეჩვიე და სერიოზულად ვფიქრობ გადადგომაზე.

ნახვამდის, ძვირფასო მეგობარო, არ დამივიწყო, და მაინც გჯეროდეს — ჩემი ყველაზე დიდი დარდი იყო ის, რომ ჩემ გამო შენ დაზარალდი.

მარად შენი ერთგული მ. ლერმონტოვი“.

საქართველო, მისი თავისებური ცხოვრება, ისტორიული წარსული, მისი ხალხური შემოქმედება და ლამაზი ბუნება ლერმონტოვის ისეთ შედევრებში აისახა, როგორებიცაა „დემონი“ და „მწირი“, „ჩვენი დროის გმირი“ და „დავა“, „თერგის საჩუქრები“ და „თამარა“, „პაემანი“, „ჩრდილოეთისკენ სწრაფად მიმავალი“… პოემა „დემონი“ ლერმონტოვმა 14 წლის ასაკში ჩაიფიქრა და მასზე ათ წელზე მეტ ხანს მუშაობდა.

ადრეულ რედაქციებში პოემის მოქმედება დროისა და სივრცის გარეშე მიმდინარეობდა, შემდეგ ლერმონტოვმა პოემის „ებრაელების ბაბილონში დატყვევების“ დროსთან მისადაგება ჩაიფიქრა, მოგვიანებით კი მოქმედება ესპანეთში გადაიტანა. მაგრამ საქართველოდან დაბრუნების შემდეგ ლერმონტოვმა პოემა კარდინალურად გადაამუშავა. კავკასიის მთები, ყაზბეგი, დარიალი, კაიშაურის ველი, არაგვის ნაპირები  — ლერმონტოვის პოემისთვის ყველაზე შესაფერისი გარემო აღმოჩნდა. „დემონის“ ახალ ვარიანტში საქართველოს ბუნებისა და ქართული ფეოდალური ყოფის ვრცელი აღწერები გაჩნდა.

ლერმონტოვის  ტიფლისის რეპროდუქცია
М. Филимонов
ლერმონტოვის "ტიფლისის" რეპროდუქცია

პოემა „მწირის“ მოქმედება ლერმონტოვმა ჯვრის მონასტერში გადაიტანა, რომელიც აღმართულია მთის წვერზე მტკვრისა და არაგვის შესაყართან. პოემაში აღწერილით თუ ვიმსჯელებთ, ლერმონტოვი თავად ავიდა მთაზე და დაათვალიერა VI საუკუნის სამონასტრო ნაგებობა — მსოფლიო არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუში:

„მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი:
სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი
ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან
და ჩახვეულნი, თითქოს დებია.

იქ მონასტერი იყო; და ახლაც
მგზავრი მთებიდან შორს დაინახავს,
ნამზღვლევი ჭიშკრის ამართულ სვეტებს,
ტაძრის კამარას და კოშკის წვეტებს…“

მიხაილ ლერმონტოვის მხატვრული ტილო.
არქივი
მიხაილ ლერმონტოვის მხატვრული ტილო.

ხოლო პოემა „მწირის“ ცენტრალური ეპიზოდი — ვეფხვთან შებმა — ლერმონტოვს ვეფხვისა და მოყმის შესახებ საქართველოს მთიანეთში გავრცელებულმა ძველებურმა ბალადამ შთააგონა, რომელიც საქართველოში გამორჩეულად უყვართ ხალხური პოეზიის ნაწარმოებთა შორის. ამ ძველი ბალადის თემა ჯერ კიდევ XII საუკუნეში გამოიყენა შოთა რუსთაველმა თავის პოემა „ვეფხისტყაოსანში“.
ანდა როგორი განცდებია — ამაღელვებელი, შთამბეჭდავი და მეხსიერებიდან წარუშლელი სტრიქონები, თავისუფლებისა და ბუნებისადმი ჩვენებური კაცის ასეთ შეუდარებელ სიყვარულს რომ გამოხატავს:

„რას ვაკეთებდი გაჭრილი სოფლად?
ო, იმ სამ ნეტარ დღის შეუცნობლად,
მწამს, იქნებოდა სიცოცხლე ჩემი
უფრო შავბნელი და მოსაწყენი“
(თარგმანი დავით გაჩეჩილაძისა).

დიდ პოეტს საქართველო, მისი ბუნება და ხალხი ლექსებშიც არ დავიწყებია. გავიხსენოთ მისი უსათაურო ლექსი:

„ჩრდილოეთისკენ მივემგზავრები
უიარაღო და უფარაჯო.
თეთრო ყაზბეგო, მოგესალმები,
აღმოსავლეთის თეთრო დარაჯო.

ავდარია თუ მზე გეუფლება,
ეგ შენი ჩალმა ელავს ნიადაგ,
ვერ შესწვდენია შენს მეუფებას
ამაყი დრტვინვა ადამიანთა.

სულს სანუგეშოდ არა უნდა რა,
ოღონდ ერთსა გთხოვ, მთაო ტიტანო:
ჩემი ლოცვა და ხვეწნა-მუდარა
მაღალ ღმერთამდის რომ აიტანო“.
(თარგმანი ოთარ შალამბერიძისა).

ლერმონტოვი: „მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი: სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი, ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან და ჩახვეულნი, თითქოს დებია.
© Sputnik / Levan Avlabreli
ლერმონტოვი: „მას შემდეგ ცოტა გასულა ხანი: სადაც მტკვრისა და არაგვის წყალნი, ერთმანეთს გვრგვინვით უერთდებიან და ჩახვეულნი, თითქოს დებია".

სხვათა შორის, ლექსი თბილისში, ან, შესაძლოა, საქართველოს სამხედრო გზაზე, გადასახლებიდან რუსეთში დაბრუნების წინ დაიწერა.

ანდა ქართველი მამაკაცის როგორი შეფასებაა დიდი პოეტის ასევე უსათაურო ლექსში. ჩვენ შეჩვეული ვართ, რომ ქართველი ქალი, მისი აღნაგობა, სილამაზე, მომხიბვლელობა მრავალი უცხოელი მწერლის, პოეტის თუ, უბრალოდ, მოგზაურის აღფრთოვანების ნიმუში გამხდარა, აი, მამაკაცებზე კი — ცოტა იშვიათობაა. ამიტომ მიგვაჩნია იგი გამორჩეულად და სანიმუშოდ:

„კმარა, ცრემლები ნუღა გერევა,
წუხილი ნუღა გიდგას თვალებში.
ხუმრობა იყო ის მოფერება,
გართობა იყო მისი ალერსი.
ახოვანი და კოხტა ვაჟები
საქართველოში ცოტა როდია!
შავი თვალებით და ულვაშებით
მათ ბევრის გული დაუკოდიათ“.

(თარგმანი შოთა ნიშნიანიძისა).

მიხეილ ლერმონტოვი საქართველოში ყოფნისას ქართველ საზოგადოებას, მათ შორის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის ოჯახს დაუახლოვდა. არის მოსაზრება, რომ ლერმონტოვმა მის ასულს ეკატერინე ჭავჭავაძეს სამი ლექსი უძღვნა, რომელთა პოეტური ფაქტურა ძალიან წააგავს იმავე ეკატერინე ჭავჭავაძისადმი მიძღვნილ ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსებს.

მიხაილ ლერმონტოვის ძეგლი
ბესიკ ფიფია
მიხაილ ლერმონტოვის ძეგლი

ლერმონტოვი აგრეთვე ნიჭიერი მხატვარიც იყო. მისი ოჯახის გადმოცემით, ხატვა მან უფრო ადრე დაიწყო, ვიდრე ლექსების წერა. ხატვისა და ფერწერის გაკვეთილებს კი ის მხატვარ პეტრე ზაბოლოცკისგან იღებდა. საქართველოში გადმოსახლების დროს ლერმონტოვმა ნახატების მთელი სერია შექმნა, ჩვენამდე მხოლოდ ექვსმა ნახატმა მოაღწია: „ჯვრის ხედი კობის ხეობიდან“, „ნანგრევები არაგვის პირას საქართველოში“; ოთხ ნახატს სახელწოდება არა აქვს და მათზე ასახულია: კოშკი ხეობაში (ალბათ, დარიალის ხეობაში), მეორე ხეობა, სადაც გზაზე ურემი მიდის, გოგონები, რომლებიც ქართული სახლის ბანზე ცეკვავენ, და ტფილისის მეიდანი მეტეხის ციხის ხედით.

„ქართული ნაწარმოებების“ შექმნით ლერმონტოვმა, ბესარიონ ბელინსკის სიტყვებით, „…სამაგიერო სრულად გადაუხადა ჯადოსნურ ქვეყანას, რომელმაც მის პოეტურ სულს საუკეთესო, უმდიდრესი შთაბეჭდილებები მისცა“.

საქართველოს ყოველ ქალაქში არის ქუჩა, რომელიც მიხეილ ლერმონტოვის სახელს ატარებს. ხოლო იმ ადგილზე, სადაც „მტკვრისა და არაგვის წყალნი ერთმანეთს გრგვინვით უერთდებიან“, აღმართულია პოეტის ძეგლი.

1512
თემები:
„დიდი ადამიანები საქართველოში“ (32)
ამერიკელი ჯარისკაცები ბაღდადში

მოსაზრება: რა მოუტანა ერაყის ომმა აშშ-სა და მსოფლიოს?

101
(განახლებულია 18:45 13.08.2020)
აშშ-ის ამჟამინდელი ნაციონალური კატასტროფა გამოწვეულია (ან პროვოცირებულია) უპირველესად ერაყის წარუმატებელი ავანტიურით.

დმიტრი კოსირევი

და წიგნი, რომელიც ეს-ესაა გამოიცა ამერიკაში, კარგია არა მარტო იმით, რომ დაწვრილებით ააანალიზებს, ვინ და როგორ იღებდა გადაწყვეტილებას ერაყის ინტერვენციის თაობაზე 2003 წელს. ის ასევე პროვოცირებს დისკუსიას თემაზე, რომ საქმე მარტო მაშინდელი მმართველის ჯორჯ ბუშისა და მისი გუნდის არაადეკვატურობაშია.  

საუბარია რობერტ დრეიპერის ნაშრომზე „ომის დაწყება. როგორ ჩაითრია ბუშის ადმინისტრაციამ ამერიკა ერაყში“ (To Start a War, by Robert Draper). ავტორს ბუშის ოჯახთან მეგობრული კავშირი ჰქონდა წიგნის წერის დაწყებამდე, მერე კი ექს-პრეზიდენტმა მასთან საუბარზე უარი თქვა. თუმცა არა სხვებმა. დრეიპერმა იმ დროის ასობით ჩინოვნიკის ინტერვიუებს მოუყარა თავი. მოდით, ახლა ჩვენი დროის ადამიანის თვალით შევხედოთ საკითხს: რა მოუტანა ამერიკასა და მსოფლიოს ერაყში ომმა?

ყველაზე აშკარა: 90-იანი წლების ილუზიას, რომ ახლა მსოფლიოში ერთადერთი ზესახელმწიფო არსებობს, რომელიც მართავს მას, ბოლო მოეღო. ეს იმიტომ, რომ ყველამ დაინახა, რომ ზესახელმწიფოს აშკარად სუსტი მოწინააღმდეგის დამარცხება შეუძლია, მაგრამ ასეთი გამარჯვება მოგებულსაც ანადგურებს.

აღმოჩნდა, რომ უახლოეს მოკავშირეებს (გერმანია და საფრანგეთი) და მაშინ ძალიანაც კეთილგანწყობილ პარტნიორებს (რუსეთი) ამგვარ ვითარებაში საკუთარი აზრი შეიძლება ჰქონდეთ და, საჭიროების შემთხვევაში, ამერიკის იგნორირებაც შეუძლიათ.

ისე გამოვიდა, რომ ერაყის ოკუპირების შემდეგ ამერიკამ, თავისი ფინანსური და სხვა სიმძლავრეებით, ეს ქვეყანა ბედნიერი და აყვავებული ვერ გახადა. ე.ი. აშშ-ის პოლიტიკური თუ ღირებულებათა სისტემები საექსპორტოდ არ გამოდგება, რაც სწორ აზრზე აყენებს მსოფლიოს ათობით სახელმწიფოს. ანუ აღმოჩნდა, რომ ამერიკის გარეშე არა თუ შეიძლება ცხოვრება, არამედ საჭიროცაა.

არსებობს ჯერ კიდევ არც ისე კარგად გამოკვლეული საკითხი ამერიკული საზოგადოების განხეთქილებისა და იდეური რღვევისა, მართვის მთელი სისტემისა, რომ აღარაფერი ვთქვათ ფინანსებზე. და განა დაემართებოდა ქვეყანას მსგავსი კატასტროფა, რომ არა ერაყის ავანტიურა? ნებისმიერ შემთხვევაში, ამაში ერაყმა თავისი წვლილი შეიტანა.  

დრეიპერის წიგნი უპირველესად თითქოს სრულიად შემთხვევით სიუჟეტს წარმოგვიჩენს: ამერიკის დაზვერვის დეგრადაციას. ირკვევა, რომ 90-იანების ბოლოს დაზვერვის ცენტრალურ ბიუროს პრობლემები ჰქონია ბილ კლინტონის ადმინისტრაციასთან. მაგრამ ამ დროს 2001 წლის 11 სექტემბერი მოხდა და უწყების მაშინდელ ხელმძღვანელს ჯორჯ ტენეტს გავლენის აღდგენის იმედი გაუჩნდა.

სხვათა შორის, დაზვერვის ცენტრალური ბიუროს ჩავარდნებს 90-იანებში თავისი მიზეზები ჰქონდა, მაგრამ მერე სასაცილო ვითარება შეიქმნა ― სწორედ ახლო აღმოსავლეთში შეიქმნა ჭკვიანი და უნარიანი სპეციალისტების დეფიციტი. და ტენეტს დაუმტკიცებლის დამტკიცება მოუხდა ― რომ ერაყის ლიდერი სადამ ჰუსეინი ფარულ ალიანსში იყო „ალ-ქაიდასთან“ და აშშ-ის წინააღმდეგ მასობრივი განადგურების იარაღს ამზადებდა.  

და როგორ იქცევა ასეთ დროს ცუდი დაზვერვა? ამზადებს სიყალბეებს და ითხოვს ირმუნონ ის. სხვათა შორის, სიტუაცია 2003 წელთან შედარებით ძალიან არ შეცვლილა ― „არჩევნებში რუსეთის ჩარევის“ ისტორიაც ღიად უვარგის მასალაზე იგებოდა. მოკლედ, ჭკვიანი დაზვერვა სახელმწიფოს დიდ ფულს უზოგავს, სულელი კი უზარმაზარ პრობლემებს ქმნის.

მაგრამ ერთი უწყების ჩავარდნა მაინც კერძო ამბავია. არანაირი ერაყული კატასტროფა არ იქნებოდა, პირადად ჯორჯ ბუშსა და იმ ადამიანებს, რომლებიც საკვანძო თანამდებობზე დანიშნა პრეზიდენტმა, დაზვერვის ცენტრალური ბიუროსგან ყალბი ინფორმაცია რომ არ მოეთხოვა. დიახ, ტენეტმა თავისი კანტორა იმგვარ სააგენტოდ გადააქცია, რომელიც პუბლიკაზე ჰყიდდა იდეას, რომ სადამი ამერიკის საფრთხე იყო. მაგრამ იმ ეპოქის ყველა საკვანძო პერსონაჟმა აიძულა ის, ასე მოქცეულიყო ― თავდაცვის მინისტრის მოადგილე პოლ ვულფოვიცმა და მისმა ხელმძღვანელმა ზდონალდ რამსფელდმა, ვიცე-პრეზიდენტმა დიკ ჩეინიმ და, უპირველესად, თავად პრეზიდენტმა ბუშმა.

რატომ აკეთებდნენ ისინი ამას? იმიტომ რომ გლობალიზმის იდეოლოგები იყვნენ. მათ ჯერ კიდევ თავიანთ წინა თანამდებობებზე ყოფნისას მიაღებინეს კონგრესს „ერაყის გათავისუფლების აქტი“, შექმნეს კომისიები, რომლებიც ადანაშაულებდნენ დაზვერვის ცენტრალურ ბიუროს, რომ ისინი ერაყიდან მომდინარე „საფრთხეებს“ ვერ ხედავდნენ (კიდევ ირანიდან და ჩრდილოეთ კორეიდან). ხოლო როცა ტერორისტებმა ნიუ-იორკს შეუტიეს, ქვეყანა უკონტროლო ისტერიკაში ჩავარდა, რითიც ამ ადამიანებმა ისარგებლეს.

რაც შეეხება ბუშს, მისთვის, წიგნის თანახმად, სადამი ისეთი ურჩხული იყო, რომლის ქვეყნის სათავეში დატოვება არ შეიძლებოდა. ასევე სხვა უცხოელი ლიდერებისაც. ბოლოს და ბოლოს, დადგა მომენტი, როდესაც ამერიკას უნდა ეჩვენებინა, რომ სწორედ ის იყო ის ერთადერთი ზესახელმწიფო.

შედეგი: დრეიპერის თქმით, ადმინისტრაციაში არ გამართულა არც ერთი დისკუსია იმაზე, დაეწყოთ თუ არა ომი ერაყში. საუბარი მხოლოდ დაწყების დროზე მიდიოდა.

და რა ვითარებაა ის, როდესაც ხელისუფლებაში არიან მზა იდეების მქონე ადამიანები, ხოლო მათ ხელქვეითებს მხოლოდ იმ ფაქტების შერჩევა ევალებათ, რომლებიც ამ იდეებს შეესაბამება?

როდესაც იდეები წინასწარაა მომზადებული, ხოლო ფაქტები მათ უნდა შეესაბამებოდეს, ამას „დერჟავის“ მმართველი კლასის უმეცრება და დეგრადაცია ჰქვია. და ზოგადად მისი განათლებული კლასის დეგრადაცია მთლიანობაში.

პრეზიდენტების, პრემიერებისა თუ მეფეების შეცვლა შესაძლებელია, მაგრამ მთელი ნაციისა ― რთულია. ეს აზრი გამოსჭვივის დრეიპერის წიგნზე გამოხმაურებებში: „ჩვენი საზოგადოება ანტიინტელექტუალურია“, „სკოლები, რომლებიც ვითომ ისტორიას, სოციოლოგიასა და კულტურას ასწავლიან“, ხშირად აგროვებენ ფულს და განათლების ილუზიას ქმნიან...  

აშშ-სა და მის მოკავშირე ქვეყნებში განათლების დეგრადაციაზე საუბარი 90-იან წლებში დაიწყეს სერიოზულად, საიდანაც, როგორც ვხედავთ, იზრდება კიდეც „ერაყული“ და სხვა პრობლემების ფესვები. და ეს საუბრები მალე არ დასრულდება.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

101
უპილოტო საფრენი აპარატი

მიმოხილვა: რუსული უპილოტო „მონადირე“ ხელოვნური ინტელექტით

290
(განახლებულია 17:13 13.08.2020)
აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების მძიმე უპილოტო საფრენი აპარატები ძირითადად „მესამე სამყაროს“ ქვეყნებში მეამბოხეების წინააღმდეგ ბრძოლისთვის გამოიყენება.

რუსეთი კი ამზადებს მეხუთე თაობის გამანადგურებლების მკვლელს ხელოვნური ინტელექტით, რომელსაც ამოცანების Су-57-თან ერთად შესრულების უნარი ექნება.

დასავლელ „პარტნიორებს“ იმდენად აფრთხობს რუსეთის წარმატება მაღალტექნოლოგიური შეიარაღების სფეროში, რომ მთავარ თემებს ავტორიტეტულმა საფინანსო-ეკონომიკურმა ჟურნალმა Forbes-მაც კი გადაუხვია და 7 აგვისტოს გამოცემაში სტატია დაუთმო რუსული მძიმე უპილოტო S-70 Okhotnik-ის (Hunter, „მონადირე“) შედარებას აშშ-ის ანალოგიურ უპილოტო საფრენ აპარატებთან. 

ამერიკული გამოცემა აღნიშნავს: აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების MQ-9 Reaper-სგან განსხვავებით, რუსული მზვერავი-დამრტყმელი დრონი გამოიყენება არა მეამბოხეებთან საბრძოლველად, არამედ სრულმასშტაბიანი სამხედრო კონფლიქტებისთვის.

მას შეუძლია დასაზვერი მოწყობილობებისა და 6 ტონა ბომბების ან რაკეტების („მიწა-ჰაერი“ და „ჰაერი-ჰაერი“) 5000 კილომეტრ მანძილზე ზიდვა. „მონადირე“ ფლობს უპრეცედენტო შესაძლებლობებს შეიარაღების მრავალფეროვნებისა და სიშორის თვალსაზრისით. გარეგნულად ჰგავს X-47B Northrop Grumman პროექტს, მაგრამ სხვა გზით მიდის. ცნობილია, რომ იგეგმება რთულად შესამჩნევი დამრტყმელი უპილოტო „მონადირის“ შექმნის მნიშვნელოვნად დაჩქარება. სერიული წარმოება 2024 წელს დაიწყება.

აშშ-ში ანალოგიური პროექტი ფერხდება. პირველი ფრენა ამერიკულმა მძიმე უპილოტო X-47B-მ 2011 წელს შეასრულა. პენტაგონმა სამხედრო-საზღვაო ძალებისთვის პერსპექტიული უპილოტო თვითმფრინავის ადაპტაციის პროგრამა – UCLASS – 2013 წელს აამოქმედა. მიზანი – 2020 წლისთვის მანქანის ოპერატიული მზადყოფნის მიღწევა იყო (ოთხმა მონაწილე კომპანიამ 15-15 მლნ დოლარი მიიღო). ჯერ კიდევ 2015 წელს სამხედრო-საზღვაო ძალების სპეციალისტებს გემბანის დამრტყმელი დრონის საჭიროებაში ეჭვი ეპარებოდათ. შემდეგ კი საქმე უკან-უკან წავიდა. UCLASS პროგრამის ფარგლებში უპილოტო თვითმფრინავის სტატუსი თანდათანობით ეცემოდა დამრტყმელიდან მზვერავამდე და უბრალო მფრინავ აპარატამდე, რომელიც თვითმფრინავის საწვავით შევსების ფუნქციით შემოიფარგლება.   

აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები დღეს სიფრთხილით ცდიან სხვა, შედარებით მცირე ზომის დამრტყმელ აპარატს XQ-28 Valkyrie, რომელსაც სულ რაღაც 450 კგ სასარგებლო ტვირთის (ერთ-ორი ბომბი ან რაკეტა) ზიდვა შეუძლია და არ ფლობს „სტელსის“ მახასიათებლებს.

Forbes იძულებულია განაცხადოს: უპილოტო აპარატების შექმნის უფრო ადრეული სტარტის მიუხედავად, „ფინიშთან აშშ-ს შეიძლება რუსეთმა მიასწროს“. მაღალტექნოლოგიური შეიარაღების სფეროში ეს უკვე ტენდენციაა.

საბრძოლო ინტელექტი

ამერიკულმა გამოცემა The Drive-მა ასევე მიუძღვნა პუბლიკაციების მთელი სერია რუსულ მძიმე უპილოტო საფრენ აპარატს: „მონადირე“ ჰგავს გამანადგურებელს და საკმაოდ შთამბეჭდავად გამოიყურება – დაახლოებით 38 ფუტი სიგრძეში და 62-ფუტიანი ფრთის გაშლილობით (შესაბამისად, 11 და 19 მეტრი). ზომები მას იარაღის კორპუსში მოთავსების, კონსტრუქცია კი ზებგერითი სიჩქარით ფრენის შესაძლებლობას აძლევს. გარდა ამისა, მას უახლეს Су-57 გამანადგურებელთან ერთად მოქმედებაც შეუძლია.

ინტერესი კანონზომიერია. ძალიან ცოტა ქვეყანას თუ შეუძლია მძიმე მზვერავი-დამრტყმელი უპილოტო უხილავი აპარატების შექმნა. დამრტყმელი უპილოტოების მეხუთე თაობის გამანადგურებლებთან ინტეგრირების ტექნოლოგია კი ჯერ არავის აუთვისებია. როგორც ჩანს, რუსეთი პირველი იქნება.

„მონადირის“ ზუსტი მახასიათებლები, საბრძოლო დანიშნულება, აღჭურვილობა და შეიარაღება კიდევ დიდხანს დარჩება საიდუმლოდ. ცნობილია, რომ უპილოტო შესრულებულია სქემით „მფრინავი ფრთა“, კომპოზიტური მასალების გამოყენებით, რაც მოწინააღმდეგის რადიოლოკაციურ სადგურებზე აპარატის ხილვადობას ამცირებს.

აღჭურვილია წევის მართული ვექტორის მქონე რეაქტიული ძრავით, ავითარებს საათში დაახლოებით 1000 კმ სიჩქარეს. შეუძლია 5-6 ტონა საბრძოლო ტვირთის ზიდვა. ასაფრენი მასა 20 ტონას აღწევს. საცდელი ფრენები მეორე წელია გრძელდება.

გარდა ამისა, „მონადირე“ და მისი „უმცროსი ძმები“ ხელოვნური ინტელექტით აღიჭურვებიან. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ მძიმე გამანადგურებლებთან – Су-57-თან ერთად მოქმედებისას „ჭკვიანი“ „მონადირის“ საბრძოლო შესაძლებლობები საგრძნობლად გაიზრდება. Су-57-ს ხომ შეუძლია საჰაერო და სახმელეთო სამიზნეების აღმოჩენა 400 კმ-ის მანძილზე და დამრტყმელი უპილოტო აპარატებისთვის სამიზნეების შესახებ მითითებების გაგზავნა. მეხუთე თაობის ამერიკულ გამანადგურებლებთან შედარებით Су-57-ის აშკარა უპირატესობის გათვალისწინებით, „მონადირის“ ტიპის საბრძოლო რობოტებისა და მფრინავის ეფექტური ერთობლივი მოქმედების უსაზღვრო შესაძლებლობები იხსნება.

მძიმე მზვერავ-დამრტყმელ უპილოტო აპარატს შეუძლია რუსეთის სამხედრო-კოსმოსურ ძალებსა და სამხედრო-საზღვაო ძალებში იმსახუროს. ამასთან, პერსპექტიულ ავიამზიდ ხომალდებზე „მონადირესა“ და მოდიფიცირებულ Су-57-ს საბრძოლო ამოცანების ერთად შესრულების უნარი შესწევთ. მოსალოდნელია, რომ მომავალში რუსულ მძიმე უპილოტო აპარატს ცაში ბევრი საბრძოლო სამუშაო გამოუჩნდება და ეს „ფუჭი სიტყვები“ არ არის.

დაფრინავენ პირველ გასროლამდე

აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალებმა 7 აგვისტოს განაცხადეს, რომ ნევადის შტატში დასრულდა სამდღიანი სწავლება, რომელშიც მონაწილეობდნენ: სტელსის ტიპის გამანადგურებლები F-22 Raptors და F-35A Joint Strike Fighter, უხილავი ბომბდამშენი B-2A Spirit, სტელს-დრონი RQ-170 Sentinel (საიდუმლო 44-ე მზვერავი ესკადრილიიდან), ასევე „ხილული“ გამანადგურებლები F-15E Strike Eagle და რადიოელექტრონული ბრძოლის თვითმფრინავი EA-18G Growler ВМС. 1,4 მლნ დოლარად ღირებული ეს ღონისძიება გამოიყურება, როგორც სერიოზული მზადება აგრესიისთვის მაღალტექნოლოგიური მტრის წინააღმდეგ, რომელიც აშშ-ს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში არ ჰყავს.

მანევრირებისას თვითმფრინავები ამუშავებდნენ ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის ზონაში ფარული შეღწევის ოპერაციას, პირობითი მტრის თავდაცვითი საშუალებებისა და სისტემების რადიოლოკაციურ ჩახშობასა და განადგურებას. რისთვის ემზადებოდნენ, ამის გამოცნობა რთული არ არის. გასული წლის სექტემბერში ევროპაში აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების მეთაურმა ჯეფრი ჰარიგანმა განაცხადა, რომ პენტაგონს გააჩნია კალინინგრადის ოლქის მრავალშრიანი ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის გარღვევის გეგმა, ოქტომბერში კი პოლონეთისა და აშშ-ის მხრიდან კალინინგრადის ოლქში შეჭრის გეგმა გამოქვეყნდა.

პენტაგონი სულ უფრო აქტიურად ცდილობს „შეაკავოს“ რუსეთი მისივე საზღვრებთან. ბალტიისა და შავი ზღვების საჰაერო სივრცეში ამერიკელ მზვერავებს სახიფათო დავალებებზე გზავნიან. ეს არის დაუფარავი და უპასუხისმგებლო პროვოკაციები, რომლებიც მიზნად ისახავს კონცეპტუალური კონფლიქტის ტრანსფორმაციას შეიარაღებულ კონფლიქტში.

ამასთან, 2020 წელს რუსეთის საზღვრების მახლობლად აშშ-ის მზვერავი თვითმფრინავების გახშირებული გამოჭერა ტრაგიკული შედეგებით სრულდება. ამერიკული ჟურნალ The National Interest-ის ექსპერტები პირდაპირ აცხადებენ, რომ ინციდენტებზე პასუხისმგებლობა ვაშინგტონს ეკისრება, ვინაიდან ნატოს სამხედრო თვითმფრინავები დაფრინავენ რუსეთის საზღვრებთან და არა პირიქით. რუსეთი იძულებულია რეაგირება მოახდინოს – გაზარდოს თავდაცვითი და დამრტყმელი საშუალებები ხმელეთზე, ზღვასა და ჰაერში. ჰორიზონტზე მძიმე უპილოტო „მონადირის“ გამოჩენა კი კანონოზომიერი და დროული ნაბიჯია.

Global Firepower-ის მონაცემებით, აშშ-ს დაახლოებით 2000 დამრტყმელი თვითმფრინავი ჰყავს. სულ პენტაგონის საფრენი აპარატების რაოდენობა 5000-ს აღწევს. ამაში არ შედის ნატოში მისი მოკავშირეების საბრძოლო ავიაცია. შესადარებლად: რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს განკარგულებაშია 870 გამანადგურებელი, ბომბდამშენი და მოიერიშე, სულ 4000 საფრენი აპარატი. მექსიკისა და კუბის ტერიტორიებიდან ვაშინგტონის ჰიპოთეტური „შეკავებისთვის“ რუსული თვითმფრინავები ალბათ საკმარისი არ არის, მაგრამ ეს არც არის მოსკოვის მიზანი.

ევრაზიის კონტინენტზე რუსეთის საჰაერო-კოსმოსური ძალები მხოლოდ თავდაცვაზე ზრუნავენ და გამანადგურებელი (დამრტყმელი) ავიაციის შესაძლებლობები არსებითად ავსებენ ჰაერსაწინააღმდეგო და რაკეტსაწინააღმდეგო საშუალებებსა და სისტემებს, რომლებიც რუსეთის საზღვრების პერიმეტრზეა განთავსებული. ჰაერსაწინააღმდეგო სისტემების გარღვევის გეგმები და აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების „უხილავი“ აპარატების შესაბამისი წვრთნები ნევადაში ტაქტიკურად უსარგებლოა და სახიფათო „რეალობიდან ამოვარდნილი“ ამერიკელი სამხედრო მოსამსახურეებისთვის.

უპილოტო „მონადირე“ – არის გარღვევა მომავალში და ცაში ბატონობის მისაღწევად ასობით პერსპექტიულ რუსულ ინსტრუმენტთაგან მხოლოდ ერთ-ერთი.

რუსეთის მაღალტექნოლოგიური თავდაცვითი შესაძლებლობები პასუხობს მზარდ საფრთხეებს, შეესაბამება დასავლელი „პარტნიორების“ ყველაზე ცუდ მოლოდინს, პრაქტიკულად უთანაბრდება პენტაგონისა და ნატოს რაოდენობრივ უპირატესობას შეიარაღებული ძალებისა და ჩვეულებრივი შეიარაღების ცალკეული კომპონენტებით.

რედაქცია შესაძლოა არ ეთანხმებოდეს ავტორის მოსაზრებებს

290
ნახევარმთვარე

მთვარის კალენდარი: 15 აგვისტო რისი გაკეთება შეიძლება და რისი არა

0
(განახლებულია 14:35 13.08.2020)
გაეცანით ჩვენს ყოველდღიურ კალენდარს და შეიტყვეთ, რა საქმიანობა იქნება წარმატების მომტანი ამა თუ იმ დღეს ღამის მანათობლის განწყობის მიხედვით.

მთვარეს უზარმაზარი ძალა გააჩნია და დიდი ზეგავლენის მოხდენა შეუძლია ადამიანებზე, რადგან ყველა კოსმოსურ ობიექტს შორის დედამიწასთან ყველაზე ახლოს იმყოფება.

  • 15 აგვისტო, შაბათი. ამ დღეს სატურნი მართავს. კლებადი მთვარე კირჩხიბის ნიშანშია.

კირჩხიბის დღეებში ძლიერდება რომანტიკული განწყობა, ადამიანები უფრო მგრძნობიარე, სენტიმენტალური, მეოცნებე ხდებიან. საწინააღმდეგო სქესის მიმართ იღვიძებს არა ვნება, არამედ უფრო სინაზე. ამ დღეს დაწყებული ურთიერთობები ხშირად ხანგრძლივი და მტკიცე ქორწინებით სრულდება.

რეკომენდებულია ჩვეულებრივი სამუშაოს შესრულება, მეგობრების რჩევების მოსმენა და გათვალისწინება, მარტივი საკითხების გადაჭრა, კოლეგების საქმიანობაში მონაწილეობა, ან ნეიტრალური მდგომარეობის დაკავება, სამსახურის დატოვება, თუ ეს თქვენს გეგმებში შედიოდა, ნებისყოფისა და ამტანობის გამოჩენა, სიმშვიდის შენარჩუნება, ირგვლივ განვითარებული მოვლენებისადმი ყურადღებით ყოფნა, გზაზე ყურადღების გამოჩენა.

არარეკომენდებულია პროვოკაციებზე და ცდუნებებზე აყოლა, სერიოზული გადაწყვეტილებების მიღება, ბიზნეს–საქმიანობა, მოგზაურობა.

არასასურველი დღეა მგზავრობისთვის.

თმის შეჭრა, შეღებვა: ძალზე მგრძნობიარე დღეა. ნებისმიერ პროცედურას განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება. არარეკომენდებულია თმის შეჭრა და შეღებვა, ასევე მანიკური.

მებაღეობა: შეიძლება სინესტის მოყვარული და დეკორატიულ–ფოთლოვანი მცენარეების დარგვა, ნაყოფიანი ხეებისა და ბუჩქების შეწამვლა, ოთახის მცენარეების მორწყვა.

რეკომენდებულია მწვანილეულისა და სამკურნალო მცენარეების გამოშრობა. შეიძლება ყველაფრის დაკრეფა, რაც დიდი ხნით არ უნდა შეინახოთ. კარგი დღეებია ზამთრის მარაგის გასაკეთებლად კომპოტებისა და კონსერვების სახით.

არასასურველია იმ მცენარეების დარგვა ან დათესვა, რომლებიც მაღალი იზრდებიან, ხილისთვისა და ბუჩქებისთვის გამხმარი ტოტების მოშორება.

0